شهادت امیرالمومنین علی علیه السلام،صاحب غدیر

پیامبر صلی الله علیه وآله منصب تشریع را در غدیر خم برای امیرالمومنین علیه السلام قرار دادوفرمود:

ألا إن الحلال والحرام أکثر من أن أحصیهما وأعرفهما فآمر بالحلال وأنهی عن الحرام فی مقام واحد، فأمرت أن آخذ البیعه منکم والصفقه لکم بقبول ما جئت به عن الله عز وجل فی علی أمیرالمؤمنین والأوصیاء من بعده الذین هم منی ومنه إمامه فیهم قائمه، خاتمها المهدی إلی یوم یلقی الله الذی یقدر ویقضی.

معاشر الناس، وکل حلال دللتکم علیه وکل حرام نهیتکم عنه فإنی لم أرجع عن ذلک ولم أبدل. ألا فاذکروا ذلک واحفظوه وتواصوا به، ولاتبدلوه ولاتغیروه.

ألا وإنی أجدد القول: ألا فأقیموا الصلاه وآتوا الزکاه وأمروا بالمعروف وانهوا عن المنکر.

ألا وإن رأس الأمر بالمعروف أن تنتهوا إلی قولی وتبلغوه من لم یحضر وتأمروه بقبوله عنی وتنهوه عن مخالفته، فإنه أمر من الله عز وجل ومنی. ولا أمر بمعروف ولا نهی عن منکر إلا مع إمام معصوم.

بدانید که حلال و حرام بیش از آن است که من همه ی آنها را بشمارم و معرفی کنم و بتوانم در یک مجلس به همه ی حلالها دستور دهم و از همه ی حرامها نهی کنم. پس مأمورم که از شما بیعت بگیرم و با شما دست بدهم بر اینکه قبول کنید آنچه از طرف خداوند عزوجل درباره ی امیرالمؤمنین علی و جانشینان بعد از او آورده ام که آنان از نسل من و اویند، (و آن موضوع) امامتی است که فقط در آنها بپا خواهد بود، و آخر ایشان مهدی است تا روزی که خدای مدبر قضا و قدر را ملاقات کند.

ای مردم، هر حلالی که شما را بدان راهنمایی کردم و هر حرامی که شما را از آن نهی نمودم، هرگز از آنها بر نگشته ام و تغییر نداده ام. این مطلب را داشته باشید و آن را حفظ کنید و به یکدیگر سفارش کنید، و آن را تبدیل نکنید و تغییر ندهید.

من سخن خود را تکرار می کنم: نماز را بپا دارید و زکات را بپردازید و به کار نیک امر کنید و از منکرات نهی نمائید.

بدانید که بالاترین امر به معروف آنست که سخن مرا بفهمید و آن را به کسانی که حاضر نیستند برسانید و او را از طرف من به قبولش امر کنید و از مخالفتش نهی نمائید، چرا که این دستوری از جانب خداوند عزوجل و از نزد من است،و هیچ امر به معروف و نهی از منکری نمی شود مگر با امام معصوم. (1)

سقیفه نشینان از کلام پیامبر تخلف کردند تا اینکه بعد از بیست و پنج سال امیرالمومنین علیه السلام بدعت های آنها را بر می شمارند:

سلیم بن قیس هلالی گوید: امیر مؤمنان علیه السّلام خطبه ای ایراد فرمود بدین ترتیب که پس از حمد و ثنای الهی درود بر پیغمبر صلی الله علیه وآله فرستاد سپس فرمود:

آگاه باشید که آنچه بیشتر از آن بر شما بیمناکم دو خصلت است: پیروی از هوای نفس و آرزوی دراز، اما پیروی از هوای نفس شخص را از حق باز دارد، و اما آرزوی دراز آخرت را بدست فراموشی سپارد، آگاه باشید که همانا دنیا پشت کنان کوچ کرده، و آخرت روی کنان (بسوی شما) روی نموده، و برای هر یک از این دو فرزندان (و علاقه مندانی) است، شما از فرزندان (و علاقه مندان) آخرت باشید و از فرزندان دنیا نباشید، زیرا که امروزه روز عمل است و حسابی در کار نیست، و فردای قیامت روز حساب است و عملی در کار نیست، و جز این نیست که آغاز وقوع فتنه ها و آشوبها از هواهای نفسانی پیروی شده و احکامی است که بدعتگزاری شده و در آنها با حکم خدا مخالفت شود و مردانی در آنها بجای مردان دیگر سرپرستی آن احکام را بعهده گیرند.

ص: 2

آگاه باشید که اگر حق خالص و پاک (از باطل در میان مردم) بود هیچ اختلافی در کار نبود، و اگر باطل خالص (از حق) نیز میبود بر هیچ خردمندی پوشیده نمی ماند، ولی از هر کدام آنها مشتی

برگرفته شده و آنها را با هم آمیخته اند، و در اینجاست که شیطان بر دوستان خود استیلا یابد و آنان که از جانب خدا برایشان سرانجام نیک پیش بینی شده نجات یابند، من خود شنیدم از رسول خدا صلی الله علیه وآله که میفرمود چگونه اید در آن وقتی که شما را در بر گیرد فتنه (و گمراهی) آنچنانی که کودک خردسال در آن پرورش یابد و مرد بزرگسال در آن پیر شود، مردم بدان طریقه کج بروند و آن را برای خود روش و سنّتی قرار دهند که چون چیزی از آن روش کج بروش حق تبدیل یابد بگویند: سنت تغییر یافته و کار زشتی بنظر مردم بیاید، سپس بلا و گرفتاری سخت شود و ذریّه و نژاد (مسلمانان) باسارت افتند. و فتنه و آشوب آنان را درهم بکوبد چنانچه آتش هیزم را بکوبد و آسیا دانه گندم را.

آنان برای غیر خدا مسأله آموزند، و برای غیر عمل دانش جویند، و با کارهای آخرت دنیا طلبند سپس رو باطرافیان خود که جمعی از خانواده و خاصان آن حضرت و شیعیانش بودند کرد و فرمود:

حکمرانان پیش از من کارهائی انجام دادند که در آنها با رسول خدا صلی الله علیه وآله مخالفت کردند و از روی تعمد راه خلاف پیمودند، و پیمانش را شکستند، و سنت و روشش را تغییر دادند، و اگر من بخواهم مردم را بترک آنها وادارم و بجای اصلی آنها بازگردانم و بهمان ترتیب که در زمان رسول خدا صلی الله علیه وآله بود مقرر دارم لشکر از دور من پراکنده شوند تا جز خودم تک و تنها بجای نمانم و یا اندکی از شیعیان من که برتری مرا شناخته و وجوب اطاعت و امامت مرا از روی کتاب خدای عز و جل و سنت رسول خدا صلی الله علیه وآله دانسته اند بجای مانند.

ص: 3

(در اینجا امیر المؤمنین علیه السّلام برای نمونه بچند موضوع که رسول خدا صلی الله علیه وآله آنها را بطوری مقرر فرموده بود و أبو بکر و عمر و دیگران و بخصوص عمر آنها را تغییر داده اشاره میفرماید:)

اگر میدیدید که من دستور میدادم تا مقام حضرت ابراهیم علیه السّلام را بجای اصلی آن که رسول خدا صلی الله علیه وآله آن را در آنجا نهاده بود (و عمر آن را بجای کنونی آورد) برمیگرداندم.

و فدک را (که ابو بکر بغصب از فاطمه علیها السّلام گرفت) بورثه فاطمه علیها السّلام برمیگرداندم.

و صاع رسول خدا صلی الله علیه وآله را بهمان نحو که بود برمیگرداندم (صاع مقدار آبی بود که رسول خدا صلی الله علیه وآله با آن غسل میکرد و مقدار آن شش رطل بود و پس از آن حضرت این مقدار را کم دانستند و خود آن حضرت نیز فرمود: مردمی بیایند که آن را کم دانند).

و زمینهائی را که رسول خدا صلی الله علیه وآله بمردمی واگذار کرد ولی حکم آن حضرت اجرا نگشت من آنها را بصاحبانش بدهم و حکم آن حضرت را اجرا کنم.

و خانه جعفر را (که داخل در مسجد الحرام کرده اند) بورثه اش بازگردانم و آن قسمت را از مسجد خراب کنم.

و احکامی را که از روی ستم و زور بدانها حکم شده (مانند تحریم متعه حج و متعه نساء و قانون عول و غیر آن از بدعتهای مشهور عمر و جواز سه طلاق در یک مجلس) بازگردانم.

و زنانی را که بناحق در تحت اختیار مردانی هستند بسوی شوهران (مشروع و حقیقی) خود باز میگرداندم (مانند زنانی را که بدون حضور عدلین یا در غیر حال طهر طلاق میدادند و پس از انقضاء عده بزنی میگرفتند) و در باره آنها با حکم خدا در باره فروج و احکام روبرو میشدم.

ص: 4

و فرزندان بنی ثعلب را باسارت میگرفتم (که عمر بدون جهت جزیه را از آنان برداشت و بجای آن دو برابر زکاه بر آنها مقرر داشت، چنانچه در تواریخ است).

و آنچه از سرزمین خیبر (میان متنفذین زمان عمر) تقسیم شده بود برمیگرداندم.

(مترجم گوید: جریان تقسیم اراضی خیبر که حضرت بدان اشاره فرماید بدین نحو بود که در زمان عمر عبد اللَّه پسرش که سهمی در خیبر داشت هنگامی برای سرکشی اموال خود بخیبر رفت و شبانه مورد حمله یهود خیبر- که بدستور رسول خدا صلی الله علیه وآله در آنجا سکونت داشتند- قرار گرفت، این جریان که بگوش عمر بن خطاب رسید یهود مزبور را- با اینکه رسول خدا صلی الله علیه وآله آنها را در آنجا مسکن داده بود و زمینهای خیبر را بآنها واگذار کرده و در مقابل سهمی از محصولات از آنها میگرفت- یکسره از خیبر بیرون کرد و املاک آنجا را میان جمعی خاص تقسیم نمود که از آن جمله پسرش عبد اللَّه بن عمر و عثمان و زبیر و عبد الرحمن و غیره بودند- و برای اطلاع از تفصیل داستان بسیره ابن هشام ج 2 ص 356 به بعد مراجعه فرمائید-).

و دفاتر حقوق و عطایا را (که بدستور عمر روی سوابق اشخاص و نفوذ و سایر جهات باختلاف تعیین شده بود) از بین میبردم، و مانند رسول خدا صلی الله علیه وآله آن را بالسویه تقسیم میکردم و آن را در دست (جمع مخصوصی از) توانگران قرار نمیدادم.

و مساحت را در گرفتن خراج ملغی میکردم (چنانچه عمر این کار را کرد و بر خلاف دستور رسول خدا صلی الله علیه وآله که در مانند سرزمینهای شام و عراق مالیات را از روی درآمد زراعت معین فرموده بود او روی مساحت زمین قرار داد).

ص: 5

و در موضوع ازدواج بطور برابری و مساوات رفتار میکردم (چون عمر بر خلاف دستور رسول خدا صلی الله علیه وآله که فرموده بود هر مرد مسلمانی کفو زن مسلمان است و سیاهی و سفیدی و عرب و عجم و قرشی و غیر قرشی را ملغی کرده بود او دستور داد غیر قرشی نباید از قرشی زن بگیرد و غیر عرب نباید از عرب زن بگیرد).

و خمس پیغمبر صلی الله علیه وآله را بهمان نحو که خدای عز و جل نازل فرمود و واجب کرده بود مقرر میداشتم (اشاره بخلافی است که عمر در باره خمس مرتکب شد و آن را از خاندان رسول خدا صلی الله علیه وآله منع کرده و میان عموم مسلمانان تقسیم میکرد چنانچه بیان آن در پایان خطبه آمده).

و مسجد رسول خدا صلی الله علیه وآله را بهمان وضعی که بود برمیگرداندم و درهائی را که در آن گشوده اند می بستم و آنها را که بسته اند باز میکردم.

و مسح بر روی کفش را (که عمر در مواردی اجازه داده بود) حرام میکردم.

و بر نوشیدن نبیذ (شراب خرما که پس از رسول خدا صلی الله علیه وآله حلالش کردند) حدّ میزدم.

و دستور بحلال بودن متعه حج و صیغه زنان میدادم (که طبق روایتی که میان شیعه و سنی معروف است عمر خود گفت: این دو در زمان رسول خدا صلی الله علیه وآله حلال بود و من آن دو را حرام کردم).

و برای نماز میت گفتن پنج تکبیر را دستور میدادم (که عمر روی سلیقه خود یکی از پنج تکبیر را کسر کرد و چهار تکبیر مقرر داشت).

ص: 6

و مردم را مجبور میکردم تا «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» را در نماز بلند بگویند (چنانچه مخالفین یا آن را نمیخوانند یا در تمام نمازها آهسته میخوانند).

و بیرون می آوردم کسانی را که بهمراه رسول خدا صلی الله علیه وآله در مسجد درآوردند با اینکه رسول خدا صلی الله علیه وآله آنها را بیرون کرد، و در می آوردم در مسجد رسول خدا صلی الله علیه وآله آنکه را اینان بیرون کردند و رسول خدا صلی الله علیه وآله او را وارد کرد.

(فیض (ره) گوید: محتمل است مراد از جمله اولی ابو بکر و عمر باشند که بدون اجازه آن دو را در مسجد رسول خدا صلی الله علیه وآله دفن کردند با اینکه رسول خدا صلی الله علیه وآله حتی اجازه نداد آن دو در بمسجد باز کنند، و مراد از جمله دوم خود آن حضرت باشد که رسول خدا صلی الله علیه وآله دستور فرمود همه درهائی که اصحاب بمسجد باز کرده اند ببندند جز دری که بخانه علی علیه السّلام باز میشد و اینان پس از آن حضرت بر خلاف آن رفتار کردند).

و مردم را بحکم قرآن وامیداشتم. و طلاق را روی سنت قرآن قرار میدادم (چون قرآن دستور میدهد در مورد طلاق که باید در حضور دو شاهد عدل باشد و در نکاح وجود شاهد را شرط نمیکند و اینان بعکس رفتار کردند).

و زکاه را (فقط) از اصناف (نه گانه) آن طبق مقررات و حدودش میگرفتم (نه مانند اینها که بر چیزهای دیگری نیز زکاه بسته اند).

و باز میگرداندم وضو و غسل و نماز را به اوقات و قوانین و جاهای خودشان. (چون در تمام اینها دست بردند و بدعت یا بدعتهائی گذاردند مانند مسح بر گوشها و شستن پاها و امثال آن در وضوء و وجوب وضوء با غسل، و اسقاط غسل در مورد التقاء ختانین بدون انزال، و برداشتن جمله «حی علی خیر العمل» از اذان و نهادن جمله «الصلاه خیر من النوم» بجای آن، و تکتف و آمین و خواندن نماز نافله را بجماعت و امثال اینها که در کتب تواریخ و غیره مانند کتاب شافی سید مرتضی رحمه اللَّه مضبوط است).

ص: 7

و اهل نجران را بجاهای خودشان برمیگرداندم (که عمر آنها را از یمن که سرزمین آنها بود بسرزمین عراق کوچ داد بتفصیلی که در فتوح البلدان بلاذری ص 72- 73 ط مصر مذکور است).

و اسیران فارس و ملتهای دیگر را از روی کتاب خدا و سنت پیامبرش صلی الله علیه وآله باز میگرداندم.

در این صورت (و با اجرای این کارها و بازگرداندن آنها از مسیر منحرفی که اکنون در آن است بمسیر حقیقی آن) مردم از دورم پراکنده میشدند.

بخدا سوگند اگر بمردم دستور میدادم که در ماه رمضان جز نماز فریضه را بجماعت نخوانند (و از خواندن نوافل شبهای ماه رمضان بجماعت که عمر دستور داده جلوگیری میکردم) و بآنها اعلام میکردم که نوافل بجماعت خواندن بدعت است، برخی از همین لشکریانم که اکنون بهمراه من جنگ میکنند فریاد میزدند: ای مسلمانان سنت عمر دگرگون شد، علی ما را از نماز نافله در ماه رمضان باز میدارد، و ترس آن را دارم که از یک سوی لشکر (بر من) شورش کنند.

من چه کشیدم از دست این امت! از اختلافشان، و از پیروی کردنشان از پیشوایان گمراه و خوانندگان بسوی دوزخ. (در اینجا دوباره سخن امام علیه السّلام بدنبال سخنان پیشین باز گردد و فرماید):

و اگر از خمس بهره خویشاوندان را میپرداختم که خدای عز و جل (در باره آن) فرماید: «اگر بخدا و آنچه روز تمیز حق و باطل روزی که دو گروه تلاقی کردند ایمان آورده اید»، (سوره انفال آیه 41، و این قسمت که امام علیه السّلام استشهاد فرموده دنباله آیه خمس است، و برخی گفته اند ذکر قسمت اخیر برای این است که عقیده بخمس آل پیغمبر صلی الله علیه وآله شرط ایمان بخدا و قرآنست).

ص: 8

پس مائیم بخدا سوگند مقصود از خویشاوندان که خدا ما را بخود و رسول خود صلی الله علیه وآله مقرون ساخته و فرموده: «از آن خدا و رسول و خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و در راه ماندگان» (در باره مابالخصوص است) تا دستگردان میان توانگران شما نباشد، و آنچه را پیغمبر برای شما آورد بگیرید و آنچه را از آن نهی فرمود خودداری کنید و از خدا بترسید (در ستم کردن بخاندان محمد) که براستی خدا سخت کیفر است» نسبت بکسی که بدانها ستم کند.

و این گفتار را خدای تعالی از روی مهری که بما داشته فرموده و ثروتی است که خدا ما را بدان بی نیاز کرده و پیامبرش صلی الله علیه وآله را بدان سفارش فرموده، و در سهم صدقه برای ما بهره ای مقرر نفرموده، و خدا گرامی داشته رسولش صلی الله علیه وآله و ما خاندان را از اینکه از چرکی دست مردم بما خوراک بدهد، و اینان خدا را تکذیب کرده و رسولش را نیز تکذیب کردند، و کتاب خدا را که گویای بحق ما است انکار کردند، و آن فرضی را که خدا برای ما فرض کرده بود از ما بازداشتند، هیچ خانواده پیغمبری از امت پیغمبرش ندید آنچه را ما پس از پیغمبر صلی الله علیه وآله دیدیم، و خدا کمک کار ما است بر هر کس که بما ستم کرده و جنبش و نیروئی نیست جز بخدای والای بزرگ.(2)

لذا برای امیرالمومنین علیه السلام جایگاهی در حکم الهی قائل نبودند تا آنکه در زمان حضرت امیرالمؤمنین اراده فرمودند که بدعت عمر را در نماز تراویح که در جمیع صحاح ایشان هست که عمر گذاشته است برطرف کند و حضرت امام حسن را فرستاد که بدعتست ترک کنید همگی فریاد بر آوردند که وا عمراه حضرت فرمودند که هر چه خواهند بکنند.

