غدیر: برترین پیام آسمانی

ص: ۲

ص: ۳

غدیر

برترین پیام آسمانی

حبیب الله فرحزاد

ص: ۴

در راه ولایت...۴۴

ميثاق ولايت...۴۵

ابلاغ رسالت...۴۷

برترین اعیاد...۴۸

نصرت امیر مؤمنان علیه السلام...۴۸

انکار غدیر...۴۹

توصیه به ولایت در معراج...۴۹

شخصیت والای امیر المؤمنین علیه السلام...۵۰

توجه به ایام غدیر و جشن مباهله...۵۱

احیای غدیر و فضای مجازی...۵۲

بیان عظمت غدیر در فضای مجازی...۵۳

برترین روز در نزد خدای تعالی...۵۵

امام رضا علیه السلام و بزرگداشت غدیر...۵۶

خطبه هایی برای غدیر...۵۶

بزرگداشت غدیر در بهشت...۵۸

فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله به عید گرفتن روز غدیر...۵۹

انفاق برای غدیر...۵۹

نزول آیات ولایت و «هل اتی»...۶۱

نام و یاد علی علیه السلام...۶۲

مجالس ذکر فضائل امیر المؤمنین علیه السلام...۶۲

محبت على علیه السلام...۶۳

اساس دین...۶۴

مجالس اهل بيت علیهم السلام...۶۵

فرهنگ جهانی غدیر...۶۶

غدیر و سبک زندگی...۶۷

همراه با کاروان غدیر...۶۸

پیشینۀ کاروان های شادی غدیر...۷۰

اولین کاروان غدیر در عالم خاکی...۷۱

ص: ۶

کاروانهای پرشکوه ملائکه در آسمان...۷۱

نخستین تجمع گسترده بشری پس از غدیر خم...۷۲

حرکت کاروان غدیر در عراق...۷۳

استمرار جشن های غدیری تا به امروز...۷۴

نظر مراجع عظام تقلید دربارهٔ کاروان های غدیری...۷۵

آیت الله مکارم شیرازی حفظه الله...۷۵

آیت الله وحید خراسانی حفظه الله...۷۶

آیت الله صافی گلپایگانی حفظه الله...۷۶

آثار و برکات برپایی کاروان غدیر...۷۷

۲. استدلال های کوتاه در مسألۀ جانشینی...۷۹

۱. جانشینان پیامبران...۸۲

۲. ادامه مسیر نبوت...۸۳

۳. مدیر گروه...۸۳

۴. انتخاب برترین...۸۴

۵. هادی به حق...۸۵

۶. بی نیاز از همه...۸۵

۷. واژه ای برای جانشینی...۸۶

۸. امام زمان حضرت فاطمه علیها السلام...۸۷

۹. اسلام دین کامل و جامع...۸۸

۱۰. معیار تعیین جانشین پیامبر صلی الله علیه و اله...۸۹

۱۱. جریان غدیر خم...۹۰

۱۲. فرقه ناجیه...۹۲

۱۳. برداشت از سرچشمه...۹۳

۱۴.ظالم و امامت ؟!!...۹۴

۱۵. انتخاب حضرت مهدی علیه السلام...۹۵

۱۶. نفس پیامبر صلی الله علیه و اله...۹۶

۱۷. گزینه برتر...۹۷

ص: ۷

۱۸. حديث «يوم الدار»...۹۷

۱۹. دوازده امام بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله...۹۸

۲۰. کجایند مثل امامان علیهم السلام؟...۹۹

۲۱. سه دلیل برای پیروی از اهل بیت علیهم السلام...۱۰۰

۲۲. صلاحیت برای امامت...۱۰۱

۲۳. حقانیت اهل بیت علیهم السلام در منابع اهل سنت...۱۰۱

۲۴. اهمیت ابلاغ رسالت...۱۰۲

۲۵. تکبّر شیطانی...۱۰۴

۲۶. بهترین بشر...۱۰۴

۲۷. سزاوار ترین بر مردم...۱۰۵

۲۸.تقارن حقانیت و مظلومیت...۱۰۶

۲۹.حقیقت حق...۱۰۷

۳۰. حبل الله...۱۰۷

۳۱. اتمام حجت در غدیر...۱۰۸

۳. ماه ولایت و امامت...۱۰۹

دهه اول ذیحجه...۱۱۱

روز اول ذیحجه...۱۱۳

هشتاد ماه روزه...۱۱۳

ارسال آیات برائت...۱۱۳

ولادت حضرت ابراهیم علیه السلام...۱۱۴

ابراهیم خلیل الله...۱۱۵

جایگاه امامت...۱۱۸

بشارت مقام خلّت...۱۱۹

ازدواج امیر المؤمنین علیه السلام و حضرت زهرا علیها السلام...۱۲۰

مراسم خواستگاری...۱۲۰

دعای پیامبر صلی الله علیه و آله...۱۲۲

تهیه جهیزیه...۱۲۲

ص: ۸

روز هفتم ذیحجه...۱۲۴

شهادت امام باقر علیه السلام...۱۲۴

مرجعیت فکری و دینی...۱۲۵

ولادت ،ابراهیم فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله...۱۲۶

فدایی امام حسین علیه السلام...۱۲۷

وفات و دفن...۱۲۸

در اندوه ابراهیم...۱۲۸

خورشید گرفتگی در فوت ابراهیم...۱۲۹

طعنه به رسول خدا صلی الله علیه و آله...۱۲۹

روز هشتم ذیحجه...۱۳۱

روز ترویه...۱۳۱

نخستین حج ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام...۱۳۲

حرکت امام حسین علیه السلام از مکه به سوی کوفه...۱۳۳

ناتمام ماندن حج امام حسین علیه السلام!...۱۳۳

دلیل خروج امام علیه السلام از مکه...۱۳۴

روز نهم ذیحجه...۱۳۵

روز عرفه...۱۳۵

روز دعا و درخواست از خداوند...۱۳۶

مباهات خدای متعال...۱۳۶

دعا برای دیگران...۱۳۸

عرفه و عرفات...۱۳۹

بخشش گناهان...۱۴۰

عنایات خداوند به زائران امام حسین علیه السلام...۱۴۰

شناخت خدا...۱۴۱

پیامبر در عرفات...۱۴۳

پذیرش توبه حضرت آدم علیه السلام...۱۴۳

فرمان سپردن میراث انبیا به علی علیه السلام...۱۴۵

سد الابواب...۱۴۶

ص: ۹

معراج پیامبر صلی الله علیه و آله...۱۴۹

معراج جسمانی و روحانی...۱۵۱

ولادت حضرت عیسی علیه السلام...۱۵۱

مژده تولد حضرت عیسی علیه السلام...۱۵۲

ولادت حضرت عیسی و ولادت امیر مؤمنان علیه السلام...۱۵۳

روز دهم ذیحجه...۱۵۵

بیان حدیث ثقلین...۱۵۵

متن حدیث...۱۵۵

اهمیت حدیث ثقلین...۱۵۶

منابع و سند حدیث...۱۵۷

زمان و مکان صدور حدیث...۱۵۸

پیام های حدیث ثقلین...۱۶۲

راویان حدیث ثقلین...۱۶۴

ابلاغ آیات برائت...۱۶۴

شرح واقعه...۱۶۵

فراوانی منابع...۱۶۶

فضای حاکم بر مکه...۱۶۶

محتوای پیام...۱۶۷

از فضایل علی علیه السلام...۱۶۸

عید قربان...۱۶۸

اعمال عید قربان...۱۶۹

فضیلت قربانی...۱۷۱

تقسیم گوشت قربانی...۱۷۲

نمادی از ایثار در راه محبوب...۱۷۲

قربانی ابراهیم علیه السلام...۱۷۴

تجلی خدا در کوه طور...۱۷۴

درخواست مشاهده خدای تعالی...۱۷۵

بازگشت به قوم...۱۷۷

ص: ۱۰

اربعین موسوی...۱۷۸

تقاضای حضرت موسی علیه السلام...۱۸۰

جلوه یکی از شیعیان امیر المؤمنین علیه السلام...۱۸۰

تجلی نور الهی برکوه انانیت...۱۸۱

تواضع حضرت عیسی علیه السلام...۱۸۲

معنای اسلام...۱۸۴

روز دوازدهم ذیحجه...۱۸۶

عقد اخوت بین پیامبر صلی الله علیه و اله و علی علیه السلام...۱۸۶

عقد اخوت....۱۸۶

عقد اخوت در عید غدیر...۱۸۷

پیشینه اخوت...۱۸۸

عقد اخوت در مدینه...۱۸۸

اخوت عمومی در سال نهم هجری...۱۸۹

برادری پیامبر صلی الله علیه و اله علی علیه السلام...۱۸۹

هدف از برقراری عقد اخوت...۱۹۰

روز سیزدهم ذیحجه...۱۹۱

اعطای لقب «امیر المؤمنین» برای علی علیه السلام...۱۹۱

لقب اختصاصی...۱۹۲

سرآمد اهل ایمان...۱۹۳

پیشینه لقب امیر المؤمنین...۱۹۴

سلام با عنوان «امیر المؤمنین» در غدیر...۱۹۶

مصادره لقب امیر المؤمنین...۱۹۶

روز چهاردهم ذیحجه...۱۹۸

اعطای فدک به فاطمه علیها السلام...۱۹۸

غصب فدک...۱۹۹

اهداف غصب فدک...۱۹۹

فدک در گذر تاریخ....۲۰۰

ص: ۱۱

شق القمر...۲۰۱

معجزه؛ نشانه ای از خداوند...۲۰۳

روز پانزدهم ذیحجه...۲۰۴

ولادت امام هادی علیه السلام...۲۰۴

دوران امامت...۲۰۵

دو یادگار امام هادی علیه السلام...۲۰۶

زیارت جامعه...۲۰۶

ویژگی های زیارت جامعه...۲۰۷

وظیفه ما در برابر امام...۲۰۹

زیارت غدیریه...۲۱۰

متن زیارت...۲۱۱

روز هجدهم ذیحجه...۲۱۳

عید غدیر...۲۱۳

پیامبران علیهم السلام و عید غدیر...۲۱۴

بیان حدیث منزلت...۲۱۶

نقلهای حدیث منزلت...۲۱۷

دلالت «حدیث منزلت»...۲۱۸

جایگاه علی علیه السلام بر اساس حدیث منزلت...۲۱۸

روز نوزدهم ذیحجه...۲۲۰

اقدام مردم برای بیعت با حضرت علی علیه السلام...۲۲۰

جشن عروسی حضرت امیر علیه السلام با حضرت زهرا علیها السلام...۲۲۳

بخشیدن پیراهن عروس...۲۲۳

کاروان عروسی...۲۲۴

توصیه های رسول خدا صلی الله علیه و آله...۲۲۴

روز بیستم ذیحجه...۲۲۶

ولادت امام کاظم علیه السلام...۲۲۶

دوران امامت...۲۲۷

ص: ۱۲

روز بیست و یکم ذیحجه...۲۲۹

حديث بساط و آیه اولی الامر...۲۲۹

سیر هوایی به غار اصحاب کهف...۲۲۹

بیعت بر اطاعت امیر مؤمنان علیه السلام...۲۳۱

انس و کتمان واقعه...۲۳۲

سند حدیث بساط...۲۳۲

عصمت اولی الامر...۲۳۲

مصداق اولی الامر...۲۳۳

روز بیست و دوم ذیحجه...۲۳۵

شهادت ميثم تمار...۲۳۵

پیشینه میثم...۲۳۵

در مکتب امیر المؤمنین علیه السلام...۲۳۶

صمیمیت و یگانگی...۲۳۷

شبی با مولا...۲۳۸

پیش گویی های میثم...۲۳۹

پس از شهادت امیر مؤمنان علیه السلام...۲۴۰

میثم بر چوبه دار...۲۴۱

روز بیست و چهارم ذیحجه....۲۴۲

روز مباهله....۲۴۲

معنای مباهله...۲۴۲

دعوت پیامبر صلی الله علیه و اله...۲۴۲

دیدار با پیامبر صلی الله علیه و اله...۲۴۳

پیشنهاد مباهله...۲۴۴

انصراف مسیحیان از مباهله...۲۴۵

همراهان پیامبر صلی الله علیه و آله...۲۴۶

شیوه مباهله با مخالفین...۲۴۷

پیام آیه مباهله...۲۴۹

فرزندان پیامبر صلی الله علیه و آله...۲۵۱

ص: ۱۳

جان پیامبر صلی الله علیه و آله...۲۵۱

مناظره اهل بیت علیهم السلام با آیه مباهله...۲۵۲

مباهله و آیه تطهیر...۲۵۳

اهمیت آیه تطهیر...۲۵۵

مضمون آیه...۲۵۵

اراده تکوینی یا تشریعی...۲۵۶

اهل بیت چه کسانی هستند؟...۲۵۷

معرفی اهل بیت علیهم السلام در گفتار...۲۵۸

روش عملی پیامبر صلی الله علیه و آله در معرفی اهل بیت علیهم السلام...۲۶۰

تنها در شأن خمسه طیبه...۲۶۱

برکات خواندن حدیث کسا...۲۶۴

خاتم بخشی و آیه ولایت...۲۶۴

بیان آیه...۲۶۵

شأن نزول...۲۶۵

اشعار حسّان...۲۶۷

اهمیت آیه ولایت...۲۶۷

منکران ولایت...۲۶۸

آیه ولایت و غدیر...۲۶۸

مباهات خدا به امیر مؤمنان علیه السلام...۲۶۹

منقبت حضرت علی علیه السلام...۲۷۰

احتجاج امیر المؤمنین علیه السلام به آیه ولایت...۲۷۰

بهای انگشتر...۲۷۱

نماز و انفاق ؟!...۲۷۱

روز بیست و پنجم ذیحجه...۲۷۲

نزول «هل اتی»...۲۷۲

شأن نزول «هل اتى»...۲۷۳

مدنی بودن سوره...۲۷۴

از لطایف سوره...۲۷۵

ص: ۱۴

فضیلت تلاوت سوره «هل اتی»...۲۷۵

۴. فضائل غدير...۲۷۹

برترین عید امت پیامبر صلی الله علیه و اله...۲۸۱

شکوهمندی غدیر...۲۸۱

بزرگ ترین عید...۲۸۲

شریف تر از عید قربان و عید فطر...۲۸۲

برترین روز در نزد خدای تعالی...۲۸۳

عظمت روز غدیر خم...۲۸۴

بخشش خداوند...۲۸۶

مصافحه فرشتگان...۲۸۸

عید پیامبران...۲۸۸

ولایت امیر المؤمنین علیه السلام بر فرشتگان...۲۸۹

ناله ابلیس...۲۹۰

عرضه ولایت در روز غدیر بر آسمانیان و زمین...۲۹۰

واکنش اهل آسمان...۲۹۰

واکنش زمین ها...۲۹۱

واکنش کوه ها...۲۹۱

واکنش ،آبها، گیاهان و پرندگان...۲۹۱

غدیر در آیینه نام ها و صفات...۲۹۲

۱. در کلام امیر المؤمنین علیه السلام...۲۹۲

۲. در کلام امام صادق علیه السلام...۲۹۴

۳. در کلام امام رضا علیه السلام...۲۹۵

۵. اعمال و آداب عید غدیر...۲۹۹

عمل نیک در روز غدیر...۳۰۱

۱ تقرب به خدا...۳۰۴

۲ یاد خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله...۳۰۵

ص: ۱۵

۳. زیارت و دیدار یکدیگر...۳۰۵

۴. تبریک و تهنیت...۳۰۷

۵. روزه گرفتن...۳۰۸

روزه پیامبران...۳۰۹

روزه تمام عمر دنیا...۳۱۰

۶. توسعه بر خانواده...۳۱۲

۷. هدیه و بخشش...۳۱۳

۸. اطعام در عید غدیر...۳۱۵

۹. افطاری دادن...۳۱۷

۱۰. آراستن و زینت کردن...۳۱۹

۱۱. لباس نو پوشیدن...۳۲۰

۱۲. دل جویی و مهرورزی...۳۲۱

۱۳. پیوند با بستگان و خویشان...۳۲۲

۱۴. گره گشایی و رسیدگی به نیازمندان...۳۲۴

۱۵. عیدی دادن...۳۲۵

۱۶. شکر نعمت ولایت...۳۲۵

۱۷. گردهمایی...۳۲۶

۱۸. تبسم و شادی...۳۲۸

۱۹. ابراز شادمانی...۳۲۹

۲۰. شاد کردن اهل ایمان...۳۳۰

۲۱. ابراز برائت از دشمنان اهل بیت علیهم السلام...۳۳۰

۲۲.صلوات...۳۳۲

۲۳. بیعت و تجدید عهد با امام زمان علیه السلام...۳۳۴

معنای بیعت...۳۳۵

تجدید بیعت...۳۳۵

۲۴. عبادت و نماز و نیایش...۳۳۸

۲۵. دعای روز غدیر...۳۳۸

۲۶. دعای ندبه...۳۴۰

ص: ۱۶

۲۷. نماز عید غدیر...۳۴۱

نماز دیگر...۳۴۲

۶. زیارت امیر المؤمنین علیه السلام در روز غدیر...۳۴۳

زیارت غدیریه امام صادق علیه السلام...۳۴۶

زیارت غدیریه امام هادی علیه السلام...۳۴۸

نگاهی اجمالی به متن زیارت...۳۴۹

زمان صدور زیارت...۳۵۰

سند زیارت...۳۵۰

بررسی فراز هایی از زیارت...۳۵۱

متن و ترجمه زیارت غدیریه امام هادی علیه السلام...۳۵۴

سلام بر پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله و انبیای الهی...۳۵۴

بیان اوصاف امیر المؤمنین علیه السلام...۳۵۵

شهادت به منزلت بلند امیر المؤمنین علیه السلام...۳۵۶

اشاره به جریان غدیر...۳۵۶

نفرین بر منکران ولایت...۳۵۷

وفای به عهد...۳۵۷

امیر حقیقی مؤمنان...۳۵۷

جان فشانی در راه خدا...۳۵۸

تردید در ولایت...۳۵۸

صراط مستقیم...۳۵۹

اطاعت فرمان الهی...۳۵۹

وارستگی های امیر المؤمنین علیه السلام...۳۵۹

استقامت در راه حق...۳۶۰

مجاهدت در راه خدا...۳۶۰

عبودیت خالصانه...۳۶۱

نخستین کسی که ایمان آورد...۳۶۲

تمسک به خدای تعالی...۳۶۲

ص: ۱۷

مولای اهل ایمان...۳۶۳

فضیلت های روشن...۳۶۳

منزلت والا...۳۶۴

زیان کارترین انسان ها...۳۶۴

گوش به فرمان خدا و رسول...۳۶۴

به منزله هارون...۳۶۵

علی علیه السلام و برابری؟!!!...۳۶۵

مورد ستایش خداوند...۳۶۷

ابلاغ ولایت...۳۶۷

ایمان آورندگانی اندک...۳۶۸

بخشش و ایثار...۳۷۰

در صحنه عمل...۳۷۰

دارای علم تنزيل و حكم تأويل...۳۷۱

در جنگ احد...۳۷۲

در جنگ حنین...۳۷۳

در روز خیبر...۳۷۴

حجت بالغه الهی...۳۷۴

همراه پیامبر صلی الله علیه و آله در همه جنگ ها...۳۷۴

امام المتقين...۳۷۵

در برابر حیله پیمان شکنان...۳۷۵

در برابر شامیان...۳۷۶

ظهور حق...۳۷۶

عمار در صفین...۳۷۷

حادثه ناگوار فدک...۳۷۸

در بستر پیامبر صلی الله علیه و آله...۳۷۹

فتنه حکمیت در صفین...۳۸۰

فضائل بی انتها...۳۸۲

در اشتیاق دیدار حق تعالی...۳۸۳

ص: ۱۸

بیزاری از غاصبان ولایت و ظالمان به اهل بیت علیهم السلام...۳۸۳

۷. واقعه غدير...۳۸۵

اهمیت حجة الوداع...۳۸۷

آغاز سفر حج...۳۸۹

حضور جبرائیل در عرفات...۳۸۹

خوف پیامبر صلی الله علیه و آله از دشمنی ها نسبت به امیر المؤمنین علیه السلام...۳۹۱

علت خوف...۳۹۲

نخستین خطابه در منی...۳۹۴

خطبه پیامبر علیه السلام در مسجد خیف...۳۹۵

اعلان رسمی برای حضور در غدیر...۳۹۶

فرمان خدا در غدیر...۳۹۶

توقف مردم در غدیر...۳۹۷

پیامبر و امیر المؤمنین علیهما السلام بر فراز منبر...۳۹۸

دو اقدام عملی بر فراز منبر...۳۹۹

بیعت مردان...۴۰۱

بیعت بیعت شکنان...۴۰۲

بیعت زنان...۴۰۲

عمامه سحاب...۴۰۳

ظهور جبرئیل در غدیر...۴۰۳

سروده حسّان دربارهٔ غدیر...۴۰۴

پایان مراسم غدیر...۴۰۵

خلاصه ای از خطبه غدیر...۴۰۵

فرمان مهم الهی...۴۰۵

ولایت و امامت دوازده امام علیهم السلام...۴۰۶

توجه به مسأله امامت...۴۰۷

ائمه نار بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله...۴۰۷

اتمام حجت...۴۰۸

ص: ۱۹

یادی از حضرت مهدی علیه السلام...۴۰۸

۸. پس از غدیر...۴۱۱

کسانی که از قبول ولایت سر باز زدند...۴۱۳

دوستی دشمنان و دشمنی دوستان!...۴۱۵

گمان ابلیس...۴۱۶

معجزه غدیر...۴۱۷

صحیفه ملعونه...۴۱۸

صحیفۀ اول...۴۱۸

صحیفه دوم...۴۱۹

مفاد پیمان نامه...۴۲۰

واکنش ها به صحیفه ملعونه...۴۲۱

توطئه قتل پیامبر صلی الله علیه و آله در هرشی...۴۲۲

شعر غدیر...۴۲۴

سروده عمرو عاص درباره واقعه غدیر...۴۲۴

۹. متن و ترجمه خطبه غدیر...۴۲۷

بخش اول: حمد و ثنای الهی...۴۲۹

بخش دوم: فرمان الهی برای مطلبی مهم...۴۳۳

بخش سوم: اعلان رسمی ولایت و امامت دوازده امام علیهم السلام...۴۳۶

بخش چهارم: معرفی امیر المؤمنین علیه السلام...۴۴۲

بخش پنجم: تأکید بر توجه امت به مسأله امامت...۴۴۳

بخش ششم: اشاره به کارشکنی های منافقین...۴۴۵

بخش هفتم: پیروان اهل بیت علیهم السلام و دشمنان شان...۴۴۹

بخش هشتم: حضرت مهدی عجل الله فرجه الشريف...۴۵۲

بخش نهم: مطرح کردن بیعت...۴۵۴

بخش دهم: حلال و حرام واجبات و محرمات...۴۵۵

بخش یازدهم: بیعت گرفتن رسمی...۴۵۸

ص: ۲۰

اتمام حجت با حدیث غدیر...۴۶۱

تواتر حدیث غدیر...۴۶۲

بزرگترین مستند شیعه...۴۶۲

برتری اسناد حدیث غدیر...۴۶۲

حدیث غدیر در کتب متعدد...۴۶۳

اعتبار حدیث غدیر از نظر دلالت...۴۶۵

دلالت حدیث و کیفیت استدلال...۴۶۶

استناد امیر المؤمنین علیه السلام به حديث غدير...۴۶۷

۱۰. خطبه هایی دربارۀ غدیر...۴۷۱

خطبه امیر المؤمنین علیه السلام در روز غدیر...۴۷۳

حمد و ثنای خداوند...۴۷۴

جایگاه بلند پیامبر صلی الله علیه و آله...۴۷۵

منزلت ائمه علیهم السلام...۴۷۶

لطف به بندگان...۴۷۷

اجتماع دو عید...۴۷۸

فضیلت روز جمعه...۴۷۹

توحید و ابلاغ ولایت...۴۷۹

اکمال دین و اتمام نعمت...۴۸۱

متمردین از ولایت...۴۸۱

عظمت غدیر...۴۸۲

تقرب به خدای تعالی...۴۸۳

پرهیز از تمسک به کافران...۴۸۴

معنای استکبار...۴۸۴

معرفی خود...۴۸۵

دعوت به تنبه و بیداری...۴۸۵

برای بزرگداشت غدیر...۴۸۶

روزه عید غدیر...۴۸۷

ص: ۲۱

افطاری دادن در عید غدیر...۴۸۸

با برادارن دینی...۴۸۹

اطلاع رسانی غدیر...۴۸۹

میهمانی امام حسن مجتبی علیه السلام...۴۸۹

نگاهی گذرا به خطبه...۴۹۰

خطبه غدیریه در منابع روایی...۴۹۱

شکوه غدیر در نگاه امیر المؤمنین علیه السلام...۴۹۲

خطبۀ امام صادق علیه السلام درباره غدیر (۱)...۴۹۶

بزرگداشت غدیر در بهشت...۴۹۶

در جوار امیر مؤمنان علیه السلام در روز غدیر...۴۹۷

فضیلت غدیر...۴۹۸

خطبه امام صادق علیه السلام دربارۀ غدیر (۲)...۴۹۹

ارزش روزه در عید غدیر...۴۹۹

نماز روز غدیر...۵۰۰

افطاری دادن در روز غدیر...۵۰۰

خطبه امام صادق علیه السلام درباره غدیر (۳)...۵۰۳

در اجتماع شیعیان...۵۰۳

روز استحکام دین...۵۰۳

بیان واقعه غدیر...۵۰۴

بیان اعمال روز غدیر...۵۰۵

خطبۀ امام صادق علیه السلام درباره غدیر (۴)...۵۰۹

برترین عیدها...۵۰۹

انگیزه عید گرفتن...۵۱۰

اعمال عید غدیر...۵۱۰

خطبه امام صادق علیه السلام دربارۀ غدیر (۵)...۵۱۱

روز غدیر در قیامت...۵۱۱

روزه گرفتن در ورز غدیر...۵۱۲

ص: ۲۲

خطبه امام رضا علیه السلام دربارۀ غدیر...۵۱۴

جایگاه غدیر در بین روزها...۵۱۴

روز کمال...۵۱۵

بزرگداشت در ملکوت...۵۱۵

رفع قلم...۵۱۵

فزونی احوال...۵۱۶

فضائل غدیر...۵۱۶

روز پاکیزگی...۵۱۷

دیدار و تهنیت...۵۱۷

روز زینت...۵۱۸

اطعام اهل ایمان...۵۱۸

عرضه ولایت بر آسمانیان و زمین...۵۱۹

عرضه ولایت برکوه ها...۵۱۹

عرضه ولایت بر آب،ها گیاهان و پرندگان...۵۲۰

مثل اهل ایمان در پذیرش ولایت...۵۲۰

۱۱. غدیر در کلام اهل بیت علیهم السلام...۵۲۳

على علیه السلام و احتجاج به حدیث غدیر...۵۲۵

حضرت فاطمه علیها السلام و اتمام حجت با غدیر...۵۲۷

امام حسن مجتبی علیه السلام بر فراز منبر...۵۳۰

احتجاج امام حسین علیه السلام به حدیث غدیر...۵۳۱

حدیث غدیر در بیان امام سجاد علیه السلام...۵۳۱

واقعه غدیر در بیان امام باقر علیه السلام...۵۳۲

امام صادق علیه السلام و ترسیم صحنه غدیر...۵۳۲

امام کاظم علیه السلام و احتجاج با هارون...۵۳۳

امام رضا علیه السلام و عظمت غدیر....۵۳۴

امام جواد علیه السلام و پیمان هایی که گرفت شد...۵۳۵

امام هادی علیه السلام و زیارت غدیریه...۵۳۵

ص: ۲۳

امام عسکری علیه السلام و حدیث غدیر....۵۳۶

امام زمان علیه السلام...۵۳۷

۱۲. علامه امینی و غدیر...۵۳۹

نگارش «الغدیر»...۵۴۱

مباحث جلد اول «الغدیر»...۵۴۳

مباحث جلد دوم «الغدير»...۵۴۳

مباحث جلد سوم «الغدير»...۵۴۴

مباحث جلد چهارم «الغدیر»...۵۴۴

مباحث جلد پنجم «الغدیر»...۵۴۴

مباحث جلد ششم «الغدیر»...۵۴۵

مباحث جلد هفتم «الغدير»...۵۴۶

مباحث جلد هشتم «الغدیر»...۵۴۶

مباحث جلد نهم «الغدير»...۵۴۶

مباحث جلد دهم و یازدهم...۵۴۷

تكمله «الغدیر»...۵۴۷

نقش «الغدیر» در معرفی شیعه و ایجاد وحدت اسلامی...۵۴۷

زندگینامه علامه امینی (۱۳۲۰) - ۱۳۹۰ ه . ق .)...۵۴۹

فهرست منابع...۵۵۱

۱۳. گزارش تصویری فعالیت های غدیری...۵۶۱

ص: ۲۴

برترين بيام آسمانی

فَمَا جَعَلَ اللهُ لِأَحَدٍ بَعْدَ غَدِيرِ خُمِ مِنْ حُجَّةٍ وَ لَا عُذْر (۱) ؛ خداوند پس از غدیر خم برای هیچ کس عذر و بهانه ای باقی نگذاشته است.

