دائرة المعارف غدير: جامع ترين دائرة المعارف موضوعى غدير جلد 20

شماره تماس نویسنده: 9124524736 - 0098 - ايران ، قم

Phone no. : 0098 - 9124524736 - IRAN , QOM

ص: 2

فهرست فصل پنجم: مسائل عملى غدير: ج 20

بخش اول: اعمال غدير

ج 20 : 7 - 470

قسمت اول: زيارت غديريه··· 13 - 156

قسمت دوم: دعاهاى شب و روز غدير··· 157 - 263

قسمت سوم: نمازهاى شب و روز غدير··· 265 - 368

قسمت چهارم: نماز جماعت غدير··· 369 - 394

قسمت پنجم: ساير اعمال غدير··· 395 - 470

بخش دوم: مسجد غدير

ج 20 : 471 - 488

بخش سوم: عيد و جشن غدير

ج 20 : ص 489 - 607

بخش چهارم: ايام غديريه

ج 20 : ص 609 - 702

ص: 4

بسم اللّه الرّحمن الرّحيم

بخش سوم در مورد عيد و جشن غدير است. در اين بخش تاريخچه جشن غدير در چهارده قرن؛ عيد و جشن غدير در زمان اميرالمؤمنين و امام رضا عليهماالسلام، جشن مفصل غدير در عهد فاطميان، و در ادامه جشن غدير در زمان غيبت كبرى تا كنون و در مناطق مختلف بيان شده است.

همچنين بايسته ها در جشن غدير و نيز راهكارها و تذكراتى در مورد برپايى مجالسِ غدير آمده، و در ادامه جشن غدير در آسمان ها و ملائكه بررسى شده است.

در بخش چهارمِ اين فصل، روزها و شب هاى قبل و بعد از روز غدير با عنوان ايام غديريه آمده است. اتفاقات هفته غدير يا دهه غدير و بلكه مناسبت هاى و رخدادهاى ماه ذى الحجه از ابتدا تا انتها به طور مستند و جامع و كامل بيان شده است.

رخدادهايى مثل ماجراى مباهله، خاتم بخشى اميرالمؤمنين عليه السلام و نزول آيه ولايت، ماجراى حديث كسا، ازدواج اميرالمؤمنين با حضرت زهرا عليهماالسلام، شروع خلافت ظاهرى اميرالمؤمنين عليه السلام، حديث بساط و ماجراى معروف آن، عقد اخوّت صحابه، ماجراى نزول سوره هَل أتى و... ، و نيز اتفاقات ديگر مذهبى و تاريخى كه در اين بازه زمانى رخ داده است.

ص: 6

در اينجا مجموعه اى از اعمال و آداب شب و روز عيد غدير را به ترتيب زمان بيان مى كنيم(1):

ابتدا گزيده آداب غدير برگرفته از روايات را فهرستوار مى آوريم:

1. نيت تقرب به خدا با همه آداب و سنن آن، قصد سپاسگزارى بر نعمت ولايت، قصد تعظيم روز غدير و مخالفت با كسانى كه آن روز ناراحت هستند.

2. سعى در شناخت صحيح روز غدير و فضائل آن.

3. عيد گرفتن روز غدير.

4. ترك گناهان به ويژه كبائر و كوشش در تزكيه نفس و جلب رحمت خدا.

5 . غنيمت شمردن تجارت اخروى و طلب پاداش الهى.

6 . عبادت، به ياد خدا بودن، ذكر گفتن و كثرت آن.

7. سپاسگزارى و شكر خدا بر نعمت ولايت.

8 . غسل كردن اول روز يا قبل از آن.

9. نماز گزاردن به ويژه نمازهاى مخصوص روز غدير.

10. روزه گرفتن و چيزى را جاى گزين آن نكردن.

11. دعا، به خصوص دعاهاى مخصوص روز غدير.

12. ياد كردن پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام.

ص: 9

13. زياد صلوات فرستادن.

14. زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام از نزديك و دور.

15. تبرّى از دشمنان اهل بيت عليهم السلام.

16. بيان فضائل روز غدير.

17. كندن جامه سياه و پوشيدن تميزترين وفاخرترين لباس.

18. دورى از غم و غصه، شادى بر نعمت ولايت و اظهار سرور و خوشحالى.

19. آراستن خويش و استعمال بوى خوش به اندازه توان.

20. توسعه دادن در مخارج شخصى و معيشت خانواده.

21. هديه دادن به آنها به اندازه توان.

22. تغيير چهره زندگى.

23. صله رحم نمودن.

24. مساوات با ناتوان ها در خوراك به اندازه توان.

25. قرض گرفتن و كمك كردن به برادران دينى.

26. كمك رسانى توانمندان به مستمندان و رساندن خير به آنان.

27. تشكيل اجتماعات در روز غدير.

28. ديدار اهل ايمان.

29. نشر علوم (و معارف ولايت) .

30. تبسم كردن به روى مؤمن.

ص: 10

31. مصافحه كردن.

32. تبريك و تهنيت گفتن نعمت ولايت.

33. محبت و مهربانى كردن به ديگران.

34. ادخال سرور بر اهل ايمان.

35. شتاب در كارهاى خير كه غدير روز مسابقه است.

36. بخشش، نيكى، هديه به مؤمنين به اندازه توان مانند: جامه، نيكو، بوى خوش، انگشتر، كفش.

37. اطعام مؤمنين و فرستادن غذا براى آنها.

38. افطارى دادن به روزه داران.

39. برآوردن حوائج اهل ايمان و يارى و كمك به برادر مؤمن - قبل از درخواست او - با ميل و رغبت.

40. عقد برادرى بستن.

ص: 11

ص: 12

تبريك و تهنيت بگوئيم، اينك در چنين روزى - پس از قرن ها - به زيارت قبر او مى رويم، و با اين اعتقاد كه امام معصوم هميشه زنده است و صداى ما را مى شنود، به ساحت اقدس او تبريك و تهنيت مى گوئيم و با او تجديد بيعت مى نمائيم.

سلام غدير به آن دوم شخصيت عالم وجود كه صداى ما را مى شنود و پاسخ ما را مى دهد در حكم حضور در بيابان غدير و بيعت با دست مبارك اوست.

بدون شك آرزوى هر شيعه است كه اى كاش زمان به عقب برمى گشت و در غدير حاضر بود و با مولايش دست بيعت مى داد و به آن حضرت تبريك مى گفت. اى كاش اميرالمؤمنين عليه السلام اكنون زنده بود، و هر ساله در روز غدير به حضورش شرفياب مى شديم و با او تجديد بيعت مى كرديم و بار ديگر به او تهنيت مى گفتيم.

تحقق اين آرزو چندان مشكل نيست. زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در نجف اشرف و حضور در حرم مطهر آن حضرت و عرض ادب به ساحت قدس او و سخن گفتن با او از صميم جان و باز گفتن اين آرزوى قلبى در پيشگاهش از نظر شيعه، تجديد بيعت حقيقى و تبريك و تهنيت واقعى است. سلام غدير به آن دوم شخصيت عالم وجود كه صداى ما را مى شنود و پاسخ ما را مى دهد در حكم حضور در بيابان غدير و بيعت با دست مبارك اوست.

امام صادق و امام رضا عليهماالسلام سفارش اكيد فرموده اند كه تا حد امكان در روز غدير كنار قبر اميرالمؤمنين عليه السلام حاضر باشيم، و اين جشن بزرگ را در حرم صاحب غدير بپا كنيم.(1)

حتى اگر نمى توانيم در حرم او حاضر شويم در هر جايى كه باشيم كافى است به سوى مزار با صفايش اشاره كنيم و به او سلامى دهيم و قلب خود را در حرم او حاضر كنيم و با مولايمان سخن بگوييم، كه او سلام ما را سلامى گرم مى دهد و دست بيعت ما را با دستان يداللهى خويش مى فشارد.

ص: 14

اين يادبود سالانه، تجديد خاطره غدير و بيعت مجدد با صاحب آن است، و از زمان ائمه عليهم السلام تا كنون همواره برگزار شده است. سالانه هزاران نفر در شب و روز غدير در حرم اميرالمؤمنين عليه السلام حضور يافته اند و بند رقّيت او را بدست مباركش زينت گردن خود ساخته اند و به صاحب اختيارى مطلق او بر همه هستى شان افتخار نموده اند، و اين را به عنوان بيعت با فرزندش حضرت قائم آل محمد عجل اللّه فرجه تلقى نموده اند.

چنانچه اشاره شد، امام صادق عليه السلام مى فرمايد: اگر در روز عيد غدير در مشهد اميرالمؤمنين عليه السلام (يعنى نجف) بودى كنار قبر آن حضرت برو و نماز و دعا بخوان، و اگر در شهرهاى دور دست بودى به سوى او اشاره كن و اين دعا را بخوان ... .(1)

امام رضا عليه السلام فرمود: هر جا كه باشى در روز غدير خود را كنار قبر اميرالمؤمنين عليه السلام برسان، كه خداوند در اين روز گناهان شصت ساله را از مؤمنان مى آمرزد، و دو برابر ماه رمضان و شب قدر و شب فطر از آتش جهنم آزاد مى كند.(2)

امام هادى عليه السلام - در سالى كه معتصم عباسى آن حضرت را از مدينه به سامرا تبعيد كرد - در روز غدير به نجف آمدند و در حرم جدشان اميرالمؤمنين عليه السلامحضور يافتند و زيارت مفصلى مخصوص روز غدير خطاب به آن حضرت انشا فرمودند.(3)

اين زيارت از نظر محتوا، دوره كامل عقايد شيعه درباره ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام و فضايل و سوابق و محنت هاى آن حضرت را بيان مى كند.

و اما تفصيل مطلب:

زيارات و ادعيه اى كه در ازمنه مختلف از ناحيه معصومين عليهم السلام وارد شده، بيانگر اعتقادات اصيلى است كه شامل مسائل مختلفى از جمله تزكيه نفس، ارتباط با خدا،

ص: 15

تلقين عقائد حقه و تكرار آنها، مخصوصا معرفت به ساحت مقدس حضرات معصومين عليهم السلام و اسباب زيادتى محبت و صفاى قلب و رفع كدروت هاى گناهان از اندرون انسان و جلب توفيقات و دفع مضرّات و مفاسد دنيوى و اخروى و جسمى است.

بارگاه ملكوتى مولى الموحدين اميرالمؤمنين على عليه السلام دائما محل آمد و شد فرشتگان و ارواح فرستادگان الهى و زيارتگاه امامان معصوم عليهم السلام و شيعيان و عارفان راستين آن حضرت بوده و هست.

ثواب عظيم و خيرات و بركات بى حد و حسابى كه از جانب خداوند به زائران آن مرقد مطهر تعلق مى گيرد موجب تحيّر، و گواهى است بر عظمت سيد الاوصياء نزد خداوند متعال. علاوه بر آن، زيارت مرقد مطهر آن بزرگوار همانند ديدار با ايشان در دوران حياتشان مى باشد.(1)

اظهار ادب به حرم مطهر پيشوايان معصوم عليهم السلام و زيارت قبور منورشان به منزله اظهار ادب و ارادت و تجديد عهد و ميثاق با آنان در زمان حيات مقدسشان است. در روايات فراوانى زيارت مرقد مطهر آن بزرگواران مورد تأكيد قرار گرفته است.

حتى در روايتى، امام عليه السلام شيعه خود را كه نسبت به زيارت كم توجهى كرده، مورد سرزنش و توبيخ قرار داده است.

به راستى وجود سرا پا لطف و كرم و رحمت پيشوايان معصوم عليهم السلام و حتى مزار نورانى آنان چه دژ استوار و بلندى است براى خسته دلانى كه آماج تيرهاى بلايند. و چه نسيم روح بخشى از فيض حضور و قبور منورشان مى ورزد، كه آرام جان مؤمنان است.

روايات بسيارى گوياى آن است كه زيارت آن بزرگوار عبادتى است كه مورد

ص: 16

عنايت خاص خداوند سبحان مى باشد:

يونس بن ابى وهب مى گويد: دَخَلتُ المَدينَةَ، فَأتَيتُ أباعَبدِاللّه ِ عليه السلام فَقُلتُ لَهُ: أتَيتُكَ وَ لَم أزُر قَبرَ أميرِالمُؤمِنينَ عليه السلام. فَقالَ: بِئسَ ما صَنَعتَ ! لَولا أنَّكَ مِن شيعَتِنا ما نَظَرتُ إلَيكَ. أ لا تَزورُ مَن يَزورُهُ الأنبياءُ عليهم السلام وَ يَزورُهُ المُؤمِنونَ ؟ قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، ما عَلِمتُ ذلِكَ. قالَ: فَاعلَم إنَّ أميرَالمُؤمِنينَ عليه السلام عِندَ اللّه ِ أفضَلُ مِنَ الأئِمَّةِ عليهم السلام كُلُّهُم ... (1):

وارد مدينه شدم. نزد امام صادق عليه السلام رفتم و به ايشان عرضه داشتم: خدمت شما رسيدم و اميرالمؤمنين عليه السلام را زيارت نكردم. فرمود: كار بدى كردى ! اگر از شيعيان ما نبودى نگاهت نمى كردم. آيا كسى را كه پيامبران عليهم السلام و مؤمنان زيارتشان مى كنند تو زيارت نمى كنى ؟

عرض كردم: فدايت شوم، من اهميت آن را نميدانستم. فرمود: بدان كه اميرالمؤمنين عليه السلام نزد خداوند برتر از همه پيشوايان معصوم عليهم السلام است.

امام عليه السلام در روايتى ديگر فرمود: مَن تَرَكَ زيارَةَ أميرِالمُؤمِنينَ عليه السلام، لَم يَنظُرِ اللّه ُ إلَيهِ ... (2): كسى كه زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام را ترك كند، خداوند به او از باب رحمت نگاه نمى كند ... .

امام على عليه السلام ولى خدا و خليفه و برگزيده او در روى زمين است. او باب اللّه و مظهر خداوند منان است. فرمان بردارى از او فرمان بردارى از خدا، و نافرمانى او نافرمانى خداست. خشنودى او خشنودى خدا، و خشم او خشم خداست. همچنين زيارتش به منزله زيارت خداست.

زيد شحّام مى گويد: قُلتُ لأبى عَبدِاللّه ِ عليه السلام: ما لِمَن زارَ الحُسَينَ عليه السلام ؟ قالَ: كَمَن زارَ اللّه َ

ص: 17

فى عَرشِهِ ... (1): به حضرت صادق عليه السلام عرض كردم: كسى كه حسين عليه السلام را زيارت كند چه پاداشى دارد ؟ فرمود: مانند كسى است كه خداوند را در عرشش زيارت كرده باشد.

زيارت اميرالمؤمنين على عليه السلام در همه وقت مستحب است و ثواب فراوانى دارد. امام صادق عليه السلام به محمد بن مسلم فرمود: ما خَلَقَ اللّه ُ خَلقا أكثَرَ مِنَ المَلائِكَةِ، وَ إنَّهُ لَيَنزِل كُلَّ يَومٍ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ. فَيَأتونَ البَيتَ المَعمورِ، فَيَطوفونَ بِهِ. فَإذا هُم طافوا بِهِ، نَزَلوا فَطافوا بِالكَعبَةِ. فَإذا طافوا بِها أتَوا قَبرَ النَبىِّ صلى الله عليه و آله فَسَلَّموا عَلَيهِ. ثُمَّ أتَوا قَبرَ أميرِالمُؤمِنينَ عليه السلام فَسَلَّموا عَلَيهِ. ثُمَّ أتَوا قَبرَ الحُسَينِ عليه السلام فَسَلَّموا عَلَيهِ. ثُمَّ عَرَجوا، وَ يَنزِلُ مِثلَهُم أبدا إلى يَومِ القيامَةِ.

وَ قالَ عليه السلام: مَن زارَ قَبرَ أميرِالمُؤمِنينَ عليه السلام عارِفا بِحَقِّهِ، غَيرَ مُتَجَبِّرٍ وَ لا مُتَكَبِّرٍ، كَتَبَ اللّه ُ لَهُ أجرَ مِائةِ ألفَ شَهيدٍ، وَ غَفَرَ اللّه ُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ وَ ما تَأخَّرَ، وَ بُعِثَ مِنَ الآمِنينَ، وَ هُوِّنَ عَلَيهِ الحِسابَ، وَ استَقبَلَتهُ المَلائِكَةُ. فَإذَا انصَرَفَ شيعَتُهُ إلى مَنزِلِهِ، فَإن مَرِضَ عادوهُ، وَ إن ماتَ شَيَّعوهُ بِالإستِغفارِ إلى قَبرِهِ ... (2):

خداوند خلقى را افزون تر از فرشتگان نيافريده است. روزانه هفتاد هزار فرشته به بيت المعمور فرود مى آيند و طواف مى كنند. سپس به زمين فرود آمده و كعبه را طواف مى كنند. چون كعبه را طواف كردند، به حرم رسول اللّه صلى الله عليه و آله آمده و به آن حضرت سلام مى كنند. پس از آن به حرم حسين عليه السلام آمده و به آن حضرت سلام مى كنند. سپس به آسمان رفته و گروه ديگرى مثل آنان فرود مى آيند. همين طور تا روز زستخيز.

و آن حضرت فرمود: هر كس قبر اميرالمؤمنين عليه السلام را با معرفت و بدون كبر و غرور زيارت كند، خداوند براى او پاداش يكصد هزار شهيد مقرّر مى فرمايد، و گناهان گذشته و آينده او را مى آمرزد، و در روز قيامت در ميان كسانى برانگيخته مى شود كه در امان هستند، و حساب بر او آسان گرفته مى شود. فرشتگان هنگام زيارت به پيشواز

ص: 18

او مى روند، و زمانى كه از زيارت برگردد او را تا منزلش همراهى مى كنند. اگر بيمار شد عيادتش مى كنند، و اگر بميرد در حالى كه برايش از خدا طلب بخشش نموده او را تا قبرش تشييع مى كنند.

كسى كه آن حضرت را با پاى پياده زيارت كند ثواب و پاداش بيشترى دارد. امام صادق عليه السلام فرمود: مَن زارَ أميرَالمُؤمِنينَ عليه السلام ماشيا، كَتَبَ اللّه ُ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ حِجَّةً وَ عُمرَةً. فَإن رَجَعَ ماشيا كَتَبَ اللّه ُ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ حِجَّتَينِ وَ عُمرَتَينِ(1): هر كس اميرالمؤمنين عليه السلام را با پاى پياده زيارت كند، خداوند براى هر قدم، ثواب يك حج و يك عمره برايش مقرر مى فرمايد. و اگر با پاى پياده بر گردد، خداوند براى هر قدم ثواب دو حج و دو عمره برايش مقرّر مى فرمايد.

حضرت رضا عليه السلام در مورد ثواب زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير به ابن ابى نصر فرمودند: اى پسر ابى نصر، هر جا كه بودى سعى كن روز غدير نزد قبر اميرالمؤمنين عليه السلام باشى، كه خداوند متعال گناه شصت ساله هر مؤمن و مؤمنه را و هر زن و مرد مسلمانى را مى بخشد، و در آن روز از آتش آزاد مى كند چند برابر آنچه در رمضان و شب قدر و شب عيد فطر آزاد نمود، و انفاق يك درهم در آن روز براى برادر دينى هزار درهم محسوب مى شود.(2)

امام صادق نيز سفارش اكيد فرمودند كه تا حد امكان در روز عيد غدير كنار قبر حضرت اميرالمؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام حاضر باشيد، و آن حضرت را از نزديك زيارت كنيد.

با در نظر گرفتن آنچه بيان شد، فضيلت زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير مشخص مى شود.

ص: 19

يكى از ايام مبارك بلكه اشرف آنها نزد خدا و رسول صلى الله عليه و آله و ائمه معصومين و انبياء عليهم السلام و ملائكه و دوستان و مواليان چهارده معصوم عليهم السلام يوم اللّه الاكبر عيد غدير است.

اما زيارت هاى اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير:

فَقَبَضْتَهُ إلَيكَ شَهيدا سَعِيدا وليّا تَقيّا رَضيّا زَكيّا هاديا مَهديّا. اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ عَلَيهِ أفضَلَ ما صَلَّيتَ عَلى أحَدٍ مِن أنبيَائِكَ و أصفيَائِكَ، يا رَبَّ العالَمينَ.

وَ تَوبَةَ مَن أنابَ إلَيكَ مَقبُولَةٌ، وَ عَبرَةَ مَن بَكى مِن خَوفِكَ مَرحُومَةٌ، وَ الإغاثَةَ لِمَنِ استَغاثَ بِكَ مَوجُودَةٌ مَبذُولَةٌ، وَ الإعانَةَ لِمَنِ استَعانَ بِكَ مَبذُولَةٌ مَوْجُودَةٌ، وَ عِداتِكَ لِعِبادِكَ مُنجَزَةٌ، وَ زَلَلَ مَنِ استَقالَكَ مُقالَةٌ، وَ أعمالَ العامِلينَ لَدَيكَ مَحفُوظَةٌ.

وَ أرزاقَكَ إلَى الخَلائِقِ مِن لَدنكَ نازِلَةٌ، وَ عَوائِدَ المَزيدِ إلَيهِم واصِلَةٌ، وَ ذُنُوبَ المُستَغفِرينَ مَغفُورَةٌ، وَ حَوائِجَ خَلقِكَ عِندَكَ مَقضِيَّةٌ، وَ جَوائِزَ السائِلينَ عِندَكَ مُوَفَّرَةٌ، وَ عَوائِدَ المَزيدِ مُتَواتِرَةٌ، وَ مَوائِدَ المُستَطعِمينَ مُعَدَّةٌ، وَ مَناهِلَ الظِماءِ لَدَيكَ مُترَعَةٌ.

اللهُمَّ فَاستَجِب دُعائى، وَ اقبَل ثَنائى وَ اجمَع بَينى وَ بَينَ أوليائى، بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ عَلىٍّ وَ فاطِمَةَ وَ الحَسَنِ وَ الحُسَينِ. إنَّكَ وَلىُّ نَعمائى وَ مُنتَهى مُناىَ وَ غايَةُ رَجائى فى مُنقَلَبى وَ مَثواىَ.

أنتَ إلهى وَ سَيّدى وَ مَولاى. إغفِر لى وَ لأوليائنا، وَ كفَّ عَنّا أعداءنا وَ اشغَلهُم عَن أذانا، وَ أظهِر كَلِمَةَ الحَقِّ وَ اجعَلها العُليا، وَ أدحِض كَلِمَةَ الباطِل وَ اجعَلها السُفلى. إنَّك عَلى كُلِّ شَى ء قَدير.

پيروى كننده روش هاى دوستانت، دورى گزيننده اخلاق دشمنانت، سرگرم از دنيا به ستايش و ثنايت.

خدايا، براستى دل هاى فروتنان درگاهت به سوى تو حيران است، و راه هاى مشتاقان به جانب تو باز است، و نشانه هاى قاصدان كويت آشكار و نمايان است، و قلب هاى عارفان از تو ترسان است، و صداهاى خوانندگان به طرف تو صاعد، و درهاى اجابت به رويشان باز است، و دعاى آن كس كه با تو راز گويد مستجاب است، و توبه آن كس كه به درگاه تو باز گردد پذيرفته است، و اشك ديده آن كس كه از ترس تو گريد مورد رحم و مهر است، و فريادرسى تو براى كسى كه به تو استغاثه كند آماده است، و كمك كاريت براى آن كس كه از تو كمك خواهد رايگان است، و وعده هايى كه به بندگانت دادى وفايش حتمى است، و لغزش كسى كه از تو پوزش طلبد بخشوده است، و كارهاى آنان كه براى تو كار كنند در نزد تو محفوظ است، و روزى هايى كه به آفريدگانت دهى از نزدت ريزان است، و بهره هاى بيشترى هم بسويشان مى رسد، و گناه آمرزش خواهان (از تو) آمرزيده است، و حاجت هاى آفريدگانت نزد تو روا شده است، و جايزه هاى سائلان در پيش تو شايان و وافر است، و بهره هاى فزون پياپى است، و خوان هاى احسان تو براى طعام خواهان آماده است، و حوض هاى آب براى تشنگان لبريز است.

خدايا، پس دعايم را مستجاب كن، و مدح و ثنايم را بپذير، و ميان من و دوستانم گردآور، به حق محمد و على و فاطمه و حسن و حسين، كه به راستى تويى صاحب نعمت هايم و منتهاى آرزويم و سر حد نهايى اميدم و بازگشتگاه و اقامتگاهم.

تويى معبود و آقا و مولاى من، دوستان ما را بيامرز، و دشمنانمان را از ما بازدار و از آزار ما سرگرمشان كن، و گفتار حق را آشكار كن و آن را برتر قرار ده، و گفتار باطل را از ميان ببر و آن را پست گردان، كه به راستى تو بر هر چيز توانايى.

حضرت باقر عليه السلام فرمود: اين زيارت را فردى از شيعيان ما نزد قبر اميرالمؤمنين عليه السلام يا در كنار قبر يكى از ائمه عليهم السلام نمى خواند، مگر آنكه اين زيارت در نامه اى از نور قرار

ص: 24

گرفته و به مهر رسول خدا صلى الله عليه و آله مى رسد، و در نهايت به حضرت قائم عليه السلام تسليم مى گردد. پس اگر خدا بخواهد (در روز قيامت) اين زيارت با بشارت و خوشامدگويى و بزرگداشت به استقبال او مى رود.

جابر مى گويد: اين زيارت را براى حضرت صادق عليه السلام نقل كردم، آن حضرت فرمود: هر گاه خواستى پس از اين زيارت يكى از ائمه عليهم السلام را وداع كنى چنين بگو:

السَلامُ عَلَيكَ أيَّهَا الإمامِ وَ رَحمَةُ اللّه ِ وَ بَرَكاتُهُ. أستَودِعُكَ اللّه َ وَ عَلَيكَ السَلامُ وَ رَحمَةُ اللّه ِ وَ بَرَكاتُهُ. آمَنّا بِالرَسولِ وَ بِما جِئتُم بِهِ وَ دَعَوتُم إلَيهِ. اللّهُمَّ لا تَجعَلهُ آخِرَ العَهدِ مِن زيارَتى وَليِّكَ. اللّهُمَّ لا تَحرِمنى ثَوابَ مَزارِه الَذى أوجَبتَ لَهُ، وَ يَسِّر لَنا العَودَ إلَيهِ، إن شاءَ اللّه ُ تَعالى.

علامه مجلسى در ذيل اين زيارت مى نويسد: در متن خبر، لفظى نيست كه بر اختصاص اين زيارت به روز عيد غدير دلالت داشته باشد.(1)

اللّهُمَّ إنّى وَقَفتُ عَلى بابِ بَيتٍ مِن بُيوتِ نَبيِّك، وَ قَد مَنَعتَ الناسَ الدُخولَ إلى بُيوتِهِ إلاّ بُإذنِ نَبيِّك؛ فَقُلتَ: «يا أيُّهَا الذينَ آمَنوا لا تَدخُلوا بُيوتَ النَبىِّ إلاّ أن يُؤذَنَ لَكُم» . وَ إنّى أعتَقِدُ حُرمَةَ نَبيِّك فى غَيبَتِهِ، كَما أعتَقِد فى حَضرَتِهِ. وَ أعلَمُ أنّ رَسولَكَ وَ خُلَفائَكَ أحياءٌ عِندَكَ يُرزَقونَ. يَرَونَ مَكانى فى وَقتى هذا، وَ يَسمَعونَ كَلامى، وَ أنَّكَ حَجَبتَ عَن سَمعى كَلامَهُم، وَ فَتحتَ بابَ فَهمى بِلَذيذِ مُناجاتِهِم.

فَإنّى أستَأذِنُكَ يا رَبِّ أوَّلاً، وَ أستَأذِنُ رَسولَكَ ثانيا، وَ أستَأذِنُ خَليفَتَكَ الإمامَ المُفتَرَضِ عَلىَّ طاعَتُهُ فِى الدُخولِ فى ساعَتى هذِهِ، وَ أستَأذِنُ مَلائِكَتَكَ المُوَكَّلينَ بِهذِهِ البُقعَةِ المُبارَكَةِ المُطيعَةِ لَكَ السامِعَةِ. السَلامُ عَلَيكُم أيُّهَا المَلائِكَةِ المُوَكَّلونَ بِهذَا المَشهَدِ المُبارَكِ، وَ رَحمَةُ اللّه ِ وَ بَرَكاتُهُ.