ص: 9

واللَّه که امر کردم مردم را که نافله ماه رمضان را به جماعت نگزارند (چنانچه عمر مقرّر کرده و آن را تراویح نام کرده اند) و ایشان را اعلام نمودم که اجتماع در نوافل، بدعت است. پس، از لشکریان من، جمعی که در جنگ ها با من می بودند و با دشمنان مقاتله می نمودند، یکدیگر را ندا کرده، گفتند: یا اهلَ الإسلام! سنّت و طریقه عمر از دست رفت و ما را نهی می کند از نماز سنّت در ماه رمضان! و ترسیدم که در طرفی از اطراف لشکر من، فتنه برانگیزند.

بعد از آن فرمود که: چه کشیدم از این امّت در اطاعت نکردن [از] من و پیروی نمودن [از] جمعی که ایشان را به ضلالت می انداختند و به آتش جهنّم، دعوت می نمودند و ایشان، آنها راامام می دانستند! و از این حدیث، تقیّه آن حضرت در بسیاری از امور مبتدعه، ظاهر شد.

از حریز از بعضی رجال شیعه از یکی از دو امام یعنی باقر و صادق (علیهما السلام) روایت آمده که فرمود: آن روزها که امیر المؤمنین علیه السلام در کوفه بود، مردمی به حضورش آمدند و عرضه داشتند! برای ما پیشنمازی معین کن که در ماه مبارک رمضان به او اقتداء کنیم، حضرت فرمود: لازم نیست و آنان را نهی کرد از اینکه در ماه رمضان جمع شوند، مردم نامبرده عصر آن روز دور هم جمع شدند و برای ماه رمضان، مجلس بر پا کردند و مرثیه خوانی کردند، وا رمضانا گفتند، حارث اعور با جمعی نزد امیر المؤمنین آمده، عرضه داشتند: مردم به گریه و شیون در آمدند و سخن تو سخت آنان را ناخوش آمده، حضرت فرمود:

ص: 10

حال که چنین است به حال خود واگذارشان کنید، هر کس را که خواستند خود امام جماعت خودشان کنند، آن گاه استشهاد کرد به آیه شریفه:" وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِیراً"(3)

در زندگی خوارج درموردتشریع تضادهای عجیب و نکات عبرت انگیزی دیده می شود که مانند آن در باره گروههای دیگر بسیار کم دیده شده است از جمله:

عبد اللّه بن خبّاب- که فرزند خبّاب بن ارت، صحابی معروف پیامبر بود در حالی که قرآنی بر گردن خود آویخته و همراه همسرش- که باردار بود- سوار بر مرکبی از نزدیکی مرکز خوارج می گذشت، خوارج، جلوی او را گرفتند و گفتند: «همین قرآنی که بر گردن تو است ما را به کشتن تو فرمان می دهد». عبد اللّه به آنان گفت: «آنچه را قرآن زنده کرده است، زنده کنید و آن چه را قرآن از بین برده است، بمیراند». خوارج کمترین اعتنایی به گفتار حکیمانه او نکردند. در این هنگام یکی از خوارج دانه خرمایی را که از درخت نخلی بر زمین افتاده بود برداشت و بر دهان گذاشت. دوستانش بر سرش فریاد کشیدند که «چرا به حق دیگران تجاوز کردی و مال غصبی خوردی» و او خرما را از دهان بیرون افکند یکی دیگر از آنها خوکی را که راه بر او بسته بود کشت، دیگران بر او اعتراض کردند که این عمل نادرستی بود و این در واقع مصداق فساد در ارض است سپس رو به عبد اللّه بن خبّاب کرده گفتند: «برای ما حدیثی از قول پدرت نقل کن» او گفت: «از پدرم شنیدم که از پیغمبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم نقل کرد: «به زودی بعد از من فتنه ای خواهد بود که در آن دل مردم می میرد، آن گونه که بدن می میرد. بعضی روز مؤمنند و شب کافر».

ص: 11

سپس گفتگوهای زیادی با او کردند، تا به اینجا رسیدند که به او گفتند: «در باره علی علیه السّلام پس از پذیرش حکمیت چه می گویی» او گفت: «علی علیه السّلام به (حکم) خدا داناتر است و نسبت به حفظ دین خود از همه استوارتر و آگاه تر».

خوارج گفتند: «تو پیرو هدایت نیستی». او را به کنار نهر آوردند و خواباندند و (همانند گوسفند) سرش را بریدند سپس رو به سوی زنش کردند، او هر چه فریاد زد که من زنی (باردار) هستم، گوش ندادند و شکمش را پاره کردند و خودش و جنینش را کشتند.(4)

(1)خطابه غدیر

(2)الروضه من الکافی / ترجمه رسولی محلاتی، ج 1، ص: 85-90

(3) ترجمه المیزان، ج 5، ص: 153

(4)پیام امام شرح تازه وجامعی برنهج البلاغه، ج 2 ، صفحه 377

حضرت جملاتی را بیان می کنند و سپس ادامه می دهند: «فَصَغی رجل منهم لِضغْنِهِ و مالَ الآخرُ لِصهْره مع هَن و هَن»; یکی از افراد شورا به خاطر کینه و حسدی که داشت از من روی برتافت و راه باطل را در پیش گرفت _ مقصود حضرت، سعد بن ابی وقاص است که حتی بعد از به خلافت رسیدن امیرمؤمنان(علیه السلام)با آن حضرت بیعت نکرد _ و مرد دیگر به خاطر دامادی و خویشی خود با عثمان از من اعراض کرد _ مراد عبدالرحمان بن عوف است که شوهر خواهر مادری عثمان بود _ هم چنین اعراض دیگران _ طلحه و زبیر دلایلی دارد که ذکر آن خوشایند نیست. واقعیت این است که این شورا معایب فراوانی داشته که از دید اهل نظر دور نمانده است و کسانی مانند قاضی افندی صاحب کتاب تشریح و محاکمه در تاریخ آل محمد(صلی الله علیه وآله) به آن پرداخته اند. به طور مثال خلیفه دوم می گوید: اگر پنج نفر متحد و متفق شدند و یکی مخالفت کرد، او را بکشید، اگر سه نفر موافق بودند و سه نفر مخالف، آن جمعی که عبدالرحمان بن عوف در میان آنهاست برگزینید و سه نفر دیگر را بکشید. در این مورد مورخ معروف و شارح نهج البلاغه ابن ابی الحدید می نویسد: «ثم قال _ ای عمر _ اُدْعُوا اِلیَّ اباطلحه الانصاری فدعوه له فقال: أنظر یا ابا طلحه اذا عُدْتُمْ مِنْ حُفرتی فکن فی خمسین رجلا من الانصار حاملی سُیُوفَکم فخذ هولاء النفر بامضاء الامر و تعجیله، و اَجْمِعهُمْ فی بیت، و قِفْ باصحابک علی باب البیت لِیَتَشاوَروا ویختاروا واحداً منهم، فان اتفق خمسهٌ و اَبی واحدٌ فاضرب عنقه، و ان اتفق اربعه، و اَبی اثنان فاضرب اَعْناقَهُما، و ان اتفق ثلاثهٌ و خالف ثلاثهً فانظر الثلاثه التی فیها عبدالرحمن فارجع الی ما قد اتفقتْ علیه، فان اَصرّتِ الثلاثه الاُخْری علی خلافها فاضرب اعناقها، و ان مضتْ ثلاثه ایام و لم یتفقوا علی امر فاضرب اعناق السته وَدَع المسلمین یَخْتاروُا لانفسهم»; عمر، ابوطلحه انصاری را به حضور طلبید و گفت: وقتی از نزد من رفتید همراه پنجاه نفر از انصار، با شمشیرهای آماده مراقب آن شش نفر باشید تا به سرعت کار خود را انجام دهند و یک نفر را برگزینند. اگر پنج نفر آنان متفق شدند و یک نفر مخالفت کرد او را بکش; اگر چهار نفر موافق بودند و دو نفر مخالفت کردند، آن دو نفر را به قتل برسان و اگر سه نفر با هم موافقت کرده و سه نفر دیگر مخالفت کردند، رأی آن جمعی را که عبدالرحمان بن عوف در میان آنان است برگزین و اگر آن جمع دیگر بر مخالفت خود اصرار ورزیدند گردن آنها را بزن و اگر سه روز گذشت و هیچ تصمیمی نگرفتند همه آنان را بکش و کار را به خود مسلمانان واگذار.(2)

ص: 13

ودر نامه 9 به معاویه نوشت: (شگفتا از روزگار، که کسی را همتای من دانند که چون من گام برنداشته وسابقه درخشانی مانند من ندارد سابقه ای که احدی نیز مدعی آن نیست مگر آن مدعی که من نمی شناسمش ونپندارم که خدا هم او را بشناسد ! سپاس خدا را بر همه حال).آری، شگفتا از مردمی که علی مظلوم علیه السلام را که جان پیامبر صلی الله علیه واله وسلم وهمتای قرآن است با گروهی از مردم بی سر وپا و اوباش قیاس کردند ! گویی گوششان سنگین بود واین سخن پیامبر صلی الله علیه واله وسلم را نشنیدند که فرمود: (علی بن ابی طالب از من است ومن از علی، هر که او را با دیگری قیاس کند به من جفا کرده، وهر که به من جفا کند مرا آزرده است. ای عبد الرحمن، خداوند کتاب روشنی را بر من فروفرستاد ومرا فرمود که آنچه برای مردم نازل شده برایشان بیان دارم جز برای علی بن ابی طالب که نیازمند به بیان وتوضیح نیست، زیرا خدای متعال فصاحت او را چون فصاحت من ساخته وفهم او را مانند فهم من قرار داده است، واگر حلم مجسم می شد به صورت علی در می آمد، واگر عقل مجسم می شد به صورت حسن می شد، واگر جود وسخا مجسم می شد به شکل حسین می گشت، واگر زیبایی مجسم می شد صورت فاطمه را به خود می گرفت بلکه باز هم فاطمه بزرگتر است، همانا دخترم فاطمه در نژاد وشرف وکرامت بهترین مردم روی زمین است).(3)

(1)الغارات / ترجمه آیتی، ص: 111

(2)نهج البلاغه، خطبه 3، بخش 8.

ص: 14

(3)نهج البلاغه نامه 9

ای پسر ابو قحافه چگونه است که خداوند مقرر فرموده است تو از پدرت ارث ببری ولی من از پدرم ارث نبرم!؟(4)

(1)الطرائف-ترجمه داود الهامی، ص: 391

(2)الطرائف-ترجمه داود الهامی، ص: 393

(3)الطرائف-ترجمه داود الهامی، ص: 393

(4) جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 7 ، صفحه 91

مقداد در محل معروف به جرف در چند میلی مدینه خانه ای بنا کرد و بالای آن بالکنها ساخت و از درون و برون گچ کشید. یعلی بن منیه وقتی بمرد پانصد هزار دینار نقد بجا گذاشت مبالغی هم از مردم بستانکار بود و اموال و ترکه دیگر او سیصد هزار دینار قیمت داشت.

و این بابی مفصل است و وصف کسانی که در ایام عثمان تمول یافتند بدرازا میکشد.

در زمان عمر بن خطاب چنین نبود راهی روشن و طریقی معین بود.

عمر بحج رفت و در رفتن و برگشتن شانزده دینار خرج کرد و بپسرش عبد الله گفت «در مخارج این سفر اسراف کردیم» در سال بیست و یکم مردم کوفه از امیرشان سعد بن ابی وقاص شکایت کردند عمر محمد بن مسلمه انصاری را که هم پیمان بنی عبد الاشهل بود بفرستاد تا در قصر کوفه را آتش زد و سعد را در مسجد کوفه با مردم روبرو کرد و درباره وی از ایشان پرسید که بعضی او را ثنا گفتند و بعضی شکایت کردند که عمر او را عزل کرد و عمار بن یاسر را حاکم و عثمان بن حنیف را خراج گیر و عبد الله بن مسعود را عهده دار بیت المال کوفه کرد و بعبد الله بن مسعود گفت مردم را قرآن و مسائل دین آموزد. برای آنها روزی یک گوسفند مقرر کرد که یک نیمه با سر و پوست از عمار باشد و یک نیمه دیگر را عبد الله بن مسعود و عثمان بن حنیف قسمت کنند عمر کجا و اینها که گفتیم کجا؟

عثمان عموی خود حکم بن ابی العاص و پسرش مروان و دیگر بنی امیه را بمدینه آورد. حکم مطرود رسول الله صلی الله علیه و سلم بود که او را از مدینه برون رانده و از جوار خود تبعید کرده بود. از جمله عمال وی ولید بن عقبه بن ابی معیط عامل کوفه بود که پیمبر صلی الله علیه و سلم خبر داده بود که اهل جهنم است. عبد الله بن ابی سرح حاکم مصر و معاویه بن ابی سفیان حاکم شام و عبد الله بن عامر حاکم بصره بودند ولی ولید بن عقبه را از کوفه برداشت و سعید بن عاص را حاکم کوفه کرد.

ص: 17

مروج الذهب/ترجمه،ج 1،ص:690

متأسفانه پس از شهادت آن حضرت، گردانندگان سقیفه و احزاب آن دوره از تعصبات قبیله ای و حزبی یاران پیامبرصلی الله علیه وآله بهره برده و ساختار نظام اجتماعی امت اسلامی را بر هم زدند. با کنار زدن حقیقت غدیر و روی کار آمدن باطل، بزرگترین خیانت اهل سقیفه به بشریت آشکار گردید، که ثمره آن جلوگیری از تداوم نظم و وحدت الهی بود. در سقیفه ملاک برای تعیین خلیفه، دین خدا و وصیت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و لیاقت و کاردانی افراد نبود، بلکه بحث ها بر محور قبیله گرایی یا عصبیّتِ حزبی بود.

در اینجا اشاره ای خواهیم داشت به گروه هایی که در آن شرایط حضور داشتند. عرب بر اساس محیط قبیلگی زندگی می کرد و این محیط و مناسبات آن بود که زمینه را برای شکل گرفتن احزاب گوناگون آماده می کرد. این احزاب عبارت بودند از: حزب ثلاثه، حزب تیم و عَدیّ، حزب امویان و طُلَقاء، حزب انصار خَزرَج که شامل دو جناح مخالفِ هم بود: جناحِ سعد بن عباده و جناحِ بشیر بن سعد، و حزب انصارِ اَوس.

بعد از شهادت پیامبرصلی الله علیه وآله بعضی افراد پیشِ روی جامعه آن زمان اهداف و فعالیت های خود را در قالب گروه و حزبِ خاص انجام می دادند، و با دید حزبی و قبیله ای در جریانات گام برداشته و اقدام نمودند، و باعث تفرقه و بی نظمی در امت اسلام می شدند.

و این تفرقه و جدایی از غدیر،عاقبت کار را به شهادت امیرالمومنین،بدست ابن ملجم یکی از جدا شدگان از خط ولایت منجر کرد.

بار اول همسر پیامبر صلی اللَّه علیه و آله در میدان جنگ در برابر علی علیه السلام ظاهر شد، در حالی که طلحه و زبیر دو صحابی پیامبر صلی اللَّه علیه و آله نیز در کنار او بودند. حضور زن در میدان جنگ از یک سو و همسر پیامبر بودن از سوی دیگر برای عوام فریبی راه شکننده ای بود و تأثیر به سزائی هم داشت، ولی دختر مؤسس سقیفه بودن و سابقه های شومی که از جاسوسی برای پدر در حیات و پس از رحلت پیامبر صلی اللَّه علیه و آله در پرونده داشت معرف خوبی برای نمایندگی او از سقیفه در مقابل غدیر بود.

بار دوم به بهانه ی قتل عثمان، آخرین نماینده ی تام الاختیار سقیفه که با نقشه ی صاحب سقیفه انتخاب شد. معاویه و بقایای سقیفه حزب واحدی تشکیل دادند و به عنوان خونخواهی خلیفه ی مقتولِ سقیفه پرچم برافراشتند. پیراهن سقیفه را بر منبر دمشق که پایه های سقیفه در آن محکم شده بود آویختند و عناوینی از قبیل خال المؤمنین و کاتب وحی را هم زیور آن نمودند و به جنگ غدیر آمدند.

غدیریان نیز آنچنان که باید خود را نشان دادند و به دست نیروهای فداکار و ریشه دار خود چون عمار و اویس قرنی و مالک اشتر چنان حماسه هایی آفریدند که نقش طلایی غدیر را بر آسمان تاریخ حک نمودند.

بار سوم کج فکران نهروانی که در واقع مولود سقیفه بودند و آرمان خودرأیی وعدم اطاعت از امام معصومِ منصوب از جانب پروردگار را همچون اهل سقیفه بر دوش می کشیدند به میدان غدیر آمدند.

ص: 20

پس از آن، شهادت صاحب غدیر با شمشیری که آب طلائی از اسم اسلام بر آن داده بودند و زهری از ناب سقیفه بر تیغ آن کشیده بودند، برای سقیفیان آغاز راهی برای ذبح غدیر به نظر می آمد.

اسرار غدیر،محمد باقر انصاری،صفحه 306

عمر گفت: کسی غیر از خالد بن ولید او را نمی تواند کفایت کند، پس دنبال خالد فرستاده او را خواستند، ابو بکر به او گفت: می خواهیم تو را برای امر خطیر و بزرگی مأمور سازیم.

خالد گفت: هر کاری که می خواهی به من واگذار اگر چه کشتن علی باشد.

ابو بکر گفت: اتّفاقا این کار کشتن علی است.

خالد گفت: مرا به طرف او بفرست فرمانبردارم با شمشیر گردنش را خواهم زد.

اسماء بنت عمیس که والده ماجده محمّد بن ابی بکر بود خادمه خود را خواست و به او گفت خدمت بانوی دو عالم فاطمه سلام اللَّه علیها می روی سلام محضر مبارکش عرض می کنی و وقتی از درب داخل شدی این آیه را بخوان: إِنَّ الْمَلَأَ یَأْتَمِرُونَ بِکَ لِیَقْتُلُوکَ، فَاخْرُجْ، إِنِّی لَکَ مِنَ النَّاصِحِینَ (رجال در باره تو شور می کنند که به قتلت برسانند بزودی از شهر بگریز و بدان که من در باره تو نصیحت می کنم) اگر متوجّه شد که هیچ و الّا بار دیگر آن را تکرار کن.