امروزه بحران ،جهان بحران مدیریت است جهان اسیر طاغوت هایی است که ملت ها را به سوی پرتگاه بی هویتی می کشانند. از این رو مدیریت جهانی امر مهمی است و پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله در غدیر خم می خواستند این مشکل عالم را حل کنند.

از آن جا که پیغمبر اسلام صلى الله عليه و سلم خاتم پیغمبران و نبوت و رسالت به آن حضرت ختم شده است آیا ممکن است بعد از ایشان این عالم تا قیامت رها شود و بدون یک مدیر الهی به حال خود واگذار شود؟ چنین چیزی از سوی خدای قادر متعال که مهر و رحمتش سراسر عالم را فرا گرفته است امری محال است.

امر ولایت و سرپرستی امت آن قدر مهم است که خدای تعالی به پیامبرش که عزیز ترین و محبوب ترین خلق عالم در نزد اوست می فرماید اگر در ابلاغ ولایت امیر مؤمنان علیه السلام کوتاهی کنی همه رسالت تو زیر سؤال می رود و رسالت خویش را ابلاغ ننموده و آن را به انجام نرسانده ای!

«يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسالَتَه» (۲) ؛ ای پیامبر آن چه از جانب پروردگارت به سوی تو نازل شده، ابلاغ کن؛ و اگر نکنی پیامش را نرسانده ای!

از این رو امام صادق علیه السلام روز غدیر را بزرگ ترین روز در عالم هستی می دانند و به برخی از اصحاب خویش می فرمایند:

لَعَلَّكَ تَرَى أَنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ يَوْماً أَعْظَمَ حُرْمَةً مِنْه؛ شايد فكر

ص: ۲۶

می کنی خدا روزی با عظمت تر از روز غدیر خم خلق کرده است!

بعد فرمودند: «لَا وَ اللهِ لَا وَ اللهِ لَا وَ الله؛ نه به خدا سوگند، نه به خدا سوگند، نه به خدا سوگند!» (۱)

نتیجه زحمات همۀ انبیا و پیامبر اسلام صلى الله عليه و سلم در روز غدیر به ثمر نشست.

بر این اساس خدای تعالی فرمود:

الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلام ديناً؛ امروز دین شما را کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم.

غدیر خم یک اعتقاد و راه است سبک زندگی و فرهنگ است. بعثت شروع این راه بود و در غدیر به ثمر نشست و روز عاشورا و قیام امام حسین علیه السلام جریان ولایت اهل بیت علیهم السلام را تثبیت کرد تا به ظهور امام زمان علیه السلام ختم شود. ان شاء الله !

آن چه پیش رو دارید تحقیقی پیرامون این رویداد مهم عالم است که به بررسی این واقعه و عظمت آن و فضائل غدیر و اعمال و آداب و مسائل پیرامونی آن پرداخته است. امید است خدای تعالی ما را با حقیقت ولایت امیر المؤمنین علیه السلام و ائمه معصومین علیهم السلام بیش از پیش آشنا کند و در سایه ولایت آن بزرگواران به سعادت دنیا و آخرت نایل بگرداند!

در پایان از همه عزیزانی که در آفرینش این اثر ماندگار سهمی داشتند، به ویژه برادر بسیار عزیزم، جناب آقای اسدی که در تدوین و ویرایش آن اهتمام ورزیدند، همچنین برادران ستاد غدیر که چاپ و نشر آن را بر عهد داشتند و نیز نشر طوبای محبت، صمیمانه تشکر می کنم و برای همه آرزوی توفیق روز افزون دارم.

ص: ۲۷

بر همه ما واجب است که در رساندن این پیام بزرگ آسمانی کوتاهی نکنیم که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:

فَلْيُبَلّغِ الْحاضِرُ الْغَائِبَ وَ الْوالِدُ الْوَلَد إِلى يَوْمِ الْقِيَامَةِ؛ (۱) باید تا بر پایی قیامت این سخن را حاضران به غایبان و پدران به فرزندان برسانند.

به امید آن که این اثر به زبان های مختلف دنیا ترجمه شود و پیام عالم گیر گردد.

الحمد لله الذي جعلنا من المتمسكين بولاية امير المؤمنين على بن ابى طالب و الائمة المعصومين علیهم السلام

قم مقدس / حبیب الله فرحزاد

بهار ۱۴۰۰/شوال ۱۴۴۲

ص: ۲۸

ص: ۳۰

مقام معظم رهبری حفظه الله در بارۀ مسأله غدیر می فرمایند: «مسأله امامت و مسأله ولایت و زنده نگهداشتن غدیر به یک معنا زنده نگهداشتن اسلام است. مسأله فقط مسأله شیعه و معتقدین به ولایت امیر المؤمنین علیه السلام نیست. اگر ما مردم شیعه و مدعی پیروی از امیر المؤمنین علیه السلام حقیقت غدیر را درست تبیین کنیم هم خودمان درک کنیم هم به دیگران معرفی کنیم، خود مسأله غدیر می تواند وحدت آفرین باشد». (۱)

ترغیب و تشویق جوانان به خواندن و حفظ کردن و تحلیل و بررسی واقعه غدیر در سراسر کشور میتوان گامی بلند در این جهت برداشت

کردیم، ذره ای از حق آن ها را ادا کرده ایم. اما در جهت شادی و جشن و سرور ولادت اهل بیت علیهم السلام و عیدها واقعاً کم گذاشته ایم.

جالب است که «يَفرَحونَ» بر «يَحزَنونَ» مقدم شده است! فرح و شادی در شادی اهل بیت را بر حزن و اندوه برای آنان مقدم کرده است. نباید به گونه ای جلوه کند که دین ما فقط دین دین گریه است.

البته گریه و عزا داری برای مصائب اهل بیت علیهم السلام در جای خودش بهترین ثواب و پاداش ها را دارد. با اهل بیت علیهم السلام پیوند محکم ایجاد می کند. اما نباید شادی ها در عید غدیر و ایام تولد اهل بیت علیهم السلام و جشن ها و عیدها به حاشیه برود. باید آن ها را هم پر رنگ کرد.

باید برای این جشن ها و شادی ها هم موقوفات و نذوراتی قرار داد. بعضی ها فکر می کنند که اگر مثلاً برای عزا و روضه نذر و وقف کنند یا خرج کنند، ثوابش بیشتر .است در صورتی که این طور نیست هزینه کردن برای جشن های اهل بیت علیهم السلام اگر ثوابش بیشتر از هزینه برای عزا داری آنان نباشد کمتر نیست. به خصوص که جامعه و جوانان و نوجوانان ما نیاز بیشتری به شادی و نشاط دارند.

باید به موازات برنامه های روضه و عزا داری برنامه های شادی را هم کماً و کیفاً بیشتر کنیم. البته شادی ها باید حلال و در خور شأن اهل بیت علیهم السلام باشد. هر کس هر توانی دارد برای مولا امیر المؤمنین و اهل بیت علیهم السلام ارائه بدهد تا این مراسم احیا شود.

قطعاً جریان عید غدیر از همه حوادث دوران عمر پیغمبر و اهل بیت علیهم السلام بالاتر است. ما درباره غدیر کوتاه آمده ایم؛ از این رو مصائب سنگین بر حضرت زهرا علیها السلام و امام حسین علیه السلام و اهل بیت علیهم السلام وارد شد باید همان طور که عاشورا را پر شور و هیجان برگزار می کنیم بر اساس دستور اهل بیت علیهم السلام عید غدیر را هم هر چه با شکوه تر و با عظمت تر برگزار کنیم. غدیر را باید جهانی کنیم.

روز غدیر خم روز اعلان رسمی امامت و رهبری و پیشوایی مولا امیر المؤمنین على علیه السلام و مهم ترین عید ماست که از آن به عید الله الاکبر»، یعنی عید بزرگ خدای متعال تعبیر شده است. بر اساس روایات همۀ انبیا مأمور بودند تا این روز بزرگ را عید بگیرند.

روزی بالاتر از عید غدیر خم در عالم نداریم حتی از عید قربان و عید فطر و عید جمعه و ایام ولادت اهل بیت علیهم السلام بالا تر است. در روایات بر تعظیم و بزرگداشت این عید بسیار تأکید شده است. امام رضا علیه السلام در بیان فضیلت روز غدیر فرمودند:

لَو عَرَفَ النّاسُ فَضلَ هَذَا اليَومِ بِحَقيقَتِهِ لَصَافَحَتهُمُ المَلائِكَةُ فِي كُلِّ يَومٍ عَشرَ مَرَاتٍ (۱) اگر مردم فضیلت حقیقی این روز را می دانستند، فرشتگان در هر روز ده بار با آنان مصافحه می کردند

این تعبیر برای هیچ عیدی نیامده است غدیر یک عید جهانی و فرا گیر است. همه انبیای گذشته نیز این روز را جشن می گرفتند. از زمان حضرت آدم علیه السلام تا زمان پیغمبر ما همه انبیا مأمور بودند تا این روز را جشن بگیرند.

خوب است این ماه را ماه ولایت بنامیم. زمانی عده ای این ایام را به عنوان دهه مطرح کردند، گروهی آن را به عنوان پانزده روز شاد آسمانی مطرح کردند، اما ایشان :فرمودند همۀ ماه ذیحجه را باید گرامی داشت و آن را شهر الولایه یعنی ماه ولایت نامید (۱)

چون آغاز این ماه با ازدواج امیر المؤمنین علیه السلام آغاز شده و رخداد های مهمی دربارۀ اهل بیت علیهم السلام در این ماه تحقق پیدا کرده است باید این ماه را به عنوان سنتی حسنه احیا کرد. زمانی بود که اعتکاف با تعداد بسیار اندکی برگزار می شد. اما الآن با ده ها هزار نفر برگزار می شود و سال به سال بر جمعیت معتکفین افزوده می.شود این ظرفیت به این مهمی در مملکت ما وجود دارد و ما کوتاهی می کنیم.

خداوند در قرآن فرموده است:

«إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاواتِ وَ الْأَرْضِ» (۲) ؛ تعداد ماه ها نزد خداوند در کتاب الهی، از آن روز که آسمان ها و زمین را آفریده، دوازده ماه است.

از اول خلقت آن را دوازده ماه قرار دادیم این مطلب خیلی مهم نیست. حقیقت این آیه چیز دیگری است باطن این آیه دوازده امام علیهم السلام هستند، نه یکی کمتر است و نه یکی بیشتر هر ماهی به نام یک امام است؛ چنان که امام باقر علیه السلام در روایتی در تأویل این آیه به این نکته تصریح فرموده اند. (۳)

يُنادَ بِشَيْءٍ كَما نودِيَ بِالوَلايَةِ؛ (۱) اسلام بر پنج چیز بنا شده است: بر نماز و زکات و روزه و حج و ولایت و به هیچ چیزی به اندازه ولایت، فرا خوانده نشده است

از هیچ چیز مانند ولایت باز خواست نمی شود محل اختلاف و هجمه دشمن هم آن جاست. از این رو از ولایت بیشتر باز خواست می شود. شیطان گفت:

«لَأَقْعُدَنٌ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقيم»؛ (۲) من بر سر راه مستقیم تو، در برابر آن ها کمین می کنم

امام کاظم علیه السلام فرمودند:

وَ الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِين علیه السلام: (۳) صراط مستقیم امیر المؤمنین علیه السلام است.

شیطان بر سر صراط مستقیم می ایستد تا مردم را از آن باز دارد. می بینیم که چگونه وهابی ها با اهل ولایت مقابله می کنند. می بینیم که صهیونیست ها چگونه با فرهنگ شیعه دشمنی می کنند این ها با شیاطین هم همدست هستند و با هم همکاری می کنند

اگر ولایت اهل بیت علیهم السلام را پذیرفتید خدا معلم شما می شود. آیا از این بهتر می خواهید؟ چرا از این نکته مهم غافلیم؟ کسانی که دست از ولایت اهل بیت علیهم السلام کشیدند و امیر المؤمنین علیه السلام را رها کردند، در گمراهی به سر می برند و راه را گم کرده اند. امام صادق علیه السلام فرمودند:

وَ اللَّهِ مَا بَقِي فِي أَيْدِيهِمْ شَيْءٌ مِنَ الْحَقِّ إِلَّا اسْتِقْبَالُ الْكَعْبَةِ فَقَط (۱) به خدا سوگند چیزی از حق بر ایشان باقی نمانده جز رو کردن به سمت كعبه.

آن ها بهره ای از دین به جز رو کردن به قبله ندارند. این ها مشمول نفرین پیامبر صلی الله علیه و آله در غدیر واقع شدند، آنجا که فرمودند:

اللَّهُمَّ والِ مَن والاه ، و عادِ مَن عاداهُ ، و أحِبَّ مَن أحَبَّهُ، و أبغض مَن أبغَضَهُ، وَ انصُر مَن نَصَرَهُ، وَ احْذُل مَن خَذَلَهُ؛ (۲) بار خدایا! با دوست علی دوست باش و با دشمن او دشمن؛ هر که او را دوست می دارد دوستش بدار و هر که او را مبغوض می دارد مبغوضش بدار و هر که او را یاری می کند یاری اش کن و هر که او را وا می گذارد، او را واگذار

این نفرین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را جدی بگیرید هم دعا فرمودند و هم نفرین کردند فرمودند: «وَ اخذُل مَن خَذَلَهُ». خذلان نه این است که فردی را چوب بزنی؛ خذلان یعنی این که کسی را رها کنی خذلان یعنی دست از ولایت کشیدن یعنی امیر المؤمنین و یازده امام دیگر را رها کردن یعنی این که ولایت را تبلیغ نکنی و بگویی به من چه ربطی دارد باید سینه چاک کرد و با قلم و بیان از اهل بیت علیهم السلام دفاع کرد. اگر این گونه نبودیم، یعنی خذلان.

ص: ۳۸

میوه داشته باشد یک درخت هم می تواند گندم داشته باشد و هم انگور؛ چون درخت بهشت مانند درخت های دنیا نیست

آدم بعد از آن که خدای تعالی به او احترام کرد و ملائکه را واداشت تا به او سجده کنند و او را داخل بهشت کرد در دل با خود گفت: آیا خدا بشری گرامی تر از من خلق کرده است؟

خدای عز و جل از آن چه در دل او گذشت خبردار شد. پس به او ندا داد: که خود را بلند کن و به ساق عرش بنگر آدم سر به سوی عرش بلند کرد، و به ساق عرش نگریست دید در آن نوشته شده است:

لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ زَوْجَتُهُ فَاطِمَةُ سَيِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةَ؛ لا اله الا الله محمد رسول الله و علی بن ابی طالب امیر المؤمنین و همسرش فاطمه سیده زنان ،عالمیان و حسن و حسین دو سید جوانان اهل بهشت اند.

آدم پرسید: پروردگارا، اینان چه کسانی هستند؟ خدای عز و جل فرمود:

هَؤُلَاءِ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ وَ هُمْ خَيْرٌ مِنْكَ وَ مِنْ جَمِيعِ خَلْقٍ وَ لَوْلَا هُمْ مَا خَلَقْتُكَ وَ لَا خَلَقْتُ الْجَنَّةَ وَ النَّارَ وَ لَا السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ فَإِيَّاكَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِمْ بِعَيْنِ الْحَسَدِ فَأُخْرِ جَكَ عَنْ جِوَارِي؛ ای آدم، اینان ذریه تو هستند و از تو بهترند، و از همه خلایق من بهترند و اگر این ها نبودند من تو را و بهشت و دوزخ را و آسمان و زمین را خلق نمی کردم پس زنهار مبادا به چشم حسد بر اینان بنگری که از جوار من بیرون خواهی شد.

پس آدم به چشم حسد بر آنان نظر افکند و آرزوی مقام و منزلت آنان کرد و خداوند شیطان را بر او مسلط ساخت تا سرانجام از آن درخت که نهی شده بود خورد و بر حوا هم مسلطش کرد او هم به مقام فاطمه به چشم حسد نگریست،

ص: ۴۰

تا آن که از آن درخت بخورد، همچنان که آدم خورد در نتیجه خدای تعالی هر دو را از بهشت بیرون کرد و به زمین فرستاد تا در جوار زمین باشند (۱)

مرحوم علامه طباطبایی می فرماید: این معنا در عده ای از روایات آمده است که بعضی از آن ها از روایات مورد بحث مفصل تر و طولانی تر است و بعضی دیگر مجمل تر و کوتاه تر (۲)

اهل بیت علیهم السلام بود که همۀ پیامبران بر آن ولایت مبعوث شده اند. امام صادق علیه السلام فرمودند:

وَلَايْتُنَا وَلَايَةُ اللهِ الَّتِي لَم يَبْعَثْ نَبِيّاً قَطُّ إِلَّا بِهَا؛ (۱) ولايت ما همان ولايت خداست که خدا هیچ پیغمبری را جز به آن مبعوث نساخت

مردم را ترغیب کنید تا برای این مناسبت ها برنامه ریزی کنند کسی می گفت هر کاری که مردم در نوروز برای خود و خانواده خود انجام می دهند، من در غدیر انجام می دهم تمام برنامه های شاد را برای غدیر می گذارم بچه ها آرزو می کنند غدیر زودتر بیاید. با این کار محبت علی علیه السلام در دل فرزندان قرار می گیرد

باید فرهنگ سازی کرد بزرگی می فرمود: اگر عزا داری به تاسوعا و عاشورا منحصر بود؛ این گونه جا نمی افتاد برخی اعتراض می کنند که از ده روز پیش از شهادت امام حسین علیه السلام عزا داری شروع می شود. باید گفت این هاست که عاشورا را زنده نگه داشته است. برای مراسم جشن و شادی عید غدیر هم باید پیش از آن شروع کنیم

همان طور که امام حسین علیه السلام با زندگی مردم عجین شده است؛ آب می نوشند، می گویند: «السلام علیک با ابا عبد الله لعنت بریزید!» باید غدیر هم با گوشت و پوست و خون ما عجین شود. غدیر به مراتب مهم تر از عاشور است. امام صادق علیه السلام الان به یکی از اصحاب فرمودند:

لَعَلَّكَ تَرَى أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ يَوْماً أَعْظَمَ حُرْمَةٌ مِنْه؛ شاید فکر می کنی خدا با عظمت تر از روز غدیر خم روزی را خلق کرده است!

بعد فرمودند: «لَا وَ اللهِ لَا وَ الله لا و الله ؛ نه به خدا سوگند، نه به خدا سوگند، نه به خدا سوگند!» (۱)

امام صادق علیه السلام سه بار قسم جلاله می خورند که خدای متعال روزی بالاتر از غدیر خم خلق نکرده است از عاشورا بالاتر است از فاطمیه بالاتر است

که آن روز را تعظیم کنند. غدیرخم نتیجه و ثمرۀ زحمات همۀ انبیاست

«الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلام دینا»؛ (۱) امروز، دین شما را کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم.

آیت الله شبیری زنجانی می فرمودند: بنده معتقدم هر كس تعمداً ولایت مولا امیر المؤمنین علیه السلام را قبول نکرد مسلمان واقعی نیست؛ چون خدا می فرماید: به اسلامی راضی ام که علی بن ابی طالب امام و حجت آن باشد، و گرنه اسلام پوشالی است.

«الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُم»؛ (۲) امروز، کافران از (زوال) آیین شما، مأیوس شدند.

وقتی حضرت علی علیه السلام ناخدای این کشتی ،باشد کفار نا امید می شوند دوستان اهل بیت علیهم السلام را باید مثل جان خود بدانیم. حافظ می گوید:

مرا عهدی است با جانان که تا جان در بدن دارم

هواداران کویش را چو جان خویشتن دارم

اگر حامی و مبلغ اهل بیت علیهم السلام باشیم تمام دوستان خدا طرفدار ما هستند. اصلاً خدا طرفدار ماست پیامبر خدا صلی الله علیه و اله فرمودند:

لَوِ اجْتَمَعَ النَّاسُ عَلى حُبِّ عَلي بن أبي طالِبِ لَمَا خَلَقَ اللهُ تَعَالَى النَّارَ؛ (۳) چنان چه مردم همگی دوستدار علی بن ابی طالب بودند، خداوند متعال آتش را نمی آفرید.

آتش جهنم برای بی ولایت هاست برای فاصله گرفتن از ولایت است. ماه

ص: ۴۶

«وَ ذَكَرهُم بِأَيَّامِ الله» (۱) و «ایام الله» را به آنان یاد آور!

دین ما و محتوای دین ما را احیای «ایام الله» حفظ کرده است. اگر ماه رمضان ها، مناسبت ها محرم و صفرها، جشن های نیمه شعبان و ولادت ها را حذف کنیم، چیزی از دین باقی نمی ماند و غدیر مهم ترین روزهای خداست.

کاری کنیم که مشمول دعای پیامبر عظیم الشأن صلی الله علیه و آله قرار بگیریم که در باره احیای امامت امیر المؤمنین علی علیه السلام فرمودند: «وَ انصُر مَن نَصَرَه؛ هر كس مولا امیر المؤمنین علی علیه السلام را یاری ،کند خدایا تو او را یاری کن» قطعاً دعای پیامبر صلى الله عليه و آله مستجاب است امیدواریم پیام غدیر را که پیغمبر خدا صلى الله عليه و آله سفارش کردند به نسل بعد منتقل کنیم.

جَلَّ فِيهَا النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله بِالْوَلَايَةِ لِعَلِي وَ الْأَئمةِ علیهم السلام أَكْثَرَ مما أَوْصَاهُ بِالْفَرَائِضِ (۱)

پیامبر صلی الله علیه و آله يك صد و بیست بار به معراج رفتند. در هر بار خدای عز و جل او را بیش از آن چه به واجبات توصیه کند، به ولایت علی و امامان علیهم السلام توصیه فرمود.

پیامبر صلی الله علیه و آله یک معراج رسمی و علنی داشتند و یک صد و بیست بار به صورت غیر رسمی به معراج رفتند معراج یعنی دیدار خصوصی با خدا جایی که جبرئیل و فرشته ها و هیچ کس نیست.

در این دیدار ها بیش از همه به ولایت امیر المؤمنین و ائمه معصومين علیهم السلام توصیه شده است. اگر چیزی بالاتر از این بود قطعاً خدا همان را سفارش می کرد

است آیا چیزی در بارۀ حضرت نوشته ام؟ یک جلد کتاب در باره غدیر ننوشته ام در روز قیامت چه جوابی داریم بدهیم؟

اگر غدیر تثبیت می شد و مردم می پذیرفتند و کار به دست اهلش می رسید، اختلافی نبود، دزدی نبود خیانت نبود داعش نبود، جنایت نبود ظلم نبود فساد نبود. یک خون به نا حق ریخته نمی شد.

تمام انبیا در مشکلات شان به پیغمبر و اهل بیت علیهم السلام متوسل شده اند؛ حضرت آدم تا برای امام حسین علیه السلام گریه نکرد، تا خدا را به پنج تن قسم نداد، توبه اش پذیرفته و دعایش مستجاب نشد پیغمبر ،ما حضرت محمد مصطفى اصلی الله علیه و آله اولین شخصیت عالم و فخر اولین و آخرین به امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند:

لَا أَسْتَغْنِي عَنْكَ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ؛ (۱) من در دنیا و آخرت از تو بی نیاز نیستم.

جشن مباهله نیز از جشن های مهم شیعیان است، این در حالی است که در بعضی از مناطق ایران این روز بزرگ نادیده گرفته شده و از روز بعد از غدیر سیاه پوشی محرم و استقبال از محرم شروع می شود که این اشتباهی بزرگ است.