بِإذنِ اللّه ِ وَ إذنِ رَسولِهِ، وَ إذنِ خُلَفائِهِ وَ إذنِ هذَا الإمامُ وَ إذنِكُم - صَلَواتُ اللّه ِ عَلَيكُم أجمعين - أدخُلُ هذَا البَيتِ، مُتَقَرِّبا إلَى اللّه ِ وَ رَسولِهِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطاهِرينَ. وَ كونوا مَلائِكةَ اللّه ِ أعوانى وَ كونوا أنصارى، حَتّى أدخُلُ هذَا البَيتِ، وَ أدعو اللّه َ بِفُنونِ الدَعواتِ، وَ أعتَرِفُ للّه ِ بِالعُبوديَّةِ، وَ لِهذَا الإمامِ وَ أبنائِهِ - صَلَواتُ اللّه ِ عَلَيهِم - بِالطاعَةِ:

خدايا، بر درى از درهاى خانه اى از خانه هاى پيامبرت ايستاده ام، و تو مردم را از داخل شدن بدون اجازه پيامبرت منع كرده اى، آنجا كه در قرآن فرمودى: «اى مؤمنان به خانه هاى پيامبر وارد نشويد مگر اينكه به شما اجازه دهند» . و من احترام پيامبرت

ص: 26

را در نبودنِ ظاهرىِ او اعتقاد دارم، همانگونه كه در حضور او اعتقاد دارم، و مى دانم كه رسولت و جانشينانت همواره زنده اند و نزد تو روزى داده مى شوند. محل ايستادنم در اينجا را مى بينند و سخنم را مى شنوند و به سلامم پاسخ مى دهند، ولى تو گوشم را از شنيدن كلامشان در پرده قرار داده اى و درب فهم مرا به چشيدن لذّت مناجاتشان باز كرده اى.

من ابتدا از تو اى پروردگارم اجازه مى خواهم، و دوم از پيامبرت اذن مى خواهم، و از خليفه ات امامى كه اطاعتش را بر من واجب كرده اى اجازه مى خواهم كه در اين لحظه وارد شوم. و سوم از فرشتگان گماشته شده به اين بارگاه مبارك كه فرمانبردار و گوش به فرمان تو هستند. سلام بر شما اى فرشتگانِ گماشته شده بر اين مكان مبارك و رحمت خدا و بركات او.

با اجازه خدا و اجازه پيامبرش و اجازه جانشينانش و اجازه اين امام و اجازه شما (اى فرشتگان) - كه دورودهاى خدا بر شما باد - به اين خانه وارد مى شوم. در حالى كه به خدا و پيامبرش محمد و خاندان پاكش تقرّب مى جويم. اى فرشتگان خدا، پشتيبان و ياوران من باشد، تا وارد اين خانه شوم و خداوند را به انواع دعاها بخوانم، و براى خدا به بندگى و براى اين امام و فرزندانش - كه درود خدا بر ايشان باد - به فرمانبرداى اعتراف كنم.

سپس با پاى راست وارد شو و آهسته پيش برو تا به ضريح مطهر برسى. ضريح را رو به رو قرار بده و پشت به قبله بايست و بگو:

وَ وَارِثَ عِلْمِ النَّبِيِّينَ وَ وَلِىَّ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ مَوْلاىَ وَ مَوْلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ رَحْمَةُ اللّه ِ وَ بَرَكَاتُهُ. السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَوْلاىَ يَا أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ يَا أَمِينَ اللّه ِ فِى أَرْضِهِ وَ سَفِيرَهُ فِى خَلْقِهِ وَ حُجَّتَهُ الْبَالِغَةَ عَلَى عِبَادِهِ.

السَّلامُ عَلَيْكَ يَا دِينَ اللّه ِ الْقَوِيمَ وَ صِرَاطَهُ الْمُسْتَقِيمَ. السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبَأُ الْعَظِيمُ الَّذِى هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ وَ عَنْهُ يُسْأَلُونَ. السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آمَنْتَ بِاللّه ِ وَ هُمْ مُشْرِكُونَ وَ صَدَّقْتَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ مُكَذِّبُونَ وَ جَاهَدْتَ [فِى اللّه ِ ]وَ هُمْ مُحْجِمُونَ [مُجْمِحُونَ] وَ عَبَدْتَ اللّه َ مُخْلِصا لَهُ الدِّينَ صَابِرا مُحْتَسِبا حَتَّى أَتَاكَ الْيَقِينُ، أَلا لَعْنَةُ اللّه ِ عَلَى الظَّالِمِينَ. السَّلامُ عَلَيْكَ يَا سَيِّدَ الْمُسْلِمِينَ وَ يَعْسُوبَ الْمُؤْمِنِينَ وَ إِمَامَ الْمُتَّقِينَ وَ قَائِدَ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ وَ رَحْمَةُ اللّه ِ وَ بَرَكَاتُهُ.

أَشْهَدُ أَنَّكَ أَخُو رَسُولِ اللّه ِ، وَ وَصِيُّهُ، وَ وَارِثُ عِلْمِهِ، وَ أَمِينُهُ عَلَى شَرْعِهِ، وَ خَلِيفَتُهُ فِى أُمَّتِهِ، وَ أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِاللّه ِ وَ صَدَّقَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى نَبِيِّهِ. وَ أَشْهَدُ أَنَّهُ قَدْ بَلَّغَ عَنِ اللّه ِ مَا أَنْزَلَهُ فِيكَ. فَصَدَعَ بِأَمْرِهِ، وَ أَوْجَبَ عَلَى أُمَّتِهِ فَرْضَ طَاعَتِكَ وَ وِلايَتِكَ، وَ عَقَدَ عَلَيْهِمُ الْبَيْعَةَ لَكَ، وَ جَعَلَكَ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَا جَعَلَهُ اللّه ُ كَذَلِكَ.

ثُمَّ أَشْهَدَ اللّه َ تَعَالَى عَلَيْهِمْ فَقَالَ: أَ لَسْتُ قَدْ بَلَّغْتُ ؟ فَقَالُوا: اللَّهُمَّ بَلَى. فَقَالَ: اللَّهُمَّ اشْهَدْ وَ كَفَى بِكَ شَهِيدا وَ حَاكِما بَيْنَ الْعِبَادِ. فَلَعَنَ اللّه ُ جَاحِدَ وِلايَتِكَ بَعْدَ الاْءِقْرَارِ وَ نَاكِثَ عَهْدِكَ بَعْدَ الْمِيثَاقِ.

وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ وَفَيْتَ بِعَهْدِ اللّه ِ تَعَالَى، وَ أَنَّ اللّه َ تَعَالَى مُوفٍ لَكَ بِعَهْدِهِ، «وَ مَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهِ اللّه َ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرا عَظِيما» .(1)

وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ، الْحَقُّ الَّذِى نَطَقَ بِوِلايَتِكَ التَّنْزِيلُ، وَ أَخَذَ لَكَ الْعَهْدَ عَلَى الْأُمَّةِ بِذَلِكَ الرَّسُولُ.

ص: 28

وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ وَ عَمَّكَ وَ أَخَاكَ الَّذِينَ تَاجَرْتُمُ اللّه َ بِنُفُوسِكُمْ. فَأَنْزَلَ اللّه ُ فِيكُمْ:

«إِنَّ اللّه َ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِى سَبِيلِ اللّه ِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْدا عَلَيْهِ حَقّا فِى التَّوْرَيةِ وَ الاْءِنْجِيلِ وَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللّه ِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِى بَايَعْتُمْ بِهِ وَ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ . التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الاْمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ الْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللّه ِ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ» .(1)

أَشْهَدُ يَا أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ أَنَّ الشَّاكَّ فِيكَ مَا آمَنَ بِالرَّسُولِ الْأَمِينِ، وَ أَنَّ الْعَادِلَ بِكَ غَيْرَكَ عَانِدٌ [عَادِلٌ] عَنِ الدِّينِ الْقَوِيمِ الَّذِى ارْتَضَاهُ لَنَا رَبُّ الْعَالَمِينَ وَ أَكْمَلَهُ بِوِلايَتِكَ يَوْمَ الْغَدِيرِ.

وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ الْمَعْنِىُّ بِقَوْلِ الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ: «وَ أَنَّ هَذَا صِرَاطِى مُسْتَقِيما فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ» .(2) ضَلَّ وَ اللّه ِ وَ أَضَلَّ مَنِ اتَّبَعَ سِوَاكَ وَ عَنَدَ عَنِ الْحَقِّ مَنْ عَادَاكَ. اللَّهُمَّ سَمِعْنَا لِأَمْرِكَ وَ أَطَعْنَا وَ اتَّبَعْنَا صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ، فَاهْدِنَا رَبَّنَا وَ لا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا إِلَى طَاعَتِكَ وَ اجْعَلْنَا مِنَ الشَّاكِرِينَ لِأَنْعُمِكَ.

وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ لَمْ تَزَلْ لِلْهَوَى مُخَالِفا، وَ لِلتُّقَى مُحَالِفا، وَ عَلَى كَظْمِ الْغَيْظِ قَادِرا، وَ عَنِ النَّاسِ عَافِيا غَافِرا، وَ إِذَا عُصِىَ اللّه ُ سَاخِطا، وَ إِذَا أُطِيعَ اللّه ُ رَاضِيا، وَ بِمَا عَهِدَ إِلَيْكَ عَامِلاً. رَاعِيا لِمَا اسْتُحْفِظْتَ، حَافِظا لِمَا اسْتُودِعْتَ، مُبَلِّغا مَا حُمِّلْتَ، مُنْتَظِرا مَا وُعِدْتَ.

وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ مَا اتَّقَيْتَ ضَارِعا، وَ لا أَمْسَكْتَ عَنْ حَقِّكَ جَازِعا، وَ لا أَحْجَمْتَ عَنْ مُجَاهَدَةِ غَاصِبِيكَ [عَاصِيكَ] نَاكِلاً، وَ لا أَظْهَرْتَ الرِّضَى بِخِلافِ مَا يُرْضِى اللّه َ مُدَاهِنا، وَ لا وَهَنْتَ لِمَا أَصَابَكَ فِى سَبِيلِ اللّه ِ، وَ لا ضَعُفْتَ وَ لا اسْتَكَنْتَ عَنْ طَلَبِ حَقِّكَ مُرَاقِبا.

ص: 29

مَعَاذَ اللّه ِ أَنْ تَكُونَ كَذَلِكَ، بَلْ إِذْ ظُلِمْتَ احْتَسَبْتَ رَبَّكَ، وَ فَوَّضْتَ إِلَيْهِ أَمْرَكَ. وَ ذَكَّرْتَهُمْ فَمَا ادَّكَرُوا، وَ وَعَظْتَهُمْ فَمَا اتَّعَظُوا، وَ خَوَّفْتَهُمُ اللّه َ فَمَا تَخَوَّفُوا.

وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ يَا أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ جَاهَدْتَ فِى اللّه ِ حَقَّ جِهَادِهِ، حَتَّى دَعَاكَ اللّه ُ إِلَى جِوَارِهِ، وَ قَبَضَكَ إِلَيْهِ بِاخْتِيَارِهِ، وَ أَلْزَمَ أَعْدَاءَكَ الْحُجَّةَ بِقَتْلِهِمْ إِيَّاكَ، لِتَكُونَ الْحُجَّةُ لَكَ عَلَيْهِمْ مَعَ مَا لَكَ مِنَ الْحُجَجِ الْبَالِغَةِ عَلَى جَمِيعِ خَلْقِهِ.

السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ. عَبَدْتَ اللّه َ مُخْلِصا، وَ جَاهَدْتَ فِى اللّه ِ صَابِرا، وَ جُدْتَ بِنَفْسِكَ مُحْتَسِبا، وَ عَمِلْتَ بِكِتَابِهِ، وَ اتَّبَعْتَ سُنَّةَ نَبِيِّهِ، وَ أَقَمْتَ الصَّلاةَ، وَ آتَيْتَ الزَّكَاةَ، وَ أَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ، وَ نَهَيْتَ عَنِ الْمُنْكَرِ. مَا اسْتَطَعْتَ مُبْتَغِيا مَا عِنْدَ اللّه ِ، رَاغِبا فِيمَا وَعَدَ اللّه ُ. لا تَحْفِلُ بِالنَّوَائِبِ، وَ لا تَهِنُ عِنْدَ الشَّدَائِدِ، وَ لا تَحْجِمُ عَنْ مُحَارِبٍ أَفِكَ مَنْ نَسَبَ غَيْرَ ذَلِكَ إِلَيْكَ، وَ افْتَرَى بَاطِلاً عَلَيْكَ، وَ أَوْلَى لِمَنْ عَنَدَ عَنْكَ.

لَقَدْ جَاهَدْتَ فِى اللّه ِ حَقَّ الْجِهَادِ، وَ صَبَرْتَ عَلَى الْأَذَى صَبْرَ احْتِسَابٍ، وَ أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِاللّه ِ، وَ صَلَّى لَهُ، وَ جَاهَدَ وَ أَبْدَى صَفْحَتَهُ فِى دَارِ الشِّرْكِ، وَ الْأَرْضُ مَشْحُونَةٌ ضَلالَةً، وَ الشَّيْطَانُ يُعْبَدُ جَهْرَةً. وَ أَنْتَ الْقَائِلُ: لا تَزِيدُنِى كَثْرَةُ النَّاسِ حَوْلِى عِزَّةً وَ لا تَفَرُّقُهُمْ عَنِّى وَحْشَةً، وَ لَوْ أَسْلَمَنِى النَّاسُ جَمِيعا لَمْ أَكُنْ مُتَضَرِّعا.

اعْتَصَمْتَ بِاللّه ِ فَعَزَزْتَ وَ آثَرْتَ الاْخِرَةَ عَلَى الْأُولَى. فَزَهِدْتَ وَ أَيَّدَكَ اللّه ُ وَ هَدَاكَ وَ أَخْلَصَكَ وَ اجْتَبَاكَ. فَمَا تَنَاقَضَتْ أَفْعَالُكَ، وَ لا اخْتَلَفَتْ أَقْوَالُكَ، وَ لا تَقَلَّبَتْ أَحْوَالُكَ، وَ لا ادَّعَيْتَ وَ لا افْتَرَيْتَ عَلَى اللّه ِ كَذِبا، وَ لا شَرِهْتَ إِلَى الْحُطَامِ، وَ لا دَنَّسَكَ الاْثَامُ. وَ لَمْ تَزَلْ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكَ وَ يَقِينٍ مِنْ أَمْرِكَ، تَهْدِى إِلَى الْحَقِّ وَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ.

أَشْهَدُ شَهَادَةَ حَقٍّ، وَ أُقْسِمُ بِاللّه ِ قَسَمَ صِدْقٍ أَنَّ مُحَمَّدا وَ آلَهُ صَلَوَاتُ اللّه ِ عَلَيْهِمْ سَادَاتُ الْخَلْقِ، وَ أَنَّكَ مَوْلاىَ وَ مَوْلَى الْمُؤْمِنِينَ، وَ أَنَّكَ عَبْدُ اللّه ِ وَ وَلِيُّهُ وَ أَخُو الرَّسُولِ

ص: 30

وَ وَصِيُّهُ وَ وَارِثُهُ، وَ أَنَّهُ الْقَائِلُ لَكَ: وَ الَّذِى بَعَثَنِى بِالْحَقِّ مَا آمَنَ بِى مَنْ كَفَرَ بِكَ وَ لا أَقَرَّ بِاللّه ِ مَنْ جَحَدَكَ، وَ قَدْ ضَلَّ مَنْ صَدَّ عَنْكَ، وَ لَمْ يَهْتَدِ إِلَى اللّه ِ وَ لا إِلَىَّ مَنْ لا يَهْتَدِى بِكَ، وَ هُوَ قَوْلُ رَبِّى عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ إِنِّى لَغَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صَالِحا ثُمَّ اهْتَدَى»(1)، إِلَى وِلايَتِكَ.

مَوْلاىَ، فَضْلُكَ لا يَخْفَى، وَ نُورُكَ لا يُطْفَأُ [لا يُطْفَى]، وَ أَنَّ مَنْ جَحَدَكَ الظَّلُومُ الْأَشْقَى. مَوْلاىَ، أَنْتَ الْحُجَّةُ عَلَى الْعِبَادِ، وَ الْهَادِى إِلَى الرَّشَادِ، وَ الْعُدَّةُ لِلْمَعَادِ. مَوْلاىَ، لَقَدْ رَفَعَ اللّه ُ فِى الْأُولَى مَنْزِلَتَكَ، وَ أَعْلَى فِى الاْخِرَةِ دَرَجَتَكَ، وَ بَصَّرَكَ مَا عَمِىَ عَلَى مَنْ خَالَفَكَ، وَ حَالَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ مَوَاهِبِ اللّه ِ لَكَ.

فَلَعَنَ اللّه ُ مُسْتَحِلِّى الْحُرْمَةِ مِنْكَ، وَ ذَائِدِى الْحَقِّ عَنْكَ، وَ أَشْهَدُ أَنَّهُمُ الْأَخْسَرُونَ الَّذِينَ تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُمْ فِيهَا كَالِحُونَ.

وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ مَا أَقْدَمْتَ وَ لا أَحْجَمْتَ وَ لا نَطَقْتَ وَ لا أَمْسَكْتَ إِلا بِأَمْرٍ مِنَ اللّه ِ وَ رَسُولِهِ؛ قُلْتَ: وَ الَّذِى نَفْسِى بِيَدِهِ، لَقَدْ نَظَرَ إِلَىَّ رَسُولُ اللّه ِ صَلَّى اللّه ُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَضْرِبُ بِالسَّيْفِ قُدْما.

فَقَالَ: يَا عَلِىُّ، أَنْتَ مِنِّى بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى، إِلا أَنَّهُ لا نَبِىَّ بَعْدِى، وَ أُعْلِمُكَ أَنَّ مَوْتَكَ وَ حَيَاتَكَ مَعِى وَ عَلَى سُنَّتِى. فَوَ اللّه ِ مَا كَذِبْتُ وَ لا كُذِبْتُ وَ لا ضَلَلْتُ وَ لا ضُلَّ بِى وَ لا نَسِيتُ مَا عَهِدَ إِلَىَّ رَبِّى، وَ إِنِّى لَعَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّى، بَيَّنَهَا لِنَبِيِّهِ وَ بَيَّنَهَا النَّبِىُّ لِى، وَ إِنِّى لَعَلَى الطَّرِيقِ الْوَاضِحِ، أَلْفِظُهُ لَفْظا.

صَدَقْتَ وَ اللّه ِ وَ قُلْتَ الْحَقَّ، فَلَعَنَ اللّه ُ مَنْ سَاوَاكَ بِمَنْ نَاوَاكَ، وَ اللّه ُ جَلَّ اسْمُهُ يَقُولُ: «هَلْ يَسْتَوِى الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ» .(2)

ص: 31

فَلَعَنَ اللّه ُ مَنْ عَدَلَ بِكَ مَنْ فَرَضَ اللّه ُ عَلَيْهِ وِلايَتَكَ وَ أَنْتَ وَلِىُّ اللّه ِ وَ أَخُو رَسُولِهِ وَ الذَّابُّ عَنْ دِينِهِ، وَ الَّذِى نَطَقَ الْقُرْآنُ بِتَفْضِيلِهِ؛ قَالَ اللّه ُ تَعَالَى: «وَ فَضَّلَ اللّه ُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرا عَظِيما. دَرَجَاتٍ مِنْهُ وَ مَغْفِرَةً وَ رَحْمَةً وَ كَانَ اللّه ُ غَفُورا رَحِيما» .(1)

وَ قَالَ اللّه ُ تَعَالَى: «أَ جَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَ عِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللّه ِ وَ الْيَوْمِ الاْخِرِ وَ جَاهَدَ فِى سَبِيلِ اللّه ِ لا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللّه ِ وَ اللّه ُ لا يَهْدِى الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ. الَّذِينَ آمَنُوا وَ هَاجَرُوا وَ جَاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه ِ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ِ وَ أُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ. يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوَانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُقِيمٌ. خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدا إِنَّ اللّه َ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ» .(2)

أَشْهَدُ أَنَّكَ الْمَخْصُوصُ بِمِدْحَةِ اللّه ِ، الْمُخْلِصُ لِطَاعَةِ اللّه ِ، لَمْ تَبْغِ بِالْهُدَى بَدَلاً وَ لَمْ تُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّكَ أَحَدا. وَ أَنَّ اللّه َ تَعَالَى اسْتَجَابَ لِنَبِيِّهِ صَلَّى اللّه ُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِيكَ دَعْوَتَهُ، ثُمَّ أَمَرَهُ بِإِظْهَارِ مَا أَوْلاكَ لِأُمَّتِهِ إِعْلاءً لِشَأْنِكَ، وَ إِعْلانا لِبُرْهَانِكَ، وَ دَحْضا لِلْأَبَاطِيلِ وَ قَطْعا لِلْمَعَاذِيرِ.

فَلَمَّا أَشْفَقَ مِنْ فِتْنَةِ الْفَاسِقِينَ وَ اتَّقَى فِيكَ الْمُنَافِقِينَ، أَوْحَى إِلَيْهِ رَبُّ الْعَالَمِينَ: «يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَ اللّه ُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ» .(3)

فَوَضَعَ عَلَى نَفْسِهِ أَوْزَارَ الْمَسِيرِ، وَ نَهَضَ فِى رَمْضَاءِ الْهَجِيرِ. فَخَطَبَ وَ أَسْمَعَ وَ نَادَى فَأَبْلَغَ. ثُمَّ سَأَلَهُمْ أَجْمَعَ فَقَالَ: هَلْ بَلَّغْتُ ؟ فَقَالُوا: اللَّهُمَّ بَلَى. فَقَالَ: اللَّهُمَّ اشْهَدْ. ثُمَّ قَالَ: أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ؟ فَقَالُوا: بَلَى. فَأَخَذَ بِيَدِكَ وَ قَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهَذَا عَلِىٌّ مَوْلاهُ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ.

ص: 32

فَمَا آمَنَ بِمَا أَنْزَلَ اللّه ُ فِيكَ عَلَى نَبِيِّهِ إِلاّ قَلِيلٌ، وَ لا زَادَ أَكْثَرَهُمْ غَيْرَ تَخْسِيرٍ. وَ لَقَدْ أَنْزَلَ اللّه ُ تَعَالَى فِيكَ مِنْ قَبْلُ وَ هُمْ كَارِهُونَ: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِى اللّه ُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِى سَبِيلِ اللّه ِ وَ لا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللّه ِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَ اللّه ُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ. إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللّه ُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَ هُمْ رَاكِعُونَ. وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللّه َ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللّه ِ هُمُ الْغَالِبُونَ» .(1)

«رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَ اتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ» .(2) «رَبَّنَا لا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَ هَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ» .(3)

اللَّهُمَّ إِنَّا نَعْلَمُ أَنَّ هَذَا هُوَ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِكَ فَالْعَنْ مَنْ عَارَضَهُ وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَذَّبَ بِهِ وَ كَفَرَ، «وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَىَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ» .(4)

السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ سَيِّدَ الْوَصِيِّينَ وَ أَوَّلَ الْعَابِدِينَ وَ أَزْهَدَ الزَّاهِدِينَ وَ رَحْمَةُ اللّه ِ وَ بَرَكَاتُهُ وَ صَلَوَاتُهُ وَ تَحِيَّاتُهُ. أَنْتَ مُطْعِمُ الطَّعَامِ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينا وَ يَتِيما وَ أَسِيرا لِوَجْهِ اللّه ِ، لا تُرِيدُ مِنْهُمْ جَزَاءً وَ لا شُكُورا. وَ فِيكَ أَنْزَلَ اللّه ُ تَعَالَى: «وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» .(5)

وَ أَنْتَ الْكَاظِمُ لِلْغَيْظِ وَ الْعَافِى عَنِ النَّاسِ وَ اللّه يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ، وَ أَنْتَ الصَّابِرُ فِى الْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ، وَ أَنْتَ الْقَاسِمُ بِالسَّوِيَّةِ وَ الْعَادِلُ فِى الرَّعِيَّةِ وَ الْعَالِمُ بِحُدُودِ اللّه ِ مِنْ جَمِيعِ الْبَرِيَّةِ، وَ اللّه ُ تَعَالَى أَخْبَرَ عَمَّا أَوْلاكَ مِنْ فَضْلِهِ بِقَوْلِهِ: «أَ فَمَنْ كَانَ

ص: 33

مُؤْمِنا كَمَنْ كَانَ فَاسِقا لا يَسْتَوُونَ. أَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوَى نُزُلاً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ» .(1)

وَ أَنْتَ الْمَخْصُوصُ بِعِلْمِ التَّنْزِيلِ وَ حُكْمِ التَّأْوِيلِ وَ نَصِّ الرَّسُولِ، وَ لَكَ الْمَوَاقِفُ الْمَشْهُودَةُ وَ الْمَقَامَاتُ الْمَشْهُورَةُ وَ الْأَيَّامُ الْمَذْكُورَةُ؛ يَوْمَ بَدْرٍ وَ يَوْمَ الْأَحْزَابِ، إِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللّه ِ الظُّنُونَا.

«هُنَالِكَ ابْتُلِىَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُوا زِلْزَالاً شَدِيدا . وَ إِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِى قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ مَا وَعَدَنَا اللّه ُ وَ رَسُولُهُ إِلا غُرُورا . وَ إِذْ قَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ يَا أَهْلَ يَثْرِبَ لا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا وَ يَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِىَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَ مَا هِىَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلا فِرَارا» .(2)

وَ قَالَ اللّه ُ تَعَالَى: «وَ لَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللّه ُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّه ُ وَ رَسُولُهُ وَ مَا زَادَهُمْ إِلا إِيمَانا وَ تَسْلِيما» .(3) فَقَتَلْتَ عَمْرَهُمْ، وَ هَزَمْتَ جَمْعَهُمْ، وَ رَدَّ اللّه ُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرا، وَ كَفَى اللّه ُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ، وَ كَانَ اللّه ُ قَوِيّا عَزِيزا.

وَ يَوْمَ أُحُدٍ إِذْ يُصْعِدُونَ وَ لا يَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوهُمْ فِى أُخْرَاهُمْ وَ أَنْتَ تَذُودُ بُهَمَ الْمُشْرِكِينَ عَنِ النَّبِىِّ ذَاتَ الْيَمِينِ وَ ذَاتَ الشِّمَالِ، حَتَّى رَدَّهُمُ اللّه ُ تَعَالَى عَنْكُمَا خَائِفِينَ وَ نَصَرَ بِكَ الْخَاذِلِينَ.

وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ عَلَى مَا نَطَقَ بِهِ التَّنْزِيلُ: «إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئا وَ ضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ. ثُمَّ أَنْزَلَ اللّه ُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ

ص: 34

وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ»(1)؛ وَ الْمُؤْمِنُونَ أَنْتَ. وَ مَنْ يَلِيكَ، وَ عَمُّكَ الْعَبَّاسُ يُنَادِى الْمُنْهَزِمِينَ: يَا أَصْحَابَ سُورَةِ الْبَقَرَةِ، يَا أَهْلَ بَيْعَةِ الشَّجَرَةِ. حَتَّى اسْتَجَابَ لَهُ قَوْمٌ قَدْ كَفَيْتَهُمُ الْمَئُونَةَ وَ تَكَفَّلْتَ دُونَهُمُ الْمَعُونَةَ. فَعَادُوا آيِسِينَ مِنَ الْمَثُوبَةِ، رَاجِينَ وَعْدَ اللّه ِ تَعَالَى بِالتَّوْبَةِ؛ وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللّه ِ جَلَّ ذِكْرُهُ: «ثُمَّ يَتُوبُ اللّه ُ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ عَلَى مَنْ يَشَاءُ» .(2) وَ أَنْتَ حَائِزٌ دَرَجَةَ الصَّبْرِ، فَائِزٌ بِعَظِيمِ الْأَجْرِ.