خادمه محضر بانوی اسلام سلام اللَّه علیها رسید و عرض کرد: خانم من عرضه می دارد: ای دختر رسول خدا چطور هستید و سپس آیه را خواند و هنگامی که خواست خارج شود دوباره آیه را خواند.

امیر المؤمنین علیه السّلام به آن خادمه فرمودند: از من به خانم خود سلام برسان و به او بگو خدای عزّ و جلّ بین ایشان و مقاصدشان مانع می شود ان شاء اللَّه.

باری خالد بن ولید در جنب امیر المؤمنین علیه السّلام ایستاد و وقتی خواست آن حضرت را تسلیم کند، حضرت تسلیمش نشد، ابو بکر گفت: ای خالد آنچه را به تو امر کرده بودم انجام مده و سپس به امیر المؤمنین سلام نمود امیر المؤمنین علیه السّلام به خالد فرمود: امری که تو را به آن مأمور ساخت و سپس پیش از تسلیم نمودن تو را از آن نهی کرد چیست؟خالد گفت: مرا امر کرد گردن تو را با شمشیر بزنم، البته بعد از آن که تسلیم شدی.

ص: 22

حضرت فرمودند: آیا این کار را می کردی؟

خالد گفت: به خدا سوگند آری، اگر مرا نهی نمی کرد انجام داده بودم.

امام صادق علیه السّلام فرمودند: امیر المؤمنین علیه السّلام از جا برخاست یقه پیراهن خالد را گرفتند سپس او را به دیوار کوبیده و به عمر فرمودند: ای پسر صهاک به خدا قسم اگر عهد و پیمانم با رسول خدا نبود و از ناحیه حقّ تعالی این حکم (صبر کردن) قبلا ابلاغ نشده بود آنگاه می دانستی که کدام یک از ما از نظر یاور کمتر و از حیث عدد کمتر هستیم.(3)

وابوبکر باگفتن اقیلونی ولست بخیرکم وعلی فیکم مردم را به کشتن امیرالمومنین علیه السلام می شوراند.واگرابن ملجم برحضرت شمشیر می کشد خلفاءاین باب رابازکردند.

(1)تاریخ الطبری: (4 / 567، 568) و (4 / 569، 571، 572) و (4 / 574، 5 / 12).

(2)عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 2، ص: 270

(3)علل الشرائع / ترجمه ذهنی تهرانی، ج 1، ص: 625

عمر گفت: «در را باز کن و گر نه خانه را بر سر شما آتش می زنیم»! فرمود: «ای عمر، از خدای عز و جل نمی ترسی، که داخل خانه ام می شوی و بر منزل من هجوم می آوری» ؟

ولی عمر تصمیم بر بازگشت نگرفت، و آتش طلب کرد و آن را کنار در شعله ور ساخت بطوری که در آتش گرفت. سپس در را فشار داد (و در باز شد).

أسرار آل محمد علیهم السلام / ترجمه کتاب سلیم، ص: 560

زندگانی حضرت زهرا علیها السلام ( ترجمه جلد 43 بحار الأنوار) ترجمه روحانی، ص: 593

سپس حسن بن علی علیه السّلام چنین فرمود: عموجان! این مردم با تو آن کردند که دیدی و همانا خداوند سبحان از والاترین دیدگاه وضع تو را می نگرد، پس یاد دنیا با ذکر مرگ و جدایی از آن از سر بنه و سختی آنچه را بر تو می رسد به خاطر آسودگی و سعادت سرانجامش بر خود هموار کن و شکیبا باش، تا پیامبرت را دیدار کنی در حالی که او از تو خوشنود است، إن شاء اللَّه.

سپس حسین علیه السّلام چنین فرمود: عموجان! همانا خداوند تبارک و تعالی می تواند آنچه را دیدی دگرگون سازد و او هر روز در کاری است. همانا این جماعت، تو را از دنیایشان بازداشتند و تو هم در برابر، آنها را از دین خود بازداشتی، و تو چه بی نیازی از آنچه ایشان تو را از آن بازداشتند و آنها چه نیازمندند به آنچه تو از ایشان بازداشتی، پس بر تو باد شکیبایی که خیر از شکیبایی برمی خیزد و شکیبایی از کرامت، و بی تابی را وارهان که بی تابی بی نیازت نسازد.

سپس عمّار رضی اللَّه عنه چنین گفت: ای ابا ذر! خداوند به هراس افکند، آنکه تو را به هراس افکند و بترساند، آنکه تو را ترساند. براستی سوگند بخدا که چیزی مردم را از گفتن حق باز نداشت، مگر دل بستن به دنیا و دوست داشتن آن. بدان که طاعت و فرمانبری با جماعت است و حکومت از آن کسی است که بر آن چیرگی یابد. همانا این جماعت، مردم را به دنیایشان فرا خواندند و مردم بدیشان پاسخ گفتند و دینشان را بدیشان بخشیدند، پس دنیا و آخرت را زیان دادند و این است همان زیان آشکار.

ص: 26

سپس ابو ذر رضی اللَّه عنه چنین گفت: سلام و رحمت و برکات خدای بر شما باد و پدر و مادرم فدای این چهره هایی باد که هر گاه ایشان را می بینم به یاد پیامبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم می افتم.

دلخوشی من از بودن در مدینه تنها شما بودید، ولی بودنم در مدینه بر عثمان گران بودچنان که در شام بر معاویه، و از همین رو تصمیم گرفت مرا به شهر دیگری تبعید کند. من از او خواستم مرا به کوفه تبعید کند ولی او به خیال خود ترسید که اگر من به کوفه روم آن شهر را علیه برادرش [ولید بن عقبه] بشورانم، و بخدا سوگند خورد که مرا به شهری تبعید کند که در آن نه همنشینی داشته باشم و نه آوازی بشنوم، و بخدا سوگند که من نمی خواهم مگر آنکه خدای را به یاری و یاوری گیرم و من در پناه او هراس و وحشتی ندارم. بس است مرا خدا و معبودی جز او نیست. بر او توکل می کنم و اوست پروردگار عرش عظیم و درود خدا بر آقای ما محمّد و خاندان پاکش.

بهشت کافی / ترجمه روضه کافی، ص: 252-253

حدیقه الشیعه ص294

آثار احمدی، استرآبادی ،ص:411

بکشید او را، که خدایش بکشد.

قیس بن سعد که چنین شنید بر جست و ریش عمر را بگرفت و بگفت: ای پسر صهّاک حبشیّه! و ای ترسنده گریزنده در میدان! و شیر شرزه امن و امان! اگر یک موی سعد بن عباده جنبش کند، از این بیهوده گویی یک دندان در دهان تو به جای نماند از بس دهانت با مشت بکوبند.

و سعد بن عباده به سخن آمد و گفت: ای پسر صهّاک! اگر مرا نیروی حرکت بود در کیفر این جسارت که تو را رفت هرآینه تو و أبو بکر در بازار مدینه از من نعره شیری می شنیدید که با اصحاب خود از مدینه بیرون می شدید و شما را ملحق می کردم به جماعتی که در میان ایشان بودید ذلیل و ناکس تر مردم به شمار می شدید. آنگاه گفت: یا آل خزرج! احملونی من مکان الفتنه. او را به سرای خویش حمل کردند. و بعد هم هر چه خواستند که از وی بیعت بگیرند بیعت نکرد و گفت:

سوگند با خدای که هرگز با شما بیعت نکنم تا هر چه تیر در ترکش دارم بر شما بیندازم، و سنان نیزه ام را از خون شما خضاب کنم، و تا شمشیر در دستم است بر شما شمشیر زنم و با اهل بیت و عشیره ام با شما مقاتلت کنم، و به خدا سوگند که اگر تمام جنّ و انس با شما جمع شوند من با شما دو عاصی بیعت نکنم تا خدای خود را ملاقات کنم و آخر الأمر بیعت نکرد تا در زمان عمر از مدینه به شام رفت.

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 301

ص: 30

در سقیفه یکی بعد از دیگری با «ابوبکر» بیعت کردند و چیزی نمانده بود که «سعد بن عباده» زیر دست و پا، پایمال شود. «عمر» صدا زد: «او را بکشید» و خودش به سراغ «سعد بن عباده» آمد و به او گفت: «تصمیم داشتم با پای خود تو را از هم متلاشی کنم». «سعد» ریش «عمر» را گرفت. «عمر» گفت: اگر یک تار موی آن جدا شود، تمام دندان هایت را خرد می کنم. «ابوبکر» صدا زد: «ای عمر مدارا کن مدارا در اینجا بهتر است». «عمر»، «سعد» را رها کرد و از هم جدا شدند.

پیام امام شرح تازه وجامعی برنهج البلاغه،(آیت الله مکارم شیرازی) ج 3 ، صفحه 116

در اینکه سبب مرگ «سعد» چه بود مشهور آن است که او را ترور کردند و گفته می شود: قاتل او «خالد بن ولید» بود و نیز گفته می شود: این کار به فرمان «عمر» صورت گرفت، و عجب اینکه «خالد» و یک نفر دیگر، شبانه در تاریکی برای کشتن او کمین کردند و با دو تیر، کار او را ساختند، سپس جسد او را در چاهی افکندند و در میان عوام شایع کردند که جنّیان «سعد بن عباده» را کشتند و بعد که بدن او را در آن چاه پیدا کردند- در حالیکه رنگ او به سبزی گراییده بود- گفتند: «این هم نشانه کشتن جنّیان است».

جالب اینکه می گویند: کسی به «مؤمن طاق» (محمّد بن نعمان احول)- که از شیعیان مبارز و مجاهد بود و داستان های او در دفاع از مکتب اهل بیت علیهم السّلام معروف است- گفت: «چرا علی علیه السّلام به مبارزه با ابوبکر در امر خلافت برنخاست» او در جواب گفت: «فرزند برادر می ترسید جنّیان او را بکشند»«».

مرحوم «علّامه امینی» نیز با تعبیر کنایی زیبایش می گوید: «بیعت ابوبکر با تهدید و زیر برق شمشیرها صورت گرفت و مردانی از جنّ نیز با آنها همراهی می کردند همانها که «سعد بن عباده» را ترور کردند و کان من حشدهم اللّهام رجال من الجنّ رموا سعد بن عباده، أمیر الخزرج.

جالب اینکه بسیاری از مطالب بالا که در «تاریخ طبری» آمده است در «صحیح بخاری» نیز از قول عمر بن خطّاب نقل شده است.

پیام امام شرح تازه وجامعی برنهج البلاغه، ج 3، صفحه 116

امام علیه السلام در جایی دیگر از نهج البلاغه بدون آن که به فرد خاصی تصریح نمایند، رفتار سقیفه نشینان را به افشاندن بذر گناه تشبیه می کنند و می فرمایند: «زرعوا الفجور و سقوه الغرور و حصدوا الثبور»;(1) کسانی که تخم گناه افشاندند و با آب فریب، آبیاری کردند و محصول آن را که جز عذاب و بدبختی نبود، برداشتند.

این بذر گناه افشاندن کار را به جایی رساند که مولا امیر المومنین علیه السلام با لحنی شکوه آمیز از فضای اجتماعی و سیاسی دوران خلافت خود که متأثر از دوران گذشته است چنین انتقاد می کنند: «واعلموا _ رحمکم الله _ انکم فی زمان القائل فیه بالحق قلیل و اللّسان عن الصدق کلیل و اللازم للحق ذلیل. اهله معتکفون علی العصیان، مصطلحون علی الادهان»;(2) خدا شما را رحمت کند، بدانید که شما در روزگاری هستید که گوینده حق اندک، زبان از راستگویی عاجز و حق طلبان بی ارزشند و مردم گرفتار گناه و به سازشکاری هم داستان شده اند.

(1) نهج البلاغه، خطبه 2، بخش 12.

(2) نهج البلاغه، خطبه 233، بخش 2.

نهج البلاغه، خطبه 210، بخش 6 _ 7.

التهابشان خاموش گشت و صدا و آوازه شان بریده شد و روزگار، علیه ما خورد و نوشید. سال ها به همین منوال گذشت و بسیاری از بلندپایگانِ مُردند و افرادی که شناخته شده نبودند، پا به عرصه نهادند.

اگر [پیامبرصلی الله علیه وآله را] فرزندی بود، چه می شد؟! شما آگاهید که پیامبرصلی الله علیه وآله مرا به خاطر نژاد و خویشاوندی، به خود نزدیک نکرد؛ بلکه به خاطر جهاد و خیرخواهی [من] چنین کرد. آیا فکر می کنید که اگر او پسری داشت، آنچه را من انجام داده ام، انجام می داد؟! یقیناً به اندازه ای که من نزدیک شدم، نزدیک نمی شد. افزون بر آن، این نزدیکی، نزد قریش، دلیلی برای برخورداری از شأن و مقام نبود؛ بلکه خود، وسیله ای بود برای محرومیّت و مظلومیّت.

بار الها! تو آگاهی که نه خواهان حکومت بودم و نه خواهان بهره مندی از جاه و مقام. به درستی که خواهان برپایی فرمان های تو، اجرای دستورهایت، قرار دادن امور در جایگاهش، باز گرداندن حق به صاحبانش، گام نهادن بر روش پیامبرت، و راهنمایی گمگشتگان بر راه های رستگاری ات بوده ام». (2)

طلحه وزبیر به خاطر منع حضرت از دنیا طلبی برعلیه حضرت قیام نمودند.

(1)- مَثَلی است که در بازگشتن کارها به وضع سابق خود، زده می شود. (م)

(2)- شرح نهج البلاغه: 20/298/414.

نهج البلاغه، نامه 53، بخش 70 _ 71.

امام علی علیه السلام - بخشی از سخنرانی ایشان به هنگام بیرون رفتن برای جنگ بصره ایراد نمود و در آن، شورشیانی را که علیه وی برخاسته بودند، مذمّت کرد -:

مرا چه با قریش؟ به خدا سوگند، آن روز که کافر بودند، با آنان پیکار نمودم و اکنون که فریب خورده اند [نیز] آماده کارزار با آنانم. دیروزْ من هماورد آنان بودم و امروزْ نیز پای پس نمی گذارم.

به خدا سوگند، قریش از ما کینه به دل نگرفتند، مگر برای آن که خدا ما را بر آنان برگزید. ما آنان را در زمره خود در آوردیم، در حالی که آنان چنان بودند که شاعر گفته است:

به جانم سوگند، بامدادان، پیوسته شیر بی آمیغ می نوشیدی /

و سرشیر و خرمای بی هسته می خوردی.

ما، این رتبه را به تو دادیم، وگرنه تو شایسته این مرتبه بلند نبودی /

و ما بودیم که اسبان کوتاه مو و نیزه ها را گرداگرد تو فراهم آوردیم. (3)

شرح نهج البلاغه - به نقل از ابن عبّاس، در گفتگویش با عثمان -: امّا علّت این که قوم ما حکومت را از ما دور ساخت، حسدی است - که به خدا سوگند - آن را می دانی و ظلمی است که -به خدا سوگند - از آن، آگاه بودی. خداوند، میان ما و ایشان قضاوت کند. (4)

1. شرح نهج البلاغه: 7/220.

2. العدد القویّه: 189/19، مناقب آل أبی طالب: 2/201، الصراط المستقیم: 3/42.

3. نهج البلاغه: خطبه 33، الإرشاد: 1/248. نیز، ر. ک: ج 5 (ح 2025).

4. شرح نهج البلاغه: 9/9.

در فرازی از دعای ندبه می فرماید:

وَ یُقَاتِلُ عَلَی التَّأْوِیلِ وَ لا تَأْخُذُهُ فِی اللَّهِ لَوْمَهُ لائِمٍ قَدْ وَتَرَ فِیهِ صَنَادِیدَ الْعَرَبِ وَ قَتَلَ أَبْطَالَهُمْ وَ نَاوَشَ ذُؤْبَانَهُمْ فَأَوْدَعَ قُلُوبَهُمْ أَحْقَادا بَدْرِیَّهً وَ خَیْبَرِیَّهً وَ حُنَیْنِیَّهً وَ غَیْرَهُنَّ فَأَضَبَّتْ عَلَی عَدَاوَتِهِ وَ أَکَبَّتْ عَلَی مُنَابَذَتِهِ حَتَّی قَتَلَ النَّاکِثِینَ وَ الْقَاسِطِینَ وَ الْمَارِقِینَ وَ لَمَّا قَضَی نَحْبَهُ وَ قَتَلَهُ أَشْقَی الْآخِرِینَ یَتْبَعُ أَشْقَی الْأَوَّلِینَ....

کار پیامبر(درود خدا بر او خاندانش)را پی گرفت،و براساس تأویل قران جنگ می کرد،و درباره خدا سرزنش هیچ سرزنش کننده ای را به خود نمی گرفت،خون شجاعان عرب را،در راه خدا به زمین ریخت،و دلاورانشان را از دم تیغ گذراند و با گرگانشان در افتاد،پس به دلهایشان کینه سپرد،کینه جنگ بدر و خیبر و حنین و غیر آنها را،پس دشمنی او را در نهاد خود جا دادند و به جنگ با او رو آوردند،تا پیمان شکنان و جفا پیشگان و خارج شدگان از دایره دین را کشت،و هنگامی که درگذشت و او را بدبخت ترین پسینیان،که از بدبخت ترین پیشینیان کرد،به قتل رساند.

مفاتیح الجنان،دعای ندبه

بر جبینهاشون اگر چه پینه بود زیر هر پینه هزاران کینه بود.

گفتم ،ای رسول خدا، علت گریه شما چیست ؟

فرمود: کینه هایی که برای حکومت پس از من ، از تو در سینه هایی مردانی نهفته است که بر تو آشکار نمی کنند.

گفتم : آیا در آن هنگام دین من در سلامت است ؟

فرمود: آری تو در سلامت است .

إمام علی (علیه السلام)- آیت الله رحمانی همدانی صفحه 881

به نقل از تاریخ بغداد،398/12

حسن بن علی بن فضّال، در گفتگو با امام رضاعلیه السلام درباره امیر مؤمنان پرسیدم که: چگونه مردم از وی روی گرداندند و به سوی دیگران رفتند، با وجود آن که از برتری، سبقت در مسلمانی، و جایگاه وی در نزد پیامبر خدا باخبر بودند؟

فرمود: «آنان به این جهت از علی علیه السلام روی گرداندند و به سوی دیگران رفتند - و حال آن که از برتری وی آگاه بودند - که علی علیه السلام بسیاری از پدران، بزرگان، برادران، عموها، دایی ها و نزدیکان ایشان را - که دشمن خدا و پیامبرش بودند - کشته بود.