انعکاس خطبه غدیری و بررسی نکات مهم این خطبه از جمله اولویت هایی است که می تواند مورد توجه اصحاب رسانه و فعالان فرهنگی قرار گیرد ائمه اطهار علیهم السلام نیز هر کدام تعابیر مختلفی در مورد عید غدیر دارند که باید مورد توجه قرار گیرد

اگر ما عاشورا را یک روز برگزار کنیم قطعاً فراموش می شود؛ از این رو ما عاشورا را دو ماه برگزار می کنیم. ده روز قبل از شهادت به استقبال می رویم. بسیاری از استان ها که قبل از محرم به استقبال می روند. اما این ظلم نسبت به مولا امیر المؤمنین علیه السلام است که غدیر را یک روز برگزار کنیم. غدیر را دست کم پانزده روز باید برگزار کرد؛ از عید قربان تا عید ،مباهله که روز بیست و چهارم ذیحجه .است باید کیفیت و کمیت را زیاد کنیم غدیر با یک روز بزرگداشت فراموش می شود ولی اگر پانزده روز برگزار شد شادی آن فراگیر و ماندگار می شود.

کتاب و حتی روزنامه ندارند. الآن عموم مردم سرشان در فضاهای مجازی است.

یک طلبه ای اهل شیراز بود به من می گفت من داستان های شیرین قرآنی و روایی را به صورت رمان می نویسم و در فضای مجازی می گذارم حدود هفتاد هزار نفر از رمان های من استفاده می کنند منبر و سخنرانی اصلاً این ظرفیت را ندارد.

می گفت: من شب قدر مراسمی در مسجدم گرفتم. نهایتاً حدود سیصد نفر آمده بودند. ساعت یک نیمه شب مراسم تمام شد. تقریباً چهار ساعت تا اذان صبح مانده بود فضای مجازی را روشن کردم و به آن هایی که با من در ارتباط بودند پیام دادم. معمولاً همه در شب قدر بیدارند. بعضی از آن ها نگهبان بودند، پرستار بودند. مأمور نیروی انتظامی بودند. مراسم احیای شب قدر مجازی را شروع کردم با صوت و پیام کتبی؛ و «بک یا الله یک یا الله ....» می گفت: شاید باورتان نشود، هفتاد هزار نفر با من در فضای مجازی مراسم احیا و دعای قرآن گرفتند.

تک تک ما می توانیم اثر گذار باشیم. نگویید من معروف نیستم. نه، همۀ ما می توانیم کار کنیم؛ زن و مرد، کوچک و بزرگ.

جوان دیگری می گفت من یک جوان ناشناسی هستم. یک کانال زده ام و اسم آن را کربلا گذاشته ام. کلمه کربلا جاذبه دارد. می گفت: ۶۰۰ هزار نفر عضو دارد. از امام حسین علیه السلام حدیث می گذارم نوحه می گذارم عکس کربلا می گذارم. فضای مجازی مرز نمی شناسد. هر کسی فارسی زبان باشد می تواند در این کانال شرکت کند.

ما در طول سال ده ها مناسبت مهم داریم که مراسم برگزار می کنیم. تاسوعا ،عاشورا اربعین شب های ،قدر نیمه شعبان عرفه عید قربان عيد فطر و.....

در پاسخ به این پرسش خیلی ها می گفتند عرفه امام سجاد علیه السلام در روز عرفه سائلی را دیدند که از مردم درخواست می کرد. به او فرمودند:

وَيْحَكَ أَغَيْرَ اللَّهِ تَسْأَلُ فِي هَذَا الْيَوْمِ إِنَّهُ لَيُرْجَى لِمَا فِي بُطُونِ الْحَبَالَى فِي هَذَا الْيَوْمِ أَنْ يَكُونَ سَعِيداً؛ (۱) وای بر تو! آیا در این روز از غیر خدا درخواست می کنی؟! همانا که در این روز برای بچه هایی که در شکم زنان باردار هستند امید سعادت می رود.

بسیاری می گفتند: نیمه شعبان از امام جعفر صادق علیه السلام روایت شده است که از امام محمد باقر علیه السلام در مورد فضیلت شب نیمه شعبان سؤال شد. امام باقر علیه السلام فرمودند:

هِيَ أَفْضَلُ لَيْلَةٍ بَعْدَ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فِيهَا يَمْنَحُ اللَّهُ تَعَالَى الْعِبَادَ فَضْلَهُ وَ يَغْفِرُ لهُمْ بِنِهِ فَاجْتَهِدُوا فِي الْقُرْبَةِ إِلَى اللهِ فِيهَا فَإِنَّهَا لَيْلَةٌ إِلَى اللَّهُ عَلَى نَفْسِهِ أَنْ لَا يَرُدَّ سَائِلًا لَهُ فِيهَا مَا لَم يَسْأَلْ مَعْصِيَة؛ (۲) آن شب بعد از شب قدر برترین شب هاست. در آن شب خداوند به بندگان فضل خود را عطا می فرماید و ایشان را به من و کرم خویش می آمرزد. پس سعی و کوشش کنید در تقرب جستن به سوی خدای تعالی در آن شب که آن شبی است که خدا به ذات مقدس خود قسم یاد فرموده که سائلی را از درگاه خود تا زمانی که مطلب گناهی را درخواست نکند؛ دست خالی بر نگرداند.

هر چند این ایام بسیار مهم اند و از فضیلت بسیار برخوردارند، اما جواب سؤال این نبود پاسخ صحیح را از زبان امام صادق علیه السلام بشنویم. فرمودند:

ص: ۵۴

إِنَّ اللهَ يَغْفِرُ لِكُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ وَ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ ذُنُوبَ سِتِّينَ سَنَةٌ وَ يُعْتِقُ مِنَ النَّارِ ضِعْفَ مَا أَعْتَقَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَ لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ لَيْلَةِ الْفِطْر (۱) خداى تعالی در روز غدیر همۀ مردان و زنان مؤمن و مردان و زنان مسلمان را می آمرزد و از گناهان شصت ساله ایشان در می گذرد و دو برابر آن چه را در ماه رمضان و در شب قدر و در شب عید فطر از آتش دوزخ آزاد کرده است، آزاد می کند.

امیر المؤمنین واسطه رساندن خیر است و ما را از آتش جهنم در می آورد.

می گفت بعد از این که همه نتوانستند جواب صحیح را بدهند این روایت نورانی را با صدای زیبا برای مصاحبه شوندگان پخش می کردند و این در معرفی غدیر چقدر تأثیر گذار است.

امروز بسیاری از مردم جهان شاید سعدی و حافظ را بشناسند، اما امام علی علیه السلام را نمی شناسند، چون آن حضرت را معرفی نکرده ایم و این از کم کاری ما مبلغان و مداحان و اصحاب رسانه و اهل ولایت است.

چقدر از این خطبه ها می دانیم، چه می گوییم ؟!

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و اله بر حاضران در غدیر خم واجب کردند که پیام غدیر را به همه برسانند ما نیز از روز عید قربان به مدت پانزده روز ایام شاد آسمانی را به عنوان ایام غدیریه برگزار می کنیم امید است توفیق احیای امر ولایت و غدیر خم را داشته باشیم.

از برنامه های مهمی که باید در ایام غدیر داشته باشیم احیای خطبه غدیر است. این طولانی ترین خطبه ای است که پیامبر عظیم الشان صلی الله علیه و اله در عمر مبارکشان خواندند. خطبه های پیغمبر معمولاً خیلی کوتاه است؛ چنان که در روایتی از امیر المؤمنین علیه السلام آمده است: «كَانَ أَقْصَرَ النَّاسِ خُطْبَة» . (۱)

اما خطبه غدیر خم آن هم در شرایط سخت در گرمای آفتاب، در مسیر سفر و بازگشت از حجة الوداع يا حجه البلاغ، طولانی ترین خطبه عمر پیامبر خداست. این خطبه را درباره غدیر خم و ولایت و اثبات امامت مولا علی علیه السلام بیان فرمودند. همه جملات این خطبه قابل تأمل است

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله روز قبل از غدیر در بارۀ محبت و ولایت صحبت کردند و محبت را ابلاغ کردند مولویتی که حضرت در این خطبه بیان فرمودند، بدون شک به معنای امامت و ولایت و رهبری و سرپرستی است. کسی که سه روز مردم را نگه داشته و بیعت گرفته است برای ولایت و سرپرستی امت است، نه صرف محبت.

این که مردم را سه روز در آفتاب سوزان نگه دارند تا فقط اعلام دوستی کنند، خلاف عقل و عرف است مردم را نگاه داشتند برای این که وصایت و امامت و جانشینی مولا علی علیه السلام را بیان کنند از این رو فرمودند:

مَلْعُونٌ مَنْعُونُ مَغْضُوبٌ مَغْضُوبٌ مَنْ رَدَّ قَوْلِي هَذَا عَنْ جَبْرَئِيلَ عَنِ اللَّهِ

ص: ۵۷

تَعَالَى؛ (۱) نفرین شده و مورد خشم و غضب خداوند است، هر کس که این گفتار مرا رد کند این از جبرئیل و از سوی خدای تعالی است

این گونه بیعت گرفتن جز برای امامت و خلافت و جانشینی امیر المؤمنین علی علی السلام نیست.

و إِنَّهُم في ذلِكَ اليَومِ لَيَتَهادَونَ نِثار فاطمه؛ چون روز غدیر می شود، ساکنان آسمان با تسبیح و تقدیس و تهلیل خداوند، به آن کاخ، وارد می شوند. پس همه پرندگان می پرند و داخل آب ها می شوند و خود را به مُشک و عنبر (بهشتی) آغشته می کنند و هنگامی که فرشتگان گرد می آیند پرواز می کنند و آن مشک و عنبر را بر آن ها می افشانند و در آن ،روز فرشتگان شاد باش عروسی فاطمه علیها السلام را به هم هدیه می دهند

فَإِذا كانَ آخِرُ ذلِكَ اليَومِ نودوا: انصَرِفوا إلى مَراتِبِكُم فَقَد أمِنتُم مِنَ الخَطأ وَ الزَّلَلِ إلى قابِلٍ فِي مِثلِ هَذَا اليَومِ تَكْرِمَةً لِمحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ عَلَى علیه السلام؛ در پایان آن روز به آنان ندا می شود که به جایگاه های خود بازگردید که به خاطر بزرگداشت محمد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام، تا چنین روزی در سال ،دیگر از خطا و لغزش ایمن خواهید بود.

راه خدا انفاق کنند اما راهی برای بازگشت نیست و جز حسرت و اندوه چیزی نصیب شان نمی شود

چقدر برای غدیر مایه گذاشته ایم در راه ولایت امیر المؤمنین علیه السلام چقدر هزینه کرده ایم؟ از آنچه خدا روزیمان کرده است باید انفاق و هزینه کنیم. «مما رَزَقْناكُمْ». از مالمان، از آبروی مان از اعتبارمان از رزق های مادی و معنوی باید مایه بگذاریم. در کنار انفاق های معیشتی انفاق فرهنگی هم داشته باشیم. در کنار بسته های معیشتی یک بسته فرهنگی هم بگذاریم

فرشتگان به آن ها می گویند: از شما بوی خوشی به مشام ما می رسد که خوشبو تر و پاکیزه تر از آن استشمام ننموده ایم.

فرشتگان پاسخ می دهند: ما در میان گروهی بودیم که فضائل محمد و آل محمد علیهم السلام را بازگو می کردند ما از بوی خوش آنان معطر شدیم. فرشتگان دیگر می گویند: ما را به نزد آنان ببرید.

می گویند آن ها متفرق شده اند می گویند ما را به آن مکانی که بودند فرود آورید تا به آن مکان تبرك جوييم و معطر شويم. (۱)

ما از سیره امیر المؤمنین علیه السلام فاصله گرفته ایم. ما ثروتمندانی داریم که می توانند صدها فقیر را اداره کنند شغل ایجاد کنند ولی همه اموال را روی هم انباشت می کنند روزی می آید که حسرت می خورند که چرا آن ها را در راه خدا انفاق نکردیم

حرم مولا امیر المؤمنین علیه السلام برابر دویست هزار رکعت است! (۱)

کعبه یک سنگ و نشانی است که ره گم نشود

حاجی احرام دگر بند ببین یار کجاست

کعبه خیلی حرمت دارد ولی حرمت یک مؤمن از حرمت کعبه بالاتر است امیر المؤمنین علیه السلام بود که کعبه را از بت و بت پرستان پاک کرد و از دین پیغمبر صلی الله علیه و آله نگهداری کرد.

هیچ عملی را خدا در عالم قبول نمی کند مگر با ولایت امیر المؤمنین علیه السلام. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند:

لَوْ أَنَّ عَبداً عَبَد اللهَ أَلفَ عامٍ بَعدَ أَلفَ عَامِ بَينَ الرُّكْنَ وَ المَقامِ ثُمَّ لَقَی اللَّهَ مُبْغِضاً لِعَلِي وَ عِتْرَتِهِ لَا كَبَّهُ اللهُ يَومَ القِيامَةِ عَلَى مِنخَرَيهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ؛ (۲) اگر بنده ای (در مسجد الحرام) بین رکن و مقام هزار سال بعد هزار سال، خدا را عبادت کند؛ ولی با بغض علی و خاندانش خدا را ملاقات کند، خدا او را در قیامت بر دو بینی اش در جهنم افکند

کسی که این همه عبادت کند ولی با علی علیه السلام دشمنی کند و بگوید: من او را قبول ندارم او را با صورت در آتش جهنم می اندازند. چون علی محک و میزان است محور و اساس دین و مکتب ما محبت امیر المؤمنین علیه السلام است.

دولابی می فرمود: در دولاب پدرم ارباب و بزرگ دولاب بود. مخفیانه عزا داری کردیم. به همین خاطر ما را به پاسگاه بردند رئیس پاسگاه با پدرم دوست بود. پدرم به او گفته بود: پسرم را گرفته اند به پدرم گفته بود: اگر پسر شما جنایت کرده باشد خطر ندارد فقط روضه خوانی نکرده باشد!

مرحوم حاج آقای دولابی در حالی که اشک در چشمانش جمع شده بود، این مطلب را نقل می کرد و می فرمود از این حرف داغی بر دل من نشسته است که کم نظیر است. این قدر در حق اهل بیت علیهم السلام ها دشمنی کردند.

مرحوم آیت الله بهجت می فرمودند: عزا داری ابا عبد الله چیزی است که هزار ها واجب از آن در می آید حرف حکیمانه ای است. اگر تاسوعا و عاشورا و محرم و شب های قدر تعطیل باشد اگر غدیر تعطیل شود، چه می شود؟ مردم از دین و قرآن فاصله می گیرند اقامه عزا داری و بزرگداشت عيد غدير جزء ضروریات دین ماست. از این رو بزرگ ترین هجمه های دشمن روی ولایت است، مخصوصاً شبکه های وهابیت از این رو احیای امر ولایت از اوجب واجبات است

المللی برگزار گردد، جامعه اسلامی و جامعه جهانی را نیز از پیام غدیر آگاه بهره مند خواهد ساخت.

کاروان های زیبای غدیری به تناسب فرهنگ های مختلف در هر شهر و دیار و کشوری با ذوق و سلیقه های اشخاص گروه ها و نهادها به صورت های گوناگون و در قالب کاروان های وسایل نقلیه از قبیل دسته های بزرگ و کوچک، و در قالب هیئت های مذهبی به سمت حرم های مطهر اهل بیت علیهم السلام ، امام زادگان عظيم الشأن، یا مساجد بزرگ شهر حرکت می کنند. و گاه به صورت کاروان های دوچرخه سواری موتور سواری کاروان های ماشینی با خودرو های شخصی تریلر ها و کامیون های مزین به پرچم های غدیر و حتی قافله های زیبا و سنتی شتری با آذین های سبز غدیری در سطح شهرهای بزرگ و کوچک حرکت می کند.

از ویژگی های این کاروان های زیبا هم خوانی سرود های مذهبی، مولودی ها و ثنا خوانی اهل بیت علیهم السلام ، همراه با ندای زیبای علی ولی الله است که با ایستگاه های صلواتی مردمی و خود جوش و پخش ،شربت شکلات، شیرینی، پرچم های رنگی بادکنک های غدیری ویژه کودکان و ... همراه است و باعث برگزاری با شکوه و با عظمت جشن بزرگ و آسمانی عید غدیر شده و جشن های مهم ولایت و امامت را از درون خانه ها و مساجد و حسینیه ها و جلسات خصوصی به سطح جامعه کشانده و همایش های ولایت و امامت را به نوعی تبدیل به رزمایش ولایت نموده و در سطح وسیع تر و عمومی تر به جامعه منتقل می سازد.

کاروان های غدیر با ایجاد شور و ترویج شعور به احیای شعار ولایت پرداخته و با هدف ترویج امامت و ارزش ولایت همان کارکرد های عاشورا و کاربرد های اربعین را از قالب عزا داری به سمت سرور و شادی ایام ولایت و امامت در غدیر منتقل می سازد و جشن بزرگ آسمانیان را به گوشه ای از زمین منتقل ساخته و فرمایش حضرت امام علی بن موسی الرضا - عليه آلاف التحيه و الثناء - را محقق می سازد

ص: ۶۹

که فرمودند: «روز غدیر نزد اهل آسمان مشهور تر از اهل زمین است». (۱)

اقرار گرفتم تا این که روز قیامت مدعی نشوید که ما از این مطلب غافل بودیم.

همدانی در ضمن وقایع سال ۳۵۲ گفته است که در شب پنجشنبه هیجدهم ذیحجه که شیعه آن را غدیر خم می نامند در بازارها آتش افروختند، در آن شب به همان گونه که در شب های عید مرسوم است دکان ها تا صبح باز بود و افرادی طبل و شیپور می زدند و به زیارت کاظمین (مرقد حضرت امام کاظم و امام محمد تقی علیهما السلام) رفتند و نماز عید به جا آوردند. و مراسم عید غدیر، سال ها به همین ترتیب برپا می شد

ابن جوزی در ضمن وقایع سال ۳۸۹ گفته است که شیعه در کرخ و باب الطاق بنابر عادت جاری خود در روز عید غدیر خیمه های بزرگ بر پا داشتند و جامه های زیبا بر آن ها آویختند و اظهار سرور کردند، در شب عید، آتش افروختند و بامداد، شتری نحر کردند (۱)

غدیر سرمایه ای است که از آن استفاده نکردیم و اگر استفاده کردیم استفاده ضعیفی بوده است. در حالی که پیشینیان اهمیت بیشتری به غدیر می دادند! حال این که چه دلیلی داشته که غدیر با گذشت زمان کمرنگ تر شده، باید بررسی و به آن توجه کرد. برای شادی در ایام شادی اهل بیت علیهم السلام فرهنگ سازی شود تا مردم در کنار عزا داری با شادی اهل بیت علیهم السلام هم آشنا شوند. (۱)

ص: ۷۸

ص: ۸۰

استدلال های کوتاه در مساله جانشینی

از مباحثی که برای حقانیت مولا امیر المؤمنین علیه السلام و عید غدیر می توان مطرح کرد، استدلال های کوتاه و روان و ساده است روزی نبود که ما برای درس خدمت برخی از اساتید مان برسیم و از جریان ولایت و امامت حضرت علی علیه السلام و تبری از دشمنان شان حرفی نزنند

مرحوم آیت الله بهجت قبل از درس و بعد از آن معمولاً گفت و گویی داشتند. یک حدیث و یا آیه ای درباره موضوع ولایت و حقانیت آن مطرح می نمودند و بیان می کردند که دشمنان در حق اهل بیت علیهم السلام ایلام چقدر جفا کردند.

به استدلال های کوتاه توصیه می کردند و می فرمودند: خدا می داند این استدلال های روان و ساده چه برکاتی دارد هجمه دشمن روی توحید نیست نبوت را هم عموم ادیان الهی قبول دارند موضوع مورد اختلاف چیست؟ «عَمَّ يَتَساءَلُونَ، عَن النَّبَا الْعَظِيمِ» (۱) خداوند می فرماید: از خبر بزرگ می پرسند. برخی گفتند: این خبر بزرگ قیامت است ولی قیامت مهم تر است یا قیامت ساز؟ بهشت مهم تر است یا بهشت ساز؟ نبأ عظیم مولا علی علیه السلام است.

چنان که در دعای نماز غدیر می خوانیم:

عَلى أمير المؤمنينَ و الحُجَّةُ العُظمى وَ آيَتُكَ الكُبرى و النَّبأُ العَظيمُ (۲) على

ص: ۸۱

امیر المؤمنین و حجت عظما و آیت بزرگ خدا و خبر بزرگ است.

اختلاف سر ولایت است. لبه تیز شمشیر دشمن روی موضوع ولایت است. شیطان گفت: من در مسیر صراط مستقیم می نشینم. در منابع اهل سنت آمده است که صراط مستقیم صراط علی بن ابی طالب علیه السلام است .

از آن جا که به فرموده مرحوم آیت الله بهجت استدلال های روان و ساده بسیار خیر و برکت دارد، در این جا نمونه هایی از آن ها را بیان می کنیم.

یک چوپان گوسفندان را رها نمی کند به شخصی می سپارد چطور می شود پیغمبر اکرم صلى الله عليه و سلم که برترین انبیاست و بعد او دیگر پیامبری نخواهد آمد، بدون تعیین جانشین و قائم مقام از دنیا برود و امت را رها کند. قطعاً این با هیچ منطق و معیاری سازگار نیست که پیغمبر بدون جانشین از دنیا برود.

را فرا گرفته است. (۱)

على علیه السلام احتیاج داشتند اما حضرت به هیچ کس احتیاج نداشت.

معناست؟ گفت: به معنای امام و خلیفه است.

گفتم: چطور اگر ابو بکر بگوید «مولا»، این مولا به معنای دوست نیست، ولی وقتی پیغمبر صلی الله علیه و آله هزاران نفر را زیر آفتاب جمع کند، و کسانی را که جلوترند برگرداند، و صبر کند تا کسانی که در دنبال هستند برسند و سه روز مردم را نگه دارد و خطبه بخواند، و بگويد: «ألسْتُ أَوْلى بِكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُم» و چهار بار از مردم اقرار بگیرد و بعد بگوید: «مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلاه، آیا این مولا به معنای دوست است؟!

آیا معنا دارد پس از این همه مقدمات و آن شرایط استثنائی و غیر منتظره بگوید: هر کس من دوست او هستم این علی هم دوست اوست. بعد هم بیعت بگیرد، حتی از بانوان

این ها را که برای او شرح دادم شروع کرد به گریه کردن گفت: تا به حال کسی این مطالب را برای من نگفته بود و حقانیت شیعه را قبول کرد و اظهار تشیع کرد و گفت سه میلیون نفر طرفدار دارم و با بیان این مطالب همه را شیعه می کنم

مولا در قرآن به معنای سرپرست و امام هم آمده است. آنجا که می فرماید:

«يَدْعُوا لَمَنْ ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِنْ نَفْعِهِ لَبِئْسَ الْمَوْلى وَ لَبِئْسَ الْعَشير» (۱) كسى را می خواند که زیانش از سودش نزدیک تر است. چه بد مولای و سرپرستی است و چه بد دمسازی است!

می گویند: معلمی به شاگردش که تکالیفش را درست انجام نمی داد، گفت: فردا ولی خودت را بیاور شاگرد هم زرنگ بود می خواست گریزی به اعتقادات معلمش که اهل سنت بود بزند.

فردا، دوست صمیمی خودش را آورد. گفت: آقا، ولی خودم را آوردم. گفت: این که ولی نیست گفت: مگر شما مولا را به معنای دوست نمی گیرید؟ این دوست است معلم پاسخ داد نه ولی به معنای سرپرست است. شاگرد به او گفت:

ص: ۹۱

چطور در اینجا ولی را به معنای سرپرست می گیرید و در حدیث غدیر آن را به معنای دوست ؟!!!

هم چنین می گویند دانشجوی مسلمانی با یک دانشجوی اهل سنت رفیق و صمیمی بودند چند بار این دانشجو با دوستش دربارهٔ حدیث غدیر مناظره کردند ولی رفیقش زیر بار نمی رفت می گفت مولا به معنای دوست است.

یک وقتی این رفیق اهل سنت می خواست به زاهدان برود. دویست کیلومتر که رفته بود به او زنگ زد که برگرد که کار واجب و مهمی با تو دارم می پذیرد و بر می گردد. وقتی بر می گردد، از او می پرسد چه شده؟ می گوید: من می خواستم به شما بگویم شما را خیلی دوست دارم

رفیق اهل سنتش به او می گوید تو چقدر نادان هستی که من را از دویست کیلومتر راه بر گرداندی به خاطر این که بگویی دوستت دارم؟! گفت: شما چطور می گویید که پیغمبر هزار ها نفر را در گرما و در آن شرایط سخت نگه داشته تا بگوید «من علی را دوست دارم شما هم علی را دوست بدارید»؟!! این را می توانست در مدینه هم بگوید این حرف نه با منطق سازگار است، و نه با عقل و عرف.

اگر یک انسان معمولی این چنین کند به ریشش می خندید چه رسد به اول شخصیت عالم هستی! آیا درست است که بگوییم پیامبر خدا صلی الله علیه و آله چند هزار نفر را در آفتاب نگه داشته است که بگوید: «من علی را دوست دارم»؟!

این ابلاغ امامت و رهبری است که موجب می شود مردم را در آن شرایط جمع کند و به عنوان جانشین از آنان بیعت بگیرد.

می روم و جواب نویسنده را می دهم حرکت کرد تا به شهر حله رسید.

دم دروازه به کشاورزی برخورد گفت خانه علامه حلی کجاست؟ این بنده خدا فهمید که این آدم غریبه است گفت چه کارش داری؟ گفت: ایشان دلایل زیادی بر حقانیت حضرت علی و خلافت بلا فصل او آورده است. می خواهم جوابش را بدهم.

گفت: من یک سؤال از شما می کنم بعد شما برو و با او بحث و مناظره کن. پرسید آیا شما قبول دارید که در کتاب های اهل سنت، این روایت از پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله نقل شده است که فرمود امت حضرت موسی علیه السلام هفتاد و یک فرقه شدند و یک فرقه از آن ها اهل نجات اند آن فرق همان ها هستند که تابع جانشین حضرت موسی علیه السلام شدند و بقیه منحرف شدند. گفت: بله. چنین حدیثی داریم.

گفت: آیا این را در کتاب های تان خوانده اید که امت حضرت عیسی علیه السلام هفتاد و دو فرقه شدند و یک فرقه آن ها اهل نجات اند و بقیه گمراه شدند. گفت: درست .است :گفت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمودند:

إِنَّ أُمَّتِي سَتَفْتَرِقُ بَعْدِي عَلَى ثَلَاثٍ وَ سَبْعِينَ فِرْقَةً فِرْقَةٌ مِنْهَا نَاجِيَةٌ وَ اثْنَتَانِ وَ سَبْعُونَ فِي النَّار (۱) امت من هم هفتاد و سه فرقه می شوند؛ یک فرقه نجات پیدا می کنند هفتاد و دو تا به بیراهه و آتش می روند.