وَ يَوْمَ خَيْبَرَ إِذْ أَظْهَرَ اللّه ُ خَوَرَ الْمُنَافِقِينَ، وَ قَطَعَ دَابِرَ الْكَافِرِينَ، وَ الْحَمْدُ للّه ِ رَبِّ الْعَالَمِينَ. «وَ لَقَدْ كَانُوا عَاهَدُوا اللّه َ مِنْ قَبْلُ لا يُوَلُّونَ الْأَدْبَارَ وَ كَانَ عَهْدُ اللّه ِ مَسْئُولاً» .(3)

مَوْلاىَ، أَنْتَ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ، وَ الْمَحَجَّةُ الْوَاضِحَةُ، وَ النِّعْمَةُ السَّابِغَةُ، وَ الْبُرْهَانُ الْمُنِيرُ. فَهَنِيئا لَكَ بِمَا آتَاكَ اللّه ُ مِنْ فَضْلٍ وَ تَبّا لِشَانِئِكَ ذِى الْجَهْلِ. شَهِدْتَ مَعَ النَّبِىِّ صَلَّى اللّه ُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ جَمِيعَ حُرُوبِهِ وَ مَغَازِيهِ، تَحْمِلُ الرَّايَةَ أَمَامَهُ وَ تَضْرِبُ بِالسَّيْفِ قُدَّامَهُ.

ثُمَّ لِحَزْمِكَ الْمَشْهُورِ وَ بَصِيرَتِكَ فِى الْأُمُورِ أَمَّرَكَ فِى الْمَوَاطِنِ، وَ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ أَمِيرٌ. وَ كَمْ مِنْ أَمْرٍ صَدَّكَ عَنْ إِمْضَاءِ عَزْمِكَ فِيهِ التُّقَى، وَ اتَّبَعَ غَيْرُكَ فِى مِثْلِهِ الْهَوَى. فَظَنَّ الْجَاهِلُونَ أَنَّكَ عَجَزْتَ عَمَّا إِلَيْهِ انْتَهَى.

ضَلَّ وَ اللّه ِ الظَّانُّ لِذَلِكَ وَ مَا اهْتَدَى، وَ لَقَدْ أَوْضَحْتَ مَا أَشْكَلَ مِنْ ذَلِكَ لِمَنْ تَوَهَّمَ وَ امْتَرَى بِقَوْلِكَ صَلَّى اللّه ُ عَلَيْكَ: قَدْ يَرَى الْحُوَّلُ الْقُلَّبُ وَجْهَ الْحِيلَةِ وَ دُونَهَا حَاجِزٌ مِنْ تَقْوَى اللّه ِ فَيَدَعُهَا رَأْىَ الْعَيْنِ، وَ يَنْتَهِزُ فُرْصَتَهَا مَنْ لا حَرِيجَةَ [جَرِيحَةَ] لَهُ فِى الدِّينِ.

صَدَقْتَ وَ اللّه ِ وَ خَسِرَ الْمُبْطِلُونَ.

وَ إِذْ مَاكَرَكَ النَّاكِثَانِ فَقَالا: نُرِيدُ الْعُمْرَةَ. فَقُلْتَ لَهُمَا: لَعَمْرُكُمَا مَا تُرِيدَانِ الْعُمْرَةَ، لَكِنْ

ص: 35

تُرِيدَانِ الْغَدْرَةَ. فَأَخَذْتَ الْبَيْعَةَ عَلَيْهِمَا وَ جَدَّدْتَ الْمِيثَاقَ، فَجَدَّا فِى النِّفَاقِ. فَلَمَّا نَبَّهْتَهُمَا عَلَى فِعْلِهِمَا، أَغْفَلا وَ عَادَا وَ مَا انْتَفَعَا، وَ كَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهِمَا خُسْرا.

ثُمَّ تَلاهُمَا أَهْلُ الشَّامِ. فَسِرْتَ إِلَيْهِمْ بَعْدَ الاْءِعْذَارِ، وَ هُمْ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ وَ لا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ، هَمَجٌ رَعَاعٌ ضَالُّونَ، وَ بِالَّذِى أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ فِيكَ كَافِرُونَ وَ لِأَهْلِ الْخِلافِ عَلَيْكَ نَاصِرُونَ. وَ قَدْ أَمَرَ اللّه ُ تَعَالَى بِاتِّبَاعِكَ وَ نَدَبَ الْمُؤْمِنِينَ إِلَى نَصْرِكَ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّه َ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ» .(1)

مَوْلاىَ، بِكَ ظَهَرَ الْحَقُّ وَ قَدْ نَبَذَهُ الْخَلْقُ، وَ أَوْضَحْتَ السُّنَنَ بَعْدَ الدُّرُوسِ وَ الطَّمْسِ. فَلَكَ سَابِقَةُ الْجِهَادِ عَلَى تَصْدِيقِ التَّنْزِيلِ، وَ لَكَ فَضِيلَةُ الْجِهَادِ عَلَى تَحْقِيقِ التَّأْوِيلِ. وَ عَدُوُّكَ عَدُوُّ اللّه ِ، جَاحِدٌ لِرَسُولِ اللّه ِ. يَدْعُو بَاطِلاً، وَ يَحْكُمُ جَائِرا، وَ يَتَأَمَّرُ غَاصِبا، وَ يَدْعُو حِزْبَهُ إِلَى النَّارِ.

وَ عَمَّارٌ يُجَاهِدُ وَ يُنَادِى بَيْنَ الصَّفَّيْنِ: الرَّوَاحَ الرَّوَاحَ إِلَى الْجَنَّةِ. وَ لَمَّا اسْتَسْقَى فَسُقِىَ اللَّبَنَ، كَبَّرَ وَ قَالَ: قَالَ لِى رَسُولُ اللّه ِ صَلَّى اللّه ُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: آخِرُ شَرَابِكَ مِنَ الدُّنْيَا ضَيَاحٌ مِنْ لَبَنٍ، وَ تَقْتُلُكَ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ. فَاعْتَرَضَهُ أَبُو الْعَادِيَةِ الْفَزَارِىُّ فَقَتَلَهُ. فَعَلَى أَبِى الْعَادِيَةِ لَعْنَةُ اللّه ِ وَ لَعْنَةُ مَلائِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ أَجْمَعِينَ.

وَ عَلَى مَنْ سَلَّ سَيْفَهُ عَلَيْكَ وَ سَلَلْتَ سَيْفَكَ عَلَيْهِ - يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ - مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُنَافِقِينَ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ، وَ عَلَى مَنْ رَضِىَ بِمَا سَاءَكَ وَ لَمْ يَكْرَهْهُ وَ أَغْمَضَ عَيْنَهُ وَ لَمْ يُنْكِرْ أَوْ أَعَانَ عَلَيْكَ بِيَدٍ أَوْ لِسَانٍ أَوْ قَعَدَ عَنْ نَصْرِكَ أَوْ خَذَلَ عَنِ الْجِهَادِ مَعَكَ أَوْ غَمَطَ فَضْلَكَ وَ جَحَدَ حَقَّكَ أَوْ عَدَلَ بِكَ مَنْ جَعَلَكَ اللّه ُ أَوْلَى بِهِ مِنْ نَفْسِهِ.

وَ صَلَوَاتُ اللّه ِ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اللّه ِ وَ بَرَكَاتُهُ وَ سَلامُهُ وَ تَحِيَّاتُهُ وَ عَلَى الْأَئِمَّةِ مِنْ آلِكَ

ص: 36

الطَّاهِرِينَ، إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

وَ الْأَمْرُ الْأَعْجَبُ وَ الْخَطْبُ الْأَفْظَعُ بَعْدَ جَحْدِكَ حَقَّكَ غَصْبُ الصِّدِّيقَةِ الطَّاهِرَةِ الزَّهْرَاءِ سَيِّدَةِ النِّسَاءِ فَدَكا، وَ رَدُّ شَهَادَتِكَ وَ شَهَادَةِ السَّيِّدَيْنِ سُلالَتِكَ وَ عِتْرَةِ الْمُصْطَفَى صَلَّى اللّه ُ عَلَيْكُمْ. وَ قَدْ أَعْلَى اللّه ُ تَعَالَى عَلَى الْأُمَّةِ دَرَجَتَكُمْ، وَ رَفَعَ مَنْزِلَتَكُمْ، وَ أَبَانَ فَضْلَكُمْ، وَ شَرَّفَكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ؛ فَأَذْهَبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرَكُمْ تَطْهِيرا. قَالَ اللّه ُ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنَّ الاْءِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعا. إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعا. وَ إِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعا. إِلا الْمُصَلِّينَ» .(1) فَاسْتَثْنَى اللّه ُ تَعَالَى نَبِيَّهُ الْمُصْطَفَى وَ أَنْتَ يَا سَيِّدَ الْأَوْصِيَاءِ مِنْ جَمِيعِ الْخَلْقِ، فَمَا أَعْمَهَ مَنْ ظَلَمَكَ عَنِ الْحَقِّ.

ثُمَّ أَفْرَضُوكَ سَهْمَ ذَوِى الْقُرْبَى مَكْرا، وَ أَحَادُوهُ عَنْ أَهْلِهِ جَوْرا. فَلَمَّا آلَ الْأَمْرُ إِلَيْكَ، أَجْرَيْتَهُمْ عَلَى مَا أَجْرَيَا رَغْبَةً عَنْهُمَا بِمَا عِنْدَ اللّه ِ لَكَ.

فَأَشْبَهَتْ مِحْنَتُكَ بِهِمَا مِحَنَ الْأَنْبِيَاءِ عَلَيْهِمُ السَّلامُ عِنْدَ الْوَحْدَةِ وَ عَدَمِ الْأَنْصَارِ. وَ أَشْبَهْتَ فِى الْبَيَاتِ عَلَى الْفِرَاشِ الذَّبِيحَ عَلَيْهِ السَّلامُ؛ إِذْ أَجَبْتَ كَمَا أَجَابَ وَ أَطَعْتَ كَمَا أَطَاعَ إِسْمَاعِيلُ صَابِرا مُحْتَسِبا، إِذْ قَالَ لَهُ: «يَا بُنَىَّ إِنِّى أَرَى فِى الْمَنَامِ أَنِّى أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَا ذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِى إِنْ شَاءَ اللّه ُ مِنَ الصَّابِرِينَ» .(2) وَ كَذَلِكَ أَنْتَ لَمَّا أَبَاتَكَ النَّبِىُّ صَلَّى اللّه ُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ أَمَرَكَ أَنْ تَضْجَعَ فِى مَرْقَدِهِ وَاقِيا لَهُ بِنَفْسِكَ، أَسْرَعْتَ إِلَى إِجَابَتِهِ مُطِيعا وَ لِنَفْسِكَ عَلَى الْقَتْلِ مُوَطِّنا. فَشَكَرَ اللّه ُ تَعَالَى طَاعَتَكَ وَ أَبَانَ عَنْ جَمِيلِ فِعْلِكَ بِقَوْلِهِ جَلَّ ذِكْرُهُ «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللّه ِ» .(3)

ثُمَّ مِحْنَتُكَ يَوْمَ صِفِّينَ، وَ قَدْ رُفِعَتِ الْمَصَاحِفُ حِيلَةً وَ مَكْرا. فَأَعْرَضَ الشَّكُّ

ص: 37

وَ عُزِفَ الْحَقُّ وَ اتُّبِعَ الظَّنُّ. أَشْبَهَتْ مِحْنَةَ هَارُونَ إِذْ أَمَّرَهُ مُوسَى عَلَى قَوْمِهِ فَتَفَرَّقُوا عَنْهُ، وَ هَارُونُ يُنَادِى بِهِمْ وَ يَقُولُ: «يَا قَوْمِ إِنَّمَا فُتِنْتُمْ بِهِ وَ إِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمَنُ فَاتَّبِعُونِى وَ أَطِيعُوا أَمْرِى. قَالُوا لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْنَا مُوسَى» .(1) وَ كَذَلِكَ أَنْتَ لَمَّا رُفِعَتِ الْمَصَاحِفُ قُلْتَ: يَا قَوْمِ، إِنَّمَا فُتِنْتُمْ بِهَا وَ خُدِعْتُمْ. فَعَصَوْكَ وَ خَالَفُوا عَلَيْكَ وَ اسْتَدْعَوْا نَصْبَ الْحَكَمَيْنِ. فَأَبَيْتَ عَلَيْهِمْ وَ تَبَرَّأْتَ إِلَى اللّه ِ مِنْ فِعْلِهِمْ وَ فَوَّضْتَهُ إِلَيْهِمْ. فَلَمَّا أَسْفَرَ الْحَقُّ وَ سَفِهَ الْمُنْكَرُ وَ اعْتَرَفُوا بِالزَّلَلِ وَ الْجَوْرِ عَنِ الْقَصْدِ، اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِهِ وَ أَلْزَمُوكَ عَلَى سَفَهٍ؛ التَّحْكِيمَ الَّذِى أَبَيْتَهُ وَ أَحَبُّوهُ وَ حَظَرْتَهُ وَ أَبَاحُوا ذَنْبَهُمُ الَّذِى اقْتَرَفُوهُ. وَ أَنْتَ عَلَى نَهْجِ بَصِيرَةٍ وَ هُدىً وَ هُمْ عَلَى سُنَنِ ضَلالَةٍ وَ عَمىً.

فَمَا زَالُوا عَلَى النِّفَاقِ مُصِرِّينَ وَ فِى الْغَىِّ مُتَرَدِّدِينَ، حَتَّى أَذَاقَهُمُ اللّه ُ وَبَالَ أَمْرِهِمْ؛ فَأَمَاتَ بِسَيْفِكَ مَنْ عَانَدَكَ، فَشَقِىَ وَ هَوَى وَ أَحْيَا بِحُجَّتِكَ مَنْ سَعِدَ فَهُدِىَ. صَلَوَاتُ اللّه ِ عَلَيْكَ غَادِيَةً وَ رَائِحَةً وَ عَاكِفَةً وَ ذَاهِبَةً.

فَمَا يُحِيطُ الْمَادِحُ وَصْفَكَ، وَ لا يُحْبِطُ الطَّاعِنُ فَضْلَكَ. أَنْتَ أَحْسَنُ الْخَلْقِ عِبَادَةً، وَ أَخْلَصُهُمْ زَهَادَةً، وَ أَذَبُّهُمْ عَنِ الدِّينِ. أَقَمْتَ حُدُودَ اللّه ِ بِجُهْدِكَ [بِجَهْدِكَ]، وَ فَلَلْتَ عَسَاكِرَ الْمَارِقِينَ بِسَيْفِكَ. تُخْمِدُ لَهَبَ الْحُرُوبِ بِبَنَانِكَ، وَ تَهْتِكُ سُتُورَ الشُّبَهِ بِبَيَانِكَ، وَ تَكْشِفُ لَبْسَ الْبَاطِلِ عَنْ صَرِيحِ الْحَقِّ، لا تَأْخُذُكَ فِى اللّه ِ لَوْمَةُ لائِمٍ.

وَ فِى مَدْحِ اللّه ِ تَعَالَى لَكَ غِنىً عَنْ مَدْحِ الْمَادِحِينَ وَ تَقْرِيظِ الْوَاصِفِينَ؛ قَالَ اللّه ُ تَعَالَى:

«مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللّه َ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً» .(2) وَ لَمَّا رَأَيْتَ أَنْ قَتَلْتَ النَّاكِثِينَ وَ الْقَاسِطِينَ وَ الْمَارِقِينَ وَ صَدَقَكَ رَسُولُ اللّه ِ صَلَّى اللّه ُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَعْدَهُ، فَأَوْفَيْتَ بِعَهْدِهِ قُلْتَ: أَ مَا آنَ أَنْ تُخْضَبَ هَذِهِ مِنْ هَذِهِ أَمْ مَتَى يُبْعَثُ أَشْقَاهَا ؟ وَاثِقا بِأَنَّكَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكَ وَ بَصِيرَةٍ مِنْ أَمْرِكَ، قَادِمٌ عَلَى

ص: 38

اللّه ِ مُسْتَبْشِرٌ بِبَيْعِكَ الَّذِى بَايَعْتَهُ بِهِ، وَ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ.

اللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أَنْبِيَائِكَ وَ أَوْصِيَاءِ أَنْبِيَائِكَ، بِجَمِيعِ لَعَنَاتِكَ، وَ أَصْلِهِمْ حَرَّ نَارِكَ. وَ الْعَنْ مَنْ غَصَبَ وَلِيَّكَ حَقَّهُ، وَ أَنْكَرَ عَهْدَهُ، وَ جَحَدَهُ بَعْدَ الْيَقِينِ وَ الاْءِقْرَارِ بِالْوِلايَةِ لَهُ يَوْمَ أَكْمَلْتَ لَهُ الدِّينَ.

اللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ وَ مَنْ ظَلَمَهُ وَ أَشْيَاعَهُمْ وَ أَنْصَارَهُمْ. اللَّهُمَّ الْعَنْ ظَالِمِى الْحُسَيْنِ وَ قَاتِلِيهِ وَ الْمُتَابِعِينَ عَدُوَّهُ وَ نَاصِرِيهِ وَ الرَّاضِينَ بِقَتْلِهِ وَ خَاذِلِيهِ، لَعْنا وَبِيلا.

اللَّهُمَّ الْعَنْ أَوَّلَ ظَالِمٍ ظَلَمَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ مَانِعِيهِمْ حُقُوقَهُمْ. اللَّهُمَّ خُصَّ أَوَّلَ ظَالِمٍ وَ غَاصِبٍ لاِلِ مُحَمَّدٍ بِاللَّعْنِ، وَ كُلَّ مُسْتَنٍّ بِمَا سَنَّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ [وَ آلِ مُحَمَّدٍ] خَاتَمِ النَّبِيِّينَ، وَ عَلَى عَلِىٍّ سَيِّدِ الْوَصِيِّينَ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ، وَ اجْعَلْنَا بِهِمْ مُتَمَسِّكِينَ، وَ بِوِلايَتِهِمْ مِنَ الْفَائِزِينَ الاْمِنِينَ «الَّذِينَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ»(1) . (2)

خلقش، و حجّت رسايش بر بندگان.

سلام بر تو اى دين معتدل خدا، و راه راستش. سلام بر تو اى خبر بزرگى كه آنها در آن اختلاف كردند، و از آن بازخواست شوند. سلام بر تو اى اميرمؤمنان، به خدا ايمان آوردى، در حالى كه همه شرك مى ورزيدند، و حق را تصديق گفتى وقتى كه آنان را تكذيب مى نمودند، و جهاد كردى و آنان از جهاد عقب نشينى مى كردند.

خدا را عبادت كردى در حالى كه خالص نمودى براى او دين را، صبر كردى و به حساب خدا گذاشتى تا مرگ تو را دررسيد. آگاه باشيد لعنت خدا بر ستمكاران.

سلام بر تو اى آقاى مسلمانان و رئيس دين، و پيشواى اهل تقوا، و مقتداى سپيدرويان، و رحمت و بركات خدا بر تو باد. شهادت مى دهم كه تويى برادر رسول خدا، جانشين و وارث علمش و امين او بر قانونش و جانشين او در امّتش، و اول كسى كه به خدا ايمان آورد، و آنچه را بر پيامبرش نازل شده بود تصديق كرد.

و شهادت مى دهم كه آن حضرت همه آنچه را خدا درباره تو نازل كرد به مردم رساند، و امر خدا را درباره تو با صداى بلند اعلام كرد، و بر امّتش حتمى بودن طاعت و ولايتت را واجب نمود، و بيعت تو را بر عهده آنان نهاد، و حضرتت را نسبت به مؤمنان سزاوارتر از خودشان قرار داد، چنان كه خدا خود او را اين چنين قرار داد.

سپس پيامبر اسلام خدا را بر مردم شاهد گرفت و فرمود: آيا من آن نيستم كه رساندم. همه گفتند: به خدا آرى. پس فرمود: خدايا گواه باش، و تو براى گواهى و حاكميت بين بندگان بسى. پس خدا لعنت كند منكر ولايتت را بعد از اقرار، و شكننده پيمانت را پس از پيمان بستن.

و شهادت مى دهم كه تو به عهد خداى تعالى وفا كردى، و خداى تعالى وفا كننده به عهد خويش براى توست، «و هر كس به آن پيمانى كه با خدا بسته وفا كند خدا پاداش بزرگى به او خواهد داد» .

و شهادت مى دهم كه تويى اميرمؤمنان هستى، و آن حقّى كه قرآن به ولايتت گويا

ص: 40

شد، و رسول خدا در اين زمينه براى تو از امّتت پيمان گرفت. و شهادت مى دهم كه تو و عمو و برادرت كسانى هستيد كه با خدا با جان هايتان معامله كرديد. پس خدا اين آيه را در حق شما نازل كرد:

«به درستى كه خدا از مؤمنان خريد جان ها و اموالشان را كه در عوض به آنها بهشت براى آنان باشد و در راه خدا پيكار مى كنند پس مى كشند و كشته مى شوند وعده اى است بر او محقق شده در تورات و انجيل و قرآن و كيست كه به عهد خود وفادارتر از خدا باشد پس شادى كنيد به معامله اى كه انجام داديد و اين است آن رستگارى بزرگ. آنان اند توبه كنندگان عبادت كنندگان روزه گيران ركوع كنندگان سجود كنندگان امر كنندگان به معروف نهى كنندگان از منكر و نگهبانان حدود خدا و به مؤمنان بشارت ده» .

شهادت مى دهم اى اميرمؤمنان، كه شك كننده درباره تو به رسول امين ايمان نياورده، و اينكه روى گرداننده از ولايت تو به ولايت غير، معاندانه روى گردان از دين است، دين ميانه اى كه پروردگار جهانيان براى ما پسنديده، و آن را روز غدير به ولايت تو كامل نموده است.

و گواهى مى دهم كه در اين گفته خداى عزيز رحيم، مقصود تويى: «به حقيقت اين است راه راست من از آن پيروى كنيد و راه هاى ديگر را پيروى ننماييد كه شما را از راه او پراكنده كند» . به خدا سوگند گمراه شد، و گمراه كرد كسى كه از غير تو پيروى نمود، و كسى كه تو را دشمن داشت، ستيزه ورزان از حق روى گرداند.

خدايا، امرت را شنيديم و اطاعت كرديم و راه راست تو را پيروى نموديم. پروردگارا ما را هدايت كن، و بعد از اينكه ما را به طاعتت هدايت كردى دل هايمان را منحرف مساز و ما را از سپاسگزاران نعمت هايت قرار ده.

و شهادت مى دهم كه تو پيوسته با هواى نفس مخالف، و با پرهيزكارى هم پيمان،

ص: 41

و به فرو خوردن خشم توانا و گذشت كننده از مردم و آمرزنده آنان بودى، و زمانى كه خدا معصيت مى شود خشمناك، و هنگامى كه اطاعت مى شود خشنودى. به آنچه خدا با تو پيمان بسته بود عامل بودى، و آنچه نگهدارى اش از تو خواسته شده بود رعايت نمودى، و آنچه به تو سپرده شده بود حفظ كردى، و آنچه از حق بر عهده ات نهاده شده بود رساندى، و آنچه را به آن وعده داده شدى به انتظار نشستى.

و شهادت مى دهم كه از روى زبونى محافظه كارى نكردى، و در اثر بى تابى و عجز از گرفتن حقت باز نايستادى، و به خاطر ترس و وحشت، از پيكار با غاصبان ولايتت قدم به عقب نگذاشتى، و به علت سستى بر خلاف آنچه خدا را خشنود مى كند اظهار خشنودى ننموده، و براى آنچه در راه خدا به تو دررسيده سست نشدى، و به خاطر ترس و زبونى از خواستن حقّت ناتوان و درمانده نگشتى.

پناه به خدا از اينكه چنين باشى. بلكه زمانى كه مورد ستم واقع شدى، به حساب پروردگارت گذاشتى و كارت را به او واگذار كردى. و ستمكاران را پند دادى ولى نپذيرفتند، و اندرز دادى ولى قبول نكردند، و آنان را از خدا ترساندى ولى نترسيدند.

و شهادت مى دهم كه تو اى اميرمؤمنان در راه خدا به حق جهاد كردى، تا اينكه خدا تو را به جوارش فرا خواند، و به اختيارش تو را به جانب خود قبض روح كرد، و حجتت را بر دشمنانت ختم كرد، با به قتل رساندن تو را، تا حجت به سود تو و زيان باشد، همراه با آنچه براى تو بود از حجت هاى رسا بر همه خلق.

سلام بر تو اى اميرمؤمنان. خدا را خالصانه عبادت كردى، و صابرانه در راه خدا جهاد نمودى، و به حساب خدا جانبازى كردى، و به كتابش عمل نمودى، و روش پيامبرش را پيروى كردى، و نماز را بپا داشتى، و زكات را پرداختى، و به معروف امر كردى، و تا توانستى از منكر نهى نمودى.

طالب بودى آنچه را نزد خداست، راغب بودى در آنچه خدا وعده داد. كاسه

ص: 42

صبرت از پيش آمدها لبريز نشد، و هنگام سختى ها سست نگشتى. از مقابل هيچ جنگجويى بازنگشتى. آنكه غير اين امور را به تو نسبت داد تهمت زد، و به باطل دروغ بر تو بست، و مرگ بر كسى كه با اصرار بر مخالفت با تو از تو روى گرداند.

به راستى در راه خدا به حق جهاد كردى، و بر آزار مردم به نيكى صبر كردى؛ صبرى به حساب خدا. تويى اول كسى كه به خدا ايمان آوردى، و براى او نماز خواندى و جهاد كردى، و خود را در خانه شرك براى حق آشكار نمودى، در حالى كه زمين انباشته به گمراهى بود، و شيطان آشكارا عبادت مى شد.

و تويى گوينده اين سخن: كثرت مردم در پيرامونم عزتى به من نيفزايد و پراكنده شدن شان ترسى به من اضافه نكند. اگر همه مردم از من دست بردارند نالان نشوم. پناهنده به خدا شدى و عزت يافتى. آخرت را بر دنيا برگزيدى و پارسا گشتى. خدا تأييدت نمود و راهنمايى فرمود، و در گردونه خلوص قرار داد، و تو را برگزيد.

كردارهايت ضد و نقيض نشد. گفتارهايت اختلاف نيافت. حالاتت زير و رو نگشت. ادعاى بيهوده نكردى، و بر خدا دروغ نبستى، و به متاع اندك دنيا طمع نورزيدى. گناهان تو را آلوده نساخت. همواره امورت بر پايه برهانى از سوى پروردگارت بود. در كارت بر يقين بودى. به سوى حق و راه مستقيم هدايت مى نمودى.

شهادت مى دهم شهادت حق و سوگند مى خورم سوگند صدق، كه محمد و خاندانش درود خدا بر آنان باد سروران خلق اند، و اينكه تو مولاى من و مولاى همه مؤمنانى. تو بنده خدا و ولىّ او و برادر جانشين و وارث او هستى، و او گوينده اين سخن به حضرت توست: سوگند به كسى كه مرا به حق برانگيخت به من ايمان نياورد آن كه به تو كافر شد، و به خدا اقرار ننمود آن كه به انكار تو برخاست. گمراه شد كسى كه مردم را از تو بازداشت، و به سوى خدا و به جانب من راه نيافت. و اين گفتار پروردگار عزّ و جلّ من است: «من آمرزنده ام آن كس را كه توبه كرد و ايمان آورد و عمل شايسته انجام داد سپس راه يابد» به سوى ولايت تو.

مولاى من، فضل تو مخفى نمى ماند، و نورت خاموش نگردد، و آن كه تو را انكار

ص: 43

كند ستمكار و بدبخت است.

مولاى من، تو حجت بر بندگانى و راهنماى به سوى راه راستى، و ذخيره روز معادى.

مولاى من، خدا مقامت را در دنيا بلند كرد، و درجه ات را در آخرت والا گردانيد، و بينايت نمود به آنچه بر كسى كه با تو مخالفت كرد پوشيده ماند، و بين تو و موهبت هاى خدا حجاب شد.

لعنت خدا بر حلال شمارندگان حرمتت، و دفع كنندگان حقّت، و شهادت مى دهم كه آنان از زيانكارترين مردمى هستند كه آتش چهره آنان را مى سوزاند، و در ميان دوزخ زشت و عبوس هستند.

و شهادت مى دهم كه اقدام نكردى، و قدم به عقب نگذاشتى، و سخن نگفتى و باز نايستادى مگر به فرمان خدا و رسولش.

خود فرمودى: سوگند به آن كه جانم در دست اوست، رسول خدا - درود خدا بر او و خاندانش باد - به من نظر كرد، در حالى كه پيش قدمانه شمشير مى زدم، ايشان به من فرمود: اى على تو نسبت به من به منزله هارونى نسبت به موسى، جز اينكه بعد از من پيغمبرى نيست. و من تو را خبر مى دهم كه مرگ و زندگى تو با من و بر اساس راه و رسم من است.