آنان کینه علی علیه السلام را در دل داشتند و مایل نبودند که علی علیه السلام بر ایشان حکومت کند. چنین کینه ای از دیگران در دل هایشان نبود؛ برای این که [دیگران] در جهاد، مانند وی پیشاپیش پیامبر خدا نبودند. به همین دلیل، از وی روی گرداندند و به دیگرانْ روی آوردند».

علل الشرائع: 146/3

بدان که عرب، تمام خون هایی را که پیامبر خدا با شمشیر علی علیه السلام و غیر او روان ساخت، پس از وفات پیامبر خدا، به تمامی به علی علیه السلام نسبت داد؛ چون در گروه مردانشان کسی که بر طبق روش، آداب و سننشان سزاوار باشد که این خون ها را به گردن او بیندازند، یافت نمی شد، مگر علی علیه السلام. و این، سیره عرب بود که وقتی فردی از آنان کشته می شد، خون بهای او را از قاتل، طلب می کردند و چنانچه قاتل می مرد یا خونخواهی از او ناممکن می شد، از فردی از خاندانش که نزدیک تر از همه به وی بود، طلب می نمودند.

به نقیب، ابو جعفر یحیی بن ابی زید - که رحمت خدا بر او باد - گفتم: در شگفتم که چگونه علی علیه السلام پس از پیامبر خدا مدّتی طولانی دوام آورد و چگونه با افروخته بودن کینه ها علیه او، در درون خانه اش ترور نشد!

او پاسخ داد: چنانچه علی علیه السلام تواضع نشان نمی داد و گونه اش را بر روی خاک نمی نهاد، حتماً کشته می شد؛ امّا او خود را پنهان داشت و به عبادت و نماز و تدبّر در قرآن مشغول شد و از آن روش و شعار نخستین، فاصله گرفت. شمشیر را کنار نهاد و چون عیّارانی گشت که توبه می کنند و به سیاحت می پردازند و یا در کوه ها رهبانیّت را در پیش می گیرند.

چون از کسانی که زمام حکومت را به دست گرفتند، اطاعت کرد و در برابرشان فروتنی و تواضع نشان داد، رهایش کردند و از وی دست شستند. عرب به او روی نیاورد، مگر با موافقت سردَمداران و یا به طور مخفیانه. و بدین ترتیب، زمانی که حاکمان، انگیزه و دلیلی برای کشتن وی نداشتند، از این کار، دست کشیده شد. اگر چنین نبود، حتماً علی علیه السلام کشته می شد.

ص: 42

شرح نهج البلاغه: 13/299

قد قتلنا القوم من ساداتهم وعدلنا میل بدر فاعتدل

فاهلوا و استهلوا فرحا ثم قالوا یا یزید لا تشل

لست من خندف ان لم انتقم من بنی احمد ما کان فعل

لعبت هاشم بالملک فلا خبر جاء و لا وحی نزل

ترجمه:

کاش بزرگان قبیله من در جنگ بدر (که شکست خوردند)، بی قراری مسلمانان خزرجی را از ضربات نیزه ما می نگریستند (که در احد چگونه شکست خوردند).

ما بزرگانشان را کشتیم، و انحرافی را که در جنگ بدر پدید آمد تعدیل کردیم.

آنگاه، همه از روی خوشی و شادکامی، آفرین گفته می گفتند: یزید دستت درد نکند. (این شعر تلفیق از خود یزید است).

من از نسل پدرانم (خندف) نیستم اگر از آل احمد آنچه را بر ما کردند انتقام نگیرم.

بنی هاشم، با ملک و قدرت بازی کردند، پس باید دانست نه خبری آمده و نه وحیی نازل گردیده است.

ترجمه الفتوح ،متن،ص:915

ص: 44

-پیامبر خداصلی الله علیه وآله - در وصف علی علیه السلام -: خداوند می فرماید: «کسی که با علی دشمنی ورزد، با من دشمنی کرده است؛ و کسی که دوستدار علی باشد، دوستدار من است و کسی که او را ناسزا گوید، مرا ناسزا گفته و کسی که با او به مخالفت برخیزد، با من مخالفت کرده و کسی که نافرمانی او کند، نافرمانی من کرده و کسی که او را بیازارد، مرا آزار داده و کسی که دشمن اوست، دشمن من است و کسی که او را دوست بدارد، مرا دوست داشته است و کسی که بر او بتازد، بر من تاخته است و کسی که با او حیله کند، با من حیله کرده است و کسی که او را یاری دهد، مرا یاری کرده است. (3)

-کنز العمّال - به نقل از ابن عبّاس -: روزی پیامبر خدا دست علی علیه السلام را گرفته، خارج شد و فرمود: «بدانید! کسی که با این [شخص] دشمنی ورزد، با خدا و پیامبرش دشمنی ورزیده است؛ و کسی که این [شخص] را دوست بدارد، خدا و پیامبرش را دوست داشته است». (4)

-تاریخ دمشق - به نقل از ابن عبّاس -: پیامبرصلی الله علیه وآله به علی بن ابی طالب علیه السلام نظر افکند و فرمود: «تو در دنیا سَرور و در آخرت سَرور هستی. دوستدار تو دوستدار من است و دوستت دوست خدا؛ و دشمن تو دشمن من است و دشمنت

دشمن خدا. پس، وای بر کسی که پس از [درگذشت] من، با تو دشمنی کند». (5)

1. مجمع الزوائد: 9/174/14737، شرح الأخبار: 1/153/98.

ص: 46

2. تاریخ بغداد: 13/32/6988.

3. الأمالی، طوسی: 118/185، بشاره المصطفی: 65 و 111.

4. کنز العمّال: 13/109/36358.

5. تاریخ دمشق: 42 / 292 / 8822، المناقب: 327 / 337، مناقب علی بن أبی طالب: 382 / 430.

1. المستدرک علی الصحیحین: 3/138/4640، فضائل الصحابه، ابن حنبل: 2/642/1092.

2. الخصال: 652/53 و 430/9 و 429/6 و 7، بشاره المصطفی: 77 و 128.

3. معانی الأخبار: 373/1.

4. الأمالی، صدوق: 678/924. نیز، ر.ک: بشاره المصطفی: 16 و 153.

5. الخصال: 496/5، الأمالی، صدوق: 149/146، بشاره المصطفی: 20.

6. الأمالی، صدوق: 271/299، بشاره المصطفی: 31، کنز الفوائد: 2/13، مائه منقبه: 58/14.

گفتم: این، علی بن ابی طالب است.

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: «این، دریای عمیق و خورشید نورافشان است. دستانش بخشنده تر از فُرات و قلبش گسترده تر از دنیاست. پس، هر که با وی دشمنی ورزد، نفرین خدا بر او خواهد بود». (2)

1. الاحتجاج: 1/146/32.

2. کنز الفوائد: 1/148، مائه منقبه: 55/12، بحار الأنوار: 27/228/29.

-پیامبر خداصلی الله علیه وآله: سه چیز است که در هر کس یافت شود، نه او از من است و نه من از وی هستم: کینه علی بن ابی طالب، دشمنی با اهل بیت، و این که کسی که بگوید: ایمان، کلامی بیش نیست. (4)

-تاریخ دمشق - به نقل از عبد اللَّه بن عطاء، از عبد اللَّه بن بُرَیده، از پدرش -: پیامبر خدا هر یک از علی بن ابی طالب علیه السلام و خالد بن ولید را به تنهایی [به جایی] فرستاد و [قبل از رفتن،] هر دوی آنان را جمع کرد و فرمود: «هر گاه گرد هم آمدید، از علی پیروی کنید».

هر یک به جانبی رفتیم. علی دورتر رفت و زنی را به اسیری گرفت و کنیزی را به عنوان خمس برداشت.من از دشمنان سرسخت علی علیه السلام بودم و خالد بن ولید از این دشمنی باخبر بود. مردی نزد خالد آمد و به او خبر داد که علی کنیزی را به عنوان خمس گرفته است. خالد گفت: این چیست [که می گویید]؟ سپس خبر این ماجرا توسط افراد دیگر، پی در پی به خالد رسید. خالد، مرا فرا خواند و گفت: ای بریده! فهمیدی که چه کار کرده است. نامه مرا نزد پیامبر خدا ببر و این خبر را به ایشان برسان.

با نامه خالد رفتم و بر پیامبر خدا وارد شدم. پیامبرصلی الله علیه وآله نامه را در دست چپ گرفت و او - همان گونه که خداوند فرموده است - نمی خوانْد و نمی نوشت. من طبق عادت، سرم را پایین انداختم و ماجرای علی را برای ایشان توضیح دادم و بدگویی کردم. وقتی سخنم تمام شد، سرم را بالا آوردم. متوجّه شدم که پیامبر خدا چنان خشمگین است که هرگز چنین خشمی را در او، جز در نبرد با بنی قُرَیظه و بنی نضیر ندیده بودم.

ص: 50

[پیامبرصلی الله علیه وآله] به من نظر انداخت و فرمود: «ای بُرَیده! به درستی که علی پس از من، ولیّ شماست. پس، علی را دوست بدار. او آنچه را به او امر شده، انجام می دهد».

من (عبد اللَّه بن عطاء)، این روایت را برای ابو جرب بن سُوَید بن غَفله نقل کردم. وی گفت: عبد اللَّه بن بریده، قسمتی از این حدیث را از تو پنهان داشته است؛ زیرا پیامبر خدا به بریده فرمود: «آیا می خواهی پس از من، منافق شوی؟». (5)

-المعجم الأوسط - به نقل از عبد اللَّه بن بُرَیده، از پدرش -: پیامبر خدا علی علیه السلام را به حکومت یمن و خالد بن ولید را به حکومت جَبَل فرستاد و [قبل از رفتن آن دو] فرمود: «اگر شما دو نفر گِرد هم آمدید، از علی پیروی کنید».

دو گروه به هم رسیدند و غنایم بسیاری به دست آوردند که همانند آن را پیش تر به دست نیاورده بودند و علی علیه السلام کنیزی را به عنوان خمس ستاند. خالد بن ولید، مرا فرا خواند و گفت: فرصت را غنیمت شمار و آنچه را علی انجام داده است، به پیامبرصلی الله علیه وآله خبر بده».

به مدینه رفتم و وارد مسجد شدم. پیامبر خدا در منزلش بود و جمعی از یارانش بر درِ منزل ایشان ایستاده بودند. گفتند: ای بریده! چه خبر است؟ پاسخ دادم: خیر است؛ خداوندْ مسلمانان را پیروز کرد. پرسیدند: چرا به مدینه برگشتی؟ پاسخ دادم:

-علی کنیزی را به عنوان خمس برداشته است. آمده ام تا این خبر را به پیامبر برسانم. مردم گفتند: به پیامبر خبر بده؛ زیرا این خبر، علی را از چشم پیامبرصلی الله علیه وآله می اندازد.

ص: 51

پیامبر خدا این سخنان را می شنید. خشمناکْ بیرون آمد و فرمود: «چرا بعضی ها بر علی خُرده گیری می کنند؟ کسی که از علی بدگویی کند، از من بدگویی کرده است؛ و کسی که از علی جدا شود، از من فاصله گرفته است. علی از من است و من از علی هستم. علی از سرشت من آفریده شده است و من از سرشت ابراهیم علیه السلام هستم و البته من از ابراهیم، برترم.

"ذُرِّیَّهَ بَعْضُهَا مِن بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ ؛ (6) نسلی که بعض از آنان از [نسل] برخی دیگرند؛ و خداوندْ شنوای داناست"».

سپس فرمود: «ای بریده! آیا نمی دانی که حقِ ّ علی بیش از کنیزی است که به عنوان [سمهش از] خمس برای خود برداشته است؟ و علی پس از من، ولیّ شماست؟».

گفتم: ای پیامبر خدا! به حقّ هم صحبتی، دستت را بگشا تا دوباره با تو بر اسلام، بیعت کنم.

پیامبر خدا فرمود: «از اسلام، جدا نشده ای که دوباره بیعت کنی». (7)

-مسند ابن حنبل - به نقل از عبد اللَّه بن بُرَیده -: پدرم بُرَیده، به من خبر داد و گفت: چنان با علی علیه السلام دشمن بودم که کسی چنین با او دشمن نبود. مردی از قریش را فقط به خاطر دشمنی اش با علی دوست می داشتم. این مرد با جمعی از سوارکارانْ فرستاده شد و من همراه آنان بودم، و با آنان همراه نشدم، مگر به خاطر عداوتی که با علی علیه السلام داشتند. اسیرانی گرفتیم و آن مرد، نامه ای برای پیامبر خدا نوشت و درخواست کرد که برای گرفتن خُمس، کسی را نزد ما بفرستد. [پیامبرصلی الله علیه وآله] علی را به نزد ما فرستاد.

ص: 52

در بین اسیران، دختری نوجوان بود. علی، غنایم را تخمیس کرد و قسمت نمود.

آن گاه، سرپوشیده بیرون آمد. به وی گفتیم: ای ابو الحسن! چه شده است؟ گفت: «آیا متوجّه نشدید که در بین اسیران، دختری نوجوان بود؟ [غنایم را] تقسیم و تخمیس کردم و آن دختر، جزء خمس شد و در [سهم] اهل بیت پیامبرصلی الله علیه وآله قرار گرفت و آن گاه به [سهم] آل علی انتقال یافت و با وی نزدیکی کردم».

آن مرد، نامه ای به پیامبرصلی الله علیه وآله نوشت. گفتم: مرا همراه نامه بفرست. او هم مرا به عنوان گواه فرستاد. [نامه را نزد پیامبرصلی الله علیه وآله بردم و] شروع کردم به خواندن نامه و [هر بار] می گفتم: راست گفته است.

پیامبرصلی الله علیه وآله نامه و دست مرا گرفت و فرمود: «آیا با علی دشمنی می ورزی؟». گفتم: بله.

فرمود: «با علی دشمنی نکن، و اگر او را دوست داری، دوست داشتنت را اضافه کن. سوگند به کسی که جان محمّد در دست اوست، بهره آل علی از خمس، بیش از آن دختر نوجوان است».

[پدرم می]گفت: پس از شنیدن این سخنِ پیامبر خدا، کسی محبوب تر از علی علیه السلام نزد من نبود.

سوگند به کسی که غیر از او خدایی نیست، در روایت این ماجرا، میان من و پیامبر خدا کسی دیگر جز پدرم (بُرَیده)، واسطه نیست. (8)

-الإرشاد - درباره اسیر کردن علی علیه السلام زنانی از قوم عمرو بن مَعْدیْکَرِب را و اختصاص دادن کنیزی به خویش -: بریده گفت: ای پیامبر خدا! اگر به مردم در چنین کارهایی اجازه دهید، بیت المال مردم از بین می رود!

ص: 53

پیامبرصلی الله علیه وآله به وی گفت: «وای بر تو، ای بریده! آیا نفاق را ترویج می کنی؟ آنچه از غنایم برای من حلال است، برای علی نیز حلال است. علی بن ابی طالب، بهترینِ مردم برای تو و قومت است و بهترین کسی است که پس از خودم در میان همه امّتم جانشین کرده ام.

ای بریده! بپرهیز از این که با علی دشمنی کنی؛ چرا که خدا با تو دشمنی می کند».

بریده گفت: آرزو کردم که: ای کاش زمین برایم شکافته شود و من به درونش فرو روم؛ و گفتم: از خشم خدا و پیامبرش به خدا پناه می برم. ای پیامبر خدا! از خدا برایم آمرزش بخواه. پس از این، هرگز با علی دشمنی نخواهم کرد و درباره اش چیزی جز خیر نخواهم گفت.

آن گاه پیامبرصلی الله علیه وآله برای او آمرزش خواست. (9)

1. خصائص أمیر المؤمنین، نسایی: 42 / 8، البدایه والنهایه: 5 / 212.

2. مناقب علی بن أبی طالب: 431/9 و 277/323، شرح نهج البلاغه: 4/107.

3. الأمالی، صدوق: 188/197، بشاره المصطفی: 24، التحصین، ابن طاووس: 550/12.

4. تاریخ دمشق: 42/284/8816، الفردوس: 2/85/2459، مناقب الامام أمیر المؤمنین: 2/473/969.

5. تاریخ دمشق: 42/191/8646 و 8647؛ الأمالی، طوسی: 249/443.

6. آل عمران، آیه 34.

7. المعجم الأوسط: 6/162/6085. نیز، ر.ک: کشف المحجّه: 244.

8. مسند ابن حنبل: 9 / 13 / 23028، فضائل الصحابه، ابن حنبل: 2 / 691 / 1180، خصائص أمیر المؤمنین، نَسایی: 178 / 98.

9. الإرشاد: 1/161، کشف الغمّه: 1/230، إعلام الوری: 1/253.

-پیامبر خداصلی الله علیه وآله - درباره علی علیه السلام -: خداوندا! دوستش را دوست بدار و دشمنش را دشمن بدار، و یاری کننده اش را یاری کن و خوارکننده اش را خوار گردان. (2)

-پیامبر خداصلی الله علیه وآله: هر که من مولای اویم، علی مولای اوست. خداوندا! با هر که با علی دوستی می کند، دوستی کن و با هر که با علی دشمنی می کند، دشمنی کن؛ و هر که او را دوست می دارد، دوستش بدار و با هر که با او کینه می ورزد، کینه بوَرز؛ و هر که او را یاری می کند، یاری اش کن و هر که او را خوار می کند، خوارش گردان. (3)

-امام حسن علیه السلام: [پیامبر خدا] بر منبر بود که علی علیه السلام را خواست و دست وی را گرفت و فرمود: «خداوندا! دوستش را دوست بدار و دشمنش را دشمن بدار. خداوندا! برای دشمن علی، بر روی زمین، نشیمنگاهی و در آسمان، راه عروجی قرار مده و او را در اعماق آتش، جای ده». (4)

-پیامبر خداصلی الله علیه وآله: هر که با علی دشمنی کند، با خدا دشمنی کرده است. (5)

-پیامبر خداصلی الله علیه وآله - در حَجّه الوداع، در حالی که بر شترش نشسته و دستش بر شانه علی علیه السلام بود: خداوندا! آیا ابلاغ کردم؟ خداوندا! آیا ابلاغ کردم؟ این، پسر عموی من و پدر فرزندان من است. خداوندا! دشمنانش را در آتش، واژگون ساز. (6)

-پیامبر خداصلی الله علیه وآله - خطاب به علی علیه السلام -: خداوند دشمن تو را بکُشد و با دشمنت دشمن باشد! (7)

ص: 55

-الإصابه - به نقل از ابن زبیر -: معاویه حج می گزارْد که داخل مسجد شد. پیرمردی را دید که دو گیس بافته شده داشت و خوش چهره ترین و پاکیزه لباس ترینِ پیرمردها بود. معاویه نام او را پرسید. به وی گفتند که او پسر عُرَیض است.