آیا حدیث درست است؟ :گفت بله گفت جان و مغز کلام ما شیعیان این است که مولا علی بن ابی طالب علیه السلام فاطمه زهرا امام حسن و امام حسین علیهم السلام که مورد اجماع همه فرق هستند اهل نجات اند.

ص: ۹۳

ما دور این ها می گردیم حق همیشه با آن هاست. حق هر کجا هست، این ها هم هستند. آیا این اجماع و اتفاقی که همۀ مذاهب و گروه ها روی اهل بیت علیهم السلام دارند، آیا روی خلفا و اصحاب هم دارند؟ حداقل ما شیعیان آن ها را قبول نداریم و غاصب می دانیم.

آن عالم سنی که آمده بود با علامه حلی دست و پنجه نرم کند، گفت: این کشاورز مرا مجاب کرد و پیش از این که با علامه حلی ملاقات کند به شهر خود بر گشت

مِنْ ذُرِّيَّتي قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمين»؛ (۱) (به خاطر آورید) هنگامی که خداوند، ابراهیم را با وسایل گوناگونی آزمود. و او به خوبی از عهده این آزمایش ها برآمد.

خداوند به او فرمود: «من تو را امام و پیشوای مردم قرار دادم!» ابراهیم عرض کرد «از دودمان من (نیز امامانی قرار بده!)» خداوند فرمود: «پیمان من به ستم کاران نمی رسد (و تنها آن دسته از فرزندان تو که پاک و معصوم باشند، شایسته این مقام اند)»

حضرت ابراهیم علیه السلام عظمت مقام امامت را که دید بلا فاصله گفت: «وَ مِنْ ذُرِّيَّتي؛ خدايا، از ذریه من هم افرادی را به این مقام برسان.» خدای متعال فرمود: «لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِين». این عهد امامت به افرادی می رسد که ظالم نباشند. یعنی مشرک و کافر نباشد، ظلم به خدا و ظلم به خلق و ظلم به خود نکرده باشند.

از این آیه استفاده می شود که مقام امامت مقام عصمت کامل است و باید از طرف خدا معین شود مقامی که ظلم در وجودش راه نداشته باشد. به قول ملا نهبندی:

لَيسَ مَن أَدْنَبَ ذَنباً بامامٍ *** كَيفَ مَن أَشْرَكَ دَهراً وَ كَفَر

می گوید: طبق این آیه کسی که یک بار گناه بکند لایق امام بودن و رهبری امت نیست، چه برسد به کسی که یک عمر مشرک و کافر بوده است. ظالم بوده و در خانه وحی را آتش زده است. چطور می شود چنین کسی رهبر و امام جامعه باشد. واقعاً انسان باید خون گریه کند که با این همه دلیل انسان بی راهه می رود!

منتها اینکه فرزند امام عسکری علیه السلام است و الآن زنده است را قبول ندارند. بر اساس آیات و روایات حضرت مهدی علیه السلام یک روزی خواهد آمد و دنیا را پر از عدل و داد خواهد کرد.

گفتم: چه خوب است ما یک مهدی انتخاب کنیم و او را علم کنیم و همه مذاهب هم کمکش کنیم تا دنیا را پر از عدل کند گفتند: نه مهدی را باید خدا معین کند. گفتم چطور مهدی را که آخرین منجی است خدا باید معین کند، اما خلفای قبل را مردم باید تعیین کنند؟!! آیا این همه وقت خدا نباید جانشینی برای پیامبر تعیین کند؟ همه سر به زیر بردند و جواب نداشتند.

۱۷.گزینه برتر

آدمی همیشه به دنبال انتخاب بهترین هاست به ویژه آن که آن فرد منتخب تأثیری عمیق و گسترده در جامعه و سرنوشت آن داشته باشد. و رهبر و پیشوای جامعه از این دست افراد است. با این وجود آیا ما نباید به دنبال انتخاب برترین افراد برای این مسؤلیت سنگین و مهم باشیم؟ آیا فطرت و عقل و وجدان ما نمی گوید باید به دنبال گزینش برترین افراد برای این جایگاه باشیم؟

انصافاً حضرت علی علیه السلام را با کدام یک از خلفا و صحابه می توانیم قیاس کنیم؟ در علم در شجاعت، در پیشتاز بودن در اسلام و در هزاران فضیلت دیگر برترین است پیغمبر ما در خطبه غدیر فرمودند:

مَعَاشِرَ النَّاسِ فَضْلُوا عَلِيّاً فَإِنَّهُ أَفْضَلُ النَّاسِ بَعْدِي مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى؛ (۱) اى مردم، علی را برتر از همه بدانید؛ که مسلماً او پس از من از همه مردان و زنان برتر است!

آیا کسی که همۀ فضائل و کرامات را دارد با کسانی که حتی در مسائل جزئی درمانده اند قابل قیاس است؟ چه کسی می تواند خطبه ای مثل خطبه های على علیه السلام بخواند دعایی مثل دعای کمیل بیاورد؟ چه کسی می تواند بدون مقدمه و تأمل خطبه بدون نقطه ، یا بدون الف بخواند؟

۱۸. حدیث «يوم «الدار»

بعضی فکر می کنند پیغمبر صلى الله عليه و سلم فقط در غدیر خم حضرت علی علیه السلام را معرفی کردند. این حرف درست نیست یک مورد مهم آن در غدیر خم بود. پیغمبر صلی الله علیه و آله از روز اول بعثت و رسالتشان تا آخرین لحظه زندگی شان با رفتار و گفتار و عمل خودشان جانشینی و وصایت و خلافت و امامت حضرت علی علیه السلام را به مردم گوشزد کردند. اوج آن و بخش مهم آن در عید غدیر بود.

ص: ۹۷

حدیث مهمی که شیعه و سنی نقل کردند حديث «يوم الدار» است اوائل بعثت بود. بر پیامبر صلی الله علیه و آله آیه نازل شد که «وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبين» (۱) و خویشاوندان نزدیکت را انذار کن! پیامبر صلی الله علیه و اله در آغاز رسالت مأمور بودند که به فامیل های نزدیک خود اعلام رسالت کنند و بگویند پیغمبر شده اند. این امر تا سه سال هم مخفی بود. فقط امیر المؤمنین علیه السلام و حضرت خدیجه علیها السلام و شاید یکی دو نفر دیگر ایمان آوردند.

اولین باری که خواستند اعلام دعوت عمومی کنند، با اطعام شروع کردند. آبگوشتی تهیه کردند و به امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند بستگان نزدیک را دعوت کنید عموها در پیغمبر جمع شدند. پیامبر صلی الله علیه و اله فرمودند: خدای متعال مرا به پیغمبری مبعوث کرده است. من فرستاده خدا هستم. اول کسی که به من ایمان بیاورد وصی و جانشین من خواهد بود.

امیر المؤمنین علیه السلام در سن ده سالگی بودند بلند شدند و به پیامبر صلی الله علیه و آله عرض کردند: من اول کسی هستم که به شما ایمان آوردم پیامبر صلی الله علیه و اله از روز اول وصی و جانشین معین کردند و در جای جای دوران زندگی به علی علیه السلام می فرمودند: تو نسبت به من به منزله هارون به موسی هستی تو خلیفه من هستی تو جانشین و برادر و وزیر و شریک و معاون من هستی

کرده و جای هیچ گونه توجیه برای کسی باقی نگذارده است.

پیرو کسانی که از قاعدین بودند؟ همه در جواب ماندند

آیت الله نجم الدین طبسی که برای غدیر و امر ولایت بسیار زحمت کشیده و هزار ها نفر به دست ایشان شیعه شده اند فرمود من سفری به بیروت داشتم. کتابخانه آن جا را دیدم و متوجه شدم بسیاری از کتاب هایی که آن جا چاپ می شود، احادیثی را که دربارۀ اهل بیت علیهم السلام است از کتاب ها حذف می کنند وهابی ها پول می دهند تا آن ها را سانسور کنند بعد فرمود: مطالبی را که اهل سنت نقل می کنید از چاپ های اصلی آدرس بدهید

این دلیل بر این است که در برابر احادیثی که در منابع معتبر خودشان وجود دارد، قدرت دفاع ندارند و درمانده اند تنها راه را حدف آن احادیث از کتاب هایشان می دانند و یا انکار استناد کتاب به مؤلف و یا انکار سنی بودن او را دارند و این نهایت عجز و بی منطقی است.

تعالی نیست

روزی که مولا علی علیه السلام به امامت و ولایت منصوب شد، «يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا»؛ (۱) کافران مأیوس شدند» در این روز فاتحة کفار خوانده می شود؛ چون سکان دار عالم کار را به دست گرفت.

جابر بن عبد الله انصاری هم در کوی و برزن مدینه می گشت و این جمله را مکرر می گفت. (۱) بنا بر این اگر کسی زیر بار ولایت علی علیه السلام نرود کفر ورزیده است. چون کافر حق را می پوشاند روز روشن را انکار می کند.

ما دو منکر داریم، یک منکر معاند است. یعنی حق را می بیند، آفتاب درخشان را می بیند و زیر بار نمی رود لجوج است دو به علاوه دو چهار می شود را قبول ندارد

یک عده هم هستند که مستضعف اند. این ها کسانی هستند که حق به آن ها نرسیده است. حقانیت علی علیه السلام برای آن ها جا نیفتاده است. این ها مستضعف فکری هستند. در موقع مردن یا عالم برزخ و قیامت واقعیت ها را نشان شان می دهند و می گویند خدا بعد از پیغمبر علی بن ابی طالب علیه السلام را معین کرده است. قبول می کنید؟ می گویند بله. این ها بهشت می روند.

می گویند حق با علی و اولاد علی است. با او دشمنی کردند، حق او را پایمال ،کردند تبری می جویید؟ می گویند .بله عناد .ندارند همه به بهشت می روند و یک در بهشت باب المستضعفین است

طرف صحبت ما چه کسانی هستند؟ آن هایی که حق مثل روز برای آن ها روشن می شود ولی می گویند نه یکی از وهابی ها گفته بود: اگر پیغمبر سر از قبر بیرون بیاورد و بگوید حق با علی است من قبول نمی کنم! این به خدا کفر ورزیده است.

گفتند چرا فرمودند:

مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهِ؛ (۱) هر كه من مولای اویم علی مولای اوست خداوندا، دوست بدار هر که او را دوست دارد و دشمن بدار هر کس با او دشمنی می کند

فرمودند: همان سرپرستی و ولایتی که بر شما دارم، علی بر شما دارد. آیا واضح تر از این می توانستند بگویند؟!

اصلاح می شد. اگر زیر سایه اهل بیت علیهم السلام برویم همه فسادها اصلاح می شود.

در مجالس امام حسین علیه السلام همه فرقه ها و گروه ها هستند. اوج آن در اربعین است. امام حسین علیه السلام می تواند همه را زیر یک خیمه جمع کند.

علی بن ابی طالب علیه السلام علیه السلام زد و فرمود: «وَلَايَةُ هَذَا؛ ولایت این شخص» (۱)

ص: ۱۱۰

طور اضافه کرد تا چهل شب تمام شود.

همچنین بر اساس تفاسیر از این دهه در قرآن نیز به «ایام معلومات» یاد شده است. (۱) از امیر المؤمنین علیه السلام روایت شده است که منظور از «ایام معلومات»، ده روز اوّل ذیحجه است. (۲)

در حدیثی از پیامبر صلی الله علیه و اله نقل شده است که فرمودند:

مَا مِنْ أَيَّامِ الْعَمَلُ الصَّالِحُ فِيهَا أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَيَّامِ الْعَشْرِ يَعْنِي عَشْرَذِي الْحِجَّة؛ (۳) عمل خیر و عبادت در هیچ ایامی در نزد حق تعالی محبوب تر از دهه اول ذیحجه نیست.

برای شب های دههٔ اوّل این ماه بین نماز مغرب و عشا دو رکعت نماز توصیه شده است که در هر رکعت حمد و توحید و آیه ۱۴۲ سوره اعراف، «وَ و اعَدْنا مُوسى ثَلاثِينَ لَيْلَة ....» خوانده می شود. امام صادق علیه السلام فرمودند:

فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ شَارَكْتَ الْحَاجَ فِي ثَوَابِهِمْ وَ إِنْ لَمْ تَحْج: (۴) هرگاه این کار را انجام دادی در ثواب حاجیان مشارکت کرده ای، هر چند حج به جا نیاورده باشی!

ص: ۱۱۲

مكان مخفی نگه داشت. (۱)

از دیگران بی نیاز است و این معنا وقتی آشکار می شود که خواستند ابراهیم را با منجنیق در آتش بیندازند. خداوند به جبرئیل دستور داد که بنده ام ابراهیم را دریاب جبرئیل در وسط آسمان با ابراهیم ملاقات کرد و گفت: هر فرمانی داری بگو که مرا برای یاری تو فرستاده اند! ابراهیم علیه السلام در جواب جبرئیل گفت:

بَلْ حَسْبِيَ اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ إِنِّي لَا أَسْأَلُ غَيْرَهُ وَ لَا حَاجَةَ لِي إِلَّا إِلَيْهِ؛ (۱) بلكه خدا کافی است و خوب وکیل و نگهبانی است. از غیر او درخواستی ندارم و به کسی غیر از او محتاج نیستم

از این رو خدای تعالی او را خلیل خود نامید؛ یعنی از دیگران بی نیاز و محتاج و فقیر در خانه اوست.

اگر خلیل را از «الخُلة» بگیریم معنایش این است که بر اموری از اسرار اطلاع دارد که دیگری مطلع نیست (۲)

عامل تشرف حضرت ابراهیم علیه السلام به این منزلت سجده فراوان بر زمین، کثرت صلوات بر محمد و آل محمد صلی الله علیه و آله، درخواست نکردن از غیر خداوند، پاسخ مثبت به درخواست دیگران ،اطعام نماز ،شب مدارا و مهربانی با مساکین و آشکار ساختن سلام دانسته شده است.

همه این عوامل می تواند در خلت ابراهیم علیه السلام مؤثر باشد؛ چنان که خلت جز با اجتماع این ویژگی ها در شخص امکان ندارد همۀ این عوامل در روایات ما ذکر شده است.

۱. حضرت رضا علیه السلام به نقل از حضرت صادق علیه السلام می فرمودند:

إنَّمَا اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا لِأَنَّهُ لَم يَرُدَّ أَحَداً وَ لَم يَسْأَلُ أَحَداً قَط غَيْرَ اللهِ عَزَّ وَ جَل؛ (۳) خداوند به اين دليل إبراهيم علیه السلام را (از بین أنبيا) خلیل خود

ص: ۱۱۶

نمود چون هیچ کس از او چیزی درخواست نکرد که او را رد کند و نیز هرگز از غیر خدا چیزی سؤال ننمود و درخواستی نکرد.

إِذَا أَكَلْتُمْ فَقُولُوا بِسْمِ اللَّهِ وَ إِذَا فَرَغْتُمْ فَقُولُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ؛ وقتی خواستید تناول کنید، بگویید بسم الله و پس از فراغت از آن بگویید: الحمد لله.

امام علیه السلام فرمودند: جبرئیل ملتفت اصحاب و همراهانش که چهار تن بودند و او رئیس ایشان بود شد و به آن ها فرمود: «حَقٌّ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ هَذَا خَلِيلًا؛ سزاوار است که خداوند متعال او را خلیل خود قرار دهد.» (۱)

البته خلّت مرتبه ای از مراتب محبت است محبت مراتبی هم دارد که ابراهیم خلیل علیه السلام به آن راه نیافته است و آن ویژه پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله است که با لقب «حبیب الله» از سوی خدای متعال ملقب گشته است.

امامش گیرد و چون این مقامات را برایش فراهم نمود - امام پنج انگشت خود را برای نمودن این پنج مقام جمع کرد - به ابراهیم علیه السلام گفت: «إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً؛ من تو را برای مردم امام قرار دادم!» از بس این مرتبت در چشم ابراهیم علیه السلام بزرگ آمد، گفت: «پروردگارا، و از فرزندان من هم امام قرار می دهی؟ خداوند فرمود: پیمان من به ستم کاران نمی رسد»

خواستگاری نموده بودند و هر دوی آن ها پاسخی با این مضمون از پیامبر شنیده بودند که پیامبر صلی الله علیه و اله درباره ازدواج حضرت فاطمه علیها السلام منتظر وحی الهی است.

زمانی که حضرت علی علیه السلام اقدام به خواستگاری ایشان نمودند، پیامبر صلی الله علیه و اله در منزل ام سلمه بودند. هنگامی که در زدند ام سلمه پرسید: کیست؟ قبل از آن که علی علیه السلام پاسخ بدهد پیامبر دستور داد در را باز کن و بگو داخل شود. «فَهَذَا رَجُلٌ يُحِبُّهُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ يُحِبُّهُمَا؛ او کسی است که خدا و رسولش او را دوست دارند و او نیز آن دو را دوست دارد!»

حضرت علی علیه السلام وارد شد سلام کرد و در حضور رسول خدا صلی الله علیه و آله نشست و چشمان خود را بر زمین دوخت شرم از پیامبر صلی الله علیه و آله مانع گفتن خواسته اش می شد پیامبر صلی الله علیه و اله که ،خود علی علیه السلام را بزرگ کرده و از روحیات او با خبر بود سکوت را شکست و فرمود «می بینم برای حاجتی این جا آمده ای. خواسته ات را بر زبان آور و آن چه در دل داری باز گو که خواسته ات پیش من پذیرفته است.»

علی علیه السلام با سخنانی شیرین خواسته اش را چنین باز گو کرد: «پدر و مادرم فدای شما وقتی خرد سال بودم مرا از عمویتان ابو طالب و فاطمه بنت اسد گرفتید. با غذای خود و به اخلاق و منش خود بزرگم کردید نیکی و دل سوزی شما در بارهٔ من از پدر و مادرم بیشتر و بهتر بود تربیت و هدایتم به دست شما بوده و شما ای رسول خدا، به خدا سوگند ذخیره دنیا و آخرتم می باشید. ای رسول خدا! اکنون که بزرگ شده ام دوست دارم خانه و همسری داشته باشم تا در سایه انس با او آرامش یابم. آمده ام تا دخترتان فاطمه را از شما خواستگاری کنم. آیا مرا می پذیرید؟»

چهره پیامبر صلی الله علیه و آله چون گل شکفته شد گویا انتظار این لحظه را می کشید خوشحال شد ولی جواب قطعی را بر عهده حضرت فاطمه علیها السلام گذاشت. وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله خبر خواستگاری علی علیه السلام را به فاطمه علیها السلام دادند، فاطمه علیها السلام به نشانه رضایت از این پیوند سکوت کردند و این گونه بود که این خواستگاری

ص: ۱۲۱

به انجام رسید (۱)

امام جعفر صادق علیه السلام فرمود:

لَوْلَا أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لِفَاطِمَةَ مَا كَانَ لَهَا كُفْوٌ عَلَى الْأَرْضِ؛ (۲) اگر خداوند متعال امیر المؤمنین علی علیه السلام را خلق نمی کرد در تمام زمین انسانی که هم طراز و شایستۀ همسری با حضرت فاطمه علیها السلام باشد یافت نمی شد

و شتری که در باغ های مدینه با آن کار می کرد تا از مهمانی انصار بی نیاز باشد.

پیامبر خدا صلى الله عليه و سلم پذیرفتند که علی علیه السلام زره خود را بفروشد و مبلغ آن را به عنوان بخشی از مهریه حضرت فاطمه علیها السلام در اختیار پیامبر قرار دهد

زره به قیمت چهار صد درهم به فروش رفت پیامبر مقداری از آن را به بلال داد تا برای یگانه دختر پیامبر عطر خریداری کند باقیمانده آن را نیز در اختیار عمار یاسر و گروهی از اصحاب خود قرار داد تا لوازم منزل برای زندگی حضرت فاطمه علیها السلام خریداری کنند (۱) از صورت جهیزیه حضرت زهرا علیها السلام می توان به وضع زندگی ساده بانوی بزرگوار اسلام به خوبی پی برد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ازدواج حضرت فاطمه علیها السلام را به ساده ترین و راحت ترین روش زمان خود انجام داد تا الگویی نیک برای جوانانی باشد که در آستانه ازدواج قرار دارند. مهریه ۵۰۰ درهمی فاطمه علیها السلام هم به همین دلیل تعیین شد.

ص: ۱۲۳

که بخشی از آن ها در گزارش های آن حضرت نمود دارد.

دوران زندگی آن حضرت با حکمرانی ده تن از خلفای بنی امیه و بنی مروان از معاویه تا هشام بن عبد الملک هم زمان بود و مدت نوزده ساله امامتش، با پنج خلیفه ،مروانی ولید و ،سلیمان پسر عبد الملک عمر بن عبد العزيز يزيد بن عبد الملک، و هشام بن عبد الملک معاصر بود. (۱)

غدیر به شمار می آید هم چنین به مناسبت های مختلف به واقعه غدیر اشاره فرموده اند.

ایشان هر روز برای دیدن فرزندش ابراهیم به قبیله بنی نجار می رفت و خواب قیلوله نیم روز خود را کنار پسرش ابراهیم انجام می داد

رسول خدا صلى الله عليه و سلم ابراهیم را شبیه خود می دانست. ابن سعد در روایتی از عایشه آورده است روزی رسول خدا علیه السلام ابراهیم را همراه خود نزد عایشه برد و به او فرمود: «انظرى إلى شَبَهه بی؛ شباهتش را به من بنگر!» عایشه گفت: شباهتی نمی بینم. فرمود: مگر سفیدی او را نمی بینی؟ عایشه پاسخ داد: هر کودکی که دوران جنینی اش کوتاه ،باشد سفید و فربه می شود (۱)

باردار شدن ماریه از پیامبر سبب نا خوشایندی برخی از همسران ایشان شد. نیز در روایتی از امام باقر علیه السلام نقل شده است که رسول خدا صلی الله علیه و اله به ماریه (همانند زنان آزاد) دستور حجاب داد این بر زنان ایشان نا خوش آمد و سبب حسادت آنان به ماریه شد . (۲) گویا همین امر سبب انتقال ماریه به بیرون مدینه .گشت

اگر حسین از دنیا ،برود دخترم و پسر عمّم و خود من بر او محزون می شویم، و من حزن خویش را بر حزن آن ها برگزیدم ای جبرئیل! ابراهیم در گذرد که او را فدای حسین کردم غم از دست دادن ابراهیم برای پیامبر صلی الله علیه و اله بسیار دشوار بود، ولی پیامبر صلی الله علیه و اله به خاطر خدا به چنین مصیبتی رضایت داد.

ابن عباس گفت: ابراهیم پس از سه روز رحلت کرد و پیغمبر صلی الله علیه و آله هرگاه حسین علیه السلام را می دید به سوی او می آمد، او را می بوسید و به سینه می چسبانید و ثنایای او را می مکید و می گفت:

فَدَيْتُ مَنْ فَدَيْتُهُ بِابْنِي إِبْرَاهِيمَ فدای آن که فرزند خود ابراهیم را فدای او کردم. (۱)

بعد از درگذشت ،ابراهیم، رسول خدا صلى الله عليه و سلم دستور داد تا علی بن ابی طالب علیه السلام او را برای دفن آماده کند علی علیه السلام او را غسل داد و کفن کرد. سپس پیامبر صلی الله علیه و اله فرمود: او را در کنار یار پیش گام خود عثمان بن مظعون دفن می کنیم. به دستور پیامبر گرامی صلی الله علیه و اله ابراهیم را در قبرستان بقیع و کنار قبر عثمان بن مظعون که رسول خدا صلی الله علیه و اله به او بسیار علاقه داشت در منطقه روحاء بقیع دفن کردند.

هنگام دفن ابراهیم، پیامبر صلى الله عليه و سلم به علی بن ابی طالب علیه السلام دستور داد تا وارد قبر شود و سنگ لحد را بگذارد. مردم گمان کردند جایز نیست کسی وارد قبر فرزند خود شود. پیامبر صلى الله عليه و سلم فرمود حرام نیست که در قبر فرزندان خویش وارد شوید؛ اما از این بیمناکم که وقتی در قبر وارد شوید و کفن را از صورت فرزندتان کنار زنید شیطان با شما بازی کند تا در بی تابی افراط ورزید و اجر و پاداش شما تباه شود. بعد از دفن ،ابراهیم پیامبر صلى الله عليه و سلم دستور داد بر روی قبر وی آب بپاشند. (۱)

گفتند رسول خدا صلی الله علیه و آله از شدت بی تابی و ناراحتی فراموش کرد بر فرزندش نماز بگزارد جبرئیل فرود آمد و سخنان مردم را به رسول خدا خبر داد.

پیامبر رو به روی جمعیت ایستاد و فرمود جبرئیل سخنان شما را به من خبر داد. اما چنان نیست که گفتید خداوند متعال پنج نماز بر شما واجب کرده و امر فرموده که نماز میت نخوانم، مگر بر جنازه ای که نماز خوانده باشد، یا به صورت تمرينى بتواند نماز بخواند.

مقصود از این جمله اخیر آن است که دست کم آن کودک به هفت سالگی رسیده باشد از این رو در فقه شیعه نماز میت تنها بر جنازه کودکی واجب است که شش سال او تمام شده باشد. بر پایه روایتی از امام کاظم علیه السلام پس از درگذشت ابراهیم سه سنت جریان یافت که مستند فقها برای سه حکم فقهی شد؛ از جمله استحباب نماز میت بر کودک و نه وجوب آن (۱).

ص: ۱۳۰

روایتی از امام جعفر صادق علیه السلام روزه گرفتن در آن کفاره شصت سال است. (۱)

کعبه به دست حضرت ابراهیم علیه السلام و فرزندش اسماعیل علیه السلام و درخواست های حضرت ابراهیم علیه السلام از محضر پروردگار متعال را بیان نموده است.

جدم حسین بن علی علیه السلام در ماه ذیحجه لباس عمره پوشید، سپس روز هشتم ذیحجه راهی عراق شد در حالی که حاجیان راهی منی بودند. اگر کسی مایل نباشد که در مراسم حج شرکت کند، مانعی ندارد که در ماه ذیحجه عمره خالص به جا بیاورد.

زاری و درخواست در بهترین جا ها را واجب نمود و برای آن ها بهشت را ضمانت کرد و ساعتی که مردم از عرفات کوچ می کنند، همان ساعت است که خدا کلماتی به آدم تلقین کرد و توبه او را پذیرفت و اوست که بسیار توبه می پذیرد و مهربان است.