به خدا سوگند دروغ نگفتم و به من دروغ گفته نشد، و گمراه نشدم و كسى به وسيله من گمراه نشده، و آنچه را پروردگارم با من عهد كرده فراموش نكردم. من بر برهانى از سوى پروردگارم هستم كه براى پيامبرش بيان نموده و پيامبر نيز براى من بيان داشته است، و من به راستى بر راه روشن هستم كه آن را صريح مى گويم با صراحت تمام: اى اميرمؤمنان، به خدا سوگند راست گفتى و حق گفتى.

پس خدا لعنت كند كسى را كه تو را با آن كه با تو دشمنى كرد برابر قرار داد، در حالى كه خدا مى فرمايد: «آيا كسانى كه مى دانند با كسانى كه نمى دانند برابرند» .

پس خدا لعنت كند كسى را كه مساوى تو قرار داد آن كس را كه خدا ولايتت را بر

ص: 44

او واجب كرد. و حال اينكه تو ولىّ خدايى، و برادر رسول خدايى و دفاع كننده از دين خدايى، و كسى هستى كه قرآن به برترى اش گوياست؛ خداى تعالى فرمود: «خدا جهاد كنندگان را بر نشستگان برترى داد به اجرى بزرگ. درجات و مغفرت و رحمت از جانب او براى جهاد گنندگان است و خدا همواره آمرزنده و مهربان است» .

و خداى تعالى فرمود: «آيا آب دهى به حاجيان و آب دادن در مسجدالحرام را قرار داده ايد همانند آن كس كه به خدا و روز جزا ايمان آورده و در راه خدا جهاد كرده است هرگز پيش خدا برابر نيستند خدا گروه ستمكاران را هدايت نمى كند. آنان كه ايمان آورده اند و هجرت كردند و در راه خدا با اموال و جان هايشان جهاد كردند از جهت مقام به نزد خدا برتر اند و ايشان رستگاران اند. نويدشان مى دهد پروردگارشان به رحمتى از جانب خود و خشنودى و بهشت هايى كه در آنها نعمت پايدار براى آنان باشد در آن بهشت ها جاودانند. به راستى كه نزد خدا پاداشى بزرگ است» .

شهادت مى دهم كه تو به ستايش خدا مخصوص گشته اى، و مخلص در طاعت خدايى. براى هدايت جايگزينى نجستى، و در بندگى پروردگارت احدى را شريك نساختى. خداى تعالى دعاى پيامبرش - درود خدا بر او و خاندانش - را در حق تو اجابت كرد. سپس اظهار آنچه تو را سزاوار حكومت بر ملّتش كرده بود به او فرمان داد، براى بالا بردن شأنت، و علنى ساختن برهانت، و دفع باطل ها، و بريدن بهانه ها.

پس زمانى كه از آشوب اهل فسق بيمناك شد، و درباره تو در برابر منافقان محافظه كارى كرد، پروردگار جهانيان به او وحى كرد: «اى رسول آنچه از پروردگارت به تو نازل شده به مردم برسان اگر انجام ندهى پيام خدا را نرسانده اى خدا تو را از مردم حفظ مى كند» .

پس او بارهاى سنگين سفر را بر دوش جان نهاد، و در حرارت شديد نيمه روز برخاست. سخنرانى كرد و شنواند و فرياد زد. پس پيام حق را رساند، سپس از همه آنها پرسيد: آيا رساندم ؟ گفتند: به خدا قسم آرى. فرمود: خدايا شاهد باش.

سپس به مردم خطاب كرد: آيا من آن نيستم كه به مؤمنان از خود آنان سزاوارترم ؟

ص: 45

گفتند: آرى. پس دست تو را گرفت و فرمود: هر كس را كه من مولاى اويم، پس اين على مولاى او است. خدايا، دوست بدار هر كه او را دوست دارد، و دشمن بدار هر كه او را دشمن دارد، و يارى كن كسى را كه يارى اش كند، و خوار كن هر كه خوارش سازد.

پس به آنچه خدا درباره تو بر پيامبرش نازل كرد ايمان نياورد جز عده اى اندك، و اكثرشان را نيفزود جز زيانكارى. پيش از آن نيز خدا در حق تو اين آيه را ناز كرد در حالى كه آنان دوست نداشتند:

«اى كسانى كه ايمان آورده ايد هر كه از شما از دينش برگردد خدا به زودى قومى را بياورد كه آنها را دوست دارد و آنها هم خدا را دوست دارند بر مؤمنان نرمند و بر كافران سخت در راه خدا جهاد كنند از سرزنش سرزنش كنندگان نمى ترسند اين است فضل خدا به هر كه بخواهد عنايت مى كند خدا گسترانده و داناست. جز اين نيست كه شما ولىّ خدا و رسول او و همه آنانى هستند كه ايمان آورند و آنانى كه نماز را بر پا مى دارند و زكات مى دهند در حالى كه ركوع كننده اند. و هر كه با خدا و رسولش و كسانى كه ايمان آوردند دوستى كند پس حزب خدا حزب پيروز است» .

«پروردگارا به آنچه نازل كردى ايمان آورديم و از پيامبر پيروى نموديم پس ما را با گواهان بنويس» . «پروردگارا دل هاى ما را پس از آنكه هدايت مان كردى منحرف مساز و به ما از نزد خود رحمتى ببخش كه تو بسيار بخشنده اى» .

خدايا، ما مى دانيم كه اين گفتار از نزد تو حق است، پس لعنت كن كسى را كه با آن معارضه كرد و به آن كبر ورزيد و آن را تكذيب كرد و كافر شد، «و زود است بدانند كسانى كه ستم كردند به چه بازگشت گاهى برگردند» .

سلام بر تو اى اميرمؤمنان و سرور جانشينان، و رأس عبادت كنندگان، و پارساترين پارسايان، و رحمت خدا و بركات و درودها و تحيّاتش بر تو باد. تويى خوراننده طعام در حال دوست داشتن آن به درمانده و يتيم و اسير، تنها به خاطر خشنودى خدا. كه از آنها پاداش و سپاسى نمى خواستى، و خداى تعالى در حق تو

ص: 46

چنين گفت: «ديگران را بر خود ترجيح مى دهند گر چه خود تهيدست باشند هر كه از بخل وجودش محفوظ ماند پس آنانند از رستگاران» .

تويى فروبرنده خشم، و گذشت كننده از مردم، و خدا نيكوكاران را دوست دارد. تويى صبر كننده در تنگدستى و پريشان حالى و به هنگام جنگ. تويى بخش كننده به برابرى، و دادگر در ميان ملّت، و آگاه به مقرّرات خدا از ميان همه انسان ها. خداى تعالى خبر داد از آنچه سزاوار كرده تو را از فضلش به گفته اش: «آيا كسى كه مؤمن است همانند كسى است كه فاسق است هرگز برابر نيستند. اما كسانى كه ايمان آورده اند و كار شايسته كردند براى آنها بهشت هاى خويش جايگاه جهت پذيرايى به پاداش آنچه انجام دادند» .

و تويى اختصاص يافته به علم قرآن، و حكم تأويل، و صريح گفتار پيامبر، و توراست موقعيت هاى گواهى شده، و مقامات مشهور، و روزهاى ياد شده؛ روز بدر، و روز احزاب «آن زمان كه چشم ها منحرف و جان ها به گلوها رسيد و به خدا گمان مى برديد گمان هاى گوناگون در آنجا اهل ايمان آزمايش شدند و دچار تزلزل روحى گشتند تزلزل سخت. آن هنگام اهل نفاق و آنان كه در دل هايشان بيمارى بود گفتند خدا و رسولش جز فريب به ما وعده ندادند. و در آن زمان گروهى از آنان گفتند اى اهل مدينه جايى براى شما نيست بازگرديد و جمعى از آنان از پيامبر اجازه مى خواستند مى گفتند خانه هاى ما باز و بى حفاظ است و حال آنكه بى حفاظ نبود آنان جز فرار از جنگ قصدى نداشتند» .

و خداى تعالى فرمود: «همين كه اهل ايمان دسته هاى كفر و شرك را ديدند گفتند اين همان است كه خدا و رسولش به ما وعده داد خدا و رسولش راست گفتند و آنان را نيفزود مگر ايمان و تسليم» . پس عمرو قهرمان آنها را كشتى، و جمع آنان را فرارى دادى، «و خدا آنان را كه كافر بودد با خشمشان بازگرداند در حالى كه به غنيمتى دست نيافتند و خدا جنگ را از اهل ايمان كفايت كرد و خدا نيرومند و عزيز است» .

و روز احد «هنگامى كه از اطراف پيامبر فرار مى كردند و به احدى اعتنا

ص: 47

نمى نمودند و پيامبر آنان را از پشت سرشان به كارزار دعوت مى كرد» ، تو بودى كه مشركان را براى حفظ پيامبر به راست و چپ دفع مى كردى تا خدا گزند آنان را در حالى كه ترسان بودند از شما دو بزرگوار برگرداند، و شكست خوردگان را به وسيله تو يارى كرد.

و روز حنين، بنا بر آنچه قرآن در اين آيه به آن گويا شد: «زمانى كه نفرات زياد شما باعث شگفتى شما شد ولى شما را به هيچ وجه بى نياز نكرد و زمين با آن فراخى اش بر شما تنگ شد سپس روى گردانده فرار كرديد. آنگاه خدا آرامش خود را بر رسولش و بر مؤمنان نازل فرمود» .

«مؤمنان» تو بودى و همراهانت، و عمويت عباس شكست خوردگان را صدا زد: اى اصحاب سوره بقره، اى اهل بيت شجره، تا جماعتى به او پاسخ دادند. كه تو رنج آنها را كفايت كردى، و به جاى آنها كمك را عهده دار شدى. پس نوميد از پاداش برگشتند، و اميدوار به وعده خداى تعالى به توبه، و اين است سخن خدا كه عظيم باد يادش: «آنگاه خدا توبه مى پذيرد پس از آن توبه كسى را كه بخواهد در حالى كه تو درجه صبر را به دست آوردى و به مزد بزرگ پيروز شدى» .

و روز خيبر كه خدا شكست منافقان را آشكار كرد، و دنباله كافران را بريد، و سپاس خداى را پروردگار جهانيان، «در حالى كه آنها از پيش با خدا پيمان بسته بودند كه فرار نكنند و به يقين پيمان خدا مورد بازخواست است» .

مولاى من، تويى حجّت رسا، و راه روشن، و نعمت كامل، و برهان تابناك. پس گوارا باد تو را، آنچه خدا از برترى به تو داد، و نابود باد دشمن نادانت.

با پيامبر - درود خدا بر او و خاندانش - در تمام جنگ ها و لشگركشى هايش حاضر بودى. پيشاپيش پرچم اسلام را به دوش مى كشيدى، و در برابرش شمشير مى زدى. سپس تنها براى تدبير و كاردانى مشهودت و بينايى ات در امور، در تمام ميدان ها تو را به فرماندهى گماشت، و اميرى بر تو نبود.

چه بسيار كارهايى كه تقوا مانع اجراى تصميمت در آنها شد، اما جز تو در مثل آن

ص: 48

(تقوا پيشه نكرد و) از هواى نفس پيروى كرد. پس نادانان گمان كردند كه تو از آنچه او به آن رسيد عاجز شدى. به خدا قسم گمان كننده اين چنين گمراه شد و را نيافت. و تو واضح ساختى آنچه مشكل شده بود از اين امور، براى آن كه توهّم و ترديد كرد به گفتارت.

درود خدا بر تو كه فرمودى: گاهى انسان زبردست و چيره روى چاره را مى بيند، ولى در برابرش پرده اى از تقواى خداست. در نتيجه روى چاره را آشكار رها مى كند. ولى فرصت آن را غنيمت مى داند كسى در امر باكى ندارد. به خدا سوگند راست گفتى، و ياوه سرايان دچار زيان شدند.

هنگامى كه آن دو عهدشكن (طلحه و زبير) با تو به فريبكارى برخاستند، و گفتند: قصد عمره داريم، به آنان گفتى: به جان خودتان قسم قصد عمره نداريد، بكله قصد خيانت داريد. در نتيجه از آن دو نفر بيعت گرفتى، و پيمان را محكم كردى. پس در نفاق كوشيدند. زمانى كه بر كار نادرستشان آگاهشان كردى بى توجهى كردند و به كار خويش بازگشتند. ولى بهره مند نشدند، و سرانجام كار هر دو خسران شد.

سپس اهل شام خيانت آن دو را دنبال كردند. و تو پس از بستن راه غدر بر آنان به سويشان حركت كردى، ولى آنها به دين حق گردن ننهادند، و در قرآن تدبّر ننمودند. بى خردان پست و گمراهان ناجوانمرد، به آنچه در حق تو بر محمد نازل شده بود كافر اند، و ياوران مخالف تو، در حالى كه خدا به پيروى از تو امر كرد، و مؤمنان را به يارى تو فرا خواند، و فرمود خداى عزّ و جلّ: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد خدا را پروا كنيد و با راستگويان باشيد» .

مولاى من، حق بر تو نمايان شد، در حالى كه مردم آن را به يك سو انداختند، و تو روش هاى دينى را پس از كهنگى و نابودى آشكار ساختى. تو راست پيشينه جهاد بر پايه تصديق به قرآن، و تو راست فضيلت جهاد بر پايه تحقّق تأويل. و دشمن تو دشمن خدا، و انكاركننده رسول خداست. دعوت مى كند دعوت باطل، حكومت كند به ستم، فرمان مى دهد غاصبانه، دار و دسته اش را به دوزخ مى خواند، در حالى كه

ص: 49

عمّار جهاد مى كرد و ميان دو لشگر فرياد مى زد: كوچ كنيد، كوچ كنيد به سوى بهشت. و زمانى كه آب خواست، با شير سيراب شد، و تكبير زد و گفت: رسول خدا - درود خدا بر او و خاندانش - به من فرمود: آخرين نوشيدنى ات از دنيا مخلوطى است از شير، و تو را گروه متجاوز به قتل مى رساند. پس ابوالعاديه فزارى راه را بر عمّار گرفت و او را كشت. بر ابو العاديه لعنت خدا و لعنت فرشتگان خدا و همه پيامبران.

و لعنت بر كسى كه شمشير به روى تو كشيد، و تو به روى او شمشير كشيدى - اى اميرمؤمنان - از مشركان و منافقان تا روز قيامت، و بر آن كه خشنود شد به آنچه تو را غمگين ساخت، و غم تو را ناخوش نداشت و ديده بر هم نهاد و بى تفاوت گذشت، و علت و عاملش را انكار نكرد، يا عليه تو به دست و زبان كمك كرد، يا از يارى اش دست كشيد، يا از جهاد نمودن به همراه تو، كناره گيرى كرد، يا فضل تو را كوچك شمرد، و حقّت را انكار كرد، يا با تو برابر نمود كسى را كه خدا قرار داد تو را سزاوارتر به او از خود او. و درودهاى خدا و رحمت و بركات و سلام و تحيّاتش بر تو و بر امامان از خاندان پاك تو.

مسئله عجيب تر و كار سوزناك تر بعد از انكار حق تو، غصب فدك از فدك از صديقه طاهره زهرا عليهاالسلام سرور زنان، و نپذيرفتن گواهى تو و گواهى دو سرور از نسل و عترت تو (امام حسن و امام حسين عليهماالسلام) است، درود خدا بر شما باد. و حال آن كه خدا درجه شما را بر امت برتر گرداند، و منزلت شما را رفيع قرار داد، و فضل و شرفتان را بر جهانيان آشكار ساخت، و پليدى را از شما برد و پاكتان ساخت پاك ساختنى ويژه.

خداى عزّ و جلّ فرمود: «انسان بسيار حريص آفريده شده است. چون گزندى به او در رسد بى صبرى كند. و چون خيرى به او در رسد دريغ ورزد. جز نمازگزاران» . پس خداى متعال پيامبر برگزيده اش را و تو را - اى سرور جانشيان - از همه خلق استثنا كرد. پس آنان كه به تو ستم كردند چقدر از ديدن حق كور بودند.

سپس سهم خويشان پيامبر را از باب فريب براى تو مقرّر داشتند، ولى به جور

ص: 50

و ستم از اهلش برگرداندند. چون حكومت به تو برگشت با خويشان پيامبر در حالى كه از آن دو نفر روى گردان بودى، به خاطر پاداشى كه نزد خدا براى تو بود به همان صورت عمل كردى كه آن دو نفر عمل كردند. پس گرفتارى تو به آن دو نفر به گرفتارى پيامبران - درود خدا بر ايشان - در هنگام تنهايى و بى ياورى شبيه شد.

و در آرميدن در بستر پيامبر صلى الله عليه و آله شبيه به اسماعيل ذبيح - درود بر او - شدى؛ چه آن كه تو نيز مانند او قبول كردى و اطاعت نمودى، به همان صورت كه اسماعيل صابرانه و پاداش خواهانه اطاعت كرد. وقتى كه ابراهيم به و او گفت: «پسرم در خواب ديدم كه تو را ذبح مى كنم بنگر كه رأى تو چيست گفت پدر به آنچه دستور داده شده اى اقدام كن اگر خدا بخواهد مرا از بردباران خواهيد يافت» . و تو نيز زمانى كه پيامبر - درود خدا بر او و خاندانش - در بسترش خواباندت و به تو فرمان داد در خوابگاهش بيارامى و او را با جانت از شر دشمنانش حفظ كنى، فرمان بردارانه به پذيرش دعوتش شتافتى و خو را براى كشته شدن آماده كردى.

در نتيجه خدا از فرمان برداريت قدردانى كرد، و از كار زيبايت به گفتارش جلّ ذكره در قرآن پرده برداشت؛ آنجا كه فرمود: «و از مردم كسى است كه جانش را براى به دست آوردن خوشنودى خدا مى فروشد» .

سپس گرفتاريت در جنگ صفين - كه قرآن ها از روى حيله و فريب به نيزه ها بالا رفته بود - در نتيجه شك و ترديد پيدا شد، و حق به يك سو افتاد، و از گمان پيروى شد. اين گرفتارى ات شبيه به گرفتارى هارون شد؛ زمانى كه موسى او را بر قوم خود امارت داد، آنها از او پراكنده شدند. هارون بر سر آنان فرياد مى زد و مى گفت: «اى مردم شما به گوساله آزمايش شده ايد به درستى كه پروردگار شما خداى بخشنده است از من پيروى كنيد و از دستورم پيروى نماييد. گفتند همچنان روى آور به گوساله خواهيم بود تا موسى به سوى ما بازگردد» .

همچنين تو اى اميرمومنان، همين كه قرآن ها بالا رفت گفتى: اى ملت، شما به آن

ص: 51

آزمايش شديد و گرفتار نيرنگ گشته ايد، اما از خواسته تو سرپيچى كردند، و با تو به مخالفت برخاستند، و گماشتن دو داور را از تو تقاضا نمودند. تو از تقاضاى آنان سرباز زدى، و از عمل آنان به سوى خدا بيزارى جستى، و آن را به خودشان واگذاشتى.

پس زمانى كه حق آشكار شد و خطاى منكر روشن گشت و به لغزش و انحراف از راه حق اعتراف كردند، پس از آن دچار اختلاف شدند و از روى بى خردى تو را مجبور به پذيرفتن حكميّت كردند. حكميتى كه از آن سرباز زدى و آنان مى خواستند و تو از آن باز داشتى، روا دانستند گناهانشان را كه مرتكب شدند.

تو بر راه بينايى و هدايت بودى، و ايشان بر روش هاى گمراهى و كورى. همچنان بر نفاق اصرار داشتند و در گمراهى سرگردان بودند، تا خدا سنگينى كار ناپسندشان را به آنان چشاند، و كسى را كه با تو دشمنى كرد با شمشيرت به نابودى كشيد. پس بدبخت و نگون سار شد و با حجّت تو زنده كرد كسى را كه سعادت يافت و راهنمايى شد.

درود خدا بر تو باد بامداد و شامگاه، در حَضَر و در سفر. بر وصفت مدح كننده اى احاطه نكند، و عيب جويى برترى ات را نابود ننمايد. تو در عبادت بهترين خلقى، و در پارسايى خالص ترين آنانى، و در دفاع از دين سرسخت ترين ايشان. با كوششت حدود خدا را به پا داشتى، و با شمشيرت اردوهاى خارج از دين را فرارى دادى. با سرانگشت هايت شعله جنگ ها را خاموش ساختى، و با بيانت پرده هاى شبه را دريدى، و آميختگى باطل را از حق روشن بر طرف كردى. سرزنش هيچ سرزنش كننده اى تو را در راه خدا نگرفت.

مدح خداى تعالى تو را بى نياز كرد از مدح مداحان و ستايش وصف كنندگان؛ خداى تعالى فرمود: «از مؤمنان مردانى هستند كه به آنچه با خدا بر آن پيمان بسته بودند صادقانه وفا كردند گروهى بر سر پيمان خود به شهادت رسيدند و جمعى از آنان انتظار مى شكند و به هيچ روى تغيير نكردند» .

زمانى كه ديدى پيمان شكنان و ستمكاران و بيرون رفتگان از دين را كشتى،

ص: 52

و رسول خدا - كه درود خدا بر او و خاندانش باد - وعده اش را به تو راست گفته بود و تو هم به عهدش وفا كردى، گفتى: آيا وقت آن نرسيده كه اين محاسن به خون سر رنگين شود ؟ با چه زمان بدبخت ترين اين ملت براى اين كار برانگيخته مى شود. اطمينان داشتى به اينكه بر پايه برهانى از پروردگارت و بصيرت از كارت هستى، وارد شونده بارگاه خدايى، شادان به معامله اى كه انجام دادى، و اين است آن راستگارى بزرگ.

خدايا، كشندگان پيامبرانت، و جانشينان انبيايت را به تمام لعنت هايت لعنت كن، و آنان را ملازم حرارت آتشت گردان.

و لعنت كن كسى را كه حق ولىّ ات را غصب كرد، و پيمانش را انكار نمود، و او را پس از يقين و اقرار به ولايتش - روزى كه دين را براى او كامل كردى - منكر شد.

خدايا، قاتلان اميرمؤمنان و كسانى كه به او ستم كردند و پيروان و ياران آنان را لعنت كن.

خدايا، ستم كنندگان بر حسين را لعنت كن، و همچنين قاتلانش، و پيروى كنندگان از دشمنش و ياوران دشمنش و راضيان به قتلش، و دريغ كنندگان از يارى اش؛ لعنتى شديد و سخت.

خدايا، لعنت كن اول ستمكارى كه به خاندان محمد ستم كرد، و آنان را از حقوقشان بازداشت.

خدايا، اول ستمكار و غاصب حق خاندان محمد را به لعنت اختصاص ده، و هر پيروى كننده از آنچه او شيوه ساخت تا روز قيامت.

خدايا، درود فرست بر محمد خاتم پيامبران، و بر على سرور اوصيا، و خاندان پاكش، و ما را قرار ده از متمسّكين به آنان، و از كاميابان به ولايت شان، و ايمنى اى كه «نه بيمى بر آنان است و نه اندوهگين مى شوند» .

ص: 53

همچنين مرحوم شهيد اول در كتاب مزار خود(1)، و علامه بزرگوار مجلسى در بحار الانوار(2) و تحفة الزائر(3)، و محدث قمى در مفاتيح الجنان(4) و هدية الزائرين(5)، همگى زيارت غديريه را در آورده اند.

محدث قمى در مفتايح الجنان مى نويسد: ما در كتاب هدية الزائرين اشاره كرديم به سند اين زيارت، و آنكه اين زيارت را در هر روز از نزديك و دور مى شوند خواند. و اين فائده جليله اى است كه البته راغبين در عبادت و شائقين به زيارت حضرت شاه ولايت عليه السلام آن را غنيمت خواهند شمرد.

همچنين در كتاب شريف «هدية الزائرين» مى نويسد: مناسب ديدم در اينجا دو نكته مهم را ذكر كنم:

نكته اول

آنكه شيخ جليل محمد بن المشهدى رضوان اللّه عليه - كه از بزرگان علماست - در مزار كبير براى اين زيارت شريفه سند بسيار معتبرى ذكر نموده، كه كمتر خبرى به قوّت سند او مى رسد. و عبارت او در اين مقام چنين است:

وَ أخبَرَنِى الفَقيهُ الأجَلُّ أبوالفَضلِ شاذانُ بنُ جَبرَئيلِ القُمّىُّ رَضِىَ اللّه ُ عَنهُ ... ، تا آخر سند كه قبلاً ذكر شد.

ص: 55

و اين سلسله شريفه، همه از اعيان علما و شيوخ طايفه و رؤساء مذهب اند. جناب ابوالقاسم بن روح و عثمان بن سعيد، هر دو از سفراء امام عصر عليه السلام هستند. پس از دقت معلوم مى شود در تمام زيارات مأثوره، زيارتى به اين درجه از صحت و اعتبار و قوت سند پيدا نمى شود.

همچنين در مزار قديم - كه مؤلفش معاصر محمد بن المشهدى است - زيارت غديريه به همين سند با اختلاف جزئى آمده است؛ اينگونه كه تا ثقة الاسلام كلينى موافقت كرده، و پس از آن گفته است: عَن عَلىِّ بنِ إبراهيمَ، عَنِ الشَيخِ أبِى القاسِمِ بنِ روحٍ، عَنِ الشَيخِ الجَليلِ عُثمانِ بنِ سَعيدٍ. و به ملاحظه طبقات روات اين سند، اقرب است به صواب.

نكته دوم

آنكه در مزار قديم بعد از ذكر سند اين زيارت چنين فرموده است:

... فَتَقِفُ عَلى ضَريحِ مَولانا أميرِالمُؤمِنينَ عَلىِّ بنِ أبى طالِبٍ صَلَواتُ اللّه ِ عَلَيهِ. وَ كُلَّما حَضَرتَ مَشهَدَهُ الشَريفَ وَ أينَ حَلَلتَ مِنَ البِلادِ، فَزُرهُ بِهذِهِ الزيارَةِ. وَ خُصوصا يَومَ الغَديرِ ... .

اين عبارت صريح است در آنكه اين زيارت را در هر روز، از نزديك و دور مى شود خواند. اين فائده جليله اى است، كه البته راغبين در عبادت و شايقين زيارت حضرت شاه ولايت عليه السلام آن را غنيمت خواهند شمرد.(1)

از مجموع اين بحث نتيجه مى گيريم، اين زيارت به دليل سند بسيار معتبر و بى نظير، و متن بسيار بليغ و قوى و جامع، گنجينه اى است گهربار، كه بايد هر چه بيشتر از آن بهره برد، و آن را با تأمل در معانى ژرف و مضامين قوى همواره خواند و مدّ نظر قرار داد.

ص: 56

پدرم و عمويم - كه خداوند از هر دوى آنها راضى باد - برايم روايت كردند: از محمد بن نما، از محمد بن جعفر(1) ... . اين همان سند سابق است، تا آنجا كه مى گويد: و گويد وى در روز غدير همين زيارت را قرائت نمود، در همان سالى كه معتصم حضرت را تبعيد نمود. آن حضرت سر پا ايستاد و فرمود: سلام بر رسول اللّه خاتم پيامبران ... . انتهاى زيارت اينگونه بود: «الَذينَ لا خَوفٌ عَلَيهِم وَ لا هُم يَحزَنونَ»(2)، إنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ. تقريبا يك كتابچه بود، و ما به ذكر روايت نپرداختيم تا اين كتاب از مقصود اصلى اش - كه ذكر زيارات است - باز نماند.