معاویه، پیرمرد را فرا خواند و او آمد. معاویه به وی گفت: زمینی را که در تَیماء (8) داشتی، چه کردی؟

پیرمرد گفت: هست.

معاویه گفت: آن را به من می فروشی؟

پیرمرد گفت: بله، [که] اگر [به پول آن] نیاز نداشتم، آن را نمی فروختم.

معاویه از او خواست که مرثیه ای را که برای پسرش سروده بود، بخواند. او مرثیه ای خواند. میان آن دو، سخنْ بالا گرفت تا این که از علی علیه السلام سخن به میان آمد. ابن عُرَیض از معاویه خشمگین شد. معاویه گفت: خِرِفت شده است. پیرمرد را بلند کردند. گفت: من دیوانه نیستم؛ امّا ای معاویه! تو را به خدا سوگند، آیا آن زمان را به یاد نمی آوری که نزد پیامبر خدا نشسته بودیم و علی علیه السلام وارد شد.

پیامبرصلی الله علیه وآله از وی استقبال کرد و فرمود: «خداوند آن را که با تو می جنگد، بکُشد و دشمنت را دشمن بدارد!»؟ (9)

1. سنن ابن ماجه: 1/43/116، مسند ابن حنبل: 6/401/18506.

2. الجمل: 81، فضائل الصحابه، ابن حنبل: 2/599/1022، تاریخ دمشق: 42/228/8727.

3. تاریخ دمشق: 42/219/8713.

4. الاحتجاج: 2/27/150، بحار الأنوار: 44/75/1.

5. الإصابه: 2/373/2560، اُسد الغابه: 2/238/1589، کنز العمّال: 11/601/32899.

6. المعجم الأوسط: 6/300/6468، کنز العمّال: 5/291/12914 و 11/609/32947.

7. الجمل: 81، الفصول المختاره: 245، بشاره المصطفی: 166، مائه منقبه: 99/43.

ص: 56

8. تَیماء، جایی نزدیک کوفه از سمت شام است. (معجم البلدان: 5 / 345)

9. الإصابه: 3/82/3254.

-الأمالی - به نقل از انس بن مالک -: خدمتگزار پیامبرصلی الله علیه وآله بودم. هر گاه او از علی علیه السلام یاد می کرد، شادی را در چهره اش می دیدم.

روزی، مردی از فرزندان عبد المطّلب بر او وارد شد و نشست و از علی علیه السلام سخن به میان آورد و شروع به بدگویی از وی کرد. چهره پیامبرصلی الله علیه وآله دگرگون شد. طولی نکشید که علی علیه السلام وارد شد و سلام کرد. پیامبرصلی الله علیه وآله جواب سلامش را داد. آن گاه فرمود: «علی و حق، چنین همراه هم اند» و با دو انگشتش همراهی را نشان داد [و در ادامه فرمود:] «هرگز از یکدیگر جدا نمی شوند تا در حوض بر من وارد شوند. ای علی! هر کس به تو حسادت کند، به من حسادت کرده و حسادت کننده به من به خدا حسادت کرده و حسادت کننده به خدا در آتش است». (3)

-امام علی علیه السلام: نزد پیامبر خدا شِکوه کردم که مردم به من حسادت می کنند. فرمود: «آیا راضی نیستی که از نخستین چهار نفری باشی که وارد بهشت می شوند؟ من، تو، حسن و حسین، و همسرانمان از سمت چپ و راستمان، و فرزندانمان از پشت همسرانمان، و شیعیانمان در پی ما می آیند». (4)

1. الأمالی، طوسی: 623 / 1287. در این کتاب، شعر عُرَنی نیز آمده است که می گوید:

من مورد حسادت واقع شدم و خداوند نیز در این حسادت افزود / کسی که یک روزْ مورد حسادت واقع نشد، زندگی نکرد.

انسان، جز به خاطر فضایلش (مانند: علم، اندیشه، نیرو و بخشش)، مورد حسادت قرار نمی گیرد.

ص: 58

2. الأمالی، طوسی: 623/1286، مناقب آل أبی طالب: 3/213.

3. الأمالی، طوسی: 624/1288، بحار الأنوار: 38/30/4.

4. فضائل الصحابه، ابن حنبل: 2/624/1068، تفسیر القُرطُبی: 16/22.

حضرت امیر علیه السلام گفت : یا رسول الله ! اگر چنین کنند اول از کتاب خدا حجت بر ایشان تمام کنم ، اگر قبول نکنند سنت تو را و آن چه در بیان وجوب اطاعت من و لزوم حق من فرموده ای بر ایشان حجت خواهم کرد، اگر قبول نکنند خدا را و تو را بر ایشان گواه خواهم گرفت و با ایشان قتال خواهم کرد. حضرت فرمود: یا علی ! قتال کن و شتر عایشه را پی کن و پروا مکن ، پس گفت : خداوندا تو گواه باش .پس فرمود: یا علی ! چون چنین کنند، ایشان را طلاق بگو و از من بیگانه گردان که هر دو بیگانه اند از من در دنیا و عقبی ، و پدرهای ایشان شریکند با ایشان در عمل ایشان . پس گفت : یا علی ! صبر کن بر ستم ظالمان ، به درستی که کفر و ارتداد و نفاق رو خواهد آورد به سوی مردم با خلافت ابوبکر، و عمر از او بدتر و ستمکارتر خواهد بود، و همچنین سوم ایشان عثمان ، چون او کشته شود برای تو جمع خواهند شد گروهی از شیعیان که با ایشان جهاد خواهی کرد با ناکثان و قاسطان و مارقان ، نفرین و لعنت کن بر ایشان که ایشان و شیعیان و دوستان ایشان احزاب کفر و نفاقند.

بحارالانوار، 22/488.

ص: 60

امام علی علیه السلام: خداوندا! قریش را از طرف من مجازات کن! آنان پیوند خویشاوندی ام را بریدند، مرا از حقّم دور ساختند، کم خِردان را بر من جَری ساختند و بر خون من تشنه گشتند. (4)

امام علی علیه السلام: خداوندا! قریش را از طرف من مجازات کن! آنان در حقّم ستم ورزیدند، منزلت مرا کوچک شمردند و مرا از میراثم بازداشتند. (5)

امام علی علیه السلام: خدایا! من از تو علیه قریش، یاری می جویم؛ چرا که آنان در حقّم ستم ورزیدند، مرا از میراثم بازداشتند و علیه من گرد آمدند. (6)

امام علی علیه السلام: ما را با قریش، چه کار؟ آنان به نام ما دنیا را می بلعند و بر گُرده ما گام می نهند. به خدا که شگفت آور است: نامی بزرگ بر نام گیرنده ای خوار! (7)

امام علی علیه السلام - در نامه ای به برادرش عقیل -: قریش را در تاختنشان در گم راهی و جولانشان در دشمنی و غرق شدنشان در سرگردانی رها کن، که آنان بر

جنگ با من گرد آمده اند، همان گونه که پیش از من، بر جنگ با پیامبر خدا گرد آمده بودند. خداوند، قریش را از طرف من مجازات کند! آنان پیوند خویشاوندی ام را بریدند و حاکمیّت پسر مادرم را از من گرفتند. (8)

ابن ابی الحدید می گوید:کلام آن حضرت که: «قریش را در تاختنشان در گم راهی و جولانشان در دشمنی و غرق شدنشان در سرگردانی رها کن» تا آن جا که فرمود: «بر جنگ با پیامبر خدا گرد آمده بودند»، سخن درستی است؛ چرا که از روزی که با علی علیه السلام بیعت شد، قریش به خاطر بغض، حسد و کینه اش نسبت به وی، بر جنگ با او گرد آمدند و همه، دست به دست هم، به مخالفت و جنگ با وی پرداختند، همان گونه که در آغاز اسلام با پیامبر خدا چنین کردند؛ و [از این لحاظ،] هیچ فرقی بین وی و پیامبر خدا نبود، جز آن که خداوندْ پیامبر خدا را از کشته شدن، نگه داشت و او به مرگ طبیعی در گذشت؛ ولی بر علی علیه السلام شخصی کمین کرد و وی را کشت.

ص: 62

[امّا ادامه] کلام آن حضرت، که می گوید: «فجزت قریشاً عنّی الجوازی...؛ خداوند، قریش را از طرف من مجازات کند! آنان پیوند خویشاوندی ام را بریدند و حاکمیّت پسر مادرم را از من گرفتند»، جمله نخست آن، در شکل مَثَل به کار می رود، [بدین صورت که] به کسی که به تو بدی کرده است، نفرین می کنی و می گویی: «خداوند، تو را از طرف من مجازات کند!».

همچنان که گفته می شود: «جزاه اللَّه بما صنع؛ خداوند، او را به خاطر آنچه انجام داده، جزا دهد» و «جازاه اللَّه بما صنع؛ خداوند به خاطر آنچه انجام داده، با وی برخورد کند». مصدر اوّلی «جزاء» است و مصدر دومی «مجازاه».

کلمه «جوازی»، جمع «جازیَه» است؛ مثل: «جواری» که جمع «جاریَه» است.

گویی [علی علیه السلام در این قسمت از کلامش] گفته است: قریش به خاطر هر چه بدی، تُندی، مصیبت و سختی که در حقّ من روا داشته است، جزا ببیند! یعنی خداوند، همه این بدبختی ها را جزای قریش - به خاطر آنچه علیه من انجام داده است - قرار دهد!

[و امّا جمله:] «سلطانُ ابنِ اُمّی؛ حکومت پسر مادرم». [«سلطان»] یعنی «حاکمیّت»؛ و [مقصود از] پسر مادرش، پیامبر خداست؛ چون آن دو، پسران فاطمه (دختر عمرو بن عمران بن عائذ بن مخزوم) مادر عبد اللَّه و ابو طالب علیهما السلام هستند.

[حضرت علیه السلام] نفرمود: «حاکمیّت پسر پدرم»؛ چون برادران ابو طالب در رسیدن نسبشان به عبد المطّلب با وی شریک بودند. (9)

1. الأخبار الطوال: 167، تاریخ الطبری: 4 / 566، مروج الذهب: 2 / 385.

2. تاریخ الطبری: (4 / 567، 568) و (4 / 569، 571، 572) و (4 / 574، 5 / 12).

ص: 63

3. تاریخ الطبری: (4 / 567، 568) و (4 / 569، 571، 572) و (4 / 574، 5 / 12).

4. تاریخ الطبری: (4 / 567، 568) و (4 / 569، 571، 572) و (4 / 574، 5 / 12).

5. تاریخ دمشق: 46/51، الأخبار الطوال: 172، وقعه صفّین: 206.

6. تاریخ الطبری: 5/71، الکامل فی التاریخ: 2/397، اُسد الغابه: 6/14/5692.

7. اُسد الغابه: 6/13/5692، الاستیعاب: 4/162/2878.

8. تاریخ الطبری: 5/71، الکامل فی التاریخ: 2/397، الأمالی، طوسی: 725/1525.

9. تاریخ دمشق: 10/149/872، الأخبار الطوال: 167 و 172، شرح نهج البلاغه: 3/215.

پیش علی علیه السلام آمدم و به وی خبر دادم. فرمود: چه قدر بنی امیّه، میراث محمّدصلی الله علیه وآله را تاراج می کنند! سوگند به خدا، اگر قدرت را به دست گیرم، آنها را چون قصّابی که شکنبه خاک آلوده را دور می افکند، دور می افکنم (پراکنده می سازم). (3)

الکامل فی التاریخ - به نقل از ابو زَناد -: هشام بن عبد الملک [، خلیفه اُموی] را دیدم. و من در کاروان او [در مکّه] بودم که سعید بن عبد اللَّه بن ولید بن عثمان بن عفّان به دیدارش آمد و به کنارش رفت. شنیدم که سعید می گفت: ای امیر مؤمنان! خداوند، همواره بر اهل بیتِ امیر مؤمنانْ نعمت داده و خلیفه مظلومش را یاری کرده است. در این جاها، مردم، همواره ابو تراب را نفرین می کنند. این جاها، جاهایی خوب [برای مستجاب شدن دعا] است، و سزاوار است که امیر مؤمنان هم ابو تراب را نفرین کند.

این سخن بر هشام، سنگین آمد و گفت: ما برای بدگویی کردن و نفرین فرستادن به کسی این جا نیامده ایم. ما برای حج آمده ایم. (4)

1. شرح نهج البلاغه: 6/316، وقعه صفّین: 461.

2. أنساب الأشراب: (3 / 211) و (3 / 213) و (3 / 212).

3. أنساب الأشراب: (3 / 211) و (3 / 213) و (3 / 212).

4. أنساب الأشراب: (3 / 211) و (3 / 213) و (3 / 212).

و من در جایگاهم در کنار حوض [کوثر] و در جایگاه شایسته، شهادت خواهم داد که آنان در دنیا و آخرت، دشمن من اند. اگر جای پایم محکم شود، هر قبیله را به قبیله ای برمی گردانم (قبایل نوظهور را به قبایل مادر، پیوند می زنم) و شصت قبیله را که سهمی در اسلام ندارند، باطل خواهم ساخت. (3)

امام صادق علیه السلام: امیر مؤمنان علی علیه السلام فرمود: «پیش من نوشته ای با مُهر پیامبر خداست که در آن، نام شصت قبیله باطل وجود دارد که سهمی در اسلام ندارند و از جمله آنان، دو قبیله غنی و باهله هستند».

و فرمود: «ای افراد قبایل باهله و غنی! فردا بیایید و سهمتان را بگیرید، تا [آن روز که] در جایگاه شایسته گواهی دهم که شما مرا دوست نمی دارید و من هم هرگز شما را دوست نمی دارم».

و فرمود: «انتقامی از قبیله غنی خواهم گرفت که قبیله باهله از آن به لرزه بیفتد».

در بیت المال، مالی از مَهر (کابین) زناکاران بود. فرمود: «آن را بین دو قبیله غنی و باهله تقسیم کنید». (4)

1. الفتوح: 4/233 - 236.

2. اُسد الغابه: 1/375/406، الاستیعاب: 1/243/175.

3. اُسد الغابه: 1/374/406، الاستیعاب: 1/242/175. نیز، ر.ک: التاریخ، ابن معین: 2/58.

4. الغارات: 2/640، شرح نهج البلاغه: 2/18. نیز، ر.ک: الإرشاد: 1/321.

فَرحهُ الغَریّ - به نقل از هشام بن سائب کلبی، از پدرش -: بنی اود را دیدم که بدگویی به علی بن ابی طالب علیه السلام را به فرزندان و خدمتکارانشان آموزش می دادند.

در بین آنان، مردی از یاران عبد اللَّه بن ادریس بن هانی بود که روزی بر حَجّاج بن یوسفْ وارد شد و سخنی گفت و حَجّاج به وی جواب درشتی داد.

وی به حَجّاج گفت: ای امیر! چنین نگو؛ زیرا در بین قریش و ثَقیف، فضیلتی متداول نیست، مگر آن که در بین ما نیز همانند آن، وجود دارد.

حَجّاج گفت: فضیلت های شما چیست؟

پاسخ داد: هیچ گاه عثمان در جمع های ما بدگویی نمی شود و به بدی یاد نمی گردد.

حَجّاج گفت: این، فضیلت است.

مرد گفت: هیچ گاه در بین ما، خارجی دیده نشده است.

حَجّاج گفت: این، فضیلت است.

مرد گفت: در جنگ ها از ما، جز یک نفر همراه ابو تراب شرکت نکرده است که این کارش، او را از چشم ما انداخته و مُنزوی ساخته است و وی هیچ ارزش و منزلتی نزد ما ندارد.

حَجّاج گفت: این، فضیلت است.

مرد گفت: هر کس از ما که بخواهد با زنی ازدواج کند، درباره او می پرسد که: «آیا وی ابو تراب را دوست داشته و یا او را به نیکی یاد کرده است؟». اگر گفته شود که این زن، چنین کرده است، از او دوری می گزیند و با او ازدواج نمی کند.

حَجّاج گفت: این، فضیلت است.

مرد گفت: در بین ما پسری به دنیا نیامده که علی یا حسن یا حسین نامیده شود و نیز دختری به دنیا نیامده که فاطمه نامیده شود.

ص: 67

حَجّاج گفت: این، فضیلت است.

مرد گفت: روزی که حسین به سوی عراق آمد، زنی از قبیله ما نذر کرد که اگر خدا حسین را بکشد، ده نفر شتر قربانی کند و هنگامی که او کشته شد، به نذرش وفا کرد.

حَجّاج گفت: این، فضیلت است.

مرد گفت: از یک نفر از ما خواسته شد که از علی برائت بجوید و او را نفرین کند. وی گفت: باشد؛ حسن و حسین را هم می افزایم.

حَجّاج گفت: سوگند به خدا که این، فضیلت است.

مرد گفت: امیر مؤمنان، عبد الملک، به ما گفت: شما لباس زیر بالاپوش و یاران بعد از انصار هستید. (3)

حَجّاج گفت: این، فضیلت است.

مرد گفت: در کوفه، جز قبیله بنی اود، نمکین نیستند.

حَجّاج، خنده اش گرفت.

پدرم به من گفت: خداوند، ملاحت (نمکین بودن) را از آنان گرفت. (4)

1. سیر أعلام النبلاء: 3/410/65، اُسد الغابه: 1/375/406، الاستیعاب: 1/243/175.

2. الغارات: 2/640، شرح نهج البلاغه: 4/79 و 15/98.

3. مروج الذهب: 3/172، تاریخ بغداد: 1/211/49، اُسد الغابه: 1/375/406، الغارات: 2/640. ر.ک: ص 95 (پذیرفته شدن نفرین وی درباره بسر بن ارطات).

4. سیر أعلام النبلاء: 3/411/65.

وقعه صِفّین - به نقل از لیث بن سُلَیم -: علی علیه السلام قبیله باهله را فرا خواند و گفت: ای جمع باهله! خداوند را گواه می گیرم که شما مرا دشمن می دارید و من هم شما را دشمن می دارم. سهم خود را بگیرید و به سمت دیلم بروید.