بنا بر این انسان های گنه کار هم باید در این زمان و در بهترین مکان های روی زمین از خدای تعالی طلب غفران و بخشش کنند

حضرت آدم علیه السلام در این روز به خطایش اعتراف کرد و به خاطر این اعتراف خدا او را انتخاب کرد و به عنوان خلیفه خودش برگزید. انسان همیشه در برابر خدای تعالی باید انگشت اتهام را به طرف خودش بگیرد.

مرحوم آیت الله بهاء الدینی می فرمود اگر کسی کمی با دستگاه خدا آشنا شود، همه چیز دنیا برایش بی ارزش می شود. امام سجاد علیه السلام در مناجات محبین عرضه می دارد:

إلهي مَن ذَا الَّذي ذاقَ حَلاوَةَ مَحَبَّتِكَ فَرامَ مِنكَ بَدَلًا و مَن ذَا الَّذِي أَنسَ بِقُربِكَ فَابْتَغى عَنكَ حِوَلا (۱) بار الها چه کسی شیرینی محبت تو را چشید و پس از آن در پی جایگزینی برایت برآمد؟! چه کسی به نزدیکی با تو انس گرفت و پس از آن خواستار جا به جایی از کنارت شد؟!

باید برای معرفت خدا تلاش کنیم تا خدا خودش را به ما نشان بدهد. کسی که به خد اعتماد کند، خدا دلش را مسرور می کند و درونش آرام می شود. کسی که به خدا توکل کند خدا همه امور او را کفایت می کند

مرحوم آیت الله بهاء الدینی می فرمود: مرحوم شیخ عبد الکریم حائری یزدی (مؤسس حوزه علمیه قم) پانزده سال عهده دار اداره حوزه بود. مرحوم آیت الله حجت هم در آن زمان از بزرگان حوزه بود و باطن افراد را می دید.

آیت الله حائری نماینده ای به منزل آیت الله حجت می فرستد و می فرماید در خلوت به ایشان بگویید که اگر کاری داشتند عبد الکریم در خدمت ایشان است.

آن نماینده پیام آیت الله حائری را به آیت الله حجت می رساند. آیت الله حجت در پاسخ می گویند: سلام مرا به آقا برسان و بگو: ما به کریم (خدا) خیلی احتیاج داریم، ولی به عبد الکریم احتیاجی نداریم.

باید بت ها را بشکنیم و معرفت پیدا کنیم اگر انسان محتاج به انسان محتاج تکیه کند بی عقلی است کسی که به خدا معرفت پیدا کند از چیزی وحشت نمی کند از غربت احساس تنهایی نمی کند تمام تاریکی ها برای او روشن می شود ضعف ها را جبران می کند و شفای تمام درد های اوست.

ص: ۱۴۲

کعبه، هبوط کرد و در آن جا سکونت گزید و از این رو آن کوه را صفا گویند که آدم صفی الله (برگزیده خدا) در آن جا وارد شد.

حضرت حوا بر روی کوه مروه (که نزدیک کوه صفاست) فرود آمد و در آنجا سکونت گزید آن کوه را از این رو مروه گویند که مرئه یعنی زن که منظور حوا باشد در آن سکونت نمود.

بر اساس روایت امام صادق علیه السلام آدم - علی نبینا و آله و علیه السلام - پس از خروج از بهشت و فرود به دنیا چهل روز هر بامداد بر فراز کوه صفا با چشم گریان در حال سجود بود. جبرئیل بر آدم فرود آمد و پرسید: ای آدم، چرا گریه می کنی؟!

گفت: چگونه می توانم گریه نکنم در حالی که خداوند مرا از جوارش بیرون رانده و در دنیا فرود آورده است. گفت ای آدم به درگاه خدا توبه کن و به سوی او .بازگرد گفت: چگونه توبه کنم؟

جبرئیل در روز هشتم ذیحجه (یوم الترویه) آدم را به سرزمین منی برد تا شب را آن جا بماند و صبح روز بعد (روز عرفه) به صحرای عرفات رفت و به تعلیم جبرئیل عصر عرفه غسل کرد و پس از نماز عصر در عرفات وقوف کرد و به تعبیر قرآن کریم «کلماتی» را از پروردگار دریافت کرد. (۱)

از ابن عباس روایت شده که گفت: از رسول خدا صلى الله عليه و سلم درباره کلماتی که آدم از پروردگارش دریافت نمود و خداوند توبه او را پذیرفت پرسیدم فرمود

سَأَلَهُ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ عَلَى وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ إِلَّا تُبْتَ عَلَيَّ فَتَابَ عَلَيْهِ؛ (۲) از خداوند به حق محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین درخواست کرد که توبه او را بپذیرد، خداوند هم پذیرفت.

مرحوم مجلسی در «بحار الانوار» و کفعمی در «مصباح» نقل کرده اند که

ص: ۱۴۴

پذیرش توبه حضرت آدم علیه السلام در روز بیست و یکم ذیحجه اتفاق افتاد. (۱)

آیات پیامبران پیشین را به وصی و خلیفهٔ بعد از خودت تسلیم کن که او حجت بالغه من بر مردم است و او علی بن ابی طالب علیه السلام است.

خداوند متعال به حضرت موسی علیه اللام وحی فرستاد که خانه پاکی را برای عبادت و پرستش بر گزیند و کسی در آن به جنابت نرسد مگر خود موسی علیه السلام و برادرش هارون و فرزندان هارون یعنی غیر از آنان کسی در آن آمیزش انجام ندهد.

خدای سبحان به من نیز وحی فرستاد که این خانه (مسجد النبی) را پاکیزه نگه دارم و کسی در آن نکاح انجام ندهد و به حالت جنابت وارد نشود جز من علی حسن و حسین که از این فرمان مستثنا شدیم.

به خدا سوگند من بسته شدن در های شما را و باز بودن در خانه علی را فرمان ندادم بلکه این خدای بزرگ بود که به من چنین فرمانی داد.

به هر روی خداوند سبحان بار دیگر فضیلت و برتری علی علیه السلام را پس از پیامبر صلی الله علیه و اله بر تمامی خلایق از جمله بر همه اصحاب و یاران رسول خدا صلی الله علیه و اله اثبات و آشکار نمود.

حدیث سد ابواب فضیلتی انحصاری برای حضرت علی علیه السلام است. حاکم نیشابوری پس از نقل حدیث سد ابواب و بیان این نکته که این حدیث صحیح الاسناد است، می نویسد از عمر بن خطاب نقل شده است که گفت: به علی سه خصلت عطا شد که دوست داشتم یکی از آن ها برای من بود. به او گفتند: این سه خصلت چیست؟ گفت پیامبر فاطمه را به ازدواج او در آورد؛ او را در مسجد سکونت داد و حلال کرد برای او آن چه برای خودش حلال بود؛ و پرچم را در روز خیبر به دست او داد (۱)

تاریخ دقیق واقعۀ سد الابواب در منابع حدیثی و تاریخی نیامده است. علامه مجلسی بدون مشخص کردن سال وقوع روز عرفه را برای آن ذکر کرده است. (۲)

ص: ۱۴۸

خداوند او را از دست آن ها نجات داد و به آسمان برد. وی در روز های آخر عمر، شمعون را وصی و جانشین خود نمود. (۱)

حضرت عیسی علیه السلام است، با این که قرآن حضرت عیسی علیه السلام را بسیار می ستاید و می فرماید: «وَجِيهاً فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ»؛ (۱) در دو جهان، انسان برجسته و از مقربان درگاه خدا خواهد بود».

* روز نهم ذیحجه نیز روز شهادت حضرت مسلم بن عقیل علیه السلام پسر عمو و از یاران پر افتخار امام حسین علیه السلام است که در پنجم شوال سال ۶۰ هجری قمری برای سامان بخشیدن به قیام شیعیان کوفه بر ضد يزيد بن معاویه، به عنوان نماینده آن حضرت وارد کوفه شد و در پی بی وفایی کوفیان و درگیری وی با نیرو های ابن زیاد والی کوفه دستگیر و در نهم ذیحجه همان سال به شهادت رسید. (۲)

ص: ۱۵۴

لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ فَانْظُرُوا كَيْفَ تَخْلُفُونِي فِيهِمَا (۱) آیا این حدیث پیغمبر تان در حج وداع به شما نرسیده که فرمود: «من در میان شما دو چیز گران سنگ می گذارم اگر بدان تمسک جویید، هرگز پس از من گمراه نشوید قرآن و عترت من أهل بيتم و این دو از هم جدا نشوند تا در کنار حوض بر من درآیند پس بنگرید چگونه در بارۀ آن دو رفتار می کنید»

در کتاب های «مسند احمد»، «صحیح مسلم»، «مناقب» ابن المغازلی، «سنن ترمذی»، «العمدة» ثعلبی، «مسند ابی یعلی»، «المعجم الاوسط» طبرانی «العمدة» ابن البطريق، «ينابيع المودة قندوزی»، «الطرائف ابن المغازلی»، «فرائد السمطين» و «شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید آمده است.

همچنین گفته است: در منابع شیعه ۸۲ حدیث با مضمون حدیث ثقلین نقل شده است که در کتاب های «الکافی»، «کمال الدین»، «امالی صدوق»، «امالی مفید»، «امالی طوسی»، «عيون اخبار الرضا علیه السلام»، «الغيبة» نعمانی، «بصائر الدرجات» و بسیاری از کتب دیگر جمع آوری شده است. (۱)

مانند این دو انگشت من که در کنار هم قرار دارند.

۵. در غدیر خم، هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله از حجة الوداع بر می گشتند، ضمن بیانات مفصل خود، «حدیث ثقلین» را بیان فرمودند این همان چیزی است که هم در «صحیح مسلم» و هم در «خصائص نسائی» آمده است. در «صحیح «مسلم» که از معروف ترین منابع دست اول اهل سنت می باشد، از زید بن ارقم نقل می کند که گفت:

قامَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه و سلم يَوْماً فينا خَطيباً بِماءٍ يُدعى خُماً، بَيْنَ مَكَةَ وَ الْمَدِينَةِ فَحَمَدَ اللهَ وَ أَثْنى عَلَيْهِ، وَ وَعَظَ وَ ذَكَرَ، ثُمَ قالَ: أَما بَعْدُ أَلَا أَيُّهَا النَّاسُ فَإِنّا أَنَا بَشَرٌ، يُوشَكُ أَنْ يَأْتِيَ رَسُولُ رَبِّي فَأُجِيبُ، وَ إِنِّى تارِكٌ فِيكُمْ ثِقْلَيْنِ: اَوَلهُما كِتابُ اللهِ، فيهِ الهُدى وَ النُّور، فُخُذُوا بِكِتَابِ اللهِ وَ اسْتَمْسِكُوا بِهِ، فَحَثَّ عَلى كِتابِ اللهِ وَ رَغَبَ ِفيهِ، ثُمَ قالَ: وَ اَهْلِ بَيْتِي، أُذَكِّرُكُمُ اللَّهَ فِى أَهْلِ بَيْتي، أذَكِرَكُمُ اللهَ فِى أَهْلِ بَيْتي، أُذُكِرَكُمُ في أَهْلِ بَيْتيی؛ (۱) رسول خدا صلی الله علیه و اله، در میان ما برخاست و خطبه خواند. در محلی که آبی بود که خُم نامیده می شد (غدیر خم) و در میان مکه و مدینه قرار داشت. پس حمد خدا را به جا آورد و بر او ثنا گفت و موعظه کرد و پند و اندرز داد. سپس فرمود: اما بعد؛ ای مردم من بشری هستم و نزديك است فرستاده پروردگارم بیاید و دعوت او را اجابت کنم و من در میان شما دو چیز گران مایه به یادگار می گذارم؛ نخست کتاب خدا که در آن هدایت و نور است، پس کتاب خدا را بگیرید و به آن تمسك جویید. سپس فرمود: و اهل بیتم را به شما توصیه می کنم که خدا را در باره اهل بیتم فراموش نکنید، به شما توصیه می کنم که خدا را در باره اهل بیتم فراموش نکنید.

ص: ۱۶۰

۶. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در بیماری ،وفات هنگامی که آخرین وصایای خود را بیان می فرمودند توصیه به ثقلین کرده و فرمودند:

أَيُّهَا النَّاسِ يُوشَكُ أَنْ أَقْبَضَ قَبْضاً سريعاً فَيُنْطَلَقُ بي، وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمُ القَوْلَ مَعْذِرةً إِلَيْكُمْ إلا أنّى مُخْلِفٌ فيكُمْ كِتابَ رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ، وَ عِتْرَتي أَهْلَ بَيْتِي ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِ عَلَى علیه السلام فَرَفَعَها، فقال هذا مع القرآن و القرآنُ مع علي لا يَفْتَرِقانِ حَتَّى يَرِدها عَلَى الْحَوْضَ فَاسْئلُو هُما ما خَلَّفْتُ فيهما؛ (۱) اى مردم من به زودی از میان شما خواهم رفت و من نسبت به همه شما اتمام حجت کردم آگاه باشید من در میان شما کتاب پروردگار بزرگم و عترتم، اهل بیتم را به یادگار می گذارم. سپس دست علی علیه السلام را گرفت و بلند کرد و فرمود: این (علی) با قرآن است و قرآن با علی است و هرگز از هم جدا نمی شوند تا در کنار حوض (کوثر) نزد من آیند. پس از آن دو سؤال کنید از آن چه در آن ها به یادگار گذاشتم.

این همه تکرار و تأکید در مقام های مختلف در مدینه، در ایام حج، در روز عرفه و مسجد خیف (در ایام منی) و در وسط راه مکه و مدینه و در موارد دیگر، دلیلی است روشن و برهانی است قوی و گویا بر این که مسأله تمسك به این دو وجود گران مایه مسأله ای سرنوشت ساز و پر اهمیت بوده است که پیامبر صلی الله علیه و اله خواسته اند مسلمانان را به اهمیت آن دو آگاه سازند تا گمراه نشوند.

و عجیب است اگر ما با این همه تکرار و تأکید دست از دامن آن ها برداریم و خود را به دست گمراهی بسپاریم و یا با توجیه های نادرست از اهمیت آن ها بکاهیم به راستی چگونه می توان به سادگی از کنار حدیثی گذشت که مورد اتفاق همه مسلمانان است و در منابع معروف و دست اول آمده است، و نه در سندش شك و تردیدی است و نه در دلالتش ابهامی وجود دارد؟!

کسی که پیامبر صلی الله علیه و آله را به عنوان رسول خدا و خاتم پیامبران و امین وحی الهی

ص: ۱۶۱

می گویند که با قرآن سازگار نیست. قرآن می گوید نماز را به پا دار اما کیفیتش چگونه است؟ باید اهل بیت پیغمبر علیهم السلام راهنمایی کنند. امکان ندارد ما منهای اهل بيت علیهم السلام از قرآن استفاده کنیم.

۴. بر اساس این حدیث اهل بیت علیهم السلام در کنار قرآن قرار می گیرند، پس حکم آن ها حکم قرآن است. روشن است که مخالفت با قرآن ضلالت و گمراهی است، در نتیجه مخالفت با اهل بیت علیهم السلام نیز ضلالت و گمراهی خواهد بود.

بنایراین، همان گونه که پیروی از قرآن بدون هیچ گونه قید و شرط بر همه مسلمین واجب است پیروی از اهل بیت علیهم السلام نیز بدون قید و شرط واجب است

۵. اهل بیت علیهم السلام معصوم اند؛ زیرا جدایی ناپذیر بودن آن ها از قرآن از يك سو، و لزوم پیروی بی قید و شرط از آنان از سوی دیگر، دلیل روشنی بر معصوم بودن آن ها از خطا و اشتباه و گناه است؛ چرا که اگر آن ها گناه یا خطایی داشتند، از قرآن جدا می شدند و پیروی از آنان مسلمانان را از ضلالت و گمراهی بیمه نمی کرد. این که می فرماید: «با پیروی از آنان در برابر گمراهی ها مصونیت دارید»، دلیل روشنی بر عصمت آن هاست.

۶. از همه مهم تر این که پیامبر صلی الله علیه و آله این برنامه را برای تمام ادوار تاریخ مسلمین تا روز قیامت تنظیم کرده می فرماید «این دو همیشه با هم هستند تا در کنار حوض کوثر نزد من آیند». این به خوبی نشان می دهد که در تمام طول تاریخ اسلام، فردی از اهل بیت علیهم السلام به عنوان پیشوای معصوم وجود دارد و همان گونه که قرآن همیشه چراغ هدایت است آن ها نیز همیشه چراغ هدایت اند؛ پس باید کاوش کنیم و در هر عصر و زمان آن ها را پیدا کنیم و این خود یکی از ادله اثبات وجود امام زمان علیه السلام است.

جالب این که سمهودی ،شافعی از علمای معروف قرن نهم و دهم هجری صاحب کتاب «وفاء الوفاء»، در یکی از نوشته های خود به نام «جواهر العقدين» که درباره «حدیث ثقلین» نگاشته است می گوید: «إِنَّ ذلك يُفْهِمُ وُجُودَ مَنْ يَكُونُ

ص: ۱۶۳

اَهْلاً لِلتَّمَسُكِ بِه مِنْ أَهلِ البَيْتِ وَ العِتْرَةِ الطَّاهِرَةِ فى كُلِّ زَمان وُجِدُوا فِيه إِلى قِيامِ السَّاعَةِ حتى يَتَوَجَّهُ الحَّث المذكورُ إِلَى التَّمَسُكِ بِه كَما أَنَّ الكِتابَ العَزِيزِ كَذلِكَ؛ (۱) اين حديث می فهماند که در هر زمانی تا روز قیامت در میان اهل بیت علیهم السلام کسی وجود دارد که شایستگی تمسك و پیروی دارد؛ همان گونه که قرآن مجید نیز چنین است.» (۲)

۷. از این حدیث شریف استفاده می شود که جدا شدن یا پیشی گرفتن از اهل بیت علیهم السلام مایه گمراهی است و هیچ انتخابی را نباید بر انتخاب آن ها مقدم داشت

«وَ أَذَانَّ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجَ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُه»؛ (۱) و این اعلامی است از ناحیه خدا و پیامبرش به (عموم) مردم در روز حج اکبر (روز عید قربان) که: خداوند و پیامبرش از مشرکان بیزارند

بنا بر این، این روز، روز ابلاغ آیات برائت و خواندن آیات آغازین سوره برائت توسط امیر المؤمنین علی علیه السلام در اجتماع مشرکان در مکه است. این آیات در پایان سال نهم هجری نازل شد و پیامبر علیه السلام مأمور شد در ذیحجه همان سال به هنگام اجتماع مشرکان، این آیات را به آنان ابلاغ کند.

این واقعه به صورت متواتر و در منابع بسیاری از شیعه و اهل سنت نقل و از فضائل علی علیه السلام شمرده شده است خود آن حضرت نیز برای اثبات برتری خویش بر دیگر صحابه و استحقاقش برای خلافت به این واقعه استدلال کرده است. (۲)

عَنْكَ إِلَّا أَنْتَ أَوْ رَجُلٌ مِنْكَ؛ (۱) این مهم را انجام نمی دهد، مگر تو و یا مردی از تو».

از این رو امیر المؤمنین علیه السلام را طلبید و او را برناقه «عضباء» (شتر مخصوص خود) سوار کرد و فرمود هر چه زودتر خود را به ابو بکر برسان و آیات را از وی بگیر و در موسم حج برای مردم قرائت کن

علی علیه السلام خود را به ابو بکر رساند و جریان را به او گفت و آیات را از وی گرفت. ابو بکر گفت: آیا درباره من آیه ای نازل شده که مرا از این مأموریت باز داشته است؟ امیر المؤمنین علیه السلام فرمود در بارۀ شما آیه ای نازل نشده، و لیکن این آیات را جز ،پیغمبر و من دیگری نباید تبلیغ کند

على علیه السلام آیات را از وی گرفت و به طرف مکه به راه خود ادامه داد و وارد شهر مکه شد و آیات برائت را در روز عید و ایام تشریق که هنگام اجتماع مردم بود به آنان ابلاغ کرد. (۲)

مشهور به «سَنَة الوفود» است، قبایل بسیاری هیئت هایی را به سوی پیامبر صلی الله علیه و آله فرستادند و اسلام آوردن خویش را اعلام کردند .بنا بر این، با تغییر معادله سیاسی به نفع اسلام، آیات برائت نازل شد که وجود شرک را نپذیرفتنی و تحمل ناپذیر می خواند. (۱)

امیر المؤمنین علیه السلام وقتی به مکه رفتند که مردم به خون آن حضرت تشنه بودند؛ چون در جنگ ها بزرگان آن ها را کشته بودند ولی با کمال صلابت و شجاعت، از مشرکین و کفار اعلان برائت کردند

شد، اما هرچه تلاش کرد کارد گلوی فرزندش حضرت اسماعیل علیه السلام را نبرید.

در این حال به حضرت ابراهیم علیه السلام خطاب شد از امتحان الهی سر بلند بیرون آمده است و آن گاه گوسفندی فرستاده شد تا وی آن را به جای حضرت اسماعیل علیه السلام قربانی کند.

این ماجرای عبرت انگیز درس فداکاری از خود گذشتگی، غلبه بر هوای نفس و تسلیم در برابر فرمان خداوند است به همین دلیل مسلمانان جهان نیز روز دهم ذیحجه را به عنوان یک عید بزرگ و با شکوه اسلامی گرامی می دارند و از آن درس اخلاص و بندگی می آموزند.

این ایثار و عشق ابراهیم علیه السلام به انجام فرمان خدا فریضه ای برای حجاج می گردد تا در این روز قربانی کنند. قرآن ماجرای موفقیت ابراهیم علیه السلام را این گونه گزارش می کند

«فَلَمَّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبين و نادَيْنَاهُ أنْ يا إبراهيمُ قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيا إِنَّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِينُ وَ فَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ وَ تَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرینَ»؛ (۱) هنگامی که هر دو تسلیم شدند و ابراهیم جبین او را بر خاک نهاد او را ندا دادیم که: «ای ابراهیم آن رؤیا را تحقق بخشیدی (و به مأموریت خود عمل کردی!» ما این گونه، نیکو کاران را جزا می دهیم این مسلّماً همان امتحان آشکار است ما ذبح عظیمی را فدای او کردیم و نام نيك او را در امت های بعد باقی نهادیم!

فرمودند: شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله روز عید قربان برای مردم خطبه می خواند می فرمود:

هَذَا يَوْمُ الثحِ وَ الْعَجِ فَالثّجُ مَا تُهَرِيقُونَ فِيهِ مِنَ الدِّمَاءِ فَمَنْ صَدَقَتْ نِيَّتُهُ كَانَ أَوَّلُ قَطْرَة لَهُ كَفَّارَةٌ لِكُلّ ذَنْبٍ وَ الْعَجُ الدُّعَاءُ فَعِجُوا إِلَى اللَّهِ فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَا يَنْصَرِفُ مِنْ هَذَا الْمَوْضِعِ أَحَدٌ إِلَّا مَغْفُوراً لَهُ إِلَّا صَاحِبُ كَبِيرَةٍ مُصِرٌّ عَلَيْهَا لَا يُحَدِّثُ نَفْسَهُ بِالْإِقْلَاعِ عَنْهَا؛ (۱) امروز، روز «ثج» و «عج» است؛ روز «ثج» است، بدین خاطر که خون قربانی ها را می ریزید. هر کس نیت خالصانه و صادقانه داشته باشد اولین قطره خونی که روی زمین ریخته می شود کفاره گناه او خواهد بود و روز «عج» است یعنی روز دعاست. پس به درگاه خدا ناله بزنید و انابه داشته باشید؛ زیرا به خدایی که جان محمد به دست اوست از این سرزمین کسی محروم و نا آمرزیده بر نمی گردد، مگر این که مرتکب گناه کبیره ای شده باشد که بر آن اصرار و ابرام داشته و تصمیم نداشته باشد وجود خویش را از چنگال آن گناه آزاد گرداند.

از امام صادق علیه السلام روایت شده است که از پدرانش چنین نقل فرمودند: «علی علیه السلام دوست داشت چهار شب از سال خود را (برای عبادت) فارغ نماید؛ شب اول ،رجب شب نیمه شعبان شب عید فطر و شب عید قربان.»

به این صورت که دل او در یاد خدا و بدنش مشغول فرمان برداری و عبادت خدا بوده و در طول شب هیچ چیزی حتی مناجات او را از خداوند غافل ننماید؛ مگر این که مشغول شدن به این مناجات نیز برای خدا و به خاطر او باشد که این مطلب اولین درجه مراقبت می باشد (۲).

از امام جواد علیه السلام نقل شده که فرمودند:

ص: ۱۷۰

مَا مِنْ عَمَلٍ أَفْضَلَ يَوْمَ النَّحْرِ مِنْ دَم مَسْفُوكٍ وَ مَشْيِ فِي بِرِ الْوَالِدَيْنِ أَوْ ذِي رَحِمٍ قَاطِعٍ يَأْخُذُ عَلَيْهِ بِالْفَضْلِ وَ يَبْدَأُ بِالسَّلَامِ أَوْ رَجُلٍ أَطْعَمَ مِنْ صَالِحٍ نُسُكِهِ ثُمَّ دَعَا إِلَى بَقِيَّتِهَا جِيرَانَهُ مِنَ الْيَتَامَى وَ أَهْلِ الْمَسْكَنَةِ وَ الْمَمْلُوكِ وَ تَعَاهَدَ الْأُسرَاءَ؛ (۱) در روز عید قربان چیزی با فضیلت تر از پنج چیز نیست قربانی کردن یا راه رفتن در جهت نیکی به پدر و مادر یا خویشاوندی که قطع رحم کرده تا به او چیزی ببخشد و آغاز سلام کند، یا مردی که از بهترین جای قربانی اش به دیگران اطعام کند و بقیه آن را به همسایگان از یتیمان و بیچارگان و بردگان بدهد و از اسیران دل جویی کند.

در شب و روز عید قربان زیارت امام حسین علیه السلام مستحب است. از دیگر اعمال مستحب روز عید قربان، غسل، نماز عید، خواندن دعای ندبه، قربانی کردن و تکبیرات مخصوص است که در «مفاتیح الجنان» آمده است. بر اساس منابع دینی روزه گرفتن در عید قربان مانند عید فطر حرام است.

نزد گوسفندانش بود، با صدای دل نشین و نوای ملکوتی گفت: «سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوح».