و اما توضيح در مورد تك تك افرادى كه نامشان در سند زيارت آمده است:

1. شيخ محمد بن جعفر مشهدى: شيخ حرّ عاملى گويد: وى فردى فاضل و محدث و صدوق بود، و كتاب هايى داشت كه در آن از شاذان بن جبرئيل نقل روايت مى نمود.(3)

2. شيخ جليل و ثقه جناب ابوالفضل شاذان بن جبرئيل بن اسماعيل قمى: شيخ حرّ عاملى در مورد وى مى گويد: عالمى فاضل و فقيهى عظيم الشان و جليل القدر بوده است.(4)

3. شيخ امام جناب عمادالدين ابوجعفر محمد بن ابوالقاسم بن محمد بن على طبرى آملى: شيخ حرّ عاملى در مورد وى گويد: ايشان فقيه و ثقه بوده، و نزد شيخ ابوعلى بن شيخ ابوجعفر طوسى به قرائت حديث پرداخته است.(5)

4. شيخ ابوعلى حسن بن محمد بن حسن بن على طوسى: شيخ حرّ عاملى گويد: وى فردى عالم، فاضل، فقيه، محدث، ثقه و جليل القدر بود. شيخ منتجب الدين نيز

ص: 58

هنگام ذكر نام وى گويد: فقيه، ثقه و گرانقدرى بوده، كه همه مؤلفات پدر بزرگوارش را در محضر وى تلمّذ كرده است.(1)

5 . شيخ الطائفه ابوجعفر محمد بن حسن بن على طوسى (ت 358 - م 460 ق) : نجاشى در مورد وى گويد: وى فردى جليل در ميان علماى شيعه است، و ثقه و عين مى باشد. توضيح اينكه: كلمه «عين» نيز مانند ثقه از الفاظ تعديل و مدح مى باشد، و چون اصطلاح تخصصى است نبايد ترجمه شود، بلكه عينا به متن مقصد منتقل گردد.(2)

6 . محمد بن محمد بن نعمان: نجاشى گويد: محمد بن محمد بن نعمان بن عبدالسلام بن جابر بن نعمان بن سعيد بن جبير ... . شيخ ما و استاد ما - كه خدا از وى خشنود باد - فضيلتش در فقه و كلام و روايت و ثقه بودن و دانش او مشهورتر از آن است كه به وصف در آيد. شيخ حرّ عاملى نيز گفته است: محمد بن محمد بن نعمان، كنيه اش اباعبداللّه و ملقب به «مفيد» و معروف به «ابن المعلّم» ، از بزرگان مشايخ و اساتيد و علماى شيعه و رئيس و استاد ايشان است، و فضلش فزون تر از آن است كه قابل وصف و بيان باشد. مورد اعتمادترين فرد در زمان خود بوده است.(3)

7. ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسى بن قولويه: نجاشى گويد: ابوالقاسم از افراد ثقه در ميان اصحاب ما بود، و از برترين علماى شيعه در حديث و فقه مى باشد. نجاشى مى افزايد: هر صفت نيكى همچون ثقه و جميل و مانند آن كه مردم بدان متصف مى گردند، وى - يعنى ابوالقاسم - از همه اين صفات بالاتر بود. شيخ حرّ عاملى نيز بدين مطلب تصريح كرده است.(4)

ص: 59

8 . محمد بن يعقوب ابوجعفر كلينى: نجاشى گويد: شيخ و عالم بزرگ اصحاب ما (يعنى علماى شيعه) در زمان خود در رى بوده است، و وجه ايشان بوده است.(1)

9. على بن ابراهيم بن هاشم ابوالحسن قمى: نجاشى گويد: در حديث فردى ثقه و ثبت و مورد اعتماد بوده است. وى صحيح المذهب بوده است.(2)

10. ابراهيم بن هاشم ابوالحسن قمى: نجاشى گويد: اصالتا كوفى بوده كه به قم عزيمت نموده است. مرحوم خويى گويد: نظر من اين است كه شك كردن در وثاقت و مورد اعتماد بودن ابراهيم بن هاشم سزاوار نيست. وى سپس برخى دلائل وثاقت او را متذكر مى شود.(3)

11. ابوالقاسم حسين بن روح نوبختى: مرحوم خويى مى گويد: يكى از سفيران و نائبان خاص امام دوازدهم عليه السلام مى باشد، و شهرت بزرگوارى و عظمت وى ما را بى نياز ساخته از اينكه در شأن وى (و در توثيق اوى) اطاله كلام دهيم. وى در شعبان سال 326 بدرود حيات گفت.(4)

12. عثمان بن سعيد عَمرى: مرحوم خويى گويد: شيخ در كتاب رجال خود گاهى او را از اصحاب امام هادى عليه السلام برشمرده، و در جاى ديگر وى را از اصحاب امام عسكرى عليه السلام دانسته و گفته است: عثمان بن سعيد عمرى روغن فروش بوده و وى را سمّان خطاب مى كرده اند. كنيه اش ابوعمرو بوده است. فردى جليل القدر و ثقه و وكيل امام عسكرى عليه السلام بوده است. شيخ در شرح حال فرزند وى (محمد بن عثمان بن سعيد) گفته كه عثمان بن سعيد از جانب امام زمان عليه السلام وكيل بوده است، و وى در نزد شيعه منزلتى بس عظيم دارد.(5)

ص: 60

13. عبدالكريم بن طاووس: مرحوم خويى مى گويد: ابن داود گويد (م 947 ق) گفته است: عبدالكريم بن احمد بن موسى بن جعفر ... بن طاووس حسنى علوى، سرور ما و پيشواى معظم غياث الدين و فقيه و عالم علم انساب و نحوى و عروضى و زاهد و عابد بوده است، قدس اللّه روحه. رياست و نقابت سادات با وى پايان گرفت. وى يكتاى زمان خويش بود. در كربلا به دنيا آمد، و در حله رشد و نمو يافت، و در بغداد به تحصيل پرداخت، و در انتهاى عمر در كاظمين اقامت داشت. در شعبان 648 ق به دنيا آمد و در شوال سال 693 ق رحلت كرد.(1)

14. تعبير «والدى» در روايت سيد بن طاووس: سيد جمال الدين احمد بن موسى بن جعفر: شيخ حرّ عاملى گويد: سيد جمال الدين احمد بن موسى بن جعفر ... بن طاووس علوى حسنى، عالمى فاضل و صالح و زاهد و عابد و پرهيزكار و فقيه بوده است. وى محدثى نكته سنج و ثقه بوده است.(2)

15. تعبير «عمّى» در روايت سيد بن طاووس: سيد رضى الدين ابوالقاسم على بن موسى بن جعفر: شيخ حرّ عاملى گويد: سيد رضى الدين ابوالقاسم على بن موسى بن جعفر ... بن طاووس حسنى، سطح علمى و فضل و زهد و عبادت و تفقّه و مورد وثوق بودن وى مشهورتر از آن است كه نياز به ذكر و كنكاش داشته باشد.(3)

16. محمد بن نما: شيخ حرّ عاملى گويد: شيخ نجيب الدين ابوابراهيم محمد بن نما حلى، از فضلا و علماى عصر خود بوده است. وى كتبى دارد كه در آن از ابن ادريس نقل حديث مى كند، و جناب محقق جعفر بن حسن حلى نيز از وى نقل حديث مى نمايد.(4)

ص: 61

8 . عَلىٌّ عليه السلام النَبَأ العَظيمِ.

9. عَلىٌّ عليه السلام سَيِّدُ المُسلِمينَ، يَعسوبُ المُؤمِنينَ وَ إمامُ المُتَّقينَ وَ قائِدُ الغُرِّ المُحَجَّلينَ.

10. عَلىٌّ عليه السلام أخو رَسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله.

11. عَلىٌّ عليه السلام وَصىُّ رَسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله وَ وارِثُ عِلمِهِ وَ أمينُهُ عَلى شَرعِهِ وَ خَليفَتُهُ فى أمَّتِهِ.

12. عَلىٌّ عليه السلام أوَّلُ مَن آمَنَ بِاللّه ِ وَ صَدَّقَ بِما أنزِلَ عَلى نَبيِّهِ صلى الله عليه و آله.

13. عَلىٌّ عليه السلام أولى بِالمُؤمِنينَ مِن أنفُسِهِم.

14. عَلىٌّ عليه السلام الذابُّ عَن دينِهِ.

15. عَلىٌّ عليه السلام الَذى نَطَقَ القُرآنُ بَتَفضيلِهِ.

16. عَلىٌّ عليه السلام المَخصوصُ بَمِدحَةِ اللّه ِ، المُخلِصُ لِطاعةِ اللّه ِ.

17. عَلىٌّ عليه السلام سَيِّدُ الوَصيّينَ وَ أوَّلُ العابِدينَ وَ أزهَدُ الزاهِدينَ.

18. عَلىٌّ عليه السلام مُطعِمُ الطَعامِ عَلى حُبِّهِ مِسكينا وَ يَتيما وَ أسيرا لِوَجهِ اللّه ِ.

19. عَلىٌّ عليه السلام الكاظِمُ لِلغَيظِ، وَ العافى عَنِ الناسِ.

20. عَلىٌّ عليه السلام الصابِرُ فى البَأساءِ وَ الضَرّاءِ وَ حينَ البَأسِ.

21. عَلىٌّ عليه السلام القاسِمُ بِالسَوّيَةِ، وَالعادِلُ فى الرَعيَّةِ، وَالعالِمُ بِحُدودِ اللّه ِ مِن جَميعِ البَريَّةِ.

22. عَلىٌّ عليه السلام المَخصوصُ بِعِلمِ التَنزيلِ وَ حُكمِ التَأويلِ وَ نَصِّ الرَسولِ صلى الله عليه و آله.

23. عَلىٌّ عليه السلام حائزُ دَرَجَةِ الصَبرِ، فائزٌ بِعَظيمِ الأجرِ.

24. عَلىٌّ عليه السلام الحُجَّةُ البالِغَةُ، وَ المَحَجَّةُ الواضِحَةِ، وَ النِعمَةُ السابِغَةِ، وَ البُرهانُ المُنيرِ.

25. عَلىٌّ عليه السلام شَهِدَ مَعَ النَبىِّ صلى الله عليه و آله جَميعَ حُروبِهِ وَ مَغازيهِ.

26. عَلىٌّ عليه السلام أحسَنُ الخَلقِ عِبادَةً، وَ أخلَصُهُم زِهادَةً، وَ أذَبُّهُم عَنِ الدينِ.

27. عَلىٌّ عليه السلام لا تَأخُذُهُ فى اللّه ِ لَومَةَ لائِم.

28. عَلىٌّ عليه السلام لَهُ المَواقِفُ المَشهودَةِ وَ المَقاماتُ المَشهورَةِ وَ الأيّامُ المَذكورَةِ، يَومَ بَدرٍ وَ يَومَ الأحزابِ وَ يَومَ أُحُدٍ وَ يَومَ حُنَينٍ وَ يَومَ خَيبَر.

ص: 63

7. اشاره به نزول آيه: «أفَمَن كانَ مُؤمِنا كَمَن كانَ فاسِقا لا يَستوون...»(1) درباره على عليه السلام: وَ اللّه ُ تَعالى أخبَرَ عَمّا أولاكَ مِن فَضلِهِ بِقَولِهِ: «أفَمَن كانَ مُؤمِنا ... » .

8 . اشاره به دلاورى هاى اميرالمؤمنين عليه السلام در جنگ با كافران در كنار پيامبر صلى الله عليه و آله: جنگ بدر، احزاب، احد، حنين، خيبر: وَ لَكَ المَواقِفُ المَشهودَةِ، وَ المَقاماتُ المَشهورَةِ، وَ الأيّامُ المَذكورَةِ، يَومَ بَدرٍ وَ أحزابٍ ... .

9. اشاره به نبردهاى اميرمؤمنان على عليه السلام با منافقان پس از شهادت پيامبر صلى الله عليه و آله: جمل، صفين، نهروان: وَ إذ ماكَرَكَ الناكِثان ... . أقَمتَ حُدودَ اللّه ِ بِسَيفِكَ، وَ فَلَلتَ عَساكِرَ المارِقينَ بَسَيفِكَ ... . وَ لَمّا رأيتَ أن قَتَلتَ الناكِثينَ وَ القاسِطينَ وَ المارِقينَ ... .

10. اشاره به نزول آيه «وَ كونوا مَعَ الصادِقينَ»(2) در حق اميرالمؤمنين على عليه السلام: وَ قَد أمَرَ اللّه ُ تَعالى بِاتباعِكَ، وَ نَدَبَ المُؤمِنينَ إلى نَصرُكَ؛ وَ قالَ عَزَّ وَ جَلَّ: «يا أيُّهَا الَذينَ آمَنوا اتَّقوا اللّه َ وَ كونوا مَعَ الصادِقينَ» .

11. اشاره به شهادت عمار ياسر به دست فئه باغيه (تشكّل معاويه) : وَ عَمّارُ يُجاهِدُ يَنادى بَينَ الصِفّينِ ... .

12. اشاره به غصب فدك و ظلم به حضرت زهرا عليهاالسلام: وَ الأمرُ الأعجَبُ وَ الخَطبُ الأفظَعُ بَعدَ جَحدِكَ حَقِّكَ، غَصبُ الصدّيقَةِ الطاهِرَةِ الزَهراء ... .

13. اشاره به نزول آيه تطهير در حق اهل بيت عليهم السلام: وَ قَد أعلى اللّه ُ تَعالى عَلَى الأُمَّةِ دَرَجَتَكُم، وَ رَفَعَ مَنزِلَتَكُم، وَ أبانَ فَضلَكُم وَ شَرَفَكُم عَلَى العالَمينَ؛ فأذهَبَ عَنكُم الرِجسَ وَ طَهَّرَكُم تَطهيرا ... .

ص: 65

14. اشاره به ماجراى حكميّت: وَ كَذلِكَ أنتَ لَمّا رَفَعَتِ المَصاحِفَ ... .

15. اشاره به شهادت اميرالمؤمنين على عليه السلام به دست اشقى الاولين و الآخرين: قُلتَ: إمّا أن تَخضِبَ هذِهِ مِن هذِهِ، أم مَتى يُبعَثُ أشقاها ... .

16. اشاره به شهادت جانسوز امام حسين عليه السلام و ياران او: اللّهُمَّ العَن ظالِمى الحُسَين وَ قاتِليهِ، وَ المُتابِعينَ عَدُوِّهُ وَ ناصِريهَ، وَ الراضينَ بِقَتلِهِ وَ خاذِليهِ؛ لَعنا وَبيلاً.

17. اشاره به آيات فراوانى كه در حق اميرالمؤمنين عليه السلام نازل شده است.

18. اشاره به روايات ديگرى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله كه درباره اميرالمؤمنين على عليه السلام وارد شده است.

6 . اللّهُمَّ العَن ظالِمى الحُسَينِ وَ قاتِليهِ، وَ المُتابِعينَ عَدُوِّهِ وَ ناصِريهِ، وَ الراضينَ بِقَتلِهِ وَ خاذِليهِ؛ لَعنا وَبيلاً.

7. اللّهُمَّ العَن أول ظالِمٍ ظَلَمَ آلَ مُحَمَّدٍ، وَ مانِعيهِم حُقوقِهِم. اللّهُمَّ خُصَّ أوَّلَ ظالِمٍ وَ غاصِبَ لآلِ مُحَمّدٍ بِاللَعنِ، وَ كُلَّ مُسَتنٍّ بِما سَنَّ إلى يَومَ القيامَةِ.

عَلِىٌّ مَولاهُ، اللَّهُمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ وَ انصُر مَن نَصَرَهُ وَ اخذُل مَن خَذَلَهُ. فَما آمَنَ بِما اَنزَلَ اللّه ُ فيكَ عَلى نَبِيِّهِ اِلاّ قَليلٌ وَ لا زادَ اَكثَرَهُم غَيرَ تَخسيرٍ:

خداوند تعالى دعاى پيامبرش را درباره تو مستجاب كرد، و به او دستور داد تا ولايت تو را بر امت اظهار كند تا مقام تو را بلندمرتبه و دليل تو را اعلام كرده باشد و سخنان باطل را كوبيده و عذرهاى بى جا را ريشه كن كرده باشد. آنگاه كه از فتنه فاسقان احساس خطر كرد و از منافقين درباره تو ترسيد، پروردگار جهان به او چنين وحى كرد: «اى پيامبر برسان آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده و اگر نرسانى رسالت او را نرسانده اى و خداوند تو را از شر مردم حفظ مى كند» .

پيامبر صلى الله عليه و آله سختىِ سفر را متحمل شد و در شدت حرارت ظهر بپاخاست و خطبه اى ايراد كرد و شنوانيد و ندا كرد و رسانيد. سپس از همه آنها پرسيد: آيا رسانيدم ؟ گفتند:

آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش. سپس پرسيد: آيا من نسبت به مؤمنين از خودشان صاحب اختيارتر نبوده ام ؟ گفتند: آرى.

پس دست على عليه السلام را گرفت و فرمود: هر كس من صاحب اختيار او بوده ام اين على صاحب اختيار اوست. خدايا، دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر كس او را دشمن بدارد، و يارى كن هر كس او را يارى كند و خوار كن هر كس او را خوار كند. ولى به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد جز عده كمى ايمان نياوردند و اكثرشان جز زيانكارى براى خود زياد نكردند.

السَّلامُ عَلَيْكَ يا مَوْلاىَ وَمَوْلَى الْمُؤْمِنينَ. السَّلامُ عَلَيْكَ يا دينَ اللّه الْقَويمَ وَ صِراطَهُ الْمُسْتَقيمَ. أَشْهَدُ أَنَّكَ أَخُو رَسُولِ اللّه صلى الله عليه و آله ... ، وَأَنَّهُ قَدْ بَلَّغَ عَنِ اللّه ما أَنْزَلَهُ فيكَ. فَصَدَعَ بِأَمْرِهِ وَأَوْجَبَ عَلى أُمَّتِهِ فَرْضَ طاعَتِكَ وَوِلايَتِكَ وَعَقَدَ عَلَيْهِمُ الْبَيْعَةَ لَكَ وَجَعَلَكَ أَوْلى بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَما جَعَلَهُ اللّه كَذلِكَ. ثُمَّ أَشْهَدَ اللّه تَعالى عَلَيْهِمْ فَقالَ: أَلَسْتُ قَدْ بَلَّغْتُ ؟ فَقالُوا: اللّهُمَّ بَلى. فَقالَ: اللّهُمَّ اشْهَدْ وَكَفى بِكَ شَهيدا وَ حاكِما بَيْنَ الْعِبادِ. فَلَعَنَ اللّه جاحِدَ وِلايَتِكَ بَعْدَ الإِقْرارِ وَناكِثَ عَهْدِكَ بَعْدَ الْميثاقِ:

سلام بر تو اى صاحب اختيار من و صاحب اختيار مؤمنين. سلام بر تو اى دين محكم خداوند و راه مستقيم او. شهادت مى دهم كه تو برادر پيامبر صلى الله عليه و آلههستى ... ، و آن حضرت از طرف خداوند آنچه درباره تو نازل كرده بود رسانيد و دستور خدا را به اجرا در آورد و وجوب اطاعت تو و ولايتت را بر مردم واجب كرد، و براى تو از آنان بيعت گرفت و تو را نسبت به مؤمنين صاحب اختيارتر از خودشان قرار داد همان طور كه خداوند به آن حضرت چنين مقامى داده بود. سپس خداى تعالى را بر آنان شاهد گرفت و فرمود: آيا من به شما رساندم ؟ گفتند: آرى بخدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش، و تو به عنوان شاهد و حاكم بين بندگان كفايت مى كنى. خداوند منكر ولايت تو را بعد از اقرار و شكننده عهد تو را بعد از پيمان لعنت كند.

در فرازى ديگر در مورد ولايت آمده است:

أَشْهَدُ أَنَّكَ أَميرُالْمُؤْمِنينَ الْحَقُّ الَّذى نَطَقَ بِوِلايَتِكَ التَّنْزيلُ وَأَخَذَ لَكَ الْعَهْدَ عَلَى الاُمَّةِ بِذلِكَ الرَّسُولُ. أَشْهَدُ يا أَميرَالْمُؤْمِنينَ أَنَّ الشَّاكَّ فيكَ ما آمَنَ بِالرَّسُولِ الْأَمينِ ... :

شهادت مى دهم تو اميرالمؤمنينِ بر حقى هستى كه قرآن به ولايت تو گوياست و پيامبر صلى الله عليه و آله بر سر آن از امت عهد و پيمان گرفته است. يا اميرالمؤمنين، شهادت مى دهم كه شك كننده درباره تو به پيامبر امين صلى الله عليه و آله ايمان نياورده است ... .

ص: 69

سپس پرسيد: آيا من نسبت به مؤمنين از خودشان صاحب اختيارتر نبوده ام ؟ گفتند: آرى. پس دست تو را گرفت و فرمود: مَن كُنتُ مَولاهُ فَعَلِىٌّ مَولاهُ. اللّهُمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ وَ انصُر مَن نَصَرَهُ وَ اخذُل مَن خَذَلَهُ.

ولى به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد جز عده كمى ايمان نياوردند؛ و اكثرشان جز زيان كارى چيزى به دست نياوردند ... .(1)

وفادارتر از خدا باشد پس شادى كنيد به معامله اى كه انجام داديد و اين است آن رستگارى بزرگ. آنان اند توبه كنندگان عبادت كنندگان روزه گيران ركوع كنندگان سجود كنندگان امر كنندگان به معروف نهى كنندگان از منكر و نگهبانان حدود خدا و به مؤمنان بشارت ده» .

و امام حسين عليهماالسلام است كه صلوات خدا بر شما باد، و اين در حالى بود كه خداوند تعالى درجه شما را بر امت بالا برده و منزلت شما را بلند قرار داده و فضل شما را روشن كرده و شما را بر عالميان شرافت داده است.

مخلوطى است از شير، و تو را گروه متجاوز به قتل مى رساند. پس ابو العاديه فزارى راه را بر عمّار گرفت و او را كشت. بر ابو العاديه لعنت خدا و لعنت فرشتگان خدا و همه پيامبران.

اطمينان داشتى به اينكه بر پايه برهانى از پروردگارت و بصيرت از كارت هستى، وارد شونده بارگاه خدايى، شادان به معامله اى كه انجام دادى، و اين است آن راستگارى بزرگ.

وَ كَذَلِكَ أَنْتَ لَمَّا رُفِعَتِ الْمَصَاحِفُ قُلْتَ: يَا قَوْمِ، إِنَّمَا فُتِنْتُمْ بِهَا وَ خُدِعْتُمْ. فَعَصَوْكَ وَ خَالَفُوا عَلَيْكَ وَ اسْتَدْعَوْا نَصْبَ الْحَكَمَيْنِ. فَأَبَيْتَ عَلَيْهِمْ وَ تَبَرَّأْتَ إِلَى اللّه ِ مِنْ فِعْلِهِمْ وَ فَوَّضْتَهُ إِلَيْهِمْ. فَلَمَّا أَسْفَرَ الْحَقُّ وَ سَفِهَ الْمُنْكَرُ وَ اعْتَرَفُوا بِالزَّلَلِ وَ الْجَوْرِ عَنِ الْقَصْدِ، اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِهِ وَ أَلْزَمُوكَ عَلَى سَفَهٍ؛ التَّحْكِيمَ الَّذِى أَبَيْتَهُ وَ أَحَبُّوهُ وَ حَظَرْتَهُ وَ أَبَاحُوا ذَنْبَهُمُ الَّذِى اقْتَرَفُوهُ. وَ أَنْتَ عَلَى نَهْجِ بَصِيرَةٍ وَ هُدىً وَ هُمْ عَلَى سُنَنِ ضَلالَةٍ وَ عَمىً.

فَمَا زَالُوا عَلَى النِّفَاقِ مُصِرِّينَ وَ فِى الْغَىِّ مُتَرَدِّدِينَ، حَتَّى أَذَاقَهُمُ اللّه ُ وَبَالَ أَمْرِهِمْ؛ فَأَمَاتَ بِسَيْفِكَ مَنْ عَانَدَكَ، فَشَقِىَ وَ هَوَى وَ أَحْيَا بِحُجَّتِكَ مَنْ سَعِدَ فَهُدِىَ. صَلَوَاتُ اللّه ِ عَلَيْكَ غَادِيَةً وَ رَائِحَةً وَ عَاكِفَةً وَ ذَاهِبَةً:

سپس گرفتاريت در جنگ صفين - كه قرآن ها از روى حيله و فريب به نيزه ها بالا رفته بود - در نتيجه شك و ترديد پيدا شد، و حق به يك سو افتاد، و از گمان پيروى شد. اين گرفتارى ات شبيه به گرفتارى هارون شد؛ زمانى كه موسى او را بر قوم خود امارت داد، آنها از او پراكنده شدند. هارون بر سر آنان فرياد مى زد و مى گفت: «اى مردم شما به گوساله آزمايش شده ايد به درستى كه پروردگار شما خداى بخشنده است از من پيروى كنيد و از دستورم پيروى نماييد. گفتند همچنان روى آور به گوساله خواهيم بود تا موسى به سوى ما بازگردد» .

همچنين شما، همين كه قرآن ها بالا رفت فرمودى: اى ملت، شما به آن آزمايش شديد و گرفتار نيرنگ گشته ايد، اما از خواسته تو سرپيچى كردند، و با تو به مخالفت برخاستند، و گماشتن دو داور را از تو تقاضا نمودند. تو از تقاضاى آنان سرباز زدى، و از عمل آنان به سوى خدا بيزارى جستى، و آن را به خودشان واگذاشتى.

پس زمانى كه حق آشكار شد و خطاى منكر روشن گشت و به لغزش و انحراف از راه حق اعتراف كردند، پس از آن دچار اختلاف شدند و از روى بى خردى تو را مجبور به پذيرفتن حكميّت كردند. حكميتى كه از آن سرباز زدى و آنان مى خواستند و تو از آن باز داشتى، روا دانستند گناهانشان را كه مرتكب شدند.

ص: 76

تو بر راه بينايى و هدايت بودى، و ايشان بر روش هاى گمراهى و كورى. همچنان بر نفاق اصرار داشتند و در گمراهى سرگردان بودند، تا خدا سنگينى كار ناپسندشان را به آنان چشاند، و كسى را كه با تو دشمنى كرد با شمشيرت به نابودى كشيد. پس بدبخت و نگون سار شد و با حجّت تو زنده كرد كسى را كه سعادت يافت و راهنمايى شد. درود خدا بر تو باد بامداد و شامگاه، در حَضَر و در سفر. بر وصفت مدح كننده اى احاطه نكند، و عيب جويى برترى ات را نابود ننمايد.

اطاعت تو و ولايتت را بر مردم واجب كرد، و براى تو از آنان بيعت گرفت تو را نسبت به مؤمنين صاحب اختيارتر از خودشان قرار داد همانطور كه خداوند به آن حضرت را چنين مقامى داده بود. سپس خداى تعالى را بر آنان شاهد گرفت و فرمود: آيا من به شما رساندم ؟ گفتند: آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش، و تو به عنوان شاهد و حاكم بين بندگان كفايت مى كنى. خداوند منكر ولايت تو را بعد از اقرار و شكننده عهد تو را بعد از پيمان لعنت كند.

در روزهايى كه ما نبوديم صاحب غدير چه مصيبت هايى به پاى آن كشيد ؟ امروز نوبت ماست كه برايش بسوزيم و غديرش را روى چشمانمان نگه داريم. اين است كه با ياد على عليه السلام و غدير، از فراسوى چهارده قرن با تمام وجود لعنت مى كنيم شكنندگان حرمتش را و جدايى اندازان بين على عليه السلام و حقش را !

براى غديريان امروز يك دنيا تعجب است كه نه تنها حق او را غصب كنند، بلكه او را با ابوبكر و عمر كه غاصب حقش بودند يكسان بدانند ! اين نكته هاى زيباى فرهنگى را در فقرات زير از زيارت غدير مى آموزيم:

أَشْهَد ُ أَنَّكَ مَا اتَّقَيْتَ ضارِعا وَلا أَمْسَكْتَ عَنْ حَقِّكَ جازِعا وَلا أَحْجَمْتَ عَنْ مُجاهَدَةِ غاصِبيكَ ناكِلاً وَلا أَظْهَرْتَ الرِّضا بِخِلافِ ما يُرْضِى اللّه مُداهِنا وَلا وَهَنْتَ لِما أَصابَكَ فى سَبيلِ اللّه وَلا ضَعُفْتَ وَلاَ اسْتَكَنْتَ عَنْ طَلَبِ حَقِّكَ مُراقِبا.

مَعاذَ اللّه أَنْ تَكُونَ كَذلِكَ، بَلْ إِذْ ظُلِمْتَ احْتَسَبْتَ رَبَّكَ وَفَوَّضْتَ إِلَيْهِ أَمْرَكَ وَذَكَّرْتَهُمْ فَمَا ادَّكَرُوا وَوَعَظْتَهُمْ فَمَا اتَّعَظُوا وَخَوَّفْتَهُمْ فَما تَخَوَّفُوا.

لَعَنَ اللّه مُسْتَحِلِّى الْحُرْمَةِ مِنْكَ وَ ذائِدِى الْحَقِّ عَنْكَ، وَأَشْهَدُ أَنَّهُمُ الْأَخْسَرُونَ الَّذينَ تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُمْ فيها كالِحُونَ.