آنان از این که همراه وی به صفّین بروند، ناراضی بودند. (5)

الغارات - به نقل از سعید اشعری -: هنگامی که علی علیه السلام به سوی نهروان حرکت کرد، شخصی را از قبیله نَخَع، به نام هانی بن هوذه، به جای خود گذاشت.

وی به علی علیه السلام نوشت: «دو قبیله غنی و باهله فتنه کرده اند و از خدا می خواهند که دشمنت را بر تو پیروز گرداند».

علی علیه السلام به وی نوشت: «از کوفه اخراجشان کن و هیچ کس از آنان را رها نکن». (6)

تاریخ بغداد - به نقل از ابو محمّد سعید بن سَلَم بن قُتَیبه باهلی -: به قصد حج، به راه افتادم و همراه من، هودج ها و کجاوه های بسیار بود. به بادیه رسیدم، در حالی که من بر پشت الاغم سوار و جلودار قافله بودم. بادیه نشینی را دیدم که در جلوی خیمه اش چمباتمه زده بود و با نگاهش کاروان را دنبال می کرد. به وی سلام کردم.

گفت: این هودج ها و کجاوه ها از آنِ کیست؟

گفتم: از آنِ یک مرد باهلی.

گفت: سوگند به خدا که فکر نمی کنم خداوند به یک فردِ باهلی، چنین ببخشد.

وقتی تحقیر او را نسبت به باهلی ها دیدم، نزدیکش رفتم و گفتم: ای بادیه نشین! دوست داری که این کجاوه ها و هودج ها از آنِ تو باشد و تو مردی باهلی باشی؟

ص: 69

گفت: خدا نکند!

گفتم: دوست داری که امیر مؤمنان باشی و در عین حال، مردی باهلی باشی؟

گفت: خدا نکند!

گفتم: دوست داری که باهلی باشی و اهل بهشت باشی؟

گفت: به یک شرط.

گفتم: به چه شرط؟

پاسخ داد: به شرط این که بهشتیان نفهمند من باهلی هستم.

همراهم یک کیسه درهم بود. آن را به وی دادم. آن را گرفت و گفت: نیاز مرا برآورده ساختی.

وقتی آن [کیسه] را به خود چسباند، گفتم: من مردی باهلی هستم.

کیسه را به سویم پرت کرد و گفت: به آن، نیاز ندارم.

گفتم: ای بینوا! بردار. خودت گفتی که نیازمند هستی.

گفت: دوست ندارم خدا را، در حالی که ببینم شخصی باهلی بر من منّت دارد.

پیش مأمون آمدم و داستان بادیه نشین را نقل کردم. آن قدر خندید که به پشت افتاد. به من گفت: ای ابو محمّد! چه قدر شکیبایی! و آن گاه، صدهزار دِرهم جایزه به من داد. (7)

الکُنی و الألقاب: باهلی، منسوب به قبیله باهله را گویند و عرب ها از منسوب شدن به این قبیله اِبا داشتند، تا جایی که شاعر می گوید:

اگر روح باهلی داشته باشی /

نژاد هاشمی داشتن، سودی ندارد!

و دیگری گفته است:

اگر به سگی گفته شود: «ای باهلی!» /

از زشتیِ این انتساب، به عو عو می افتد. (8)

1. الاستیعاب: 1/245/175.

2. جَوْف یا جَوْف المحوّره، جایی است در سرزمین هَمْدان. (معجم البلدان: 2 / 188)

3. تاریخ دمشق: 10/152/872. نیز، ر.ک: أنساب الأشراف: 3/211.

4. چاه میمون، چاهی است در منطقه مکّه، منسوب به میمون بن عامر. (معجم البلدان: 1 / 302)

ص: 70

5. نجران، سومین شهر بزرگ یمن (پس از صنعاء و عدن) است. در آن جا، نخل های خرما وجود دارد. فاصله آن از صنعاء، ده منزل است. پس از فتح، ساکنانش نخست درخواست مباهله کردند؛ ولی بعد از مدّتی از آن دست کشیدند و جزیه دادن را قبول کردند. (تقویم البلدان: 92)

6. جَیشان، سرزمینی در یمن است که چون جیشان بن غیدان در آن منزل گزید، به این اسم، نامبردار شد. (معجم البلدان: 2 / 200)

7. صنعاء (پایتخت یمن)، در جنوب حجاز و شمال شهر عدن قرار دارد و از گذشته دور، از مهم ترین شهرهای یمن و حجاز، به شمار می رفته است.

8. حضرموت، ناحیه ای وسیع در شرق عدن و در نزدیکی دریاست. سرزمین شنیِ پس از آن با نام «احقاف» شناخته می شود و در آن، مقبره هود پیامبرعلیه السلام و در نزدیکی آن، چاه بَرَهوت قرار دارد. از جمله مناطقِ یمن شرقی و بزرگ ترین آنهاست و نامش در تورات، «حاضرمیت» است. (معجم البلدان: 2 / 270)

او می دانست پیغمبر در نظر دارد با مدرک کتبی امر امامت بعد از خود را، که قرآن آن را مکمّل دینش دانسته با تعیین اسم رهبری به مردم اعلام کند، لذا گفت:

«حَسبُنا کتابَ اللَّه» و تراوش این جملات از دو لب مشکوک آن فرد نشان می داد کودتای خزنده ای در حال شکل گرفتن است.

معانی الأخبار / ترجمه محمدی، مقدمه، ص: 6

ابن عبّاس گفت: خداوند در قرآن می فرماید: «یُرِیدُونَ أَن یُطْفِئُواْ نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَیَأْبَی اللَّهُ إِلآَّ أَن یُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ ؛ می خواهند نور خدا را با سخنان خویش خاموش کنند؛ ولی خداوند نمی گذارد، تا نور خود را کامل کند، هر چند کافران را خوش نیاید».

شرح نهج البلاغه: 4/58

حق نداری بعد از این روایت های رسول الله را نقل نمائی؟! این ها نمونه هائی بود که ما در این مورد آوردیم، در کتب رجال و حدیث از این گونه مطالب فراوان است، جلوگیری از نقل احادیث رسول اکرم صلّی اللَّه علیه و اله علل و جهاتی داشت که شرح و تفصیل آن در این مقدمه مناسب نیست و موجب اطاله سخن می گردد جویندگان می توانند به کتب رجال حدیث مراجعه کنند. (1)

این عمل بحدّی رسیده بود که بخاری می گوید: 7275 حدیث کتاب خود را از میان ششصد هزار حدیث انتخاب کردم، و مرحوم علّامه امینی در مجلّد پنجم الغدیر، 122 صفحه را به دروغگویان و وضّاعین و جاعلین حدیث اختصاص داده، و 42 تن را نام برده که چهار صد و هشتاد هزار و سیصد و بیست و چهار حدیث دروغ و بی اصل و مقلوب در فضیلت ابو بکر و عمر و عثمان و معاویه و ابو عبیده جرّاح و ابو حنیفه، ساخته و منتشر کرده اند. در اثر از میان رفتن احادیث صحیح و انتشار این حدیثهای ساختگی می بینیم چگونه در نزدیک ترین عصر به عصر پیغمبر اکرم، مکتبهای انحرافی رائج شد و اصل یگانگی و بی همتائی خدا را مخدوش و مکتب مجسّمه و مشبّه پدید آمد، و ذهن عوام النّاس را نسبت به شریف ترین عنصر فضیلت و الگوی شرافت علیّ علیه السلام در جهل مرکّب قرار داد، که این دو قضیه را که جرجی زیدان نوشته، مشتی است از خروار که هر خواننده می تواند حدیث مفصل را از این مجمل فراگیرد وی گوید*:

مورد اوّل: در بغداد مردی نزد والی آمد و راجع به یکی از علمای علم کلام سعایت کرده گفت: این مرد زندیق است! والی پرسید مگر چه مذهبی دارد؟

ص: 74

مردک گفت: او مرجئی، قدری، أباضی، رافضی است، از معاویه بن خطّاب بدش می آید، از همان معاویه ای که با علیّ بن عاص جنگ کرد.

والی که این یاوه ها را از آن مرد شنید گفت: واقعا که هم تاریخ می دانی، و هم از مذاهب مختلف اسلام با خبری!! مورد دوم: در آن ایّام معمولا دانشمندان گرد هم می نشستند و راجع به علی و معاویه و ابو بکر و غیره مناظره می کردند و مردم عوام هم اطراف آنان را گرفته به حرفهایشان گوش می دادند تا آنکه روزی مرد قد بلندی از میان طبقه عوام برخاسته گفت: تا کی راجع به علیّ و معاویه و فلان و فلان سخن می گوئید؟! از وی پرسیدند تو میدانی علیّ کیست؟

گفت: آری میدانم او پدر فاطمه بود.

گفتند: فاطمه را می شناسی؟

گفت: آری فاطمه زوجه پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله مادر عایشه و خواهر معاویه است.

گفتند: از علی چه میدانی؟

گفت: علیّ در جنگ حنین با پیغمبر بود، و در آن جنگ کشته شد، پسرش عبد اللَّه بن علیّ به شام رفت و مروان را در شام کشت، سپس پیرمردانی را از شام نزد ابو العبّاس سفّاح فرستاد، آنان آمدند و با ابو العبّاس سفّاح بیعت کردند و خدا را گواه گرفتند که در تمام مدّت حکومت بنی امیّه کسی را جز بنی امیّه وارث خاندان پیغمبر ندانند!! (نقل از صفحه 914 کتاب تاریخ تمدّن اسلام) جای تردید نیست که جلوگیری از ثبت و نگارش احادیث صحیح که مبیّن قانون اساسی اسلام (قرآن) بود و نشر احادیث جعلی، دو عامل قوی در انحراف قسمتی از مبانی اسلام از مسیر اصلی اش بود.

ص: 75

زمامداران خودسر که خویشتن را متولّیان دین میدانستند، و هر یک مکتب خاصّی از نیرنگ و تزویر و خیانت داشتند، برای انحراف مردم از معنویّت و حقیقت و راستی و درستی همواره از همان منبع آلوده به اغراض و شهوات «تحریف واقعیّتها و جلوگیری از انتشار سنّت اصیل نبویّ» استفاده می کردند.(2)

(1)ایمان و کفر ( ترجمه کتاب الإیمان و الکفر بحار الأنوار جلد 64 / ترجمه عطاردی)، ج 1، ص: 6

(2)معانی الأخبار / ترجمه محمدی، مقدمه، ص: 9

جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 5 ، صفحه 142

در بیان مظلومیّت امیر مؤمنان -: زمامدارانِ ستمکار، کسانی را که از آن حضرت به نیکی یاد می کردند، به زیر شلّاق می گرفتند و حتّی به خاطر آن، گردنشان را می زدند و مردم را به اعلام بیزاری از وی وا می داشتند.

رسم بر آن شده بود که به هیچ شکل از علی علیه السلام به خوبی یاد نشود، چه رسد به این که از فضایل (برتری ها) او یاد شود، یا مناقب (بزرگواری های) او گزارش گردد و یا درباره حقّانیت او استدلالی صورت گیرد.

شرح نهج البلاغه: 13/231

«از مردم کسی هست که جان خود را در راه کسب خشنودی خدا می فروشد و از خودش در می گذرد» درباره «ابن ملجم» شقی ترین فرد مرادی نازل شده است».

ترجمه الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 21، ص: 45

چون این نامه او برای مردم خوانده شد، اخبار بسیاری که ساخته و پرداخته و خالی از حقیقت بود در مناقب صحابه منتشر شد و مردم در این مورد چندان کوشش کردند که اندک اندک روی منابر گفته شد و به مکتب داران القاء می شد که بسیاری از روایاتی از این دست را به کودکان و پسر بچه ها آموزش دهند. آنان نیز چنان کردند و همان گونه که قرآن را به آنان میآموختند آن روایات را هم آموزش دادند. سپس کار به آنجا کشید که به دخترکان و زنان و خدمتگزاران و وابستگان خود نیز آموزش دادند و سالها بدین گونه گذشت.

جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 5 ، صفحه 143

والیان هم جایگاه نشستن آنان را به محل خود نزدیک میساختند و به منزلت و اموال و املاک میرسیدند، تا آنکه این احادیث و اخبار به دست دین دارانی رسید که هرگز دروغ و بهتان را حلال نمی شمردند ولی چون گمان میکردند که آنها بر حق و صحیح هستند پذیرفتند و روایت کردند و اگر میدانستند آن احادیث باطل است هرگز روایت نمی کردند و به آن معتقد نمی شدند. کار همین گونه بود.

جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 5 ، صفحه 144

«بسر بن ارطاه» یک فرد سنگدل و درشت خو و خونخوار بود. از رحمت و مهربانی بوئی نبرده بود. بدستور معاویه تمام راه حجاز و مدینه و مکه را گرفت، تا به یمن رسید. معاویه دستور داده بود: بر هر جایی که مردمش از علی علیه السّلام پیروی می کنند رسیدی، زبان خشونت و ناسزاگویی را بر آنها بگشای، آنگونه که هیچ گریزی پیدا نکنند، و تو بر مال و جان آنها مسلطی. سپس همه را به بیعت دعوت کن، و هر کس مخالفت کرد، به قتل برسان. شیعیان علی را هر جا دیدی به قتل برسان.

ترجمه الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج 21، ص: 33

و مدّت عمر شریفش شصت و سه سال بوده، ده ساله بود که حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلم به پیغمبری مبعوث گردید و به آن حضرت ایمان آورد.

و بعد از بعثت، سیزده سال با آن حضرت در مکّه ماند و بعد از هجرت به مدینه با آن حضرت ده سال در مدینه بود، و پس از آن به مصیبت حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلم مبتلا شد، و بعد از آن حضرت سی سال زندگانی فرمود، دو سال و چهار ماه در خلافت أبو بکر، و یازده سال در خلافت عمر و دوازده سال در خلافت عثمان به سر برد. و خلافت ظاهریّه آن حضرت قریب به پنج سال کشید و در اکثر آن مدت با منافقان مشغول قتال و جدال بود....

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 411

وکلینی و شیخ طوسی به سندهای صحیح روایت کرده اند که در شب بیست و یکم ماه مبارک رمضان، غسل مستحبّ است، و آن شبی است که اوصیاء جمیع پیغمبران در آن شب به عالم بقا رحلت کرده اند، در آن شب عیسی به آسمان بالا رفت و موسی در آن شب به رحمت حق واصل گردید.

جلاء العیون، ص: 321

مؤلّف گوید که: این اخفاء قبر برای آن بود که مبادا ملاعین خوارج و بنی امیّه که در نهایت دشمنی و عداوت آن حضرت بودند بر قبر مطلع شوند و اراده کنند جسد مطهر آن حضرت را از قبر بیرون آورند.»

و پیوسته آن قبر مخفی بود تا زمان حضرت صادق علیه السّلام که بعضی از اصحاب و شیعیان به توسّط زیارت کردن آن حضرت جدّ خود را ،قبر را دانستند، و در زمان هارون الرشید بر همه ظاهرشد.

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 437

امّا سوّم آن است که به اهل بیت تو خواهد رسید بعد از تو کشته شدن، امّا علیّ بن أبی طالب برادر تو پس خواهد یافت از امّت تو دشنام و درشتی و سرزنش، و محروم خواهند کرد او را از حقّ خود، و به مشقّت و تعب خواهند افکند او را، و ستم بر او خواهند کرد، و در آخر کار او را شهید خواهند کرد. حضرت فرمود: پروردگارا قبول کردم و انقیاد نمودم، از تو توفیق و صبر می طلبم....

جلاء العیون، ص: 236

بحار الانوار 28 / 76

مشاهدات امیرالمؤ منان (علیه السلام)، ج 2، (ص ) 44.

بحارالانوار، 22/488.

شما همچون گله شتری هستید که چوپان آن گم شده باشد. هر چه از یک طرف جمع آوری شوند از سوی دیگر پراکنده می شوند.

اسرار آل محمد، ص 316 -314.

مردی در مدینه عبور می کرد و با کمال ناراحتی فریاد می زد: انا مظلوم : (من ستم دیده ام ، به من ظلم شده است ).

امام علی (علیه السلام) وقتی او را دید و فریاد او را شنید، به یاد مظلومیت خودش افتاد که غاصبان ، حقّش را غصب کردند و او را خانه نشین نمودند، به او فرمود: (هلم فلنصرخ معا فانّی مازلت مظلوما) (بیا با هم فریاد بزنیم ، من نیز همواره مظلوم بوده ام ).

شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 9، ص 307

دعای آن حضرت در شکایت ایشان از قومش، در شب شهادتش

خداوندا! من در میان این گروه به آنچه پیامبر و برگزیده ات امر کرد انجام وظیفه نمودم، اما بمن ستم کردند، و همچنانکه امر کردی منافقین را کشتم اما قدرم را نشناختند، و از آنان ملولم و آنان نیز از من ملول شده اند، و آنان را دشمن داشته و آنان نیز مرا دشمن می دارند، و تنها در انتظار "ابن ملجم" مرادی هستم.

خدایا! شقاوت او را نزدیک ساز و مرا سعادتمند گردان، خدایا پیامبرت بمن وعده داد که هر گاه از تو بخواهم مرا نزد خود می بری، خدایا به آمدن نزد تو راغب شده ام.

بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج 42، ص: 253

(ای کاش در برابر شما، قدرتی داشتم ، تا تکیه گاه و پشتیبان محکمی در اختیار من بود) (هود 80).

4:از موسی (علیه السلام) که به فرعونیان گفت : ففرت منکم لما خفتکم : (پس از شما فرار کردم هنگامی که از شما ترسیدم ) (شعرا 21).

5:و هارون (برادر موسی (علیه السلام) که به موسی (علیه السلام) گفت : ان القوم استضعفونی و کادو یقتلوننی : (مردم مرا تضعیف کردند و نزدیک بود که مرا به قتل رسانند) (اعراف 150).

سپس به جمع آوری و تنظیم قرآن پرداخت و آن را در جامه ای پیچید و آن را بسته و مهر نمود و به مردم فرمود: (این کتاب خدا است که آن را طبق امر و وصیت پیامبر(ص ) همان گونه که نازل شده است جمع آوری نموده ام .

بعضی از حاضران گفتند: (قرآن را بگذار و برو).

فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به شما فرمود: (من در میان شما دو یادگار گرانمایه می گذارم ، کتاب خدا و عترت من ، و این دو از هم جدا نمی شوند تا این که در کنار حوض کوثر بر من وارد گردند) پس اگر سخن پیامبر(صلی الله علیه و آله) را قبول دارید، مرا با قرآن بپذیرید، که بر اساس دستورات قرآن بین شما حکم می کنم .