وقتی ابراهیم خلیل علیه السلام نام دوست خود و کلام حق را شنید، به شوق آمد و فریاد زد:

این مطرب از کجاست که بر گفت نام دوست

تا جان و جامه بذل کنم بر پیام دوست

دل زنده می شود به امید وفای یار

جان رقص می کند به سماع کلام دوست

خلیل حق به اطرافش نگاه کرد تا گوینده را پیدا کند، دیدند شخصی بالای تپه ایستاده است. به نزد وی دوید و گفت شما بودید که نام دوست مرا آوردید؟ :گفت بلی خلیل حق گفت ای بنده خدا نام دوست من و نام حق را یک بار دیگر بگو، ثلث گوسفندانم از آن تو جبرئیل امین با آوازی خوش باز نام حق را تکرار نمود.

حضرت ابراهیم علیه السلام گفت: یک بار دیگر بگو نصف گوسفندانم از آن تو. باز جبرئیل ذکر تقدیس و تنزیه را گفت خلیل حق در آن لحظه از کثرت ذوق و شوق بی قرار شد و گفت همه گوسفندانم از آن تو یک بار دیگر نام دوست مرا ببر! جبرئیل باز فرمود: «سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوح».

خليل حق هر بار که این ذکر را می شنید اشتیاقش بیشتر و اشتعالش افزون می گشت آخر دید دستش خالی است و سخت مشتاق استماع نام محبوب خویش است. گفت: دیگر چیزی ندارم به شما بدهم، چوپان گوسفندانت می شوم یک بار دیگر نام دوست مرا ببر!

جبرئیل یک بار دیگر ذکر «سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوح را تکرار کرد ابراهیم خليل علیه السلام فرمود مرا با گوسفندان خود ضبط کن. جبرئیل امین گفت ای خلیل

ص: ۱۷۳

حق، مرا حاجت به گوسفندان تو نیست، من جبرئیل امین هستم و حقاً جای آن داری که خداوند متعال تو را دوست و خلیل خود گردانده که در وفاداری کاملی و در مرتبه ،دوستی صادق و در شیوه طاعت مخلص و ثابت قدم (۱)

ما چقدر حاضر هستیم برای محبوبمان هزینه کنیم؟ چقدر حاضریم برای اهل بیتی که همۀ هستی خود را برای ما گذاشتند خرج کنیم؟

رفت. حضرت موسی علیه السلام تا آن عصر پیرو آیین ابراهیم علیه السلام بود، و همان را برای بنی اسرائیل تبلیغ می کرد.

قوم حضرت موسی علیه السلام در انتظار برنامه های جدید و کتاب آسمانی جدید موسی علیه السلام بودند، تا به آن عمل کنند خداوند سبحان به وی وعده داد که او به کوه طور رود و در آن جا چهل روز اقامت گزیند و به راز و نیاز با پروردگارش بپردازد و در همان جا، موفق به دریافت «الواح آسمانی» و یا کتاب مقدس تورات گردد.

حضرت موسی علیه السلام شادمان شد و برادرش هارون علیه السلام را جانشین خویش نمود و خود به سوی طور رهسپار شد و از اول ذی القعده تا دهم ذیحجه به مدت چهل شب و روز در آن جا به عبادت پرداخت. (۱)

حضرت موسی علیه السلام به هنگام رفتن به کوه طور به ب-رادرش هارون علیه السلام سفارش های لازم را نمود و او را به صلاح و سداد و اصلاح امت و مبارزه با فساد و فتنه فراخواند. و به آن ها فرمود: «برادرم هارون را در میان شما می گذارم و برای سی روز از میان شما غیبت می کنم و به کوه طور می روم تا احکام شریعت (و الواح تورات) را برای شما بیاورم».

خداوند متعال فرمود:

«لَنْ تَراني وَ لَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكانَهُ فَسَوْفَ تَراني»؛ (۱) هرگز مرا نخواهی دید ولی به کوه ،بنگر اگر در جای خود ثابت ماند مرا خواهی دید.

ناگاه خداوند در کوه تجلّی کرد و کوه نابود و همسان زمین شد. حضرت موسی علیه السلام از مشاهده این صحنه هول انگیز چنان وحشت زده شد که مدهوش بر روی زمین افتاد و این هفتاد نفر همه هلاک شدند وقتی حضرت موسی علیه السلام به هوش آمد، عرض کرد:

«سُبْحانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنین» (۲) پروردگارا! تو منزه هستی، من به سوی تو باز می گردم و توبه می کنم و من از نخستین مؤمنان هستم.

این همان تجلّی قدرت خدا بر کوه بود؛ چرا که قوم حضرت موسی علیه السلام از موسی خواسته بودند که از خدا بخواهد خود را نشان دهد با این که خداوند دیدنی نیست. تجلّی خدا بر کوه طور و هلاکت هفتاد نفر از قوم موسی علیه السلام و مدهوش شدن خود موسی علیه السلام هم مجازات آن ها بود که چنین تقاضایی کرده اند، و هم نشان دادن قدرت الهی بود تا آن ها با دیدن جلوه های قدرت الهی با چشم باطن خدا را بنگرند.

موسی علیه السلام وقتی که به هوش آمد و هلاکت نمایندگان بنی اسرائیل را دید، عرض کرد:

«رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكُتهُمْ مِنْ قَبْلُ وَ إِيَّايَ أَتُهْلِكُنا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا» (۳) پروردگارا! اگر تو می خواستی می توانستی آن ها و مرا پیش از این هلاک کنی! (یعنی من چگونه پاسخ قوم را بگویم که بر نمایندگان آن ها

ص: ۱۷۶

پرتو این کتاب آسمانی و قانون اساسی هدایت کند و به سوی تکامل برساند.

عالم ظاهر هستند. اسباب استجابت دعا در آن ها فراهم است و بار گناه در آن ها سنگین تر از اوقات دیگر است. بر این اساس همواره سالکین الی الله را به مراقبه بیشتر در این ماه ها دعوت می کنند

ده روز اول ماه ذیحجه نیز از شریف ترین اوقات سال است تا آن جا که بر اساس روایت هیچ دهه ای در نزد خداوند از این ده روز محبوب تر نیست. پیامبر خدا صلی الله علیه و اله فرمودند

مَا مِنْ أَيَّامِ الْعَمَلُ الصَّالِحُ فِيهَا أَحَبُّ إِلَى اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَيَّامِ الْعَشْرِ يَعْنِي عَشْرَ ذِي الْحِجَّة؛ (۱) عمل خیر و عبادت در هیچ ایامی در نزد حق تعالی محبوب تر از دهه اول ذیحجه نیست.

از این رو این دوره چهل روزه بسیار سزاوار توجّه و عبادت و مراقبه شده است. بزرگان اهل معرفت به تجربه یافته اند که عبادت و مراقبه خاص در این چهل روز آثار بسیار مهمی دارد و تأکید بسیار زیادی بر عبادت و مراقبه در آن دارند.

در دهۀ اول ماه ذیحجه که اوج اربعین موسوی است، هر شب دو رکعت نماز میان مغرب و عشا خوانده می شود و در هر رکعت بعد از حمد یک بار سوره توحید و یک بار آیه شريفه «وَ وَ اعَدْنا مُوسى ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرِ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَ قالَ مُوسى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمى وَ أَصْلِحْ وَ لا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِين» قرائت گردد که اگر چنین شود انسان با حجاج در ثواب حج شان شریک می گردد. (۲)

از این روایت و این دستور به روشنی فهمیده میشود که این ایام که اتمام اربعین حضرت موسی - علی نبینا و آله و علیه السلام - است، مخصوص به آن حضرت نبوده است بلکه ایامی است برای کسب فیض برای همه مؤمنین و در عبادت در آن ایام برای کسب فیض از رحمت الهی به آن ماجرا اشاره نموده و از خداوند تمنای برکت می کنیم.

ص: ۱۷۹

و کوتاه می آید.

یک استاد اخلاق و عرفانی بود که شاگرد های زیادی تربیت می کرد یکی از شاگردان دچار مشکلی شد و بیست سال به مسافرت رفت. بعد از بیست سال برگشت. خیلی حسرت می خورد که بیست سال نبودم. به استادش گفت: من بیست سال سر درس شما نبودم می شود خلاصه و چکیده آن بیست سال را به من انتقال بدهید؟

فرمود: بله خلاصۀ همۀ درس های اخلاق و عرفان در یک جمله بسیار کوتاهی است که روی ناخن هم می توانی بنویسی و آن این است: «ذبح نَفْسَک وَ الّا فَلا نفست را قربانی کن و گر نه هیچ فایده ای ندارد!» «من» را زیر پا بگذار و پرچم خدا را بلند کن تا خدا یک قدم بیشتر نیست. هرکس روی خودش پا گذاشت رستگار شد خلاصۀ همۀ اخلاق و عرفان این است که خودت را قربانی کنی، و گر نه اگر میلیون ها سال هم عبادت کنی دور خود می چرخی

یک روز حضرت عیسی علیه السلام به حواریین :فرمود من خواسته ای از شما دارم حاجت مرا برآورده کنید. شاید آن ها اگر می دانستند چه می خواهد بگوید قبول نمی کردند گفتند در خدمت هستیم

حضرت عیسی علیه السلام ظرف آبی آورد و فرمود: می خواهم پای همه شما را بشویم. :گفتند خجالت می کشیم. عیسی، روح الله و نماینده خداست و پای شاگردان خود را می شوید. عرض کردند: «ای روح خدا، ما سزاوار تر به این کار هستیم.»

حضرت عیسی علیه السلام فرمود: «سزاوار ترین انسان به تواضع و فروتنی، عالم است، من این گونه به شما تواضع ،نمودم تا بعد از من شما نسبت به مردم این گونه تواضع کنید.» آن گاه افزود:

بِالتَّوَاضُعِ تُعْمَرُ الْحِكْمَةُ لَا بِالتَّكَبُرِ وَ كَذَلِكَ فِي السَّهْلِ يَنْبُتُ الزَّرْعُ لَا فِي الْجَبَلِ؛ (۱) بناى حکمت با تواضع ساخته می شود، نه با تکبر، و هم چنین زراعت در زمین نرم می روید، نه در زمین سخت.

همان طور که در سنگ سفت گیاه نمی روید قلب هایی هم که مغرور و متکبر است درونش خیر و برکت و علم و معارف الهی رویش ندارد. قلبی که متواضع است، حکمت و معارف و حقایق در آن رویش دارد. آدم های مغرور و متکبر به درد تازیانه جهنم می خورند.

شیطان چند هزار سال عبادت کرد اما به هنگام امتحان وقتی خدا به او گفت: به بهتر از خودت سجده کن نکرد و خودش را زیر پا نگذاشت. مرحوم حاج آقای دولابی می فرمودند بعضی هفتاد سال است دور خود می چرخند، در کار خودش است و نمی خواهد خدا را راضی کند می خواهد خودش را راضی کند

خدا را باش و خود را .نباش تمام غصه های ما و غم های ما این است که چرا حرف من نشده و حرف خدا شد؟ با خدا قهر می کنیم، چون حرف ما را پیاده

ص: ۱۸۳

نکرده است.

خدا به حضرت ابراهیم علیه اللام فرمود: «أسلم؛ تسلیم شو!» گفت: «أَسْلَمْتُ لِرَب العالَمین» (۱) در برابر پروردگار جهانیان، تسلیم شدم»

و مسلمان بود؛ و هرگز از مشرکان نبود.

مشرک نبود یعنی خدا را در همه جا بر خودش و نفسش و دیگران مقدم می کرد. شرک واقعی این است که «من» را بر خدا مقدم کنم خدا می گوید: این کار را بکن، می گویم نه. باید غرور خود را بشکنیم.

ص: ۱۸۵

خواهر و برادر شوند

به عربی، باید ضمیر های مذکر را تبدیل به ضمیر های مونث کنند.

وَ أَنْتَ أَخِي فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَة؛ (۱) تو در دنیا و آخرت برادر من هستی

پس از هجرت به مدینه نیز پیامبر صلی الله علیه و آله بین مهاجران و انصار پیوند اخوت برقرار کرد ولی حضرت علی علیه السلام را با هیچ یک از انصار برادر نساخت و خود با او عقد اخوت بست و فرمود: «أَنْتَ أَخِي فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ (۲) تو برادر من در دنیا و آخرت هستی!» (۳)

أَلَا إِنَّهُ لا «أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ» غَيْرَ أَخي هذا، أَلا لا تَحِلُّ إِمْرَةُ الْمُؤْمِنِينَ بَعْدِى لاَحَدٍ غَيْرِه؛ (۱) هشدار که هرگز به جز این برادرم کسی نباید امیر المؤمنین خوانده شود هشدار که پس از من امارت مؤمنان برای کسی جز او روا نباشد

در این آیات خدای تعالی نشانه های اهل ایمان را بیان می کند رسول اکرم علیه السلام فرمودند:

قَدْ أَفْلَحُوا بِكَ أَنْتَ وَ اللَّهِ أَمِيرُ هُمْ، تَمِيرُهُمْ مِنْ عُلُومِكَ فَيَمْتَارُونَ، وَ أَنْتَ وَ اللهِ دَلِيلُهُمُ وَ بِكَ يَهْتَدُون؛ مؤمنان به تو رستگار می شوند، تو امیر آنان هستی، از علوم خود آنان را تغذیه می کنی، و آنان توشۀ علمی خود را از تو دریافت میکنند؛ و به خدا سوگند تو دلیل رستگاری هستی و آنان به واسطه تو هدایت می شوند

هر دلی که طعم ایمان و ولایت امیر المؤمنین علیه السلام را چشیده باشد به فلاح و رستگاری خواهد رسید هر دل و قلبی قابلیت پذیرش این امانت الهی را ندارد فقط دل و قلب مؤمن است که ظرفیت ولایت او را دارد این مؤمنین هستند که روشنایی وجود امیر المؤمنین علیه السلام را درك كرده اند.

و محمد پیامبر شما و علی امام و امیر شما می باشد.

پیامبر خدا علیه السلام فرمودند وقتی که در شب معراج به آسمان ها عروج کردم فاصله دو قوس کمان یا کمتر بود خداوند آن چه را که باید به من وحی کند وحی فرمود بعد فرمود

يَا مُحَمَّدٌ اقْرَأْ عِلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ فَمَا سَمَّيْتُ بِهِ أَحَداً قَبْلَهُ وَ لَا أُسَمِّي بِهَذَا أَحَداً بَعْدَهُ (۱) اى محمّد به علی بن ابی طالب، امیر المؤمنین از جانب من سلام برسان و بدان که من هیچ کس را قبل از او به این لقب (امیر المؤمنین) ملقب نکرده بودم و بعد از این هم ملقب نخواهم کرد

عبد الله بن عباس می گوید: به خدا قسم ما علی را به امیر المؤمنین نام نبردیم تا این که رسول خدا صلی الله علیه و اله او را به آن نام گذاری کرد روزی با رسول خدا صلی الله علیه و اله در یکی از کوچه های مدینه می رفتیم که علی ابن ابی طالب از راه رسید و به رسول خدا این گونه سلام کرد: «السلام علیک یا رسول الله و رحمة الله و برکاته» پیامبر نیز در پاسخ فرمود: «و علیک السلام یا امیر المؤمنین»

از لقبی که رسول خدا به علی بن ابی طالب داد تعجب کردم به پیامبر گفتم «ای رسول خدا، آن چه دربارۀ پسر عمویم علی گفتی، از روی محبت و دوستی شخصی با او بود یا لقبی از ناحیه خداوند بود؟» رسول خدا صلى الله عليه و سلم فرمود: «نه، به خدا سوگند، آن چه دربارۀ علی ،گفتم با چشم خودم دیده ام.» پرسیدم: «ای رسول خدا چه دیدید؟» پیامبر فرمود

لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي فِي السَّمَاءِ مَا مَرَرْتُ بِبَابٍ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ إِلَّا وَ رَأَيْتُ مَكْتُوباً عَلَيْهِ عَلَى بْنُ أَبي طَالِب أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُخْلَقَ آدَمُ بِسَبْعِينَ أَلْفَ عام؛ در شب معراج به هر دری از در های بهشت نظر می کردم، روی آن نوشته شده بود علی بن ابی طالب از هفتاد هزار سال پیش از خلقت

ص: ۱۹۵

آدم امیر المؤمنین بوده است. (۱)

در طول تاریخ حکومت های مسلمان پس از پیامبر اکرم علیه السلام، لقب امیر المؤمنین کاربرد سیاسی و دینی یافته و برای اشاره به کسانی که مدعی خلافت پس از پیامبر صلی الله علیه و آله بودند به جز ابو بکر و نیز خلفای بنی امیه و بنی عباس همواره به کار می رفته است. (۱)

ص: ۱۹۷

بوده و ابعادی فراتر از تصرف یک مزرعه و باغ یافته است. کوتاه کردن دست اهل بیت علیهم السلام از آن نمادی از کنار گذاشتن سیاسی بوده و فدک مترادف با حکومت شده است.

گواه این مطلب سخن حضرت موسی بن جعفر علیهما السلام به هارون الرشید است که فدک را همۀ قلمرو و وسعت اسلام دانست که حق خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله بوده و دیگران غصب کرده اند (۱)

فاطمه علیها السلام نیز با طرح مسأله فدک به عنوان نشانه ای از غصب و زور غاصبان خلافت می کوشید تا حکومت آنان را محکوم کند و پافشاری آن حضرت از این رو بود، نه به خاطر ارزش اقتصادی آن (۲)

بنا بر این، فدک برای شیعیان تنها یاد آور یک نزاع مالی نیست، بلکه نمادی از مظلومیت حضرت فاطمه علیها السلام و امیر المؤمنین علیه السلام است که با نام آنان گره خورده و ارزش اعتقادی یافته است

فاطمه علیها السلام داد؛ اما حاکمان بعد از او فدک را به تصرف خود در آوردند.(۱)

فدک در حال حاضر به نام «الحائط» در مرز شرقی خیبر قرار دارد و شامل تعدادی روستا و دارای بیش از یازده هزار سکنه و سرزمینی پوشیده از نخلستان و برخوردار از امکانات کشاورزی است. (۲)

که در بالایش شکافی پدید آید در همان لحظه انشقاقی پدید آمد و بالای ماه شکافته شد و معجزه «شق القمر» به وقوع پیوست پیامبر صلی الله علیه و آله و پیروانش سجده شکر کرده و خدای سبحان را که چنین معجزه ای به پیامبرش عنایت کرد سپاس گفتند آن گاه پیامبر صلی الله علیه و آله به ماه اشاره کرد که به حال سابقش برگردد.

مشرکان و کافران که با چشم خود شاهد این معجزه الهی بودند، به عهد شان وفا نکرده و برای ایمان آوردن به پیامبر صلی الله علیه و اله بهانه آوردند و گفتند: ما منتظر بازگشت مسافران مان از شام و یمن می مانیم اگر آنان نیز این معجزه را دیده باشند به تو ایمان می آوریم و در غیر این صورت معلوم می شود که بر ما سحر و جادو کردی و دشمنی ما نسبت به تو افزون می گردد.

به هر حال مشرکان با این بهانه از زیر بار عهد و پیمان شان شانه خالی کرده و به آن حضرت ایمان نیاوردند و گفتند کار محمد صلی الله علیه و اله سحر و جادو بود.

اکثر قریب به اتفاق علما، مفسران و مورخان اسلامی معجزه شق القمر را تأیید کرده و شأن نزول آیه ۵۴ سوره قمر را در همین رابطه می دانند؛ (۱) آن جا که می فرماید:

«اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ وَ انُ يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَ يَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِر» (۲)

قیامت نزديك شد و ماه از هم شکافت و هر گاه نشانه و معجزه ای را ببینند روی گردانده می گویند این سحری مستمر است»

به طوری که در بعضی از روایات آمده است، معجزه شق القمر در اوائل شب چهاردهم ذیحجه سال ششم بعثت یعنی پنج سال قبل از هجرت اتفاق افتاده است. (۳)

ص: ۲۰۲

است و شیطان سرکش به او نزدیک نمی شود و مکر جباران به وی نمی رسد. او در پناه خدایی است که نمی خوابد و مادر صدیقان و صالحان را به خود وا نمی گذارد

امام علیه السلام با شیوه هایی مانند گفتمان ،علمی مکاتبه، گسترش معارف ناب در قالب زیارت ها ترغیب به دعا روایت ها تربیت شاگردانی برای پاسخ گویی به مبارزه با این آسیب ها بر آمد

هرچند عباسیان این فعالیت های امام علیه السلام را بر نمی تابیدند و با دستگیری، شکنجه و قتل وکیلان امام علیه السلام به مقابله با آن حضرت پرداختند، لیکن به مقصود شان دست نیافتند و سرانجام به مسموم کردن و شهادت رسانیدن آن حضرت روی آوردند؛ ولی این پایان کار نبود و فعالیت های نهادینه شده امام هادی علیه السلام به دست فرزند شان امام عسکری علیه السلام استمرار یافت. (۱)

خمینی رحمه الله چهارده سالی که نجف بودند هر روز زیارت جامعه را می خواندند.

بر زیارت جامعه کبیره امام هادی علیه السلام که منشور امامت و ولایت است ، شرح های زیادی نوشته شده است.

این زیارت عارفانه که انشاء و گفتار امام هادی علیه السلام نسبت به سایر امامان علیهم السلام است از زیبایی های خاصی برخوردار است در این زیارت که آن را به حق می توان یک دوره امام شناسی نامید حضرت به بیش از دویست فضیلت و منقبت از اهل بیت علیهم السلام اشاره می کند که با در نظر گرفتن این فضیلت ها در کنار سایر معارف، اهمیت این عرفان نامه بر همگان آشکار می گردد. هر جمله از این زیارت توصیف بعدی از ابعاد والا و بلند امامت است.

خداوند متعال، به وسیلۀ امام ،معصوم ما را از پرت گاه هلاکت و نابودی و از آتش جهنم نجات می دهد و به وسیلۀ دوستی و پیروی از آنان، دستورات دین مان را تعلیم می دهد.

قرب آن ها و این که شیعه چه شناختی و چه رفتاری در قبال آن ها باید داشته باشد پرداخته شده است و درس امام شناسی و وظیفه شناسی مردم در برابر امام است.

ناکثین مارقین و قاسطین به ایشان تحمیل کردند نیز اشاره شده است. در بخش آخر به پا داشتن حقیقت و عدالت از طرف حضرت علی علیه السلام مطرح می شود.

در آخر زیارت امام علیه السلام چند گروه را که در حق انبیا و اوصیای انبیا ظلم کردند لعن می کنند و از خداوند می خواهند ایشان را در زمره کسانی که به واسطه ولایت و محبت محمد و آل محمد صلی الله علیه و اله به فوز و سعادت رسیده و ایمن از عذاب گردیدند، قرار دهد.

ص: ۲۱۲

۲.در این روز حضرت موسی علیه السلام بر ساحران فرعون پیروز شد و سحر های ساحران فرعونی را از بین برد؛ قرآن کریم در این باره فرموده است:

«فَأَلْقَى مُوسى عَصَاهُ فَإِذا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سَاجِدِينَ قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعالَمينَ رَبِّ مُوسى وَ هَارُونَ» (۱) ؛ سپس موسی عصایش را افکند، ناگهان تمام وسایل دروغین آن ها را بلعید! فوراً همه ساحران به سجده افتادند. گفتند: «ما به پروردگار عالمیان ایمان آوردیم، پروردگار موسی و هارون!»

۳. در این روز حضرت موسی علیه السلام یوشع بن نون را به جانشینی خویش برگزید و در میان قوم بنی اسرائیل دربارۀ فضائل و شایستگی هایش به سخنرانی پرداخت و این قوم را بر تصمیم خویش شاهد گرفت.

۴. در این روز حضرت عیسی بن مریم علیه السلام جانشینی شمعون صفا را در نزد پیروانش آشکار کرد و وی را رسماً وصی خود گردانید.

۵. در این روز حضرت سلیمان بن داوود علیه السلام، آصف بن برخیا را جانشین خویش کرد و مردم را بر این تصمیم خویش شاهد گرفت و با دلائل و بینات روشن شایستگی های وی را به اثبات رساند و این روزی است که برکات آن بسیار عظیم است. (۲)

۶. بنا بر حدیثی از میثم تمار که از خواص اصحاب امیر المؤمنین علیه السلام و از حواریان و صاحبان سر آن حضرت است در این روز کشتی حضرت نوح علیه السلام پس از فروکش کردن طوفان برکوه جودى استقرار یافت (۳)

ص: ۲۱۵

جانشینی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به شمار آمده است

۴. هارون برترین فرد قوم موسی علیه السلام نزد خدا و پیامبرش بود، علی علیه السلام نیز چنین بود.

۵. هارون به طور مطلق خلیفهٔ موسی علیه السلام در غیبتش بود، علی علیه السلام نیز چنین بود، به ویژه با تصریح پیامبر در جریان تبوک که فرمودند: « لَا يَنْبَغِي أَنْ أَذْهَبَ إِلَّا وَ أَنْتَ خَلِيفَتِي؛ (۱) سزاوار نیست من از مدینه خارج شوم، مگر وقتی که تو جانشین من باشی»

۶. هارون عالم ترین فرد قوم موسی علیه السلام بود، علی علیه السلام هم به تصریح پیامبر صلی الله علیه و اله عالم ترین فرد بعد از پیامبر بود.

۷. هارون محبوب ترین فرد نزد خدا و موسی علیه السلام بود علی علیه السلام نیز این گونه بود.

۸. خدا پشت موسی علیه السلام را با برادرش هارون نیرومند و محکم ساخت، پشت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را هم با علی علیه السلام (۲)

ص: ۲۱۹

فرمودند:

ادْخُلْ بَيْتَكِ وَ الْطُفْ بِزَوْجَتَكِ وَ ارْفُقْ بِهَا؛ داخل بیت خویشتن شو و در باره همسرت مهربانی و مدارا کن

امیر المؤمنین علیه السلام فرمود:

فَوَ اللَّهِ مَا أَغْضَبْتُهَا وَ لَا أَكْرَهُتُهَا عَلَى أَمْرٍ حَتَّى قَبَضَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ وَ لَا أَغْضَبَتْنِي وَ لَا عَصَتْ لِي أَمْراً وَ لَقَدْ كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهَا فَتَنْكَشِفُ عَنِّي الْهُمُومُ وَ الْأَحْزَان (۱) به خدا سوگند که هرگز بر او غضب نکردم و او را بر امری اکراه ننمودم تا به جوار رحمت حق پیوست، و او نیز هرگز مرا نرنجانید و نافرمانی نکرد و هر گاه که به او نگاه می کردم، غم و اندوهم را برطرف می نمود.