لَعَنَ اللّه مَنْ ساواكَ بِمَنْ ناواكَ.

لَعَنَ اللّه مَنْ عَدَلَ بِكَ مَنْ فَرَضَ اللّه عَلَيْهِ وِلايَتَكَ:

ص: 78

شهادت مى دهم كه تو از روى ذلت تقيه نكردى، و به خاطر ترس از حق خود امساك نكردى، و به عنوان عقب نشينى از جهاد با غاصبين حقت خوددارى نكردى، و به عنوان سازشكارى مطلبى بر خلاف رضاى خدا اظهار نكردى، و در مقابل آنچه در راه خدا به تو رسيد سستى نكردى و ضعف نشان ندادى و به عنوان انتظار از طلب حق خود ناتوانى نشان ندادى.

معاذ اللّه كه تو چنين باشى ! بلكه وقتى مظلوم شدى براى خدا صبر كردى و كار خود را به او سپردى، و ظالمان را متذكر شدى ولى نخواستند بياد بياورند، و آنان را موعظه كردى ولى در آنان اثر نكرد، و آنان را از خدا ترسانيدى ولى نترسيدند !

خدا لعنت كند آنانكه حرمت تو را شكستند و حقت را از تو دور كردند. شهادت مى دهم كه آنان از همه زيان كارترند، آنان كه حرارت آتش به صورتهايشان مى خورد و در آن با روى گرفته و عبوس هستند.

خدا لعنت كند كسى را كه تو را با آن كه در مقابل تو ايستاد مساوى بداند.

خدا لعنت كند كسى را كه تو را با آنكه خداوند ولايتت را بر او واجب كرده مساوى بداند.

در بُعدى ديگر:

وقتى «حق» - يعنى «غدير» - ثابت شد، كسى كه رو در روى آن بايستد با كسى كه آن را قبول نكند يكسان است؛ زيرا به گونه اى از اقرار به حق سر باز مى زند.

آنجا كه «عَلِىٌّ مَعَ الحَقِّ وَ الحَقُّ مَعَ عَلِىّ عليه السلام» ، هر كس با على عليه السلام جنگيده يا على عليه السلام با او جنگيده در «ضد غدير» بودن يكسان است. هر كسى به هر شكلى به جاى اينكه «مَعَ الحَقِّ» باشد در موضع «عَلَى الحق» يعنى ضد غدير قرار گيرد مورد انزجار و بيزارى ماست. در اين باره فرقى نيست بين كسانى كه با سكوت خود در مقام دفاع از حق غدير، و يا با رضايت به آنچه ضد غدير است، و يا با جنگ بر عليه غدير مخالفت خود را با آن نشان داده اند؛ و يا حتى با مقايسه صاحب غدير با كسانى كه چنين حقى ندارند حق غدير را ضايع كرده اند.

ص: 79

اگر درباره حق غدير اين گروه ها را لعن نكنيم، بايد بدانيم كه در اعتقاد ما مشكل دارد، و بايد چاره اى براى آن بينديشيم، تا مفهوم «مَعَ الحق» يعنى با حق بودن و «مَعَ على عليه السلام» يعنى با على بودن را در دقيق ترين معنى در وجود خود پياده كنيم.

اين آموزش اعتقادى در فرازهاى زير از زيارت غدير آمده است:

اللَّهُمَّ إِنَّا نَعْلَمُ أَنَّ هذا هُوَ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِكَ، فَالْعَنْ مَنْ عارَضَهُ وَاسْتَكْبَرَ وَكَذَّبَ بِهِ وَ كَفَرَ وَ سَيَعْلَمُ الَّذينَ ظَلَمُوا أَىَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ. لَعْنَةُ اللّه ِ وَلَعْنَةُ مَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ أَجْمَعينَ عَلى مَنْ سَلَّ سَيْفَهُ عَلَيْكَ وَسَلَلْتَ سَيْفَكَ عَلَيْهِ - يا أَميرَالْمُؤْمِنينَ - مِنَ الْمُشْرِكينَ وَ الْمُنافِقينَ إِلى يَوْمِ الدّينِ، وَعَلى مَنْ رَضِىَ بِما ساءَكَ وَلَمْ يُكْرِهْهُ وَأَغْمَضَ عَيْنَهُ وَ لَمْ يُنْكِرْ أَوْ أَعانَ عَلَيْكَ بِيَدٍ أَوْ لِسانٍ أَوْ قَعَدَ عَنْ نَصْرِكَ أَوْ خَذَلَ عَنِ الْجِهادِ مَعَكَ أَوْ غَمَطَ فَضْلَكَ وَجَحَدَ حَقَّكَ أَوْ عَدَلَ بِكَ مَنْ جَعَلَكَ اللّه ُ أَوْلى بِهِ مِنْ نَفْسِهِ:

خدايا، ما مى دانيم كه اين حقى از جانب توست. پس لعنت كن هر كس با آن معارضه كند و در مقابل آن سر تعظيم فرود نياورد و آن را تكذيب كند و كافر شود. و به زودى آنان كه ظلم كردند خواهند دانست كه به كجا باز خواهند گشت. يا اميرالمؤمنين، لعنت خدا و لعنت همه ملائكه و انبيائش بر كسى كه تو بر او شمشير كشيدى و كسى كه بر تو شمشير كشيد از مشركان و منافقان تا روز قيامت، و بر كسى كه به آنچه تو را ناراحت مى كند راضى باشد و او را ناراحت نكند، و بر كسى كه چشم خود را بسته و انكار نمى كند، و بر كسى كه عليه تو با دست يا زبان كمك كرده يا از يارى تو خوددارى كرده يا از جهاد همراه تو ديگران را منع كرده يا فضيلت تو را كوچك شمرده و حق تو را انكار نموده يا كسى را كه خداوند تو را صاحب اختيار بر او قرار داده با تو برابر بداند.

و در فرازى ديگر آمده است:

اللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أَنْبِيائِكَ وَأَوْصِياءِ أَنْبِيائِكَ بِجَميعِ لَعَناتِكَ وَأَصْلِهِمْ حَرَّ نارِكَ وَ الْعَنْ مَنْ غَصَبَ وَلِيَّكَ حَقَّهُ وَ أَنْكَرَ عَهْدَهُ وَ جَحَدَهُ بَعْدَ الْيَقينِ وَالاْءِقْرارِ بِالْوِلايَةِ لَهُ يَوْمَ أَكْمَلْتَ

ص: 80

لَهُ الدّينَ. اللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أَميرِالْمُؤْمِنينَ وَمَنْ ظَلَمَهُ وَأَشْياعَهُمْ وَأَنْصارَهُمْ. اللَّهُمَّ الْعَنْ ظالِمِى الْحُسَيْنِ وَ قاتِليهِ وَ الْمُتابِعينَ عَدُوَّهُ وَ ناصِريهِ وَ الرَّاضينَ بِقَتْلِهِ وَخاذِليهِ لَعْنا وَبيلاً:

خدايا، قاتلان انبياء و جانشينان انبيائت را با همه لعنت هايت لعنت كن، و گرمى آتش را به آنان بچشان. و لعنت كن كسانى را كه حق وليّت را غصب كردند و پيمان او را انكار نمودند و بعد از يقين و اقرار به ولايت او در روزى كه دين را برايش كامل كردى، آن را انكار كردند. خدايا، قاتلان اميرالمؤمنين عليه السلام و كسانى كه به او ظلم كردند و پيروان و يارانشان را لعنت فرما. خدايا، ظالمان حسين عليه السلام و قاتلان او و تابعان دشمنِ او و يارى كننده دشمنش را و راضيان به قتل او و خواركنندگان او را لعنتى فرما كه عاقبتى بد دنبال آن باشد.

و در فرازى ديگر آمده است:

اللَّهُمَّ الْعَنْ أَوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ آلَ مُحَمَّدٍ وَمانِعيهِمْ حُقُوقَهُمْ. اللَّهُمَّ خُصَّ أَوَّلَ ظالِمٍ وَ غاصِبٍ لاِلِ مُحَمَّدٍ بِاللَّعْنِ وَ كُلَّ مُسْتَنٍّ بِما سَنَّ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ:

خدايا، اولين ظالمى كه به آل محمد ظلم كرد و مانعان حقوق ايشان را لعنت فرما. خدايا، اولين ظالم و غاصب حق آل محمّد و هر كس كه بدعت هاى او را تا روز قيامت عمل مى كند لعنت مخصوص فرما.

همچنين در مورد منافقين در زيارت غديريه آمده است:

إِنَّ اللّه َ تَعالى اسْتَجابَ لِنَبِيِّهِ صلى اللّه عليه و آله فيكَ دَعْوَتَهُ، ثُمَّ أَمَرَهُ بِإِظْهارِ ما أَوْلاكَ لِأُمَّتِهِ إِعْلاءً لِشَأْنِكَ وَإِعْلانا لِبُرْهانِكَ وَ دَحْضا لِلْأَباطِيلِ وَ قَطْعا لِلْمَعاذِيرِ. فَلَمَّا أَشْفَقَ مِنْ فِتْنَةِ الْفاسِقينَ وَاتَّقى فيكَ الْمُنافِقينَ أَوْحى إِلَيْهِ رَبُّ الْعالَمينَ: «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللّه ُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ» .(1)

ص: 81

فَوَضَعَ عَلى نَفْسِهِ أَوْزارَ الْمَسيرِ وَ نَهَضَ فى رَمْضاءِ الْهَجيرِ فَخَطَبَ وَأَسْمَعَ وَ نادى فَأَبْلَغَ، ثُمَّ سَأَلَهُمْ أَجْمَعَ فَقالَ: هَلْ بَلَّغْتُ ؟ فَقالُوا: اللَّهُمَّ بَلى. فَقالَ: اللّهُمَّ اشْهَدْ. ثُمَّ قالَ: أَلَسْتُ أَوْلى بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ؟ فَقالُوا: بَلى. فَأَخَذَ بِيَدِكَ وَ قالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِىٌّ مَوْلاهُ. اللَّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ. فَما آمَنَ بِما أَنْزَلَ اللّه ُ فيكَ عَلى نَبِيِّهِ إِلاَّ قَليلٌ وَلا زادَ أَكْثَرَهُمْ غَيْرَ تَخْسيرٍ:

خداوند تعالى دعاى پيامبرش صلى الله عليه و آله را درباره تو مستجاب كرد، و به او دستور داد تا ولايت تو را بر امت اظهار كند تا مقام تو را بلندمرتبه و دليل تو را اعلام كرده باشد و سخنان باطل را كوبيده و عذرهاى بيجا را ريشه كن كرده باشد. آنگاه كه از فتنه فاسقان احساس خطر كرد و از منافقان درباره تو ترسيد، پروردگار جهان به او چنين وحى كرد: «اى پيامبر برسان آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده و اگر نرسانى رسالت او را نرسانده اى و خداوند تو را از شر مردم حفظ مى كند» .

او هم (پيامبر صلى الله عليه و آله) سختى سفر را متحمل شد و در شدت حرارت ظهر بپا خاست و خطبه اى ايراد كرد و شنوانيد و ندا كرد و رسانيد. سپس از همه آنها پرسيد: آيا رسانيدم ؟ گفتند: آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش. سپس پرسيد: آيا من نسبت به مؤمنين از خودشان صاحب اختيارتر نبوده ام ؟ گفتند: آرى.

پس دست تو (اميرالمؤمنين عليه السلام) را گرفت و فرمود: هر كس من صاحب اختيار او بوده ام اين على صاحب اختيار اوست. خدايا، دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر كس او را دشمن بدارد، و يارى كن هر كس او را يارى كند و خوار كن هر كس او را خوار كند. ولى به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد جز عده كمى ايمان نياوردند و اكثرشان جز زيان كارى براى خود زياد نكردند.

و در فرازى ديگر آمده است:

وَ الْأَمْرُ الْأَعْجَبُ وَالْخَطْبُ الْأَفْزَعُ بَعْدَ جَحْدِكَ حَقِّكَ غَصْبُ الصِّدّيقَةِ الطَّاهِرَةِ الزَّهْراءِ سَيِّدَةِ النِّسأءِ فَدَكا وَرَدُّ شَهادَتِكَ وَشَهادَةُ السَّيِّدَيْنِ سُلالَتِكَ وَعِتْرَةِ الْمُصْطَفى

ص: 82

صَلَّى اللّه ُ عَلَيْكُمْ، وَ قَدْ أَعْلَى اللّه ُ تَعالى عَلَى الْأُمَّةِ دَرَجَتَكُمْ وَ رَفَعَ مَنْزِلَتَكُمْ وَ أَبانَ فَضْلَكُمْ وَ شَرَّفَكُمْ عَلَى الْعالَمينَ:

مسئله عجيب تر و كار سوزناك تر بعد از انكار حق تو، غصب فدك از صديقه طاهره سيدة النساء حضرت زهرا عليهاالسلام و رد شهادت تو و دو آقا از نسل و عترت تو امام حسن و امام حسين عليهماالسلام است كه صلوات خدا بر شما باد، و اين در حالى بود كه خداوند تعالى درجه شما را بر امت بالا برده و منزلت شما را بلند قرار داده و فضل شما را روشن كرده و شما را بر عالميان شرافت داده است.

البته درباره دشمنان و مشاركت در ظلم سقيفه رواياتى وارد شده كه محدوده هاى آن را نشان مى دهد، و بايد هر مسلمانى مواظب باشد كه مبادا حركتى از او سر زند كه معنايش امضا بر صحيفه ملعونه باشد.

در دعاها و زيارات ائمه عليهم السلام نيز با دقت تمام اين مسئله مورد توجه قرار گرفته، كه نمونه هايى از آن را ذكر مى كنيم(1):

مَنِ اسْتَباحَ حَريمَهُمْ: كسانى كه حريم آنان را مورد هجوم و تاراج قرار دادند.

الْمُمَهِّدينَ لِاعْدائِهِمْ بِالتَّمْكينِ مِنْ قِتالِهِمْ: كسانى كه با آماده سازى شرايطِ جنگ با ايشان زمينه را براى دشمنانشان مهيا كردند.

مَنْ سَمِعَ بِظُلْمِ اعْدائِهِمْ فَرَضِىَ بِهِ: هر كس كه ظلم دشمنان ايشان را بشنود و به آن راضى شود.

مَنْ رَضِىَ بِقَوْلِ اعْدائِهِمْ وَ فِعْلِهِمْ: هر كس كه به گفتار و رفتار دشمنانشان راضى باشد.

مَنْ بَلَغَهُ افْعالُ اعْدائِهِمْ فَرَضِىَ بِهِ: هركس كه خبر كارهاى دشمنان اهل بيت عليهم السلام به او برسد و بدان ها رضايت دهد.

الرّاضينَ بِقَتْلِ الاعْداءِ ايّاهُمْ: كسانى كه از قتل ايشان به دست دشمنانشان راضى باشند.

الْمُصَدِّقينَ بِاحْكامِ اعْدائِهِمْ: كسانى كه حكم هاى دشمنان اهل بيت عليهم السلام را تصديق نمايند و آنها را درست بدانند.

مسئله عجيب تر و كار سوزناك تر بعد از انكار حق تو، غصب فدك از صديقه طاهره سيدة النساء حضرت زهرا عليهاالسلام و رد شهادت تو و دو آقا از نسل و عترت تو امام حسن و امام حسين عليهماالسلام است كه صلوات خدا بر شما باد، و اين در حالى بود كه خداوند تعالى درجه شما را بر امت بالا برده و منزلت شما را بلند قرار داده و فضل شما را روشن كرده و شما را بر عالميان شرافت داده است.

به بيان ديگر:

روز غدير و حضور در بارگاه اميرالمؤمنين عليه السلام در نجف اتمام حجتى عظيم در قالب زيارتنامه است؛ كه امام هادى عليه السلام جدش را خطاب قرار مى دهد، و مطالبى بيش از 30 صفحه بيان مى دارد، كه هر فراز آن جهتى از غدير را روشن مى نمايد.

قسمتى از اين زيارت اشاره به ابعاد قرآنى غدير است كه حضرت با اشاره به دستورِ اعلان عمومى ولايت، آيات تبليغ و أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ و اكْمال را مطرح نموده با خطاب به جدّش اميرالمؤمنين عليه السلام عرضه مى دارد:

من شهادت مى دهم كه پيامبر صلى الله عليه و آله آنچه درباره تو از سوى خدا نازل شده بود ابلاغ كرد و امر خدا را امتثال نمود و اطاعت و ولايت تو را بر امتش واجب كرد و براى تو از آنان بيعت گرفت و تو را صاحب اختيار مؤمنين قرار داد، همان گونه كه خداوند اين مقام را براى تو قرار داده بود.

سپس خدا را بر اين مطلب شاهد گرفت و فرمود: آيا فرمان الهى را به شما رساندم ؟ گفتند: آرى رساندى. فرمود: خدايا شاهد باش، و تو براى شاهد بودن و قضاوت بين بندگان كافى هستى ... .

يا اميرالمؤمنين، من شهادت مى دهم كه هر كس غير تو را با تو يكسان بداند و او را به جاى تو قرار دهد از دينِ پايدارى كه خداوند رب العالمين پسنديده و آن را با ولايت تو در روز غدير كامل فرموده، روى گردان است ... .

شهادت مى دهم كه خداوند به پيامبر صلى الله عليه و آله دستور داد تا صاحب اختيارىِ تو را بر امت علنا اعلام كند، تا مقام شامخ تو را بلندتر نمايد، و برهان و دليل تو را اعلان نمايد، و بر سخنان باطل خط بطلان كشد، و عذرها را قطع نمايد. آنگاه كه پيامبر صلى الله عليه و آله از فتنه فاسقين نگران شد و تقيه از منافقين را مطرح نمود، پروردگار جهان بر او وحى فرستاد كه «يا أيُّهَا الرَسُولُ بَلِّغ ما اُنزِلَ إلَيكَ مِن رَبِّكَ وَ إن لَم تَفعَل فَما بَلَّغتَ رِسالَتَهُ وَ اللّه ُ يَعصِمُكَ مِنَ الناسِ» .(1)

ص: 90

اين بود كه آن حضرت سنگينى سفر را بر خود هموار نمود و در شدت گرماى ظهر بپاخاست و خطبه اى ايراد كرد و شنوانيد و ندا كرد و رسانيد. سپس از همه آنان پرسيد: آيا رسانيدم ؟ گفتند: آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش.

سپس پرسيد: آيا من نسبت به مؤمنين از خودشان صاحب اختيارتر نبوده ام ؟ گفتند: آرى. پس دست تو را گرفت و فرمود: مَن كُنتُ مَولاهُ فَعَلىٌّ مَولاهُ. اللَّهُمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ وَ انصُر مَن نَصَرَهُ وَ اخذُل مَن خَذَلَهُ.

ولى به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد جز عده كمى ايمان نياوردند و اكثرشان جز زيان كارى چيزى به دست نياوردند ... . خدايا، لعنت كن كسانى را كه حق وليت را غصب نمودند و عهد و پيمان او را انكار نمودند بعد از يقين و اقرار به ولايتِ او در روزى كه دين را برايش كامل نمودى.

صبح عيد غدير، از دور يا نزديك رو به نجف مى ايستيم و سلامى به بلنداى نام على عليه السلام تقديمش مى داريم. امام صادق عليه السلام اين تبليغ عملى غدير را به ما آموخته مى فرمايد:

اگر در روز عيد غدير در مشهد اميرالمؤمنين عليه السلام (يعنى نجف) بودى كنار قبر آن حضرت برو و نماز و دعا بخوان، و اگر در شهرهاى دوردست بودى به سوى او اشاره كن و اين دعا را بخوان ... .(1)

المُسلِمينَ، صِراطُ اللّه ِ المُستَقيمِ، عَبدُ اللّه ِ، العُدِّةُ لِلمَعادِ، قائِدُ الغُرِّ المُحَجَّلينَ، المُجاهِدُ فى سَبيلِ اللّه ِ، المَحَجَّةُ الواضِحَةُ، المَخصوصُ بِمِدحَةِ اللّه ِ، المُخلِصُ لِطاعَةِ اللّه ِ، المَخصوصُ بِعلمِ التَنزيلِ، مَولاىَ وَ مَولَى المُؤمِنينَ، النَبأُ العَظيمُ ... ، النِعمَةُ السابِغَةُ، وارثُ عِلمِ النَبيّينَ، وارِثُ عِلمِ رَسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله، وَصىُّ رَسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله، وَلىُّ رَبِّ العالَمينَ، الهادى إلَى الرَشادِ، يَعسوبُ المُؤمِنينَ.

4. سيره عملى اميرالمؤمنين عليه السلام. تفصيل عناوين به ترتيب حروف الفبا:

اتمام حجت بر دشمنان، اجتناب از شرك، اخلاص، اداى زكات، اطعام طعام به فقيران، اقامه حدود الهى، اعتصام به خدا، اقامه نماز، امتحان الهى در مورد شهادت، امر به معروف، برگزيدن آخرت بر دنيا، پيروى سنت پيامبر صلى الله عليه و آله، تبليغ امر خدا، تفويض امور به خدا، تمام كارها به امر الهى، ثبات در مصائب و شدائد و تنهايى، جهاد در راه خدا، خشم در هنگام ديدن عصيان خدا، دفاع از دين، رضايت به اطاعت خدا، رغبت به وعده هاى الهى، زهد در دنيا، سبقت در ايمان به خدا، سبقت در تصديق حق، سبقت در نماز، سبقت در جهاد، صبر، عبادت خدا، عفو ديگران، عمل به پيمان الهى، عمل به قرآن، عدم تناقص و اختلاف در سيره، علم به حدود الهى، عدالت در ميان مردم، فرو خوردن خشم، گذشت از دشمنان، مخالفت هوى، ملازمت تقوى، نهى ازمنكر، وفا به عهد الهى، هدايت ديگران به حق، يقين.

5 . فضائل اميرالمؤمنين عليه السلام در قرآن. متن آيات:

«إنَّ اللّه َ اشتَرى مِنَ المُؤمِنينَ ... »(1)، «وَ أنَّ هذا صِراطى مُستَقيما فَاتَّبِعوهُ ... »(2)، «وَ أنّى لَغَفّارٌ لِمَن تابَ وَ آمَنَ ... »(3)، «وَ فَضَّلَ اللّه ُ المُجاهِدينَ عَلَى القاعِدينَ ... »(4)، «أ جَعَلتُم

ص: 94

سِقايَةَ الحاجِّ ... »(1)، «مَن يَرتَدَّ مِنكُم عَن دينِهِ ... »(2)، «أ فَمَن كانَ مُؤمِنا كَمَن كانَ فاسِقا ... »(3)، «وَ كونوا مَعَ الصادِقينَ ... »(4)، «مِنَ المُؤمِنينَ رِجالٌ صَدَقوا ... » .(5)

6 . ويژگى هاى دشمنان اميرالؤمنين عليه السلام. تفصيل عناوين به ترتيب حروف الفبا:

اصرار در نفاق، افتراء، انحراف از حق، تردد در غىّ، تهمت و نسبت ناروا، دشمنى با خدا، دعوت به آتش، دعوت به باطل، زيانكارى، سابقه تكذيب حق، سابقه شرك، سابقه فرار از جهاد، ستمگرى، سفاهت، شقاوت، ضلالت، عدم ايمان به رسول خدا صلى الله عليه و آله، عناد از دين استوار الهى، غصب، كفر به رسول خدا صلى الله عليه و آله، كفر به خداى تعالى، گمراهى و گمراه گرى، لغزش، مكر، نابينايى، وعيد به آتش در قيامت، هلاكت، همج رعاع.

7. جهاد اميرالمؤمنين عليه السلام در زمان حيات رسول خدا صلى الله عليه و آله. تفصيل عناوين: تمام غزوات، غزوه احزاب، غزوه احد، غزوه حنين، غزوه خيبر.

8 . جهاد اميرالمؤمنين عليه السلام بعد از حيات رسول خدا صلى الله عليه و آله. تفصيل عناوين: تمام جنگ هاى اميرالمؤمنين عليه السلام: جنگ جمل، جنگ صفين، جنگ نهروان.

9. واقعه غدير و اقدامات پيامبر صلى الله عليه و آله و عكس العمل دشمنان.

10. شباهت اميرالمؤمنين عليه السلام به انبيا عليهم السلام: موارد كلى، حضرت اسماعيل و هارون عليهماالسلام.

11. غصب فدك و مظلوميت حضرت صديقه طاهره عليهاالسلام.

12. لعن دشمنان اهل بيت عليهم السلام.

13. دعا براى براى ثبات قدم در ولايت ائمه اطهار عليهم السلام.

ص: 95

الاُمَّةِ بِذلِكَ الرَّسُولُ. أَشْهَدُ يا أَميرَالْمُؤْمِنينَ أَنَّ الشَّاكَّ فيكَ ما آمَنَ بِالرَّسُولِ الْأَمينِ وَأَنَّ الْعادِلَ بِكَ غَيْرَكَ عانَدَ عَنِ الدّينِ الْقَويمِ الَّذى ارْتَضاهُ لَنا رَبُّ الْعالَمينَ وَأَكْمَلَهُ بِوِلايَتِكَ يَوْمَ الْغَديرِ. ضَلَّ وَاللّه وَأَضَلَّ مَنِ اتَّبَعَ سِواكَ وَ عَنَدَ عَنِ الْحَقِّ مَنْ عاداكَ:

شهادت مى دهم تو اميرالمؤمنينِ بر حقى هستى كه قرآن به ولايت تو گوياست و پيامبر صلى الله عليه و آله بر سر آن از امت عهد و پيمان گرفته است. يا اميرالمؤمنين، شهادت مى دهم كه شك كننده درباره تو به پيامبر امين صلى الله عليه و آلهايمان نياورده است، و كسى كه تو را با غير تو مساوى قرار دهد از دين محكمى كه رب العالمين براى ما پسنديده و با ولايت تو در روز غدير آن را كامل كرده، ضديت و دشمنى كرده است. بخدا قسم كسى كه تابع غير تو شد گمراه شده و هر كس با تو دشمنى كند با حق عناد ورزيده است.

آنگاه كه از فتنه فاسقان احساس خطر كرد و از منافقين درباره تو ترسيد، پروردگار جهان به او چنين وحى كرد: «اى پيامبر برسان آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده و اگر نرسانى رسالت او را نرسانده اى و خداوند تو را از شر مردم حفظ مى كند» . پيامبر صلى الله عليه و آله سختىِ سفر را متحمل شد و در شدت حرارت ظهر بپاخاست و خطبه اى ايراد كرد و شنوانيد و ندا كرد و رسانيد. سپس از همه آنها پرسيد: آيا رسانيدم ؟ گفتند:

آرى بخدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش. سپس پرسيد: آيا من نسبت به مؤمنين از خودشان صاحب اختيارتر نبوده ام ؟ گفتند: آرى.

پس دست على عليه السلام را گرفت و فرمود: هر كس من صاحب اختيار او بوده ام اين على صاحب اختيار اوست. خدايا، دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر كس او را دشمن بدارد، و يارى كن هر كس او را يارى كند و خوار كن هر كس او را خوار كند. ولى به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد جز عده كمى ايمان نياوردند و اكثرشان جز زيان كارى براى خود زياد نكردند.

اميرالمؤمنين، لعنت خدا و لعنت همه ملائكه و انبيائش بر كسى كه تو بر او شمشير كشيدى و كسى كه بر تو شمشير كشيد از مشركين و منافقين تا روز قيامت. و بر كسى كه به آنچه تو را ناراحت مى كند راضى باشد و او را ناراحت نكند، و بر كسى كه چشم خود را بسته و انكار نمى كند، و بر كسى كه عليه تو با دست يا زبان كمك كرده يا از يارى تو خوددارى كرده يا از جهاد همراه تو ديگران را منع كرده يا فضيلت تو را كوچك شمرده و حق تو را انكار نموده يا كسى را كه خداوند تو را صاحب اختيار بر او قرار داده با تو برابر بداند.

كرد. مَدح كننده تو به اوصافت احاطه پيدا نمى كند، و طعن زننده بر تو فضيلتت را پائين نمى آورد. آتش جنگ ها را با انگشتانت خاموش مى كردى، و پرده هاى شبهه را با بيانت پاره مى نمودى، و پوشش باطل را با حق صريح منكشف مى كردى.