قوم گفتند: (ما نیازی به تو و قرآن تو نداریم ، اکنون آن قرآن را بردار و ببر و از آن جدا نشو).

حضرت علی (علیه السلام) از قوم ، روی گردانید و به خانه اش رفت ، و شیعیان او نیز خانه نشین شدند، زیرا رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از آنها پیمان گرفته بود که چنین کنند.

ص: 91

ولی آن قوم ، دست نکشیدند، به خانه علی (علیه السلام) هجوم آوردند و در خانه اش را سوزاندند و آن حضرت را با اجبار به سوی مسجد بردند، و فاطمه

(سلام الله علیها) را در کنار در خانه ، در فشار قرار دادند به طوری که فرزندش محسن ، سقط گردید.

به علی (علیه السلام) گفتند: بیعت کن ، او بیعت نکرد و گفت : بیعت نمی کنم ، گفتند: اگر بیعت نکنی تو را می کشیم .

فرمود: اگر مرا بکشید، من بنده خدا و برادر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) هستم ،در حالی که دستش بسته بود، (دست ابوبکر را) بر دست او مالیدند.

اثبات الوصیه، ص: 146

نامه 28 نهج البلاغه

اما والله لو ان حمزه و جعفر کانا بحضرتهما، ما وصلا الی ما وصلا الیه ، و لو کانا شاهدیهما لاتبقا نفسیهما.

آگاه باش ، سوگند به خدا اگر حمزه و جعفر (علیهما السلام) زنده و حاضر بودند، آن دو نفر (خلیفه ) به آن مقام که رسیدند، نمی رسیدند، و اگر حمزه و جعفر (علیهما السلام) شاهد و ناظر بودند، آن دو نفر جان سالمی از میان بیرون نمی بردند و خود را به هلاکت می رساندند).

طرف من الأنباء و المناقب، ص: 238

و به خاطر همین تنهایی و مظلومیت است که نقل شده حضرت علی (علیه السلام) وقتی که به منبر می رفت ، همیشه آخرین سخنش قبل از پایین آمدن از منبر، این بود ما زلت مظلوما منذ قبض الله نبیه (از آن هنگام که خداوند، پیامبرش را قبض روح کرد، همواره و همیشه مظلوم شدم ).

مناقب آل أبی طالب علیهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج 2، ص: 115

عیون اخبار الرضا علیه السلام 2 / 6

یا امیرالمؤ منین (علیه السلام ) بشارت باد تو را به فتح و پیروزی ، چشمت روشن باشد، به خدا قسم ! همه خوارج کشته شدند، حضرت در پاسخ او فرمود: جلو نهر یا پشت نهر؟ عرض کرد: جلوی نهر. حضرت فرمود: دروغ گفتی ، به آن خدایی که دانه را شکافت و بشر را آفرید از نهر عبور نکنند تا کشته شوند، آن مرد گفت : پس بصیرتم در حق او زیاد شده سپس سوار دیگری آمد و مثل اولی خبر داد، حضرت هم مثل جواب اولی را به او داد. آن مرد شکاک گفت : همت گماشتم تا بر علی حمله کنم و سرش را با شمشیر بشکافم . سپس دو سوار دیگر آمدند به طوری که اسبانشان را به عرق آورده بودند و گفتند: یا امیرالمؤ منین ! خدا چشمت را روشن کند، بشارت بادت به فتح و پیروزی . به خدا سوگند! همه خوارج کشته شدند، حضرت فرمود: پشت نهر یا جلوی آن ؟ گفتند: بلکه پشت نهر، و هنگامی که اسبانشان را در نهروان فرو بردند و آب بر سینه اسبها می زد، برگشتند و کشته شدند، فرمود: شما راست گفتید. آن مرد از اسبش پیاده شد و دست و پای امیرالمؤ منین علی (علیه السلام ) را گرفت و بوسید،

امیرالمؤ منین علی (علیه السلام ) فرمود: این نشانه ای است برای تو (که با آن حق را بشناسی ) .

أصول الکافی / ترجمه کمره ای، ج 2، ص: 595

ص: 96

اسرار غدیر،محمد باقر انصاری،صفحه 307

اصول کافی،جلد1 صفحه 381

الامامه والسیاسه 1 / 19

نفسی علی زفراتها محبوسه * یالیتها خرجت مع الزفرات لاخیر بعدک فی الحیاه وإنما * أبکی مخافه أن تطول حیاتی (جانم روی نفسهایم حبس شده، ای کاش با نفسهایم بیرون می آمد). (دیگر خیری پس از تو در زندگی نیست وگریه من از آن است که مبادا پس از تو عمرم در از باشد). سپس گفت: ای اندوه بر تو ای پدر، وای از مصیبت حبیبت ابو الحسن که مورد اعتماد تو وپدر دو سبط تو حسن وحسین است، همو که او را در کودکی پروریدی ودر بزرگی به برادری برگزیدی وبزرگترین دوستان ومحبوبترین یاران در نظر توست، سابقه دارترین آنها در اسلام وهجرت به سوی تو ای بهترین مردمان ! اینک او را اسیر نموده وریسمان به گردن او بسته وچون شتر به جلو می کشند !... آن گاه امیرمؤمنان علیه السلام را در برابر اولی نگاه داشته وگفتند: دست بیعت در از کن ! فرمود: به خدا سوگند که بیعت نمی کنم زیرا بیعت من به گردن شماست.

عدی بن حاتم گوید: به خدا سوگند هیچ گاه دلم به حال کسی به اندازه علی بن ابی طالب علیه السلام نسوخت آن گاه که گریبان او را گرفته به سوی اولی برده وبه او گفتند: بیعت کن. فرمود: اگر نکنم ؟ گفتند: گردنت را می زنیم، وآن حضرت سر به آسمان برداشت وگفت: (خداوندا، تو را گواه می گیرم که اینان آمده اند مرا بکشند در حالی که من بنده خدا وبرادر رسول خدایم). باز گفتند: دست بیعت در از کن، حضرت امتناع کرد وآنان به زور دست او را در از کردند، حضرت دست خود را مشت کرد وهمگی خواستند آن را باز کنند ونتوانستند، واولی روی همان دست بسته دست کشید، وآن حضرت در حالی که به قبر رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم می نگریست می گفت: (ای پسر مادرم، این قوم مرا به استضعاف کشاندند ونزدیک بود مرا بکشند). آن گاه با این دو بیت با اولی سخن گفت:

ص: 101

فإن کنت بالشوری ملکت امورهم * فکیف بهذا والمشیرون غیب وإن کنت بالقربی حججت خصیمهم * فغیرک أولی بالنبی وأقرب (اگر به دلیل شورا حکومت مردم را به دست گرفته ای، این چه شورایی است که اهل شورا غایب بودند) ؟ ! (واگر به دلیل خویشاوندی با رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم بر خصم حجت آوردی، غیر تو که به پیامبر صلی الله علیه واله وسلم سزاوارتر ونزدیکتر بود) ! وآن حضرت بارها می فرمود: شگفتا ! آیا خلافت به امتیاز صحابی بودن صورت می گیرد ولی به امتیاز صحابی وخویشاوند بودن صورت نمی گیرد ؟ !

عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال ج 11-قسم-2-ص: 571

الامامه والسیاسه 1 / 19

زبیر در معارضه خود گفت: من هم شما را گواه می گیرم که من حق خود را از شورا به علی بخشیدم، واو از آن رو چنین کرد که دید با بخشیدن طلحه حق خود را به عثمان، علی علیه السلام تضعیف شد وتنها ماند وتعصب خویشاوندی به او دست داد، زیرا وی پسر عمه امیرمؤمنان علیه السلام یعنی فرزند صفیه دختر عبد المطلب بود و ابو طالب دایی وی به شمار می رفت. ودلیل این که طلحه جانب عثمان را گرفت آن بود که میانه خوبی با علی علیه السلام نداشت، زیرا او از قبیله بنی تیم وپسر عموی ابو بکر بود ودر دلهای بنی هاشم از بنی تیم بر سر خلافت کینه شدیدی وجود داشت وهمین کینه را نیز بنی تیم از بنی هاشم داشتند، واین مسأله ریشه در طبیعت بشر دارد به ویژه در سرشت وطبیعت مردم عرب، وتجربه تا به امروز نشان داده است.با شرایط فوق چهار تن باقی ماندند، سعدبن ابی وقاص گفت: من سهم خودم را از شورا به پسر عمویم عبد الرحمن بخشیدم، زیرا هر دو از بنی زهره بودند ونیز سعد می دانست که رأی نمی آورد وحکومت به چنگ وی نمی آید. چون سه تن بیشتر نماند، عبد الرحمن به علی وعثمان گفت: کدام یک از شما خود را از خلافت بیرون می کند وبه یکی از دو نفر باقی مانده رأی می دهد ؟ هیچ کدام پاسخ ندادند. عبد الرحمن گفت: من هم شما را گواه می گیرم که خود را از خلافت بیرون کردم تا یکی از شما دو نفر را انتخاب کنم. باز آن دو ساکت ماندند. عبد الرحمن رو به علی علیه السلام کرد وگفت: با تو بیعت می کنم به شرط آن که

ص: 104

به کتاب خدا وسنت رسول خدا وسیره شیخین ابو بکر وعمر رفتار کنی.علی علیه السلام فرمود: بلکه به کتاب خدا وسنت رسول خدا ونظر خود رفتار می کنم. عبد الرحمن رو به عثمان نمود وهمین پیشنهاد را به وی کرد وعثمان پذیرفت. دوباره پیشنهاد را به علی علیه السلام تکرار کرد وآن حضرت همان پاسخ داد، عبد الرحمن سه بار این پیشنهاد را تکرار کرد وچون دید که علی علیه السلام از رأی خود بازنمی گردد وعثمان پاسخ مثبت می دهد با عثمان دست بیعت داد وگفت: سلام بر تو ای امیرمؤمنان. گویند: علی علیه السلام به عبد الرحمن گفت: به خدا سوگند، تنها بدین دلیل چنین کردی که همان امیدی را به وی بسته ای که رفیقتان به دوست خود داشت، خداوند میان شما اختلاف افکند گویند: چندی بعد میان عثمان وعبدالرحمن اختلاف افتاد وتا دم مرگ با یکدیگر سخن نگفتند.

شرح نهج البلاغه لابن أبی الحدید، ج 1، ص: 187

برای روشن شدن بیشتر مظلومیت ودردمندی وتأثر علی علیه السلام از این شورا به سخن حضرتش در همین زمینه بنگرید که فرمود: (من بر این مدت طولانی و محنت جانکاه صبر کردم تا دومی هم درگذشت ودر وقت مرگ خلافت را در گروهی قرار داد که مرا یکی از آنان پنداشت، خدا به فریاد رسد از این شورا ! کی در نابرابری من با اولی آنان تردیدی وجود داشت که اینک در کنار این گونه افرادقرار گیرم ؟ ولی با آنان به پرواز درآمدم ودر فرود وفراز با آنان همراهی نمودم، اما یکی از آنها به جهت کینه ای که با من داشت میل به دیگری کرد ودیگری به جهت رابطه دامادی، وانگیزه ها وحوادث دیگر (که جای گفتنش نیست).(1)

ص: 105

ونیز فرمود: (من در روزگار رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم به سان عضوی از او بودم، مردم به من مانند ستاره ای در افق آسمان می نگریستند، ولی روزگار چندان از قدر من کاست که همتای فلان وفلان شدم، وسپس در کنار پنج نفری قرار گرفتم که بهترینشان عثمان بود، وگفتم: ای افسوس ! وروزگار به این هم بسنده نکرد وتا آنجا مرا فرود آورد که نظیر پسر هند(معاویه) وپسر نابغه (عمروعاص) قرار داد ! راستی که کودکان هم دندان در آورده اند حتی شیر خوارگان). (2)

(1)نهج البلاغه خطبه 3

(2)شرح نهج البلاغه لابن أبی الحدید، ج 20، ص: 326

اگر مرا بشناسد نزد سلطان موجب آزار من شود -، شبث بن ربعی که بیش از من از او حرف شنوایی داشت پیش آمد وگفت: سخنی بدتر از این سخن تو و موقعیتی زشت تر از موقعیت تو ندیدم، کارت به جایی رسیده که زنان را می ترسانی ؟ ! من گواهی می دهم که شمر با شنیدن این سخن شرم کرد وبازگشت. من گویم: این شمر با آن که مردی سختدل وبی شرم بود از شبث شرم کرد و بازگشت اما آن کس که به در خانه امیرمؤمنان وخاندانش علیهم السلام آمد وآنان را تهدید به آتش زدن کرد وگفت: سوگند به خدایی که جانم به دست او است یا باید خارج شوند یا خانه را با هر چه در آن است می سوزانم، وگفتند: فاطمه دختر رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم وفرزندان وآثار رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم در آن است، من گواهی می دهم که او شرم نکرد وبازنگشت بلکه کرد آنچه کرد، و امیرمؤمنان علیه السلام را یک یاور ومدافع نبود وتنها زبیر بود که روایت شده: چون دید گریبان علی علیه السلام را گرفته واز خانه خارج کردند شمشیر برکشید وجلو آمد و گفت: ای گروه فرزندان عبد المطلب، آیا شما زنده اید وبا علی چنین می کنند ؟ ! و با شمشیر بر دومی حمله کرد، خالدبن ولید با تخته سنگی بر پشت او زد واو زمین خورد وشمشیر از دستش افتاد ودومی شمشیر را برداشت وبر سنگ کوفت تا شکست. شیخ کلینی از سدیر روایت کرده که گفت: خدمت امام باقرعلیه السلام بودیم که سخن از حوادثی که مردم پس از پیامبر خود آفریدند وامیرمؤمنان علیه السلام را خوار نمودند پیش آمد، مردی گفت: امام به سلامت باد، پس عزت بنی هاشم ونفرات آنها چه شد ؟ فرمود: مگر چه کسی از بنی هاشم باقی مانده بود ؟ جعفر وحمزه که به شهادت رسیده بودند، ودو نفر ضعیف وذلیل تازه مسلمان با حضرتش بودند: عباس وعقیل که هر دو از طلقا بودند آن دو را از پا در می آوردند. از همین رو از امیرمؤمنان علیه السلام روایت شده که هیچ گاه منبر نرفت جز آن که در آخر سخن پیش از فرودآمدن می فرمود: من از روزی که خداوند پیامبر خود را قبض روح نمود پیوسته مظلوم بوده ام... آری این سخن برخاسته از سینه ای دردمند وبرخی از مصائبی است که سنگها را آب می کند.

ص: 107

بیت الاحزان / 102

ابن بابویه و سیّد ابن طاووس و دیگران به سندهای معتبر از حضرت رضا علیه السّلام روایت کرده اند که: حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود که: حضرت رسالت صلّی اللّه علیه و آله و سلّم در جمعه آخر ماه شعبان خطبه ای در فضیلت ماه مبارک رمضان ادا کرد، و چون خطبه را تمام کرد من برخاستم و گفتم: یا رسول اللّه بهترین عملها در این ماه مبارک چیست؟ فرمود: ای ابو الحسن بهترین عملها در این ماه پرهیزکاری از محرّمات الهی است، پس قطرات اشک از دیده مبارک فرو ریخت، گفتم: یا رسول اللّه سبب گریه تو چیست؟ فرمود: یا علی گریه می کنم بر آنچه بر تو واقع خواهد شد در این ماه، گویا می بینم که تو مشغول نمازی برای پروردگار خود، برانگیخته شود بدبخت ترین اوّلین و آخرین، جفت پی کننده ناقه صالح، پس ضربتی بر سر تو زند که ریش مبارکت را از خون سرت رنگین کند.

حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام پرسید: آیا آن حالت با سلامتی دین من خواهد بود؟ فرمود:

بلی دین تو به سلامت خواهد بود. پس حضرت فرمود: یا علی هر که تو را بکشد مرا کشته است، و هر که تو را دشمن دارد مرا دشمن داشته است، و هر که تو را ناسزا گوید مرا ناسزا گفته است زیرا که تو از من به منزله جان منی و روح تو از روح من است و طینت تو از طینت من است، به درستی که حق تعالی مرا و تو را با هم آفرید و از سایر خلق برگزید، و مرا برای پیغمبری و تو را برای امامت اختیار نمود، پس هر که انکار کند امامت تو را چنان است که انکار پیغمبری من کرده، یا علی تو وصیّ منی و پدر فرزندان منی و شوهر دختر منی و خلیفه منی در امّت من در حال حیات و بعد از وفات من، امر تو امر من است و نهی تو نهی من است، سوگند یاد می کنم به خداوندی که مرا به پیغمبری فرستاده است و مرا بهترین خلایق گردانیده است، که تو حجّت خدائی بر جمیع خلق، و امین خدائی بر اسرار او، و خلیفه خدائی بر بندگان.

ص: 109

جلاء العیون، ص: 311

عرض کرد: سیزده روز، پس به جانب امام حسین علیه السّلام نظری کرد و فرمود: ای ابا عبد الله! از این ماه رمضان چند روز باقی مانده؟ عرض کرد: هفده روز، پس حضرت دست بر محاسن شریف خود زد و در آن روز لحیه آن جناب سفید بود فرمود:

و اللّه لیخضبها بدمها اذ انبعث أشقاها.

به خدا قسم که اشقای امّت، این موی سفید را با خون سر خضاب خواهد کرد.

پس این شعر را انشاد فرمود:

ارید حیاته و یرید قتلی عذیرک من خلیلک من مراد

ترجمه: من زندگی او را طالبم، اما او کشتن مرا، عذر خود را نسبت به دوست مرادی بیاور

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 412

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 418

قطام گفت که: من از قبیله خود جمعی را با تو همراه می کنم که تو را در این امر معاونت کنند.

و ابن ملجم نیز در این اوقات که مصمّم قتل علی علیه السّلام بود وقتی شبیب بن بجره را که از قبیله اشجع بود، و مذهب خوارج داشت دیدار کرد گفت: ای شبیب! هیچ توانی که کسب شرف دنیا و آخرت کنی؟! گفت: چه کنم؟

ابن ملجم ملعون گفت که: در قتل علی مرا اعانت کنی.