إن شاء الله زندگی ما هم زهرا گونه و علی گونه باشد و با هم یگانه باشیم و با محبت زندگی کنیم

ص: ۲۲۵

فراوانی در موضوعات گوناگون فکری و عملی به یادگار گذاشت که عمدتاً در جوامع روائی ما به ثبت رسیده است آن امام همام بدین روش توانست صراط مستقیم رسالت نبوی و تشیع امامی را در شرایط فکری و اجتماعی پر التهاب دوران خود حفاظت و رهبری کند.

حاکمان عباسی به ویژه هارون الرشید این همه کار فرهنگی را بر نتابیدند و به حبس و آزار آن امام عزیز پرداختند و سرانجام آن حضرت را در سال ۱۸۳ قمری در سن ۵۵ سالگی در زندان به شهادت رساندند. (۱)

* یکی از وقایعی که در این روز در سرزمین غدیر رخ داد و حقانیت غدیر و ولایت امیر المؤمنین علیه السلام را تأیید و تصدیق کرد عذابی آسمانی بود که خداوند آن را بر شخصی به نام حارث فهری که منکر امر ولایت امیر المؤمنین علیه السلام بود و یارای دیدن آن را نداشت فرو فرستاد ذکر این واقعه به تفصیل در فصل «پس از غدیر» با عنوان معجزه غدیر خواهد آمد.

ص: ۲۲۸

ده نفر را بر این فرش سوار کن و آنان را به زیارت اصحاب کهف برده و باز گردید. آن گاه به من فرمودند: ای انس! تو نیز با آنان برو و هر چه می بینی پس از بازگشت برای من نقل كن.

هنگامی که همگی بر آن فرش سوار ،شدند امیر المؤمنین علیه السلام خطاب به باد فرمودند: «يَا رِيحُ احْمِلینا ای باد ما را حرکت ده!» ناگاه ما در هوا بودیم. آن گاه فرمود: «سِيرُوا عَلَى بَرَكَةِ الله؛ به برکت خدا سیر کنید پس آن چه خدا می خواست سیر کردیم. تا آن که به فرمان امیر المؤمنین علیه السلام بر زمین نشست.

امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند: آیا می دانید این چه سرزمینی است؟! گفتیم خدا و رسول و وصی او بهتر می دانند حضرت فرمودند این سرزمین اصحاب کهف است. برخیزید تا نزد آنان رفته و بر آنان سلام کنیم. وقتی به غار اصحاب کهف وارد شدیم، ابتدا ابو بکر سپس عمر و پس از آن ما بقی صحابی و من به اصحاب کهف سلام کردیم اما هیچ یک از ما جوابی نشنیدیم.

پس از آن امیر المؤمنین برخاست و فرمودند: «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَ الرَّقِيمِ الَّذِينَ كَانُوا مِنْ آيَاتِ اللهِ عَجَباً». ناگهان همه اصحاب کهف با هم گفتند: «وَ عَلَيْكَ السَّلَامُ يَا وَصِيَّ رَسُولِ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَكَاتُهُ».

امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند ای اصحاب کهف چرا جواب سلام دیگران را ندادید؟! آنان :گفتند ای خلیفه رسول خدا ما گروهی هستیم که به خدا ایمان آورده و خداوند نیز هدایت خود را بر ما افزوده است و ما اجازه نداریم که جواب سلام کسی را بدهیم، مگر آن که آن شخص پیامبر یا وصی پیامبر باشد. و جواب سلام تو را دادیم؛ چرا که تو وصی و جانشین رسول خدا صلى الله عليه و سلم خاتم انبیا و سید الوصيين .هستی

امیر المؤمنین علیه السلام به ما فرمودند: آیا شنیدید ای اصحاب رسول خدا؟ همه گفتند آری یا امیر المؤمنین سپس فرمودند همگی بر قالیچه سوار شوید تا .بازگردیم صبح به مدینه رسیدیم و نماز را پشت سر رسول خدا صلی الله علیه و آله خواندیم و

ص: ۲۳۰

به تعقیبات مشغول شدیم.

در این هنگام رسول خدا صلی الله علیه و آله به من رو کرده و فرمودند: ای انس! آیا تو خود می گویی یا من بگویم آن چه را دیدی و شنیدی؟! گفتم: ای رسول خدا، سخن شما شیرین تر است

آن گاه رسول خدا صلی الله علیه و آله تمام آن چه را که اتفاق افتاده بود، از ابتدا تا انتها بیان نموده و فرمودند: ای انس هر گاه پسر عمویم علی از تو گواهی طلبید، آیا بر آن چه اتفاق افتاده است گواهی خواهی داد؟ گفتم: آری ای پیامبر خدا!! (۱)

این معجزه رسول خدا صلی الله علیه و آله همانند معجزه حضرت سلیمان علیه السلام است که قرآن به آن تصریح کرده و فرموده است:

«وَ لِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّها شَهْرُ وَ رَواحُها شَهر»؛ (۲) و برای سلیمان باد را مسخّر ساختیم که صبحگاهان مسير يك ماه را می پیمود و عصر گاهان مسير يك ماه را.

على و على بن محمد و حسن بن علی و پس از او همنام و هم کنیه من حجّة الله در زمینش و بقیة الله در بین عبادش فرزند حسن بن علی، ائمه مسلمین خواهند بود.

او کسی است که خدای تعالی مشرق و مغرب زمین را به دست او بگشاید. او کسی است که از شیعیان و اولیائش غایب شود غیبتی که بر عقیده به امامت او باقی نماند مگر کسی که خداوند قلبش را به ایمان امتحان کرده است. (۱)

بر اساس همین آیه است که در دعای فرج از محمد و آل محمد علیهم السلام به عنوان اولی الامر یاد می کنیم و اطاعت آنان را بر خود واجب می شماریم.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدِ أُولِي الْأَمْرِ الَّذِينَ فَرَضْتَ عَلَيْنَا طَاعَتَهُمْ وَ عَرَفْتَنَا بِذَلِكَ مَنْزِلَتَهُم؛ خداوندا بر محمد و آل محمد درود فرست، صاحبان امر آنان که اطاعشان را بر ما واجب کردی و این گونه مقام و منزلتشان را به ما شناسندی

ص: ۲۳۴

دانسته اند. او را «ابو سالم» هم می خواندند (۱) وی ابتدا غلام زنی از طایفه بنی اسد بود امیر المؤمنین علیه السلام او را از آن زن خریده و آزادش کردند. (۲)

آن حضرت پیش تر، سرگذشت و سرنوشت میثم تمار را از زبان رسول خدا صلى الله عليه و سلم شنیده بودند میثم هم از پیش شیفته اهل بیت علیهم السلام و علاقه مند به آن عترت پاک بود اما اولین برخورد حضوری و دیدار میثم با آن حضرت در دوران خلافت امام انجام گرفت. به دنبال همین برخورد و ملاقات بود که حضرت تصمیم گرفت میثم را از صاحبش بخرد و سپس آزاد کند.

در اولین ملاقات علی علیه السلام با میثم حضرت پرسیدند: نامت چیست؟ گفت: سالم امام فرمود از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که پدرت نام تو را «میثم» گذاشته است به همان نام برگرد و کنیه ات را «ابو سالم» قرار بده. گفت: خدا و رسول و امیر مؤمنان راست گفتند. (۳)

آورد و گفت: این خرما تلخ است. (۱)

این، نهایت خلوص بین آن دو و موقعیت میثم را نزد امام علیه اللام می رساند که آن حضرت در حالی که امیر مؤمنان و رهبر امت و عهده دار حکومت اسلامی است در دکان میثم خرما فروشی هم می کند

شبی تاریک بود. پیش خود گفتم مولایم را چرا تنها گذاشتم؟! او دشمنان بسیاری دارد اگر مساله ای پیش آید پیش خدا و پیامبر چه عذری خواهم داشت؟ هر چند که بر خلاف دستور اوست، ولی در پی او خواهم رفت تا ببینم چه می شود

رفتم و رفتم تا او را برسر چاهی یافتم که سر در داخل چاه کرده و با چاه سخن می گوید. حضور مرا حس کرد و پرسید: کیستی؟ گفتم: میثم. فرمود: مگر به تو دستور ندادم که از آن خط فراتر نیایی؟ گفتم چرا مولای من لیکن از دشمنان نسبت به جانت ترسیدم و دلم طاقت نیاورد پرسید: از آن چه گفتم، چیزی هم شنیدی؟ گفتم نه ای مولای من آن گاه این اشعار را خطاب به من خواند:

وَ فِي الصَّدْرِ لُبَ-انَاتٌ *** إِذَا ضَاقَ لَهَا صَدْرِي

نَكَتُ الْأَرْضَ بِالْكَفِّ *** وَ أَبْدَيْتُ لَهَا سِرِّي

فَمَهْمَا تُنْبِتُ الْأَرْضُ *** فَذَاكَ النَّبْتُ مِنْ بَذْرِي

در سینه ام اسراری است که هر گاه فراخنای سینه ام احساس تنگی می کند

زمین را با دست کنده و راز خویش را با زمین در میان می گذارم!

وقتی زمین می روید آن گیاه از بذر و دانه ای است که من کاشته ام (۱)

میثم تمار نیز یکی از شاگردان والا مقام در مکتب تفسیری علی علیه السلام بود. میثم علم تأویل معانی قرآن را از آن حضرت فرا گرفت و در قرآن شناسی دانا و بصیر گردید.

فرا گرفتم و آن حضرت تأویل قرآن را به من تعلیم فرمود.

ابن عباس که مراتب فضل و علم و تقوای میثم را می دانست، کاغذ و دواتی طلبید تا سخنان میثم را در بارۀ تفسیر قرآن بنویسد. میثم پیش از بیان تفسیر گفت ای ابن ،عباس چگونه خواهی بود وقتی که مرا مصلوب و به دار آویخته ببینی، نهمین نفری که چوبه دارش هم کوتاه تر از دیگران است؟... ابن عباس گفت کاهن هم که هستی؟ و خواست که کاغذ را پاره کند.

ابن عباس از علم به آینده بی بهره بود، و چون چنین خبر و پیش گویی را از میثم شنید که از جزئیات شهادتش خبر می دهد برایش غیر قابل هضم بود؛ از این جهت این گونه برخورد کرد اما میثم گفت آرام تر!... آن چه را از من می شنوی بنویس و نگهدار! اگر آن چه می گویم راست بود نگاهش دار و اگر باطل بود، آن گاه پاره اش کن... و ابن عباس پذیرفت که چنان کند (۱)

میثم از بسیاری حوادث آینده آگاهی داشت و گاهی آن ها را پیش گویی می کرد. این را نیز از مولایش امیر المؤمنین علیه السلام فرا گرفته بود از سرنوشت خود و افراد دیگر و از وقایعی که بعداً به وقوع خواهد پیوست آگاه بود. از این رو او را از «اصحاب سر» حضرت امیر علیه السلام می دانستند

نمونه هایی از علم غیب میثم و اطلاع او از حوادث آینده عبارت بود از پیش گویی مرگ معاویه، خبر شهادت امام حسین علیه السلام برای زنی مکی، به نام جبله دستگیری خویش توسط سر کرده طایفه خود و شهادتش به دستور ابن زیاد و آزادی مختار بن ابی عُبَيْده ثقفی از زندان

اکرم صلى الله عليه و سلم قرار گرفت، اما در این منطقه بزرگ عربی اقوام، قبایل و طوایفی بودند که هنوز در برابر اسلام تسلیم نشده و یا حتی دشمنی و فتنه انگیزی می کردند.

منطقه نجران که در حد فاصل حجاز و یمن قرار دارد در عصر پیامبر صلی الله علیه و آله تنها منطقه مسیحی نشین حجاز بود که مسیحیان مقیم آن با پشتیبانی های کشور های مسیحی شاخ و شمال آفریقا و قیصر روم ادامه حیات می دادند. پیامبر صلی الله علیه و آله برای بزرگان این منطقه نامه هایی ارسال کرد و آنان را به پذیرش دین اسلام و یا پرداخت جزیه (مالیات ویژه اهل کتاب) فرا خواند.

سران مسیحی نجران در بارۀ نامه پیامبر صلی الله علیه و آله به مشورت پرداخته و با افراد زیادی در این باره گفت و گو کردند ولی به خاطر تبلیغات و فضای ویژه مسیحیان در آن منطقه آنان هیچ یک از پیشنهاد های رسول خدا صلی الله علیه و آله را نپذیرفتند و برای رفع این معضل سه تن از بزرگان نجران یعنی ابو حارثة بن علقمه (اسقف اعظم نجران و نماینده رسمی کلیسای روم در حجاز)، عبد المسیح بن شرحبیل معروف به عاقب (پیشوای اهالی این منطقه) و اهتم (یا ایهم) بن نعمان معروف به سید (شخصی کهن سال و ریش سفید و مورد احترام نجرانیان) به همراه ده تن و به روایتی سی تن و به روایتی دیگر شصت تن از مسیحیان نجران عازم مدینه منوره شده تا با رسول خدا صلی الله علیه و آله و به گفت و گو بپردازند و راه حلی پیدا نمایند.

از پیشنهاد های پیامبر صلی الله علیه و آله یعنی پرداخت جزیه و کمک به مسلمانان در جنگ با دشمنان اسلام رضایت دادند و صلح نامه ای در این باب نوشتند و طرفین امضا نمودند.

این واقعه علاوه بر این که یکی از معجزات بزرگ پیامبر صلی الله علیه و آله است، دلیل روشنی بر حقانیت و معصومیت خاندان پاک رسول خدا صلی الله علیه و آله یعنی حضرت ،علی حضرت فاطمه امام حسن و امام حسین - صلوات الله عليهم اجمعين - می باشد.

در مدینه در محل مباهله مسجدی به نام «مسجد المباهله» ساخته اند. الآن نزدیک به مسجد النبی واقع شده است و به آن «مسجد الاجابه» می گویند.

چنین کنی، به زودی عذاب بر او فرود می آید و) احتیاجی به درنگ نیست. به خدا سوگند مخلوقی را نیافتم که دعوت من برای مباهله را پاسخ مثبت گوید (و حاضر به مباهله با من شود). (۱)

شارحان گفته اند: کلام آخر ممکن است از ابن مسروق باشد.

الله عَلَى الكاذِبينَ». (۱)

فرزندان حسن و حسین علیهما السلام بودند که رسول خدا صلی الله علیه و آله آن ها را آورد و پیش روی خود نشاند.. اما انفسنا علی بن ابی طالب علیه السلام بود که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وی را آورد و سمت راست خود نشاند و به اهل نجران فرمود: الآن بیایید تا با هم مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغ گویان نهیم. آن گاه رسول خدا فرمودند:

اللَّهُمَ هَذَا نَفْسِي وَ هُوَ عِنْدِي عِدْلُ نَفْسِي اللَّهُمَ هَذِهِ نِسَائِي أَفْضَلُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ؛ خداوندا، این (علی) ، نفس من است، او نزد من همانند نفس من است. خداوندا، این (فاطمه)، زنان من است که با فضیلت ترین زنان عالم است.

و نیز فرمود:

وَ قَالَ اللَّهُمَّ هَذَانِ وَ لَدَايَ وَ سِبْطَايَ فَأَنَا حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبُوا وَ سِلْمٌ لِمَنْ سالموا؛ خداوندا این دو دو فرزند و دو سبط من اند؛ من با کسانی که با آنان ستیز کنند در ستیزم و با کسانی که با آنان در سلم و سلامت هستند در سلم و آشتی هستم.

مَيَّزَ اللَّهُ تَعَالَى عِنْدَ ذَلِكَ الصَّادِقِينَ مِنَ الْكَاذِبِينَ فَجَعَلَ مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ علیهم السلام أَصْدَقَ الصَّادِقِينَ وَ أَفْضَلَ الْمُؤْمِنِينَ فَأَمَّا مُحَمَّدٌ فَهُوَ أَفْضَلُ رِجَالِ الْعَالَمِينَ وَ أَمَّا عَلِيٌّ فَهُوَ نَفْسُ مُحَمَّدٍ أَفْضَلُ رِجَالِ الْعَالَمِينَ بَعْدَهُ وَ أَمَّا فَاطِمَةُ فَأَفْضَلُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ أَمَّا الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ فَسَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ؛ خداوند در این هنگام راست گویان را از دروغ گویان مشخص و جدا نمود و محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام را راست گوترین راست گویان و با فضیلت ترین مؤمنان قرار داد.

اما محمد که با فضیلت ترین مردان عالم است. اما علی که جان

ص: ۲۵۰

محمد و با فضیلت ترین مردان عالم بعد از پیامبر است. و اما فاطمه که با فضیلت ترین زنان عالم است. (۱)

می گوید فردا که می آیی جان خودت را بیاور.

مأمون به امام رضا علیه السلام اشکال کرد و گفت: منظور از جان یعنی خود پیغمبر. امام هشتم علیه السلام فرمود وقتی خدا می گوید جان خودت را بیاور، خود پیغمبر که هست پس باید یکی غیر از پیغمبر باشد و آن کسی جز حضرت علی علیه السلام نیست.

امام حسن علیه السلام نیز در مناظره با معاویه درباره مباهله رسول خدا صلی الله علیه و آله با نصارای نجران فرمودند:

فَأَخْرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و سلم مِنَ الْأَنْفُسِ مَعَهُ أَبِي، وَ مِنَ الْبَنِينَ إِيَّايَ وَ أَخِي، وَ مِنَ النِّسَاءِ أُمِّي فَاطِمَةَ مِنَ النَّاسِ جَمِيعاً، فَنَحْنُ أَهْلُهُ وَ لَحْمُهُ وَ دَمُهُ وَ نَفْسُهُ، وَ نَحْنُ مِنْهُ وَ هُوَ مِنَّا؛ (۱) پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای مباهله از میان تمام مردم پدرم را به عنوان مصداق «انفس»، و من و برادرم را به عنوان مصداق «ابناء»، و مادرم را به عنوان مصداق «نساء» با خود برد. پس ما خانواده او و گوشت و خون و نفس او هستیم و ما از او و او از ماست.

هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَيْتى؛ بار الها اینان اند اهل بیت من» چون این عبارت می فهماند که پروردگارا، من به جز اینان کسی را نیافتم تا برای مباهله دعوت کنم. (۱)

نظر علامه طباطبائی رحمه الله را برخی از نقل های جریان مباهله که به نزول آیه تطهیر در آن روز نیز اشاره کرده اند تأیید می کند به عنوان نمونه شیخ عباس قمی در «وقائع الايام» و «زاد المعاد» می گوید:

روز بیست و چهارم ذیحجه بنا بر اشهر روزی است که رسول خدا صلی الله علیه و آله با نصارای نجران مباهله کرد و پیش از آن که خواست مباهله کند، کسا بر دوش مبارک گرفت و حضرت امیر المؤمنین علیه السلام و حضرت فاطمه علیها السلام و امام حسن و امام حسین علیهما السلام را زیر کسا وارد نمود و گفت

اللَّهُمَّ لِكُلّ نَبي أَهْلُ بَيْتٍ هُمْ أَخَصُّ الخَلْقِ إِلَيْهِ اللَّهُمَّ وَ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بيتي فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهِرْهُمْ تَظْهِيراً؛ پروردگارا، برای هر پیغمبری اهل بیتی بوده است که نسبت به او مخصوص ترین خلق خدا بوده اند خداوندا این ها اهل بیت من اند پس پلیدی و گناه را از آنان دور کن و کاملاً پاکشان کن!

پس جبرئیل نازل شد و این آیه را در شأن ایشان آورد

«إنَّما يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً» (۲) خداوند فقط می خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملا شما را پاک گرداند.

آن گاه پیامبر صلی الله علیه و آله علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام را برای مباهله به خارج مدینه برد. (۳) زمخشری نیز در تفسیر «کشاف» ذیل آیه مباهله به نقل از عایشه به این مطلب اشاره می کند (۴)

ص: ۲۵۴

می رود. «الرِجسَ» که با الف و لام جنس است هر گونه پلیدی فکری و عملی اعم از شرك، كفر، نفاق و جهل و گناه را در بر می گیرد. (۱)

در اینجا دو پرسش مطرح است:

۱. این که آیا اراده خداوند (يُريدُ الله ....) که در این آیه مطرح شده است، اراده تکوینی است یا اراده تشریعی؟

۲. این که مصادیق اهل بیت در این آیه چه کسانی هستند؟

و اگر اراده تشریعی باشد معنای آیه آن است که خداوند اراده نموده است که اهل بیت علیهم السلام با انجام طاعات و عبادات و ترک محرمات از هر رجس و پلیدی پاک گردند

علمای شیعه تکوینی بودن اراده خداوند در این آیه را به دلایل زیر مسلم می دانند:

۱. اراده تشریعی خداوند مبنی بر دور بودن از پلیدی ها و پاکیزگی انسان ها با انجام تکالیف به اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و اله اختصاص ندارد، بلکه خداوند اراده کرده است همه انسان ها از پلیدی ها بر حذر و به طهارت و پاکیزگی متصف باشند؛ چنان که در دستور به غسل و وضو می فرماید:

«مَا يُرِيدُ اللهُ لِيَجعلَ عَليكُم مِن حَرج و لكن يُريدُ لِيُطهِّرَكُم»؛ (۱) خداوند نمی خواهد مشکلی برای شما ایجاد کند؛ بلکه می خواهد شما را پاک سازد

۲. قرینه دیگری که اراده تکوینی را در این آیه نشان می دهد، این است که به استناد روایات فراوانی که در شأن نزول خواهد آمد این آیه در منقبت و ستایش اهل بیت علیهم السلام است و اگر اراده صرفاً تشریعی باشد دیگر منقبتی نخواهد بود؛ زیرا این اراده برای همه وجود دارد. (۲)

این پنج نفر شامل همسران پیامبر صلی الله علیه و آله نیز می شود.

اگر به منابع تفسیری و حدیثی فریقین نگاه کنیم، خواهیم دید که تعداد قابل توجهی از روایات مربوط به آیه تطهیر در بارۀ اختصاص آیه به اصحاب کساء می باشد. بر اساس این روایات متواتر و صحیح آیه تطهیر در اواخر زندگی پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله و در خانه ام المؤمنین، ام سلمه نازل شد.

حسکانی در «شواهد التنزیل» بیش از صد و سی حدیث در این زمینه نقل کرده است. (۱) در مضمون بسیاری از این احادیث آمده است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله حضرت علی فاطمه حسن و حسین علیهم السلام را زیر کسا قرار داد و آیه تطهیر نازل شد (۲)

البته در برخی از این احادیث آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و اله پس از نزول آیه آنان را جمع کرد و بر آنان کسایی قرار داد و فرمود: «اللهم هؤلاء اهل بیتی». این روایات به حدیث کسا شهرت یافته اند. (۳)

علامه سید محمد حسین طباطبایی در این باره می نویسد: این روایات بسیار و بیش از هفتاد حدیث است. بیشتر آن ها از طریق اهل سنت نقل شده که این خود بیشتر از چیزی است که از طریق شیعه روایت شده است. اهل سنت آن را تقریباً از چهل طریق و شیعه آن را از بیش از سی طریق نقل کرده اند. (۴)

احادیث فراوانی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از طریق شیعه و سنی روایت شده است که اهل بیت علیهم السلام در آیه تطهیر را منحصر در آل کسا و ائمه معصومین علیهم السلام می داند. از پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله روایت شده است که فرمودند:

نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ فِي خَمْسَةٍ فِيَّ وَ فِي عَلِيَّ وَ فَاطِمَةَ، وَ حَسَنٍ وَ حُسَيْنِ (۱) اين آيه (آیه تطهیر) در بارۀ من و علی و فاطمه و حسن و حسین نازل شده است.

امام صادق علیه السلام فرمودند:

فَلَوْ سَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَلَمْ يُبَيِّنْ مَنْ أَهْلُ بَيْتِهِ لَا دَّعَا هَا آلُ فُلَانٍ وَ آلُ فُلَان؛ اگر پیامبر خدا صلی الله علیه و اله ساکت نشسته و اهل بیت خود را مشخص نمی کرد، خاندان فلان و خاندان فلان آن را برای خود ادعا می کرد.

ولی خداوند عز و جل در کتاب خود جهت تصدیق پیامبرش آیه تطهیر را نازل کرد و فرمود: «همانا خدا فقط می خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاك سازد.» (در آن هنگام) علی حسن، حسین و فاطمه علیهم السلام حضور داشتند. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آن ها را در خانه ام سلمه زیر «کساء» قرار داد و سپس گفت:

اللَّهُمَّ إِنَّ لِكُلِّ نَبِيّ أَهْلًا وَ ثَقَلًا وَ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَيْتِي وَ ثَقَلِي؛ خدایا، همانا برای هر پیامبری اهلی و خاندانی است و اینان اهل بیت و خاندان من اند.

ام سلمه گفت: آیا من از اهل بیت تو نیستم؟ پیامبر صلی الله علیه و اله فرمود: «إِنَّكِ إِلَى خَيْرٍ وَ لَكِنَّ هَؤُلَاءِ أَهْلِي وَ ثِقُلي؛ تو بر خیر هستی ولی اینان اهل بیت و خاندان من اند.» (۲)

حاکم نیشابوری از علمای اهل سنت نیز نظیر همین روایت را نقل کرده و

ص: ۲۵۹

می گوید این حدیث با شرط بخاری (برای صحت حدیث) موافق و صحیح است؛ ولی وی آن را نیاورده است. (۱) گفتنی است که در منابع فراوان دیگری که همگی از منابع معروف اهل سنت به شمار می آیند، تقریباً همین مضمون یاد شده در خصوص نزول آیه تطهیر و اختصاص آن به پنج تن آل عبا علیهم السلام موجود است.

مصادیق اهل بیت علیهم السلام معرفی نمایند.

اگر چه سیاق یکی از قرائن در تفسیر آیه است اما دلیلی قطعی و تخلف ناپذیر نیست بلکه اگر دلیلی بر خلاف آن وجود داشت، باید دست از سیاق برداشت و به آن دلیل تمسک کرد؛ زیرا اولاً این از عادت فصحاست که در کلام خود از يك خطاب به خطاب دیگر روند و دوباره به آن خطاب اولی برگردند. قرآن کریم مملو از این موارد است. (۱)

ثانياً: امام صادق علیه السلام می فرمایند:

يا جابر! وَ لَيْسَ شَيْ أَبْعَد مِنْ عُقُولِ الرّجال مِنْهُ، إِنَّ الآية لَتَنْزِل أَوَلهَا فِي شيٍ وَ أَوْسَطَهَا فِي شَیٍ وَ آخرُ هَا فِي شيٍ؛ (۲) ای جابر! هیچ چیزی مثل آن (قرآن) از عقل (و قیاس) مردم دور نیست؛ زیرا اول آیه درباره يك چيز، وسط آن دربارۀ چیز دیگر و آخر آن دربارۀ چیز سومی فرود می آید.