خدايا، اولين ظالمى كه به آل محمد ظلم كرد و مانعين حقوق ايشان را لعنت فرما. خدايا، اولين ظالم و غاصب حق آل محمد و هر كس كه بدعت هاى او را تا روز قيامت عمل مى كند لعنت مخصوص فرما. خدايا، بر محمد خاتم پيامبران و بر على آقاى اوصياء و آل طاهرينش صلوات فرست، و ما را متمسك به آنان قرار داده و با ولايتشان ما را از رستگاران و از صاحبان امان كه بر آنان ترسى نيست و محزون نمى شوند قرار ده.

فيكَ، فَصَدَعَ بِاَمرِهِ وَ اَوجَبَ عَلى اُمَّتِهِ فَرضَ طاعَتِكَ وَ وِلايَتِكَ وَ عَقَدَ عَلَيهِمُ البَيعَةَ لَكَ وَ جَعَلَكَ اَولى بِالمُؤمِنينَ مِن اَنفُسِهِم كَما جَعَلَهُ اللّه ُ كَذلِكَ. ثُمَّ اَشهَدَ اللّه َ تَعالى عَلَيهِم فَقالَ: اَلَستُ قَد بَلَّغتُ ؟ فَقالُوا: اللَّهُمَّ بَلى. فَقالَ: اللَّهُمَّ اشهَد وَ كَفى بِكَ شَهيدا وَ حاكِما بَينَ العِبادِ. فَلَعَنَ اللّه ُ جاحِدَ وِلايَتِكَ بَعدَ الاِقرارِ وَ ناكِثَ عَهدِكَ بَعدَ الميثاقِ:

سلام بر تو اى صاحب اختيار من و صاحب اختيار مؤمنين. سلام بر تو اى دين محكم خداوند و راه مستقيم او. شهادت مى دهم كه تو برادر پيامبر صلى الله عليه و آلههستى ... ، و آن حضرت از طرف خداوند آنچه درباره تو بر او نازل كرده بود رسانيد و دستور خدا را به اجرا در آورد و اطاعت تو و ولايتت را بر مردم واجب كرد، و براى تو از آنان بيعت گرفت و تو را نسبت به مؤمنين صاحب اختيارتر از خودشان قرار داد، همان طور كه خداوند به آن حضرت چنين مقامى داده بود. سپس خداى تعالى را بر آنان شاهد گرفت و فرمود: آيا به شما رساندم ؟ گفتند: آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش، و تو به عنوان شاهد و حاكم بين بندگان كفايت مى كنى. خداوند منكر ولايت تو را بعد از اقرار و شكننده عهد تو را بعد از پيمان لعنت كند.

شهادت مى دهم تو اميرالمؤمنينِ بر حقى هستى كه قرآن به ولايت تو گوياست و پيامبر صلى الله عليه و آله بر سر آن از امت عهد و پيمان گرفته است. يا اميرالمؤمنين، شهادت مى دهم كه شك كننده درباره تو به پيامبر امين صلى الله عليه و آله ايمان نياورده است، و كسى كه تو را با غير تو مساوى قرار دهد دين محكمى كه رب العالمين براى ما پسنديده و با ولايت تو در روز غدير آن را كامل كرده، ضديت و دشمنى كرده است. به خدا قسم كسى كه تابع غير تو شد گمراه شده و هر كس با تو دشمنى كند با حق عناد ورزيده است.

شهادت مى دهم كه تو از روى ذلت تقيه نكردى، و به خاطر ترس از حق خود امساك نكردى، و به عنوان عقب نشينى از جهاد با غاصبين حقت خوددارى نكردى، و به عنوان سازشكارى مطلبى بر خلاف رضاى خدا اظهار نكردى، و در مقابل آنچه در راه خدا به تو رسيد سستى نكردى و ضعف نشان ندادى و به عنوان انتظار از طلب حق خود ناتوانى نشان ندادى. معاذ اللّه كه تو چنين باشى ! بلكه وقتى مظلوم شدى براى خدا صبر كردى و كار خود را به او سپردى، و ظالمان را متذكر شدى ولى نخواستند بياد بياورند، و آنان را موعظه كردى ولى در آنان اثر نكرد، و آنان را از خدا ترسانيدى ولى نترسيدند !

در فقرات ديگرى از زيارت غدير مى خوانيم:

اللّهُمَّ ... ، العَن مَن غَصَبَ وَلِيِّكَ حَقَّهُ وَ اَنكَرَ عَهدَهُ وَ جَحَدَهُ بَعدَ اليَقينِ وَ الاِقرارِ بِالوِلايَةِ لَهُ يَومَ اَكمَلتَ لَهُ الدّينَ:

خدايا، لعنت كن كسانى را كه حق وليّت را غصب كردند و پيمان او را انكار نمودند و بعد از يقين و اقرار به ولايت او در روزى كه دين را برايش كامل كردى، آن را انكار كردند.

فَاَخَذَ بِيَدِكَ وَ قالَ: مَن كُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلِىٌّ مَولاهُ. اللَّهُمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ وَ انصُر مَن نَصَرَهُ وَ اخذُل مَن خَذَلَهُ. فَما آمَنَ بِما اَنزَلَ اللّه ُ فيكَ عَلى نَبِيِّهِ اِلاّ قَليلٌ وَ لا زادَ اَكثَرَهُم غَيرَ تَخسيرٍ:

خداوند تعالى دعاى پيامبرش را درباره تو مستجاب كرد، و به او دستور داد تا ولايت تو را بر امت اظهار كند تا مقام تو را بلندمرتبه و دليل تو را اعلام كرده باشد و سخنان باطل را كوبيده و عذرهاى بى جا را ريشه كن كرده باشد. آنگاه كه از فتنه فاسقان احساس خطر كرد و از منافقين درباره تو ترسيد، پروردگار جهان به او چنين وحى كرد: «اى پيامبر برسان آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده و اگر نرسانى رسالت او را نرسانده اى و خداوند تو را از شر مردم حفظ مى كند» .

پيامبر صلى الله عليه و آله سختىِ سفر را متحمل شد و در شدت حرارت ظهر بپاخاست و خطبه اى ايراد كرد و شنوانيد و ندا كرد و رسانيد. سپس از همه آنها پرسيد: آيا رسانيدم ؟ گفتند:

آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش. سپس پرسيد: آيا من نسبت به مؤمنين از خودشان صاحب اختيارتر نبوده ام ؟ گفتند: آرى.

پس دست على عليه السلام را گرفت و فرمود: هر كس من صاحب اختيار او بوده ام اين على صاحب اختيار اوست. خدايا، دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر كس او را دشمن بدارد، و يارى كن هر كس او را يارى كند و خوار كن هر كس او را خوار كند. ولى به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد جز عده كمى ايمان نياوردند و اكثرشان جز زيانكارى براى خود زياد نكردند.

الحق» باشد در موضع «عَلَى الحق» يعنى ضد غدير قرار گيرد مورد انزجار و بيزارى ماست. در اين باره فرقى نيست بين كسانى كه با سكوت خود در مقام دفاع از حق غدير، و يا با رضايت به آنچه ضد غدير است، و يا با جنگ بر عليه غدير مخالفت خود را با آن نشان داده اند؛ و يا حتى با مقايسه صاحب غدير با كسانى كه چنين حقى ندارند حق غدير را ضايع كرده اند.

اگر ما درباره حق غدير اين گروه ها را لعن نكنيم بايد بدانيم كه در اعتقاد خودمان مشكل وجود دارد، و بايد چاره اى براى مشكل اعتقادى خود بينديشيم تا مفهوم «مَعَ الحق» يعنى با حق بودن و «مَعَ على عليه السلام» يعنى با على بودن را در دقيق ترين معنى در وجود خود پياده كنيم. اين آموزش اعتقادى در فرازهاى زير از زيارت غدير آمده است:

اللَّهُمَّ اِنّا نَعلَمُ اَنَّ هذا هُوَ الحَقُّ مِن عِندِكَ، فَالعَن مَن عارَضَهُ وَ استَكبَرَ وَ كَذَّبَ بِهِ وَ كَفَرَ «وَ سَيَعلَمُ الَّذينَ ظَلَموا اَىَّ مُنقَلَبٍ يَنقَلِبونَ» .(1) لَعنَةُ اللّه ِ وَ لَعنَةُ مَلائِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ اَجمَعينَ عَلى مَن سَلَّ سَيفَهُ عَلَيكَ وَ سَلَلتَ سَيفَكَ عَلَيهِ - يا اَميرَالمُؤمِنينَ - مِنَ المُشرِكينَ وَ المُنافِقينَ اِلى يَومِ الدّينِ، وَ عَلى مَن رَضِىَ بِما ساءَكَ وَ لَم يُكرِههُ وَ اَغمَضَ عَينَهُ وَ لَم يُنكِر اَو اَعانَ عَلَيكَ بِيَدٍ اَو لِسانٍ اَو قَعَدَ عَن نَصرِكَ اَو خَذَلَ عَنِ الجِهادِ مَعَكَ اَو غَمَطَ فَضلَكَ وَ جَحَدَ حَقَّكَ اَو عَدَلَ بِكَ مَن جَعَلَكَ اللّه ُ اَولى بِهِ مِن نَفسِهِ:

خدايا، ما مى دانيم كه اين حقى از جانب توست. پس لعنت كن هر كس با آن معارضه كند و در مقابل آن سر تعظيم فرود نياورد و آن را تكذيب كند و كافر شود. «به زودى آنان كه ظلم كردند خواهند دانست كه به كجا باز خواهند گشت» . يا اميرالمؤمنين، لعنت خدا و لعنت همه ملائكه و انبيائش بر كسى كه تو بر او شمشير كشيدى و كسى كه بر تو شمشير كشيد از مشركين و منافقين تا روز قيامت. و بر كسى كه به آنچه تو را ناراحت مى كند راضى باشد و او را ناراحت نكند، و بر كسى كه در

ص: 108

برابر آنچه تو را ناراحت مى كند چشم پوشى مى نمايد و نهى از منكر نمى كند، و بر كسى كه عليه تو با دست يا زبان كمك كرده يا از يارى تو خوددارى كرده يا از جهاد همراه تو ديگران را منع كرده يا فضيلت تو را كوچك شمرده و حق تو را انكار نموده يا كسى را كه خداوند تو را صاحب اختيار بر او قرار داده با تو برابر بداند.

طاعَتِكَ وَوِلايَتِكَ وَعَقَدَ عَلَيْهِمُ الْبَيْعَةَ لَكَ وَجَعَلَكَ أَوْلى بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَما جَعَلَهُ اللّه ُ كَذلِكَ. ثُمَّ أَشْهَدَ اللّه َ تَعالى عَلَيْهِمْ فَقالَ: أَلَسْتُ قَدْ بَلَّغْتُ ؟ فَقالُوا: اللَّهُمَّ بَلى. فَقالَ: اللَّهُمَّ اشْهَدْ وَكَفى بِكَ شَهيدا وَ حاكِما بَيْنَ الْعِبادِ. فَلَعَنَ اللّه ُ جاحِدَ وِلايَتِكَ بَعْدَ الإِقْرارِ وَناكِثَ عَهْدِكَ بَعْدَ الْميثاقِ:

سلام بر تو اى صاحب اختيار من و صاحب اختيار مؤمنين ... . شهادت مى دهم كه تو برادر پيامبر صلى الله عليه و آله هستى ... ، و آن حضرت از طرف خداوند آنچه درباره تو نازل كرده بود رسانيد و دستور خدا را به اجرا در آورد و وجوب اطاعت تو و ولايتت را بر مردم واجب كرد، و براى تو از آنان بيعت گرفت تو را نسبت به مؤمنين صاحب اختيارتر از خودشان قرار داد همانطور كه خداوند به آن حضرت را چنين مقامى داده بود. سپس خداى تعالى را بر آنان شاهد گرفت و فرمود: آيا من به شما رساندم ؟ گفتند: آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش، و تو به عنوان شاهد و حاكم بين بندگان كفايت مى كنى. خداوند منكر ولايت تو را بعد از اقرار و شكننده عهد تو را بعد از پيمان لعنت كند.

شهادت مى دهم تو اميرالمؤمنينِ بر حقى هستى كه قرآن به ولايت تو گوياست و پيامبر صلى الله عليه و آله بر سر آن از امت عهد و پيمان گرفته است. يا اميرالمؤمنين، شهادت مى دهم كه شك كننده در باره تو به پيامبر امين صلى اللّه عليه و آله ايمان نياورده است، و كسى كه تو را با غير تو مساوى قرار دهد از دين محكمى كه رب العالمين براى ما پسنديده و با ولايت تو در روز غدير آن را كامل كرده، ضديت و دشمنى كرده است. به خدا قسم كسى كه تابع غير تو شد گمراه شده و گمراه كرده و هر كس با تو دشمنى كند با حق عناد ورزيده است.

و سخنان باطل را كوبيده و عذرهاى بى جا را ريشه كن كرده باشد. آنگاه كه از فتنه فاسقان احساس خطر كرد و از منافقان درباره تو ترسيد، پروردگار جهان به او چنين وحى كرد: «اى پيامبر برسان آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده و اگر نرسانى رسالت او را نرسانده اى و خداوند تو را از شر مردم حفظ مى كند» . پيامبر صلى الله عليه و آله سختى سفر را متحمل شد و در شدت حرارت ظهر بپا خاست و خطبه اى ايراد كرد و شنوانيد و ندا كرد و رسانيد. سپس از همه آنها پرسيد: آيا رسانيدم ؟ گفتند: آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش. سپس پرسيد: آيا من نسبت به مؤمنين از خودشان صاحب اختيارتر نبوده ام ؟ گفتند: آرى. پس دست تو (اميرالمؤمنين عليه السلام) را گرفت و فرمود: هر كس من صاحب اختيار او بوده ام اين على صاحب اختيار اوست. خدايا، دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر كس او را دشمن بدارد، و يارى كن هر كس او را يارى كند و خوار كن هر كس او را خوار كند. ولى به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد جز عده كمى ايمان نياوردند و اكثرشان جز زيان كارى براى خود زياد نكردند.

1 - بررسى مبانى قرآنى زيارت غديريه امام هادى عليه السلام، معصومه آعبداللّه، فارسى، چاپى، حُسن يوسف، تهران، اول، 1401 ش، رقعى، 265 ص. در اين كتاب پس از مقدمه چينى در مورد زمان امام هادى عليه السلام و توضيحاتى در مورد زيارت و بررسى سند زيارت غديريه، طى 30 عنوان مبانى قرآنى زيارت حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير مورد بررسى قرار گرفته است.

2 - در پيشگاه امام پارسايان، محمدرضا بحرينى، فارسى، چاپى، چاپ اول و دوم:

دليل ما، قم، 1388 ش، وزيرى، 616 ص. در اين كتاب با محوريت زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير، هر فراز از زيارت را آورده و در مورد آن به طور بسيار مفصل و عميق سخن گفته است. مباحثى در مورد پيامبر صلى الله عليه و آله و ابعاد وجودى اميرالمؤمنين عليه السلام، فتنه ها و رنج ها و برائت از دشمنان و ... ، و در هر كدام از اين بخش ها به طور مفصل و گسترده مطالبى را بيان داشته است. عناوين اين كتاب از اين قرار است: پيشگفتار: ارزيابى سند زيارت غديريّه، بخش اول: آنچه را يك زائر بايد بداند، بخش دوم: بخش سوم: ابعاد وجودى حضرت اميرالمؤمنين على عليه السلام، بخش چهارم:

فتنه ها و رنج ها، بخش پنجم: برائت از دشمنان اميرالمؤمنين عليه السلام.

3 - زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز عيد غدير، عبدالحسين طالعى، فارسى، چاپى، جليل، مشهد، اول، 1380 ش، جيبى، 87 ص. در اين كتاب زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در غدير به نقل از امام هادى عليه السلام همراه با ترجمه آمده است.

4 - زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير، محمدتقى رهبر، فارسى، چاپى، مطهر، تهران، اول، 1381 ش، رقعى، 62 ص، در اين كتاب پس از مقدمه اى در مورد زيارت، متن زيارت غديريه همراه با ترجمه فارسى در صفحات مقابل آمده است.

5 - زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در عيد غدير، آستانه مقدسه حضرت معصومه عليهاالسلام، فارسى، چاپى، زائر، قم، 1427 ق، جيبى، 32 ص. در اين كتاب زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير همراه با ترجمه فارسى در صفحات مقابل آمده است.

ص: 113

6 - زيارت حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز عيد غدير، سجاد سعادت خواه، سعيد روستايى، فارسى، چاپى، جمهورى، تهران، اول، 1393 ش، رقعى، 56 ص.

7 - زيارت حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير خم، فارسى، چاپى، دار الصادقين، قم، ناشر: همان، بنياد بين المللى غدير، تهران، 1382 ش، جيبى، 106 ص.

8 - زيارت حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام على در روز غدير از امام هادى عليه السلام، على اكبر گل افشانى، فارسى، چاپى، چاپ: مؤسسه فرهنگى و هنرى ما، تهران، اول، 1374 ش، جيبى، 72 ص.

9 - زيارت خورشيد، فارسى، چاپى، جمعى از نويسندگان، كانون خورشيد، قم، 1393 ش، 1435 ق، خشتى، 54 ص. در اين كتاب 9 مقاله درباره زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير و پاسخ به شبهات در اين باره آمده است.

10 - زيارت غديريه، سيد اميد مؤذنى، فارسى، چاپى، به نشر، آستان قدس رضوى، مشهد، اول، 1398 ش، جيبى، 128 ص. در اين كتاب ابتدا مطالبى در مورد زيارت غديريه آمده، و سپس متن زيارت همراه با ترجمه در صفحات مقابل آمده است.

11 - زيارت غديريه، رفيق لبّون، انگليسى، خطى. در اين كتاب زيارت غديريه همراه با ترجمه انگليسى آمده، و در راه چاپ و نشر است.

12 - زيارت غديريه، محمدحسن شفيعى شاهرودى، عربى، چاپى، چاپ اول تا سوم: ميراث نبوت، قم، 1387 - 1389 ش، جيبى، 72 ص. در اين كتاب ابتدا به چند نكته از زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير به نقل از امام حسن عسكرى عليه السلام اشاره شده است. سپس متن زيارت غديريه همراه با ترجمه در زير هر سطر آورده شده است.

13 - زيارت غديريه امام هادى عليه السلام، حسين ظريف منش، فارسى، چاپى، بنياد بين المللى غدير، معارف معنوى، قم، زلال كوثر، قم، اول، 1396 ش، جيبى، 144 ص. در اين كتاب ابتدا مختصرى در مورد امام هادى عليه السلام و شرايط زمانى آنحضرت و اهميت زيارت سخن گفته، و سپس زيارت غديريه اميرالمؤمنين على عليه السلام از لسان امام هادى عليه السلام همراه اسناد و ترجمه در صفحات مقابل و نكات زيارت را آورده است.

ص: 114

14 - زيارت غديريه اميرالمؤمنين عليه السلام از امام هادى عليه السلام، سيد صادق ميرشفيعى، فارسى، چاپى، طوباى محبت، قم، اول، 1399 ش، جيبى، 71 ص. در اين كتاب پس از مقدمه چينى، متن زيارت غديريه با عنوان گذارى براى هر فراز و ترجمه زير هر سطر آمده است.

15 - زيارت غديريه حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام، محمدرضا رحيميان، فارسى، چاپى، عطر عترت، قم، اول، 1440 ق، جيبى، 80 ص. در اين كتاب پس از مطالبى در مورد زيارت غديريه اميرالمؤمنين عليه السلام، متن زيارت غديزيه همراه با ترجمه فارسى در زير هر سطر آمده است.

16 - زيارت مخصوص اميرالمؤمنين على عليه السلام در روز عيد سعيد غدير خم، فارسى، چاپى، ستاد بزرگ داشت غدير، ناشر: همان، خشتى كوچك: 48 ص. در اين كتاب زيارت غديريه اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير همراه با ترجمه فارسى در صفحات مقابل آمده است.

17 - زيارت مولى المؤمنين على عليه السلام در روز غدير، عبدالامير فائق، فارسى، چاپى، چاپ اول تا سوم: بنياد بعثت، تهران، 1384 ش، جيبى، 47 ص. در اين كتاب پس از مقدمه اى كوتاه در مورد غدير و اعمال روز عيد غدير، زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير همراه با ترجمه فارسى در زير هر سطر آورده شده است.

18 - شرح زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام يوم الغدير، سيد محمدعلى حسينى ميلانى، عربى، چاپى، تحقيق: سيد على حسينى ميلانى، دليل ما، قم، اول، 1390 ش، 1433 ق، وزيرى، 340 ص. در اين كتاب طى 26 فصل زيارت غديريه اميرالمؤمنين على عليه السلام به طور مختصر شرح داده شده است.

19 - شرح زيارة الغدير، سيد عبدالمطلب موسوى خرسان، فارسى، چاپى، باقيان، قم، اول، 1428 ق، وزيرى، 464 ص. در اين كتاب پس از مقدمه اى مختصر و بحث در سند زيارت غدير، متن زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در غدير آورده شده است. سپس

ص: 115

زيارت غديريه، كلمه به كلمه و قطعه به قطعه آورده شده، و در هر مورد به طور مفصل و علمى و جامع بحث شده است. تمامى مطالب كتاب مستدل و با مدرك است، و اين كتاب جامع ترين كتاب در اين موضوع مى باشد، و در كتب غدير از ارزشمندترين آن محسوب مى شود. در اين كتاب اين ابحاث آمده است: روز غدير و حجة الوداع، خطبه غدير، سند و متن زيارت روز غدير. سپس به شرح زيارت غدير پرداخته، كه در نتيجه معارف و اعتقادات و قطعات تاريخى مربوط به اميرالمؤمنين عليه السلام و ديگر اهل بيت عليهم السلام شرح و بسط و سنديابى شده است.

20 - على عليه السلام آفتاب ملكوت، 3 ج، سيد صادق ميرشفيعى، فارسى، چاپى، طوباى محبت، قم، اول، 1399 ش، رقعى، ج 1: 311 ص. در اين كتاب زيارت غديريه اميرالمؤمنين عليه السلامرا فراز به فراز و همراه با ترجمه آورده، و سپس با استفاده از آيات و روايات آن فراز را شرح داده است. در جلد اول اين كتاب 26 فراز آورده شده و چاپ شده، و دو جلد ديگر در راه نشر است.

21 - غدير در كلام امام هادى عليه السلام، زهرا مسائلى، فارسى، چاپى، عطر عترت، قم، 1396 ش، 288 ص، سايت كتابخانه ملى ايران، عمادزاده، اصفهان، اول، 1397 ش، وزيرى، 300 ص. در اين كتاب تحليل محتوايى زيارتنامه غدير با تأكيد بر امامت آمده است. روش پژوهش به اين صورت بوده كه پس از محتواشناسى و ترتيب موضوعات، ويژگى ها و اختصاصات امامت را با مضامين زيارت غديريه تطبيق داده، و سپس به مبحث دشمنان شناسى اشاره شده و به تحليل و توضيح موارد مذكور پرداخته شده است.

22 - غديريه، مهدى نيلى پور، فارسى، چاپى، پالتويى، 60 ص. اين كتاب شرح مختصر و بيان نكات زيارت غدير است.

23 - ميثاق با غدير، محمدتقى رهبر، فارسى، چاپى، بنياد بعثت، تهران، اول، 1394 ش، وزيرى، 220 ص. در اين كتاب ابتدا مختصرى در مورد اميرالمؤمنين عليه السلام و نيز در مورد زيارت به طور كلى و زيارت غديريه به طور خاص سخن گفته است.

ص: 116

سپس زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير را به شكل قطعه قطعه همراه با ترجمه در 35 بخش آورده و شرحى مختصر داده است.

24 - ميراث امام هادى عليه السلام، واحد تحقيق و پژوهش ستاد احياء ايام امامت و ولايت، فارسى، چاپى، عطر عترت، قم، اول، 1391 ش، بياضى، 80 ص. در اين كتاب زيارت غديريه در چندين بخش و با عنوان گذارى و ترجمه فارسى در هر بخش آمده است. در آخر، زيارت جامعه به نقل از امام هادى عليه السلام همراه با ترجمه فارسى در چندين بخش همراه با عنوان گذارى آمده است.

25 - نگاهى بر زيارت غديريه، محمدحسين صفاخواه، عبدالحسين طالعى، فارسى، چاپى، سهاره، تهران، اول، 1380 ش، رقعى، 248 ص. در اين كتاب زيارت غديريه همراه با مطالبى در مورد آن و جوانبى از غدير آورده شده است. اين كتاب پس از سخن آغازين، در چهار بخش آمده است: سخن آغازين: 1. نگاهى كلى بر دعاها 2. نگاهى كلى بر زيارات 3. نگاهى بر سند و اعتبار زيارت غديريه. بخش اول: 1. متن زيارت غديريه شامل نود و هفت قطعه 2. زيارت غديريه. بخش دوم: راهنماى موضوعى زيارت غديريه. بخش سوم: سيرى در آيات زيارت غديريه شامل سى و چهار آيه. بخش چهارم: معجم الفاظ زيارت غديريه: شامل معجمى براى الفاظ زيارت غديريه.

26 - هادىِ غدير، مؤلف، ؟ ، فارسى، خطى. در اين كتاب تحليل محتوايى زيارت غديريه امام هادى عليه السلام آمده است. اين كتاب با تقسيم موضوعى زيارت غديريه به 3 قسمت به شرح آن پرداخته است: 1. معرفى امام 2. ويژگى هاى امام 3. پيروان امام.

است كه در آنها به تبيين و تفسير آيات مربوط به واقعه غدير پرداخته شده است. در بسيارى از دعاها و زيارات - به خصوص آنچه مربوط به شب و روز غدير است - ناگفته هايى از مسئله غدير به چشم مى خورد كه در هيچ روايت ديگرى يافت نمى شود. در مواردى شأن نزول آيات و در مواردى استشهاد به آيه هاى قرآن و در مواردى مصداق قرار دادن غدير براى آيه مزبور مطرح شده است.

جمع آورى و چينش اين ادعيه و زيارات به عنوان بخشى بسيار مهم از مباحث غديرى و مجموعه قرآنى غدير است، و ناگفته هايى از غدير از اين جلوه استفاده شود.

لازم به يادآورى است كه رمز اصلى در ارزش علمى اين بخش آن است كه ادعيه و زيارات از امام معصوم عليه السلام صادر شده، و آنچه ايشان در ارتباط با غدير فرموده باشند - اگر چه به صورت دعا و زيارت باشد - حجت و مورد استناد است. با در نظر گرفتن اين نكته است كه از ادعيه و زيارات مربوط به غدير سه جهت قابل استفاده است:

تفسير آيات قرآنى غدير

به دست آوردن شأن نزول آيات قرآنى غدير

تبيين پيام غدير در بُعد قرآنى آن

از سوى ديگر، از مجموع دعاها و زيارات مربوط به غدير جهت گيرى هاى جالبى درباره ارتباط قرآنى غدير به دست مى آيد. گاهى يك موضوع - مانند نعمت - از چند ديدگاه قرآنى مورد توجه واقع شده، و گاهى يك آيه - مانند آيه اكمال - از چند جهت مورد تبيين قرار گرفته است. گاهى يك فراز از زيارت بيانگر تفسير چند آيه است.

شكى نيست كه اكثر مطالب اين بخش استخراج شده از ادعيه و زيارات مربوط به ايام غدير است، به خصوص زيارت مفصل اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير كه شامل مطالب بسيار مهم و متعددى در اين زمينه است. در نظر گرفتن اين نكته درباره زيارت غديريه ضرورى است كه اين زيارت را امام هادى عليه السلام در روز غدير شخصا در نجف

ص: 118

در حرم اميرالمؤمنين عليه السلام خطاب به جد بزرگوارشان انشا فرموده است و آنچه از آيات غدير ضمن كلام خود آورده در چنين شرايط ممزوج با غدير صادر شده است.

كيفيت بيان آيات در فرازهاى ادعيه و زياراتِ غديرى دو گونه است: در برخى فرازها فقط يك آيه مورد استشهاد قرار گرفته، و در برخى ديگر چند آيه به صورت تصريح يا اشاره ذكر شده است.

اين نكته نيز فراموش نشود كه آوردن مؤيدات از روايات ديگر بدان جهت است كه آنچه در متن زيارات آمده اكثرا به صورت اشاره است، و براى تبيين آن آوردن احاديثى كه همان معنى در آنها به صراحت و با تفصيل بيشتر بيان شده ضرورى به نظر مى رسد، تا بحث ارتباط قرآنى غدير كامل شود.