شبیب گفت: یا ابن ملجم! مادر به عزای تو بگرید. اندیشه امر هولناک کرده ای چگونه بدین آرزو دست توان یافت؟

ابن ملجم گفت: چندین ترسان و بد دل مباش در مسجد جامع کمین می سازیم و هنگام نماز فجر بر وی می تازیم و کار او را با شمشیر می سازیم و دل خود را شفا می بخشیم و خون خود را بازمی جوییم. چندان از این گونه سخن کرد که شبیب را قوی دل ساخت و با خود هم دست و هم داستان نمود، و او را با خود به نزد قطام برد و در این هنگام آن ملعونه در مسجد اعظم بود و قبّه و خیمه از برای او برپا کرده بودند، و به اعتکاف مشغول بود، پس ابن ملجم از اتفاق شبیب با خود قطام را آگهی داد.

آن ملعونه گفت: هرگاه که خواستید او را به قتل آرید، در اینجا به نزد من آیید، پس آن دو ملعون از مسجد بیرون شدند و چند روزی به سر بردند تا شب چهارشنبه نوزدهم رسید، پس ابن ملجم با شبیب و وردان به نزد قطام در مسجد حاضر شدند، آن ملعونه بافته چند از حریر طلبید و بر سینه های ایشان محکم ببست و شمشیرهای زهر آبداده را بداد تا حمایل کردند و گفت: چون مردان مرد انتهاز فرصت برید، و چون هنگام رسید وقت را از دست ندهید.

ص: 113

آن سه تن از نزد آن ملعون بیرون شدند و در مقابل آن دری که حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام از آن داخل مسجد می شد بنشستند و انتظار حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام را می بردند.

و در این ایّام که این سه ملعون به این خیال بودند، وقتی اشعث بن قیس را دیدار کرده بودند و او را از عزم خویشتن آگهی داده بودند، اشعث نیز اعانت ایشان را بر ذمّه نهاده بود تا در این شب که لیله نوزدهم بود، او نیز حسب الوعده خویش به نزد ایشان آمد. و حجر بن عدی رحمه اللّه که از بزرگان شیعیان بود آن شب را در مسجد به سر می برد ناگهان به گوش او رسید که اشعث می گوید: یا ابن ملجم! در کار خویش بشتاب و سرعت کن در انجاح حاجت خویش که صبح دمید و رسوا خواهی گردید. حجر از این سخن غرض ایشان را فهمید و به اشعث گفت: ای اعور! اراده قتل علی علیه السّلام را داری؟ پس به جانب خانه امیر المؤمنین علیه السّلام مبادرت کرد تا آن حضرت را از عزیمت ایشان آگهی دهد. از قضا حضرت از راه دیگر به مسجد رفته بود تا حجر به خانه آن جناب رفت و برگشت کار از کار گذشته، چون به مسجد رسید صدای مردم را شنید که به قتل آن حضرت خبر می دهند.

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 415

چون از نماز فارغ شد، چون آن طبق را نگریست بگریست و فرمود: ای دختر، برای من در یک طبق دو نان خورش حاضر کرده ای؟ مگر نمی دانی که من متابعت برادر و پسر عمّ خود رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلم می کنم، ای دختر، هر که خوراک و پوشاک او در دنیا نیکوتر است ایستادن او در قیامت نزد حقّ تعالی بیشتر است، ای دختر، در حلال دنیا حساب است و در حرام دنیا عذاب. پس برخی از زهد حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلم تذکر فرمود، آنگاه فرمود: به خدا سوگند افطار نکنم تا از این دو خورش یکی را برداری، پس من کاسه لبن را برداشتم و آن حضرت اندکی از نان جو با نمک تناول فرمود و حمد و ثنای الهی به جا آورد و برخاست و به نماز ایستاد، پیوسته مشغول رکوع و سجود بود و تضرّع و ابتهال به درگاه خالق متعالی می نمود.

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 418

و به روایتی: امّ کلثوم یا امام حسن علیه السّلام عرض کرد: ای پدر! چرا فال بد می زنی؟

فرمود: فال بد نمی زنم، و لکن دل شهادت می دهد که کشته می شوم.

یا آن که فرمود: این سخن حقّی بود که به زبانم جاری شد، آنگاه سفارش مرغابیان را به امّ کلثوم نمود، و فرمود: ای دخترک من! به حق من بر تو که این ها را رها کنی زیرا که محبوس داشتی چیزی را که زبان ندارد و قادر نیست بر سخن گفتن، هرگاه گرسنه یا تشنه شود، پس آن ها را غذا ده و سیراب کن، و اگر نه رها کن بروند و از گیاههای زمین بخورند.

و چون به در خانه رسید، قلّاب در کمر بند آن حضرت بند شد و از کمر مبارکش بازشد، حضرت کمر را محکم بست و اشعاری چند انشاد کرد که از جمله این دو بیت است:

(مورّخ امین مسعودی گفته در خانه آن حضرت از تنه درخت خرما بود و در باز نمی شد و مشکل شده بود فتح، آن حضرت در را از جا کند و کناری نهاد و از را خود بگشود و محکم بست و این دو شعر را انشاد فرمود: اشدد (الخ)

اشدد حیازیمک للموت فانّ الموت لاقیکا

و لا تجزع عن الموت اذا حلّ بنادیکا

و لا تغرّ بالدّهر و ان کان یوافیکا

کما اضحکک الدّهر کذاک الدّهر یبکیکا

مضمون اشعار آن که: ای علی! ببند میان خود را برای مرگ، پس همانا مرگ تو را ملاقات خواهد نمود، و جزع مکن از مرگ وقتی که نازل شود به منزل تو، و مغرور مشو به دنیا هر چند با تو موافقت نماید، هم چنان که دهر تو را خندان گردانیده است هم چنین تو را به گریه خواهد در آورد.

ص: 116

پس گفت: الهی، مرگ را بر من مبارک کن و لقای خود را بر من خجسته فرمای.

امّ کلثوم از شنیدن این کلمات فریاد وا أبتاه و وا غوثاه برداشت، و امام حسن علیه السّلام از قفای پدر بیرون رفت، چون به آن حضرت رسید عرض کرد: همی خواهم با شما باشم، حضرت فرمود که: تو را سوگند می دهم به حقّی که از برای من است بر تو که برگردی. امام حسن علیه السّلام به خانه بازشد و با امّ کلثوم محزون و غمگین نشستند و بر احوال و اقوالی که از پدر بزرگوار مشاهده کرده بودند می گریستند.

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 419

امیر المؤمنین علیه السّلام چشم گشود و فرمود: ای فرزند! از پس امروز پدر تو را رنجی و المی نیست، اینک جدّ تو محمّد مصطفی- صلوات اللّه علیه- و جدّه تو خدیجه کبری، و مادر تو فاطمه زهرا علیهما السّلام و حوریان بهشت حاضرند و انتظار پدر تو را دارند تو شاد باش و دست از گریستن بدار که گریه تو ملائکه آسمان را به گریه در آورده است.

پس با ردای امیر المؤمنین علیه السّلام جراحت سر را محکم ببستند و آن حضرت را از محراب به میان مسجد آوردند و از آن سوی خبر شهادت امیر المؤمنین علیه السّلام در شهر کوفه پراکنده شد زن و مرد آن بلده به سوی مسجد شتاب کردند، امیر المؤمنین علیه السّلام را دیدند که سرش در دامن امام حسن علیه السّلام است. و با آن که جای ضربت را محکم بسته اند خون از آن می ریزد و گلگونه مبارکش از زردی به سفیدی مایل شده است به اطراف آسمان نظر می کند و زبان مبارکش از زردی به سفیدی مایل شده است.

به اطراف آسمان نظر می کند و زبان مبارکش به تسبیح و تقدیس الهی مشغول است و می گوید:

الهی اسألک مرافقه الأنبیاء و الاوصیاء و اعلی درجات جنّه المأوی.

پس زمانی مدهوش شد، و امام حسین علیه السّلام بگریست و از قطرات عبرات آن حضرت که بر روی پدر بزرگوارش ریخت آن حضرت به هوش آمد، و چشم بگشود و فرمود: ای فرزند! چرا می گریی و جزع می کنی، همانا تو بعد از من به زهر ستم شهید می شوی، و برادرت حسین به تیغ، و هر دو تن به جدّ و پدر و مادر خود ملحق خواهید شد.

ص: 118

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 425

آنگاه فرمود: قصدی در خاطر داری که نزدیک است از آن آسمانها فرو ریزد و زمین چاک شود و کوهسارها نگون گردد، و اگر بخواهم می توانم خبر داد که در زیرجامه چه داری، و از کنار او عبور نمود و به محراب رفت و به نماز ایستاد.

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 421

سوگند به خدای کعبه که رستگار شدم.

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 422

هذا ما وعدنا اللّه و رسوله.

این همان وعده است که خدا و رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلم به من داده اند.

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 424

و از حضرت امام جعفر صادق علیه السّلام مروی است که امیر المؤمنین علیه السّلام امام حسن را فرمود: از برای من چهار قبر در چهار موضع حفر کن، یکی در مسجد کوفه، دوّم در میان رحبه، سیّم در نجف، چهارم در خانه جعده بن هبیره تا کس در قبر من راه نبرد.

مؤلّف گوید که: این اخفاء قبر برای آن بود که مبادا ملاعین خوارج و بنی امیّه که در نهایت دشمنی و عداوت آن حضرت بودند بر قبر مطلع شوند و اراده کنند جسد مطهر آن حضرت را از قبر بیرون آورند.»

و پیوسته آن قبر مخفی بود تا زمان حضرت صادق علیه السّلام که بعضی از اصحاب و شیعیان به توسّط زیارت کردن آن حضرت جدّ خود را ،قبر را دانستند، و در زمان هارون الرشید بر همه ظاهرشد.

منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 437

سپس حضرت رو به امام حسین علیه السّلام کرد و فرمود: پیامبر صلی اللَّه علیه و آله به تو دستور داده که آنها را به این پسرت بسپاری - و در این حال حضرت دست نوه اش حضرت علی بن الحسین علیه السّلام را که در سنّ کودکی بود گرفت و او را به خود نزدیک کرد و فرمود: «پیامبر صلی اللَّه علیه و آله به تو دستور داده که آنها را به پسرت محمّد بسپاری. از قول پیامبر و از قول من به او سلام برسان».

أسرار آل محمد علیهم السلام / ترجمه کتاب سلیم، ص: 639

نمازم و عبادتم و زندگی و مرگم برای خدای رب العالمین است که شریکی ندارد.

به این مطلب دستور داده شده ام و من از تسلیم شدگانم....

أسرار آل محمد علیهم السلام / ترجمه کتاب سلیم، ص: 640

خدا را خدا را در باره همسایگانتان در نظر بگیرید. که پیامبر صلی اللَّه علیه و آله در باره آنان سفارش کرده است.

أسرار آل محمد علیهم السلام / ترجمه کتاب سلیم، ص: 640

خدا را خدا را در نظر بگیرید در باره آن دسته از اصحاب پیامبرتان که بدعتی ایجاد نکرده اند و بدعت گذاری را پناه نداده اند. پیامبر صلی اللَّه علیه و آله در باره آنان سفارش کرده، و

بدعت گذار از آنان و از غیر آنان و پناه دهنده بدعتگزار را لعنت کرده است.

أسرار آل محمد علیهم السلام / ترجمه کتاب سلیم، ص: 641

سپس امیر المؤمنین علیه السّلام همچنان «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» می فرمود تا از دنیا رفت. و این در اوّلین شب از دهه آخر ماه رمضان یعنی شب بیست و یکم، شب جمعه از سال چهلم هجرت بود.

أسرار آل محمد علیهم السلام / ترجمه کتاب سلیم، ص: 642

پس برداشتی از دوشهای ایشان بارهای گران را که تاب برداشتن آن نداشتند، حفظ کردی هر چه را ضایع گذاشتند و رعایت کردی هر چه را مهمل گذاشتند، بلند شدی در وقتی که ایشان پست شدند، صبر کردی در وقتی که ایشان جزع کردند، دریافتی هر چه را ایشان تخلّف از آن ورزیدند، از برکت تو یافتند آنچه را گمان نداشتند، بودی بر کافران عذابی ریزنده، برای مؤمنان بودی باران رحمت و فراوانی نعمت، پس پرواز کردی به ریاض جنّت با آزارها که به تو رسید از منافقان، و فایز شدی به عطاها و برکتهای این امّت. سوابق ایشان را تو ضبط کردی، فضایل ایشان را تو بردی، تندی تو در دین خدا به کندی بدل نشد و دل تو هرگز بسوی باطل میل نکرد، بینائی تو ضعیف نشد و جبن در نفس تو راه نیافت، هرگز خیانت نکردی، در شدّت ایمان و یقین مانند کوه که بادهای تند آن را به حرکت نمی آورد، هیچ چیز آن را برنمی کند از جا.

بودی چنانچه حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم در حقّ تو گفت که: ضعیف بودی در بدن خود و قوی بودی در امر خدا، متواضع بودی در نفس خود، عظیم بودی نزد خدای تعالی، کسی را در تو راه عیبی نبود، کسی از تو امید جانبداری نداشت، توانای عزیز نزد تو ضعیف و ذلیل بود تا آنکه حق را از او می گرفتی، در احقاق حق دور و نزدیک نزد تو مساوی بودند، کار تو حق و مدارا و دوستی بود، گفتار تو حکم و حتم بود، امر تو بردباری بود، و دوراندیشی و رأی تو علم و عزم بود، پس وقتی از دنیا کنده شدی که راه حق را ظاهر کرده بودی و کارهای دشوار را بر مردم آسان کرده بودی، آتشهای فتنه را فرونشانده بودی و امور دین به تو معتدل شده بود، ایمان به تو قوّت یافته بود، مؤمنان به تو ثابت گردیده بودند، پس پیش رفتی پیشی دور و دراز، به تعب انداختی آنها را که بعد از خود گذاشتی به تعبی شدید، پس مصیبت تو از آن بزرگتر است که گریه تدارک کند آن را، عظیم شدمصیبت تو در آسمان، در هم شکست مردم را، پس می گویم: انّا للّه و انّا الیه راجعون، راضی شدیم از خدا به قضای او و تسلیم کردیم از برای خدا امر او را.

ص: 129

پس به خدا سوگند که بعد از تو مصیبتی مثل مصیبت تو نخواهد رسید، برای مؤمنان کهفی و پناهی بودی، برای کافران غلظت و خشم بودی، پس خدا تو را به پیغمبر خود ملحق گرداند و ما را از اجر مصیبت تو محروم نگرداند، و بعد از تو گمراه نگرداند، پس مردم ساکت شدند، گوش دادند سخن او را و او می گریست و اصحاب رسول خدا به گریه او می گریستند. چون سخن او تمام شد، هر چند او را طلب کردند نیافتند.

جلاء العیون، ص: 368

ودرنقل دیگرآمده که:امیر المؤمنین علیه السّلام برای آن ملعون به امام حسن علیه السّلام سفارش کرد فرمود:

او را طعام و آب بده و دست و پای او را در زنجیر مکن، و با او رفق و مدارا کن. چون من از دنیا بروم او را به یک ضربت قصاص کن و جسد او را به آتش مسوزان و مثله مکن او را که دست و پا و گوش و سایر اعضای او را نبری، که حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فرمود که: زنهار مثله مکنید اگر چه سگ درنده باشد.(2)

(1)جلاء العیون، ص: 325

(2)جلاء العیون، ص: 346

و همانا حدیث کرد مرا جدّم رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلم که دوازده تن از اهل بیت و صفوت او مالک امّت و خلافت باشند، و هیچ یک از ما نخواهد بود الّا آن که مقتول یا مسموم شود.

و چون این کلمات را به پایان برد فرمان داد تا ابن ملجم را حاضر کردند، فرمود:

چه چیز تو را بر این داشت که امیر المؤمنین علیه السّلام را شهید ساختی و ثلمه بدین شگرفی در دین انداختی؟ گفت: من با خدا عهد کردم و بر ذمّت نهادم که پدر تو را به قتل رسانم و لا جرم وفا به عهد خویش نمودم، اکنون اگر می خواهی مرا امان ده تا به جانب شام روم و معاویه را به قتل رسانم و تو را از شر او آسوده کنم، و باز به نزد تو برگردم، آن گاه اگر خواهی مرا می کشی و اگر خواهی می بخشی، امام حسن علیه السّلام فرمود:

هیهات به خدا قسم که آب سرد نیاشامی تا روح تو به آتش دوزخ ملحق گردد.

و موافق روایت فرحه الغریّ ابن ملجم گفت: مرا سرّی است که می خواهم در گوش تو گویم. حضرت اباء نمود و فرمود که: اراده کرده از شدّت عداوت گوش مرا به دندان برکند. گفت: به خدا قسم اگر مرا رخصت می داد که نزدیک او شوم گوش او را از بیخ می کندم.

پس آن حضرت موافق وصیّت امیر المؤمنین علیه السّلام ابن ملجم ملعون را به یک ضربت به جهنّم فرستاد.(1)

کشف الغمّه روایت کرده است که چون آن ملعون حضرت را ضربت زد، او را به نزد آن حضرت حاضر کردند، به آن ملعون گفت که: تو را چه باعث شد که چنین فتنه ای در دین کردی؟ آن ملعون گفت که: شمشیر خود را چهل صباح تند کردم و به زهر آب دادم، از خدا سؤال کردم که بدترین خلق را به آن بکشم، حضرت در جواب آن ملعون فرمود که:

ص: 132

دعای تو مستجاب شده است و تو که بدترین خلقی به همین شمشیر کشته خواهی شد، پس به حضرت امام حسن علیه السّلام فرمود که: چون من از دنیا بروم، آن ملعون را به شمشیر او قصاص کن.(2)

(1)منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل علیهم السلام(فارسی)، ج 1، ص: 445

(2)جلاء العیون، ص: 374

پس تعجّب من زیاده شد، پشیمان شدم که چرا از آن مرد نپرسیدم که تو کیستی، به حیرت در آن سنگ نظر می کردم ناگاه دیدم آن مرغ برگشت و ربع بدن آدمی قی کرد،

تا آنکه در مرتبه چهارم مردی شد ایستاد، پس من به کنار دریا رفتم او را ندا کردم که: تو کیستی؟ مرا جواب نگفت، پس گفتم: به حقّ خداوندی که تو را خلق کرده است بگو که تو کیستی؟ گفت: منم ابن ملجم، گفتم: بگو که عمل تو چه بوده است که به این عذاب مبتلا شده ای؟ گفت: علی بن أبی طالب را کشته ام، حق تعالی این مرغ را بر من موکل کرده است مرا چنین عذاب می کند تا روز قیامت.

ابن شهر آشوب و دیگران روایت کرده اند که چون استخوانهای پلید آن ملعون را در گودالی انداختند، پیوسته اهل کوفه صدای فریاد و ناله از آن گودال می شنیدند.

جلاء العیون، ص: 374