ثالثاً: گاهی متکلم در کلام خود سخنی را به گونه جمله معترضه بیان می دارد و استفاده از جمله معترضه در قرآن کریم بی سابقه نیست و می توان برای آن نمونه های متعددی در قرآن کریم یافت.

در آیه تطهیر نیز دلایل و قرائن قطعی وجود دارد که این بخش از آیه با سیاق آیات همراه نیست

۱. همه ضمایر در جمله های قبل و بعد آیه مؤنث است و ضمایر فقط در این بخش آیه تغییر یافته و به صورت جمع مذکر آمده است. اگر خطاب هم چنان تنها به همسران بود تغییر در ضمایر وجهی نداشت. بنا بر این به طور قطع مخاطبان آیه نمی توانند تنها همسران پیامبر باشند.

۲. بر اساس روایات یاد شده آیه تطهیر شأن نزولی مستقل از آیات مربوط

ص: ۲۶۲

است، از اصحاب نام داری هم چون عبد الله بن عباس ابو سعید الخدری، انس مالك، ابو الحمراء و نیز امامان معصوم علیهم السلام، مانند حضرت علی علیه السلام، امام صادق علیه السلام نقل شده است و اسناد تعدادی از آن ها از نظر فریقین صحیح و قابل قبول است بنا بر این با وجود اختلاف در تعداد دفعات این کار می توان گفت که این کار اصولاً از حوادث مسلّم و غیر قابل انکار است که به خوبی مصادیق اهل بیت را مشخص می نماید.

آن ها که ایمان آورده اند؛ همان ها که نماز را بر پا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند

در روایتی از امام باقر علیه السلام آمده است: جمعی از یهودیان، مانند عبد الله بن سلام و اسید و ثعلبه و بنیامین و سلام و ابن صوریا مسلمان شدند و نزد پیغمبر اکرم صلی الله علیه و اله آمدند و گفتند: «ای پیامبر خدا، موسی علیه السلام یوشع بن نون را وصی خود کرد وصی شما کیست؟ چه کسی پس از شما سرپرست ماست؟» در این هنگام این آیه نازل شد: «إِنَّمَا وَ لِيُّكُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ ءَامَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَوةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَوةَ وَ هُمْ رَاكِعُون»

سپس رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «برخیزید!» برخاستند و به سوی مسجد آمدند سائلی داشت از مسجد بیرون می آمد به او فرمودند: «ای سائل کسی چیزی به تو نداد؟» گفت «چرا این انگشتر را داد.» حضرت پرسیدند: «چه کسی آن را به تو داد؟» اشاره ای به امیر المؤمنین علیه السلام کرد و گفت: این مردی که نماز می خواند» پرسیدند: «در چه حالی این انگشتر را به تو داد؟» گفت: «در حال رکوع.»

در این هنگام پیغمبر صلی الله علیه و اله تکبیر ،گفتند اهل مسجد هم تکبیر گفتند. بعد به آن گروه فرمودند: «عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ لِيُّكُمْ بَعْدِی؛ علی بن ابی طالب پس از من ولی شماست». آنان گفتند: «رَضِینَا بِاللَّهِ رَبِّاً وَ بِالْإِسْلَامِ دِيناً وَ بِمُحَمَّدٍ نَبِيّاً وَ بِعَلِي وَلِيّاً؛ به پروردگاری خدا و به دین اسلام و به پیغمبری محمد، و به ولایت علی بن ابی طالب خشنودیم در این هنگام خدای تعالی این آیه را نازل کرد

«وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْغالِبونَ»؛ (۱) و کسانی که ولایت خدا و پیامبر او و افراد با ایمان را بپذیرند پیروزند؛ (زیرا) حزب و جمعیت خدا پیروز است (۲)

ص: ۲۶۶

روایت شده است که عمر گفت: به خدا قسم من چهل انگشتر را در حال رکوع صدقه دادم تا چیزی که درباره علی علیه السلام نازل شد درباره من هم نازل شود اما چیزی نیامد (۱)

«إِنَّما وَ لِيُّكُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَ هُمْ رَاكِعُونَ» درباره او نازل شده باشد؟

«هل اتی» را بر او خواند. (۱)

بنا به روایتی در آن روز برای اهل بیت علیهم السلام فداکار پیامبر صلی الله علیه و آله غذایی از آسمان فرود آمد و آن را تا هفت روز تناول کردند. (۲) بدین گونه خداوند سبحان از ایثار و از خود گذشتگی حضرت علی علیه السلام و خانواده بی نظیرش تقدیر کرد و قلب پیامبر صلی الله علیه و آله را تسلا بخشید.

و برخی دیگر دو سه روز مانده به پایان ماه ذیحجه.

یزید بیش از سه سال و اندی حکومت نکرد اما در این مدت کوتاه هولناک ترین فجایع را انجام داد که رخداد عاشورا در کربلا نخستین آن ها، و فاجعه حره در مدینه گسترده ترین آن ها بود.

مورّخان از جمله دینوری آمار کشته شدگان در این فاجعه را بیش از ده هزار نفر اعلام کرده اند که از این تعداد هشتاد تن از اصحاب پیامبر و هفت صد نفر از مهاجرین و انصار و ده هزار نفر از تابعان و موالی بوده اند (۱) و هتک حرمت هایی که زبان یارای گفتن آن را ندارد این واقعه معروف را شیعه و سنی نقل کرده اند. (۲)

ص: ۲۷۷

ص: ۲۷۸

ص: ۲۸۰

فضائل غدیر

دربارهٔ جمعه و روز عید غدیر ایراد کردند که در بخشی از آن درباره شکوهمندی غدیر آمده است:

إِنَّ هذا يَومٌ عَظِيمُ الشَّأْنِ فِيهِ وَقَعَ الفَرَجُ، و رُفِعَتِ الدَّرَجُ ، وَ وَضَحَتِ الحُجَجُ ، و هُوَ يَومُ الإِيضاحِ وَ الإِفصاحٍ عَنِ المَقامِ الصِّراحِ، و يَومُ كَمالِ الدِّينِ، و يَومُ العَهْدِ المعهود، و يَومُ الشَّاهِدِ وَ المشهودِ؛ (۱) بی گمان، این روز، روزی شکوهمند است. در این روز است که فَرَج (گشایش) واقع شد و درجه ها رفیع گشت و حجّت ها آشکار گردید و آن، روز آشکار کردن و روشن نمودن جای گاه نمایان [ولایت] و روز کمال دین و روز پیمان بسته شده و روز شاهد و مشهود است

أتعرفونَ يَوما شَيَّدَ اللهُ بِهِ الإِسلام و أظهَرَبِهِ مَنارَ الدِّينِ، و جَعَلَهُ عِيداً لَنا و لموالينا و شیعَتِنا؛ آیا روزی را که خداوند، اسلام را در آن محکم ساخت و چراغ دین را بر افروخت و آن را برای ما و وابستگان و پیروان مان عید قرار داد می شناسید؟

گفتند خدا و پیامبرش و فرزند پیامبرش آگاه ترند ای سرور ما آیا آن روز روز فطر است؟ فرمود: «نه» گفتند: آیا روز عید قربان است؟ فرمود:

لا، و هذان يَومَانِ جَليلانِ شَريفانِ ، و يَومُ مَنارِ الدّينِ أشْرَفُ مِنهُما؛ و هُوَ اليَومُ الثَّامِنَ عَشَرَ مِن ذِي الحِجَّةِ ، و إِنَّ رَسولَ اللهِ صلی الله علیه و آله لَمَّا انصَرَفَ مِن حِجَّةِ الوَداع و صارَ بِغَديرِ خُمّ أَمَرَ اللهُ عزّ و جلَّ جَبْرَئِيلَ علیه السلام أَن يَهْبِطَ عَلَى النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله وَقَتَ قِيامِ الظهرِ مِن ذلِكَ اليَومِ، و أمَرَهُ أَن يَقومَ بِوِلايَةِ أمير المؤمِنينَ علیه السلام، و أن يَنصِبَهُ عَلَما لِلنَّاسِ بَعدَهُ ، و أن يَستَخلِفَهُ فِي أُمَّتِهِ. نه! (۱) و البته این دو روز، بزرگ و والایند؛ ولی روز بر افروختن چراغ دین از آن دو، والا تر است و آن، روز هجدهم ذیحجه است. پیامبر خدا صلی الله علیه و اله چون از حجة الوداع باز گشت و به غدیر خم رسید، خداوند عز و جل به جبرئیل علیه السلام فرمان داد که هنگام نماز ظهر آن روز به نزد پیامبر برود و به او فرمان دهد که به ولایت امیر مؤمنان علیه السلام قیام کند و او را برای مردمان پس از خود منصوب کند و در میان امتش به جای خود بگمارد

و نَصَبَهُ عَلَما لامَّتِهِ؛ هجدهم ذيحجه، بزرگ ترین عید الهی است. خورشید، در هیچ روزی طلوع نکرد که در نزد خدا بر تر از آن روز باشد و آن همان روزی است که خدا در آن دینش را برای آفریدگانش به کمال رساند و نعمتش را بر آنان کامل کرد و دین اسلام را بر ایشان پسندید. خداوند پیامبری بر نینگیخت، جز آن که آن پیامبر وصیتش را در چنین روزی به جای خود نهاد و رهبر امتش قرار داد

فَليَذكُرِ الله شيعَتُنا عَلى ما مَنَّ عَلَيهِم بِمَعرِفَتِهِ هَذَا اليَومَ دونَ سَائِرِ النَّاسِ ؛ (۱) پس پیروان ما باید بر نعمت بزرگ شناخت این روز که تنها به آنان عطا شده خدا را به یاد آورند.

وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَكْمَلَ اللَّهُ بِهِ الذِينَ فِي إِقَامَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و سلم عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَماً وَ أَبَانَ فَضِيلَتَهُ وَ وِصَاءَتَهُ فَصَامَ ذَلِكَ الْيَوْمَ؛ و آن روزی است که خداوند در آن با راهنما قرار دادن علی علیه السلام به دست پیامبر صلی الله علیه و اله، دین را به کمال رساند و فضیلت و وصایت او را آشکار کرد و او آن روز را روزه گرفت.

وَ إِنَّهُ لَيَوْمُ الْكَمَالِ وَ يَوْمُ مَرْغَمَةِ الشَّيْطَانِ وَ يَوْمُ تُقْبَلُ أَعْمَالُ الشِيعَةِ وَ مُحِي آلِ مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَكْمَلَ اللَّهُ الدِّينَ يَعْمَدُ اللَّهُ فِيهِ إِلَى مَا عَمِلَهُ الْمُخَالِفُونَ فَيَجْعَلُهُ هَباءً مَنْشُوراً؛ و آن، روز کمال دین و به خاك مالیده شدن بینی شیطان است و روزی است که اعمال شیعه و دوست داران آل محمّد علیهم السلام پذیرفته می شود و آن همان روزی است که خداوند دین را کامل کرد و اعمال مخالفین را رد می کند و آن ها را ناچیز می شمارد

وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي يَأْمُرُ جَبْرَئِيلَ علیه السلام أَنْ يَنْصِبَ كُرْسِيَّ كَرَامَةِ اللَّهِ بِإِزَاءِ بَيْتِ الْمَعْمُورِ وَ يَصْعَدُهُ جَبْرَئِيلُ علیه السلام وَ تَجْتَمِعُ إِلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ مِنْ جَمِيعِ السَّمَاوَاتِ وَ يُثْنُونَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِشِيعَةِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْأَئمَةِ علیهم السلام وَ مُحِبّیهِمْ مِنْ وُلْدِ آدَمَ؛ و آن همان روزی است که جبرئیل علیه السلام کرسی کرامت الهی را در مقابل بیت المعمور قرار می دهد و بالای آن می رود و ملائکه نزد وی جمع می شوند و بر محمد درود و تهنیت می فرستند و برای شیعیان علی و ائمه علیهم السلام و محبان آن ها از بنی آدم استغفار می کنند

وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي يَأْمُرُ اللَّهُ فِيهِ الْكِرَامَ الْكَاتِبِينَ أَنْ يَرْفَعُوا الْقَلَمَ عَنْ مُحِبّي أَهْلِ الْبَيْتِ وَ شِيعَتِهِمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ مِنْ يَوْمِ الْغَدِيرِ وَ لَا يَكْتُبُونَ عَلَيْهِمْ شَيْئاً مِنْ خَطَايَا هُمْ كَرَامَةٌ لِمُحَمَّدٍ وَ عَلِي وَ الْأَئِمَّةِ؛ و آن همان روزی است که خداوند کاتبان اعمال مردم را فرمان می دهد که به مدت سه روز از روز غدیر از نوشتن اعمال دوستان اهل بیت علیهم السلام و شیعیان آن ها خودداری

ص: ۲۸۵

أينَما كُنتَ فَاحْضُرِ يَومَ الغَديرِ عِندَ أميرِ المُؤْمِنِينَ علیه السلام؛ فَإِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ لِكُلِّ مُؤمِنٍ و مُؤْمِنَةٍ، و مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ ذُنوبَ سِتِّينَ سَنَةٌ ، و يُعتِقُ مِنَ النَّارِ ضِعفَ ما أعتَقَ فِي شَهرِ رَمَضانَ و لَيْلَةِ القَدرِ و لَيْلَةِ الفِطرِ، وَ الدّر هَمُ فِيهِ بِأَلْفِ دِرهَمٍ لإخوانِكَ العارِفِينَ، فَأَفضل عَلى إخوانِكَ في هَذَا اليَومِ و سُرَّ فيهِ كُلَّ مُؤْمِنٍ و مُؤمِنَةٍ؛ روز غدیر هر کجا بودی ، نزد (مزار) امیر مؤمنان حاضر شو، که خداوند (در این روز) گناهان شصت ساله هر مرد و زن با ایمان و مسلمان را می آمرزد و دو برابر کسانی که در ماه رمضان و شب قدر و شب عید فطر از آتش رهانیده آزاد می سازد و انفاق يك درهم در آن روز به برادران حق آشنای خود برابر هزار درهم (در روز های دیگر) است پس در این روز به برادرانت احسان کن و هر مرد و زن با ایمان را در آن خوش حال کن

بر اساس روایات فراوان ماهی بر تر از ماه رمضان نداریم و شبی هم افضل از شب قدر نداریم شب قدر شبی است که یک سوره قرآن درباره عظمت آن نازل شده است.

ولی امام رضا علیه السلام و فرمودند: به برکت مولا امیر المؤمنین علیه السلام در عید غدیر دو برابر کسانی که در ماه رمضان و شب قدر و شب عید فطر از آتش آزاد شده اند در روز عید غدیر آزاد می شوند. شب های قدر و شب آخر ماه رمضان میلیون ها نفر از آتش جهنم آزاد می شوند. دو برابر آن را خدای تعالی در عید غدیر خم از آتش جهنم آزاد می کند.

این ها همه به برکت مولا امیر المؤمنین علیه السلام است. باید آن را قدر بدانیم. شب قدر و ماه رمضان و قرآن و پیامبر مان همه مدیون مولا امیر المؤمنین علی علیه السلام و زحمات طاقت فرسای این امام بزرگوار است.

سپس فرمودند: «ای !کوفیان خیری فراوان به شما عطا شده و شما از کسانی هستید که خداوند دل های شان را به ایمان آزموده است. شما را خوار و مقهور

ص: ۲۸۷

می سازند و آزمایش می شوید و بلا ها بر شما سرازیر می شود سپس باز کننده گره های بزرگ، آن را می گشاید.»

المأخوذ و الجمع المشهود (۱) عيد غدير خم عید بزرگ خداست، خدا پیامبری را مبعوث نکرد مگر این که این روز را عید گرفت و عظمت آن را شناخت و نام این روز در آسمان «روز عهدی است که گرفته شده است» و در زمین «روز پیمان محکمی است که بسته شده است» و «روز حضور همگانی» است.

بر این اساس خداوند پیش از آن که در غدیر خم از مسلمانان عهد بگیرد، در آسمان ها از فرشتگان بر ولایت امیر مؤمنان علیه السلام عهد و پیمان گرفت. از این رو این روز در آسمان «روز عهد معهود» و در زمین «روز میثاق مأخوذ» و «جمع مشهود» نامیده شده است. جمع مشهود اشاره به اجتماع بزرگ و بی مانند در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است.

مُصَوّتاً وَ مَا أَنْكَرَهَا صَارَ أَخْرَسَ مِثْلَ اللَّکن؛ (۱) و در این روز، ولایت را بر آب ها عرضه کرد هر آبی قبول کرد شیرین و هر آبی نپذیرفت، شور و تلخ شد. و خداوند آن را بر نباتات نیز عرضه کرد. پس هر گیاهی قبول کرد، شیرین و پاکیزه شد و هر کدام نپذیرفت، تلخ گشت. آن گاه در آن روز آن را بر پرندگان عرضه کرد هر پرنده ای آن را پذیرفت، گویا و دارای صوت زیبا شد و هر کدام انکار کرد گنگ و الکن شد.

هَذَا يَوْمُ شِیث؛ امروز روز شیث (وصی و جانشین حضرت آدم علیه السلام) است.

هَذَا يَوْمُ إِدْرِيسَ؛ امروز روز ادريس (وصی یکی از پیامبران قبل از حضرت نوح علیه السلام) است.

هَذَا يَوْمُ يُوشَعَ؛ امروز، روز یوشع (وصی حضرت موسی علیه السلام) است

هَذَا يَوْمُ شَمْعُونَ؛ امروز، روز شمعون (وصی حضرت عیسی علیه السلام) است.

هَذَا يَوْمُ الْأَمن المتأمُونِ روز امن و آسودگی

هَذَا يَوْمُ إِظْهَارِ الْمَصُونِ مِنَ الْمَكْنُونِ؛ روز ظهور آن چه در نهان پاسداری می شد

هَذَا يَوْمُ إِبْلَاءِ السَّرَائِرِ؛ و امروز، روز عیان شدن راز هاست.

و امير المؤمنین علیه السلام پیوسته می فرمودند هَذَا يَوْمُ، هَذَا يَوْمُ ؛ امروز، روز... (۱)

إِنَّهُ يَوْمُ عِيدٍ وَ فَرَحٍ وَ سُرُور (۱) روز غدیر، روز عید و خوشحالی و شادی است.

وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَكْمَلَ اللهُ فِيهِ الدِّينَ؛ و آن روزی است که خداوند دین را در آن کامل کرد.

وَ إِنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي نَصَبَ فِيهِ رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه و اله عَلِيّاً لِلنَّاسِ عَلَماً؛ و آن روزی است که رسول خدا صلی الله علیه و اله علی را به عنوان امام و جانشین بعد از خود منصوب کرد.

هُوَ يَوْمُ عِبَادَةٍ وَ صَلَاةٍ وَ شُكْرِ اللَّهِ وَ حَمْدِ لَهُ وَ سُرُورٍ لِمَا مَنَّ اللَّهُ بِهِ عَلَيْكُمْ مِنْ وَلَايَتِنَا؛ (۲) روز عید غدیر روز عبادت و نماز و شکر و سپاس خداوند و سرور و شادمانی به خاطر این که خداوند بر شما منت گزارد و ولایت ما (اهل بیت) را به شما ارزانی داشت.

وَ إِنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و سلم عَلِيّاً لِلنَّاسِ عَلَماً وَ أَبَانَ فِيهِ فَضْلَهُ وَ وَصِيَّهُ فَصَامَ شُكْراً للهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى ذَلِكَ الْيَوْمِ؛ روز غدیر خم همان روزی است که رسول خدا صلی الله علیه و آله علی را به عنوان نشانه بر پا کرد و فضیلت آن روز و وصیش را آشکار کرد پس به شکرانه اش آن روز را برای خداوند متعال روزه گرفت.

وَ إِنَّهُ لَيَوْمُ صِيَامٍ وَ قِيَامٍ وَ إِطْعَامٍ وَ صِلَةِ الْإِخْوَانِ وَ فِيهِ مَرَضَاتُ الرَّحْمَنِ وَ مَرْغَمَةُ الشَّيْطَان؛ (۳) و به براستی روز غدیر روز صیام و شب زنده داری و إطعام و صله برادران (مؤمن) است و در آن رضایت (خداوند) رحمان و ذلت و خواری شیطان است.

وَ إِنَّهُ لَيَوْمُ الْكَمَالِ؛ روز غدیر روز کمال است.

وَ يَوْمُ مَرْغَمَةِ الشَّيْطَانِ؛ روزی است که بینی شیطان به خاک مالیده شد

وَ يَوْمُ تَقَبُّلِ أَعْمَالِ الشِيعَةِ وَ مُحِبّى آلِ مُحَمَّدٍ؛ روزی است که (اعمال شیعیان علی) و دوستان آل محمد علیهم السلام پذیرفته می شود

وَ هُوَ اليَومُ الَّذِى أَكمَلَ الله الدّين يَعمَد الله فِيهِ إِلَى مَا عَمِلَه المُخَالِفُونَ فَيَجعَلُه هَبَاءً منثوراً؛ و آن روزی است که خدا دینش را کامل نمود در آن روز خداوند متوجه اعمال مخالفان (علی علیه السلام) می شود و آن را چون غبار پراکنده قرار می دهد

وَ هُوَ اليَوم الَّذِي يَأمر جَبْرَئِيل أَن يَنصبَ كُرسِى كَرَامَةِ اللهِ بِإِزَاءِ بَيت المعمور وَ يَصْعَدُهُ جَبْرَئِيلَ علیه السلام وَ تَجْتَمِعُ إِلَيْهِ المَلائِكَةُ مِن جَمِيعِ السَّمَاوَاتِ وَ يَثنون عَلى مُحَمَّدٍ وَ يَستَغفِرُون لِشِيعَةِ أَمِيرِ المؤمِنين و الائمه علیهم السلام وَ مُحِبيهم مِن ولدِ آدَم علیه السلام؛ و آن روزی است که خداوند به جبرئیل دستور می دهد که کرسی کرامت الهی را در مقابل بیت المعمور نصب کند و جبرئیل بر آن بالا رود و تمام ملائک از تمام آسمان ها به سوی او گرد می آیند، مدح و ثنای آل محمد صلى الله عليه و سلم را می گویند و برای شیعیان علی و امامان علیهم السلام و محبین آن ها از فرزندان آدم استغفار می کنند.

وَ هُوَ اليَومُ الَّذِي يَامَرَ اللهِ فِيهِ الكرام الكَاتِبين أَن يَرْفَعُوا القَلَم عَن مُحِبّى أَهْلِ البيت و شيعتهم ثلاثةَ أَيامٍ مِن يَومِ الغَدِيرَ وَ لَا يَكتُبُونَ عَلَيهِم شَيْئاً مِن خَطَايَا هُم كرَامَةً لِمُحَمَّدٍ وَ عَلى وَ الاَئِمَّةِ؛ و روزی است که خداوند به كاتبان اعمال دستور می دهد که از روز عید غدیر تا سه روز از محبّان اهل بیت علیهم السلام و شیعیان آن ها رفع قلم شود، و خطا های آنان را به عنوان احترام به محمد و علی و امامان علیهم السلام ثبت نکنند.

وَ هُوَ اليَومُ الَّذِى جَعَلَهُ اللهُ لِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ ذَوِی رَحمَتِهِ؛ و آن روزی است که

ص: ۲۹۶

ولایت) سبقت گرفت.

وَ يَومُ إكثار الصَّلاةِ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ؛ و روز صلوات فرستادن بر محمد و آل اوست.

وَ يَومُ الرّضا؛ و روز خشنودی.

وَ يَوم عِيدِ أَهلِ بَيتِ مُحَمَّدٍ؛ و روز عید اهل بیت و محمد صلی الله علیه و آله

وَ يَومُ قَبُولِ الاَعمال و روز قبولی اعمال.

وَ يَومُ طَلَبِ الزِيَادَةِ؛ و روز درخواست زیاد شدن (پاداش ها) است.

وَ يَومُ اِستِرَاحَةِ المُؤمِنينَ؛ و روز راحتی مؤمنين.

وَ يَومُ المَتَاجِرَةِ؛ و روز تجارت

وَ يَومُ التَّوَدُّد؛ و روز دوستی.

وَ يَومُ الوُصُولِ إِلَى رَحمة الله؛ و روز رسیدن به رحمت الهی است.

وَ يَوْمِ التَّرْكِيَةِ؛ و روز پاکیزه نمودن (نفس).

وَ يَوْم تَرْكِ الْكَبَائِرِ وَ الذُّنُوبِ؛ و روز ترک کبائر و گناهان است.

وَ يَوْمُ الْعِبَادَةِ وَ يَوْمُ تَفْطِير الصَّائِينِ؛ و روز عبادت و روز افطاری دادن به روزه داران است.

وَ هُوَ يَوْمُ النَّهْنِيَةِ يَهَنِّي بَعْضُكُمْ بَعْضاً؛ و آن روزی است که باید به همدیگر تهنیت گویند.

وَ هُوَ يَوْمُ التَّبَسُّمِ فِي وُجُوهِ النَّاسِ مِنْ أَهْلِ الْإِيمان؛ و روز تبسم به چهره مردم با ایمان است.

وَ هُوَ يَوْمَ الزِّينَةِ؛ (۱) و آن روز زینت است.

ص: ۲۹۸

ص: ۳۰۰

اعمال و آداب عید غدیر

یکی از نشانه های عظمت بی کران عید غدیر اعمال آداب و سنت هایی است که رعایت آن ها در شب و روز و شام گاه عید غدیر به طور مکرر به آن سفارش شده و پاداش هایی بسیار برای آن ذکر شده است.

برخی از اعمال و آداب عید غدیر عبارت اند از

دیدن ناتوان برود؛ رسول خدا صلى الله عليه و سلم این چنین به من امر فرمود.

إِنَّهُ يَومُ عِيدٍ و فَرَحٍ و سُرورٍ و يَومُ صَومٍ شُكر اللهِ تَعالى، و إِنَّ صَومَهُ يَعدِلُ سِتّينَ شَهرا مِن أشهرِ الحُرُم (۱) روز غدیر روز عید و شادمانی و سرور است و روز روزه شکر خدای متعال روزه آن برابر روزه شصت ماه از ماه های حرام (۲) است.