با ذكر يك فراز زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير كه اشاره كلى به قرآنى بودن غدير دارد به استقبال مطالب اين بخش مى رويم. امام هادى عليه السلام در روز عيد غدير در برابر ضريح مطهر اميرالمؤمنين عليه السلام در نجف ايستاد و خطاب به جد بزرگوارش عرضه داشت:

اشْهَدُ انَّكَ يا اميرَالْمُؤْمِنينَ الْحَقُّ الَّذى نَطَقَ بِوِلايَتِكَ التَّنْزيلُ وَ اخَذَ لَكَ الْعَهْدَ عَلَى الامَّةِ بِذلِكَ الرَّسُولُ: يا اميرالمؤمنين، شهادت مى دهم كه تو آن حقى هستى كه قرآن به ولايت تو گوياست، و پيامبر صلى الله عليه و آله بر ولايت تو از امت خود پيمان گرفته است.

بر اساس همين كلام بلند امام هادى عليه السلام، قرآن را بر ولايت على عليه السلام گويا مى داند، و كلمه «نَطَقَ» فراتر از نزول يك يا دو آيه است و بدان معناست كه قرآن به صور مختلف در صدد بيان جوانب مختلفى از ولايتِ اعلام شده در غدير است كه پيمان عظيمى در آن روز درباره اش از مردم گرفته شد.

اشاره به يك فراز جالب تاريخى در اين قسمت، توجه شما را به ارتباط ادعيه و زيارات عيد غدير با ابعاد قرآنى آن جلب خواهد كرد.

ص: 119

روزى يك نفر يهودى كه در مجلس عمر حاضر بود، گفت: اگر آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا»(1) (كه در روز غدير نازل شده) در امت ما نازل شده بود، روز نزول آن را عيد مى گرفتيم.

بنا بر اين، آنچه از ادعيه و زيارات عيد غدير كه به تبيين جهات قرآنى آن پرداخته در راستاى جلوه گر ساختن اين عظمت است كه اهميت غدير تا آن بلنداست كه خداى جهان آن را در متن آخرين كتاب آسمانى خويش يعنى قرآن كريم جاى داده، و در جاى جاى آن يادِ ولايت غدير را به ميان آورده است.

اين آيات جمعا 55 آيه است، كه چند مورد آن در زيارت غديريه آمده است. به عنوان نمونه:

1. سوره آل عمران، آيه 8 : «رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ» .

2. سوره مائده، آيه 3: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» .

3. سوره مائده، آيه 67 : «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللّه ُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ» .

4. سوره انفال، آيه 32: «وَ إِذْ قالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ» .

5 . سوره هود، آيه 40: «ما آمَنَ مَعَهُ إِلاّ قَلِيلٌ» .

6 . سوره هود، آيه 63 : «فَمَنْ يَنْصُرُنِى مِنَ اللّه ِ إِنْ عَصَيْتُهُ فَما تَزِيدُونَنِى غَيْرَ تَخْسِيرٍ» .

ص: 120

7. سوره شعراء، آيه 227: «وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَىَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ» .

8 . سوره احزاب، آيه 6 : «النَّبِىُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» .

و اما چند مورد از مهم ترين اين آيات:

على عليه السلام پس از خدا و رسول، ولى مؤمنان است.

پيروان حضرتش حزب اللّه هستند كه پيروزمندان اند.

كراهت ديگران از نزول اين آيات در شأن اميرالمؤمنين عليه السلام هنوز هم بارز و آشكار است. جنگ هاى صدر اسلام را «جنگ ردّه» و طرف هاى جنگ را «مرتدّين» ناميدند. تا آيه اول «مَن يَرتَدَّ مِنكُم عَن دينِهِ» را درباره دوستان خود بدانند.(1)

بسيار دست و پا زدند تا آيه ولايت را - كه در حين تصدّق اميرالؤمنين على عليه السلام به سائل در حال ركوع نازل شد - در شأن حضرتش ندانند، كه كتب تفسيرى آنها گواه اين مدّعاست.

و براى «حزب اللّه» معانى مختلفى پيش آوردند كه در همان كتب و تفاسير موجود است و همه آن معانى جزئى از مصداق حزب اللّه هستند، اما هيچ كدام جامعيت و شمول ندارد. تنها معنى جامع و مانع همان است كه امام هادى عليه السلام بيان نموده است.

در اينجا بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله زحمت آن مسير طولانى را به خود پذيرفت، و در گرماى ظهر به پا خاست و خطبه خواند. پس آنگاه كسانى كه به پيامبر صلى الله عليه و آله ايمان آورند كم بودند و شمار زيادى از مردم جز در مسير زيانكارى پيش نرفتند.

تا اينجا كلام امام هادى عليه السلام بود كه مضمون آن به اختصار نقل شد. جاى اين سؤال باقى است كه چرا مردم با وجود آن بيعت تاريخى، اين همه به ولايت پشت كردند ؟

بازگويى اين پرسش و پاسخ نيز مفيد است: محمود بن لبيد گويد: پس از شهادت رسول خدا صلى الله عليه و آله، حضرت فاطمه عليهاالسلام بر سر قبور شهدا مى رفت و بر سر قبر حمزه سيدالشهداء مى گريست. روزى در آن محل به خدمت حضرتش رسيدم ... ، و پرسيدم: اى بانوى من، از شما مسئله اى مى پرسم كه در سينه ام موج مى زند.

فرمود: بپرس. گفتم: آيا رسول خدا صلى الله عليه و آله قبل از وفاتش بر امامت على عليه السلام تصريح فرمود ؟ فرمود: شگفتا ! آيا روز غدير خم را فراموش كرديد ؟ و پس از بيانات ديگر فرمود: به خدا قسم اگر حق را نزد اهلش وا مى گذاردند و عترت پيامبرشان را پيروى مى كردند، هيچ گاه دو نفر درباره خداى تعالى اختلاف نمى كردند، و (حق را) آيندگان از گذشتگان به ارث مى بردند، تا آنگاه كه قائم ما - نهمين از نسل حسين عليه السلام- قيام كند.

اما آن را كه خدا مؤخّر قرار دهد مقدّم داشتند، و آن را كه خدا مقدّم داشته پشت سر گذاردند ... .(1)

اين پرسش و پاسخ زمانى انجام مى گيرد كه از اين واقعه تاريخى و شكوهمند، با آن همه مقدمه و مؤخّره بياد ماندنى، هنوز يك سال نگذشته است. آيا بانوى بانوان حق ندارد از اينگونه سؤال ها اظهار شگفتى كند ؟ ! جملات بعدى دخت پيامبر عليهاالسلام نيز تفسير آيه اى است كه قبل از آيه غدير بيان شده است: و اگر آنان تورات و انجيل و آنچه را كه از جانب پروردگارشان به آنان فرستاده شده را به پا مى داشتند، همانا از بالاى سر و از زير پاهاى خود (بركات الهى را) مى خوردند ... .(2)

ص: 123

آيا اين آيه تعريض و كنايتى به امت اسلام نيست ؟ مگر پيامبر صلى الله عليه و آله بارها نفرموده بود كه تمام حركات امت هاى گذشته به دست اين امت تكرار خواهد شد ؟ رفتار بنى اسرائيل با تورات و هارون، و رفتار نصارى با انجيل و حواريون چگونه بود ؟(1)

بررسى صحاح ستّه و آنچه كه در آنها آمده و مقايسه آنها با كتب گرانقدر شيعه گوياى همين نكته است. كتاب «سيرى در صحيحين»(1) و بخش هايى از كتاب «شبهاى پيشاور»(2) و كتاب «نقش ائمه در احياء دين»(3)، تا حدى به اين مهم پرداخته اند. البته در اين مقام ناگفته هاى فراوانى باقى است.

خلاصه اينكه صراط مستقيم يكى است؛ همان كه در هر نماز واجب و مستحب سلوك آن را از خداى تعالى طلب مى كنيم. غير از اين صراط مستقيم، هر چه هست «سَبيل» هاى ديگر و راه هاى ضلالت اند.

و كمال محبّ و محبوب خدا و رسول صلى الله عليه و آله است هجوم برنده و غير فرّار است، و او جز حضرت اسداللّه الغالب عليه السلام كسى نيست. به تعبير علامه شيخ محمدحسن مظفر: «أ فَمَن كانَ مُؤمِنا كَمَن كانَ فاسِقا ... » ؟

به روايت مفسران، روزى وليد بن عقبه بر على عليه السلام افتخار مى كرد و مى گفت: من خوش زبان تر از تو هستم، و شمشيرم از تو برنده تر است. حضرت فرمود: ساكت باش كه فاسقى. آيه شريفه نازل شد، و اميرالمؤمنين عليه السلام را مؤمن و وليد را فاسق معرفى كرد.(1)

درباره اين آيه شريفه و اين مقايسه، هيچ نمى گوئيم، مگر اشاره اى به مظلوميت حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام. آن هم از زبان وحى كه در كام حضرتش بود، كه در دردنامه شقشقيّه مى فرمايد: حَتّى صِرتُ أُقرَنُ إلى هذِهِ النَظائِر(2): كار به آنجا رسيد كه با اين اشخاص هم رديف شده ام !

حذف قسمتى از حديث و تبديل آن به كلمه اى مبهم.

حذف تمام حديث، يا اشاره به حذف.

حذف حديث يا قول صحابه، بدون اشاره به حذف.

تضعيف روايت.

سوزاندن كتابخانه ها

نهى از كتابت سنّت نبوى.

تحريف اخبار.

جعل و وضع احاديث ديگر، در برابر احاديث صحيح و معتبر.

تأويل معناى حديث.

در مورد حديث غدير، تواتر خبر چنان بود كه هيچ راهى براى انكار نبود.(1) تنها راهى كه براى انكار باقى مانده بود، تأويل معناى حديث بود، كه اين تأويل هم با استفاده از معانى مختلف كلمه «مولى» انجام شد. براى لفظ «مولى» در كتب لغت، تا بيست و شش معنى ثبت شده كه به دليل قرائن عديده، هيچ كدام جز «سرپرست و اولى به مؤمنين از نفس آنها» در اين حديث نمى تواند مورد قبول باشد.(2)

اين تحريف معنوى، از همان زمان صدر اسلام آغاز شد. به شهادت احاديثى كه موجود است، از امام سجاد، امام باقر و امام حسن عسكرى عليهم السلام اين سؤال مطرح شد.

ص: 127

پس به آنچه خدا درباره تو بر پيامبرش نازل كرد ايمان نياورد جز عده اى اندك، و اكثرشان را نيفزود جز زيانكارى. پيش از آن نيز خدا در حق تو اين آيه را نازل كرد در حالى كه آنان دوست نداشتند:

«اى كسانى كه ايمان آورده ايد هر كه از شما از دينش برگردد خدا به زودى قومى را بياورد كه آنها را دوست دارد و آنها هم خدا را دوست دارند بر مؤمنان نرمند و بر كافران سخت در راه خدا جهاد كنند از سرزنش سرزنش كنندگان نمى ترسند اين است فضل خدا به هر كه بخواهد عنايت مى كند خدا گسترانده و داناست. جز اين نيست كه شما ولىّ خدا و رسول او و همه آنانى هستند كه ايمان آورند و آنانى كه نماز را بر پا مى دارند و زكات مى دهند در حالى كه ركوع كننده اند. و هر كه با خدا و رسولش و كسانى كه ايمان آوردند دوستى كند پس حزب خدا حزب پيروز است» .

البته اين آيه در مدينه و پيش از غدير بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شد، و حضرت در فراز دوم خطبه غدير به اين آيه استشهاد فرمود، و پس از خطبه غدير نيز منافقين از معناى اولوالامر سؤال كردند و حضرت با صراحت پاسخ داد.

همچنين اين آيه در احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام در صفين و در پاسخ امام هادى عليه السلام به نامه اهالى اهواز مورد استناد قرار گرفته، كه هر كدام در محل خود آمده است.

ضمن اينكه نزول اين آيه و خاتم بخشى اميرالمؤمنين عليه السلام در ايام الولاية، در روز 24 ذى حجة الحرام است.

و همانا خداوند درجه شما را بر همه امت برترى داده، و جايگاه شما را بالا برده، و برترى و شرافت شما بر همه عوالم روشن ساخته است. پس هر گونه پليدى را از شما دور كرد، و شما را آنچنان كه شايسته است پاكيزه ساخت.

آيه «فَمَنْ يَنْصُرُنِى مِنَ اللّه ِ إِنْ عَصَيْتُهُ فَما تَزِيدُونَنِى غَيْرَ تَخْسِيرٍ»(1) = آيه «ما آمَنَ مَعَهُ إِلاّ قَلِيلٌ»

«فَمَنْ يَنْصُرُنِى مِنَ اللّه ِ إِنْ عَصَيْتُهُ فَما تَزِيدُونَنِى غَيْرَ تَخْسِيرٍ»(1):

«چه كسى مرا در برابر خدا كمك خواهد كرد اگر او را عصيان نمايم پس شما جز ضرر به من چيزى اضافه نمى كنيد» .

اين آيات و زيارت مربوط به آن از دو بُعد قابل بررسى است:

آنگاه كه از فتنه فاسقان احساس خطر كرد و از منافقين درباره تو ترسيد، پروردگار جهان به او چنين وحى كرد: «اى پيامبر برسان آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده و اگر نرسانى رسالت او را نرسانده اى و خداوند تو را از شر مردم حفظ مى كند» . پيامبر صلى الله عليه و آله سختىِ سفر را متحمل شد و در شدت حرارت ظهر بپاخاست و خطبه اى ايراد كرد و شنوانيد و ندا كرد و رسانيد. سپس از همه آنها پرسيد: آيا رسانيدم ؟ گفتند:

آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش.

سپس پرسيد: آيا من نسبت به مؤمنين از خودشان صاحب اختيارتر نبوده ام ؟ گفتند: آرى. پس دست على عليه السلام را گرفت و فرمود: هر كس من صاحب اختيار او بوده ام اين على صاحب اختيار اوست. خدايا، دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر كس او را دشمن بدارد، و يارى كن هر كس او را يارى كند و خوار كن هر كس او را خوار كند.

ولى به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد جز عده كمى ايمان نياوردند و اكثرشان جز زيان كارى براى خود زياد نكردند.

آيا تعجب ندارد كه در برابر دليل محكمى چون غدير - با آن پشتوانه هاى قرآنى - عده اى بخواهند با آوردن نام شورا آن هم در شكل دروغينش، و اعلان آن از سوى ابوبكر براى عمر بدون اينكه كمترين عنوان شرعى يا عقلى در آن باشد، و با جعل فرازهايى چون «لا يَجتَمِعُ النُبُوَّةُ وَ الخِلافَةُ فى أهلِ بَيتٍ واحِدٍ» ، خلافت را به غاصبين بسپارند و از آن دفاع هم بنمايند ؟ !

قِلّت مؤمنان: فَما آمَنَ بِما انْزَلَ اللّه ُ فيكَ عَلى نَبِيِّهِ الاّ قَليلٌ: به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد، جز عده كمى ايمان نياوردند.

زيانكارى اكثريت: وَ لا زادَ اكْثَرَهُمْ غَيْرَ تَخْسيرٍ: اكثرشان جز زيان براى خود نيفزودند.

اين دو تابلويى است كه بايد تحليل كنندگان غدير از آن غافل نباشند، و بدانند كمى مؤمنان بر حقانيت غدير ضررى نمى زند، و اين دشمان غديرند كه ضرر كرده اند.

اشْهَدُ انَّكَ اخُو رَسُولِ اللّه ِ صلَّى اللّه عليه و آله ... ، و انَّهُ قَدْ بَلَّغَ عَنِ اللّه ِ ما انْزَلَهُ فيكَ، فَصَدَعَ بِأَمْرِهِ وَ اوْجَبَ عَلى امَّتِهِ فَرْضَ طاعَتِكَ وَ وِلايَتِكَ وَ عَقَدَ عَلَيْهِمُ الْبَيْعَةَ لَكَ وَ جَعَلَكَ اوْلى بِالُمؤْمِنينَ مِنْ انْفُسِهِمْ كَما جَعَلَهُ اللّه ُ كَذلِكَ. ثُمَّ اشْهَدَ اللّه َ تَعالى عَلَيْهِمْ فَقالَ: الَسْتُ قَدْ بَلَّغْتُ ؟ فَقالُوا: اللَّهُمَّ بَلى فَقالَ اللَّهُمَّ اشْهَدْ وَ كَفى بِكَ شَهيدا و حاكِما بَيْنَ الْعِبادِ. فَلَعَنَ اللّه ُ جاحِدَ وِلايَتِكَ بَعْدَ الاقْرارِ وَ ناكِثَ عَهْدِكَ بَعْدَ الْميثاقِ(1):

سلام بر تواى صاحب اختيار من و صاحب اختيار مؤمنين. سلام بر تواى دين محكم خداوند و راه مستقيم او. شهادت مى دهم كه تو برادر پيامبر صلى الله عليه و آله هستى ... ، و آن حضرت از طرف خداوند آنچه درباره تو نازل كرده بود رسانيد و دستور خدا را به اجرا درآورد و وجوب اطاعت تو و ولايتت را بر مردم واجب كرد، و براى تو از آنان بيعت گرفت و تو را نسبت به مؤمنين صاحب اختيارتر از خودشان قرار داد همانطور كه خداوند به آن حضرت چنين مقامى داده بود. سپس خداى تعالى را بر آنان شاهد گرفت و فرمود: آيا من به شما رساندم ؟ گفتند: آرى بخدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش، و تو به عنوان شاهد و حاكم بين بندگان كفايت مى كنى. خداوند منكرِ ولايت تو را بعد از اقرار و شكننده عهد تو را بعد از پيمان لعنت كند.

ما شهادت مى دهيم كه آنچه خدا نازل كرده بود و قرار بود پيامبر صلى الله عليه و آله اعلام كند آن حضرت ابلاغ فرمود. با اين اعلام پنج نتيجه پايه گذارى شد:

نتيجه اول: فَصَدَعَ بِأَمْرِهِ، امر الهى ابلاغ گرديد و حجت تمام شد.

نتيجه دوم: اوْجَبَ عَلى امَّتِهِ فَرْضَ طاعَتِكَ وَ وِلايَتِكَ، وجوب اطاعت و پذيرفتن صاحب اختيارى على عليه السلام رسميت يافت.

نتيجه سوم: عَقَدَ عَلَيْهِمُ الْبَيْعَةَ لَكَ، براى تو از مردم بيعت و عهد و پيمان گرفته شد.

نتيجه چهارم: جَعَلَكَ اوْلى بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ انْفُسِهِمْ كَما جَعَلَهُ اللّه ُ كَذلِكَ، رسما اعلام شد كه على عليه السلام مانند پيامبر صلى الله عليه و آله است در صاحب اختيارى مطلق مردم به همان معنى كه براى پيامبر صلى الله عليه و آله اعلام شده است.

نتيجه پنجم: ثُمَّ اشْهَدَ اللّه َ تَعالى عَلَيْهِمْ ... ، پيامبر صلى الله عليه و آله خدا و مردم را بر ابلاغ خود شاهد گرفت، تا هم خود و هم مردم روز قيامت در برابر خدا پاسخگو باشند.

بنا بر اين، ما در زيارت غديريه اقرار مى كنيم كه آنچه به دستور آيه «بَلِّغْ» قرار بود تبليغ شود شده، و درباره ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام هيچ عذرى از هيچ كسى پذيرفته نيست و هيچ جاى ابهامى در آن باقى نمانده است.

به بيانى ديگر:

يكى از مفاهيم عميق در زيارت غديريه، رابطه آيات قرآن با ولايت و امامت و اميرالمؤمنين عليه السلام است. يكى از آياتى كه در زيارت غديريه به آن استشهاد شده آيه 6 سوره احزاب است:

امام هادى عليه السلام مى فرمايد: جَعَلَكَ أولى بِالمُؤمِنينَ مِن أنفُسِهِم كَما جَعَلَهُ اللّه ُ كَذلِكَ.

و در موضعى ديگر به حديث غدير اشاره مى فرمايد كه: ثُمَّ قالَ: أ لَستُ أولى بِالمُؤمِنينَ مِن أنفُسِهِم ؟ فَقالوا: بَلى. فَأخَذَ بِيَدِكَ وَ قالَ: مَن كُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلىٌّ مَولاهُ ... .

ص: 140

درباره اين آيه شريفه و ارتباط آن با حديث غدير توضيحى كوتاه لازم است و آن اينكه دشمنان براى ردّ و انكار احاديث فضائل اهل بيت پيامبر عليهم السلام تدابيرى انديشيدند و به شيوه هاى مختلف در كتمان آن احاديث كوشيدند كه برخى از رئوس كلى آنها با ذكر نمونه هاى تاريخى در كتاب «معالم المدرستين»(1) بيان شده است. از جمله:

حذف قسمتى از حديث و تبديل آن به كلمه اى مبهم.

حذف تمام حديث، يا اشاره به حذف.

حذف حديث يا قول صحابه، بدون اشاره به حذف.

تضعيف روايت.

سوزاندن كتابخانه ها

نهى از كتابت سنّت نبوى.

تحريف اخبار.

جعل و وضع احاديث ديگر، در برابر احاديث صحيح و معتبر.

تأويل معناى حديث.

در مورد حديث غدير، تواتر خبر چنان بود كه هيچ راهى براى انكار نبود.(2) تنها راهى كه براى انكار باقى مانده بود، تأويل معناى حديث بود، كه اين تأويل هم با استفاده از معانى مختلف كلمه «مولى» انجام شد. براى لفظ «مولى» در كتب لغت، تا بيست و شش معنى ثبت شده كه به دليل قرائن عديده، هيچ كدام جز «سرپرست و اولى به مؤمنين از نفس آنها» در اين حديث نمى تواند مورد قبول باشد.(3)

ص: 141

اين تحريف معنوى، از همان زمان صدر اسلام آغاز شد. به شهادت احاديثى كه موجود است، از امام سجاد، امام باقر و امام حسن عسكرى عليهم السلام اين سؤال مطرح شد.

همچنين مراجعه شود به آيه «ما آمَنَ مَعَهُ إِلاّ قَلِيلٌ» .

فردا رايت را به دست كسى خواهم داد كه خدا و رسولش را دوست دارد، و خدا و رسولش هم او را دوست دارند. پيشروى است كه فرّار نيست. باز نمى گردد تا آنگاه كه خدا فتح را به دست او عملى سازد.(1)

فردايش افرادى خود را نامزد كردند، غافل از اينكه اين امر امر الهى است و پيامبر صلى الله عليه و آله نيز مجرى فرمان. معناى اين حديث آن است كه تنها كسى كه به تمام و كمال محبّ و محبوب خدا و رسول صلى الله عليه و آله است هجوم برنده و غير فرّار است، و او جز حضرت اسداللّه الغالب عليه السلام كسى نيست. به تعبير علامه شيخ محمدحسن مظفر: «أ فَمَن كانَ مُؤمِنا كَمَن كانَ فاسِقا ... » ؟

به روايت مفسران، روزى وليد بن عقبه بر على عليه السلام افتخار كرد و گفت: من خوش زبان تر از تو هستم، و شمشيرم از تو برنده تر است. حضرت فرمود: ساكت باش كه فاسقى. آيه شريفه نازل شد، و اميرالمؤمنين عليه السلام را مؤمن و وليد را فاسق معرفى كرد.(2)

درباره اين آيه شريفه و اين مقايسه، هيچ نمى گوئيم، مگر اشاره اى به مظلوميت حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام. آن هم از زبان وحى كه در كام حضرتش بود، كه در دردنامه شقشقيّه مى فرمايد: حَتّى صِرتُ أُقرَنُ إلى هذِهِ النَظائِرِ(3): كار به آنجا رسيد كه با اين اشخاص هم رديف شده ام !

و شهادت مى دهم كه تويى معناى كلام خداى عزيز رحيم: «وَ أنَّ هذا صِراطى مُستَقيما فَاتَّبِعوهُ وَ لا تَتَّبِعوا السُبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُم عَن سَبيلِهِ» . به خدا قسم گمراه شد و گمراه كرد هر كس كه جز تو را پيروى كرد، و از حق منحرف شد هر كس با تو دشمنى ورزيد.

صراط مستقيم الهى اميرالمؤمنين عليه السلام است، و راه روشن به سوى قرب الهى اطاعت و ولايت او است. او نور است و جز او هر چه هست ظلمت. اين بيان عقل و نقل قطعى است و اغراق و مبالغه و تعصّب در آن راه ندارد، و تفصيل را در كتب فراوان امامت بايد يافت.

يك سؤال باقى مى ماند و آن اينكه: با اين بيان، روايات ديگر را كه صراط مستقيم را به معنى توحيد، قرآن، دين، نبوت و غيره گرفته اند چگونه بپذيريم ؟ جواب اين سؤال در بيان امام صادق عليه السلام است كه فرمود: قرآن را ظاهرى است و باطنى. تمام آنچه در قرآن حرام اعلام شده ظاهر، و باطن آن ائمه جور است. و تمام آنچه خداى تعالى در كتابش حلال دانسته ظاهر، و مراد از آنها در باطن ائمه حق است.(1)

روح دين و جهت دهنده به تمام معالم و معارف دينى، به ويژه توحيد و نبوت و معاد، امر امامت و ولايت و پيروى ائمه حق است.

بررسى صحاح ستّه و آنچه كه در آنها آمده و مقايسه آنها با كتب گرانقدر شيعه گوياى همين نكته است. كتاب «سيرى در صحيحين»(2) و بخش هايى از كتاب «شبهاى پيشاور»(3) و كتاب «نقش ائمه در احياء دين»(4)، تا حدى به اين مهم پرداخته اند. البته در اين مقام ناگفته هاى فراوانى باقى است.

ص: 144

خلاصه اينكه صراط مستقيم يكى است؛ همان كه در هر نماز واجب و مستحب سلوك آن را از خداى تعالى طلب مى كنيم. غير از اين صراط مستقيم، هر چه هست «سَبيل» هاى ديگر و راه هاى ضلالت اند.

غدير كه مورد غفلت قرار گرفته، فرازهاى دعا و زياراتى است كه در آنها به تبيين و تفسير آيات مربوط به واقعه غدير پرداخته شده است.

در بسيارى از دعاها و زيارات - به خصوص آنچه مربوط به شب و روز غدير است - ناگفته هايى از مسئله غدير به چشم مى خورد كه در هيچ روايت ديگرى يافت نمى شود. در مواردى شأن نزول آيات و در مواردى استشهاد به آيه هاى قرآن و در مواردى مصداق قرار دادن غدير براى آيه مزبور مطرح شده است. از جمله اين موارد است:

«وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَىَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ» :

«و به زودى خواهند دانست آنان كه ظلم كردند كه به كجا باز خواهند گشت» .

«وَ إِذْ قالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ»(1):

«و آنگاه كه گفتند خدايا، اگر اين حقى از جانب توست از آسمان سنگى بر ما ببار يا عذاب دردناكى بر ما فرست» .

اين آيات و دعاى مربوط به آن از دو بُعد قابل بررسى است:

يُنْكِرْ أَوْ أَعانَ عَلَيْكَ بِيَدٍ أَوْ لِسانٍ أَوْ قَعَدَ عَنْ نَصْرِكَ أَوْ خَذَلَ عَنِ الْجِهادِ مَعَكَ أَوْ غَمَطَ فَضْلَكَ وَجَحَدَ حَقَّكَ أَوْ عَدَلَ بِكَ مَنْ جَعَلَكَ اللّه ُ أَوْلى بِهِ مِنْ نَفْسِهِ:

خدايا، ما مى دانيم كه اين حقى از جانب توست. پس لعنت كن هر كس با آن معارضه كند و در مقابل آن سر تعظيم فرود نياورد و آن را تكذيب كند و كافر شود. و بزودى آنان كه ظلم كردند خواهند دانست كه به كجا باز خواهند گشت. يا اميرالمؤمنين، لعنت خدا و لعنت همه ملائكه و انبيائش بر كسى كه تو بر او شمشير كشيدى و كسى كه بر تو شمشير كشيد از مشركان و منافقان تا روز قيامت، و بر كسى كه به آنچه تو را ناراحت مى كند راضى باشد و او را ناراحت نكند، و بر كسى كه چشم خود را بسته و انكار نمى كند، و بر كسى كه عليه تو با دست يا زبان كمك كرده يا از يارى تو خوددارى كرده يا از جهاد همراه تو ديگران را منع كرده يا فضيلت تو را كوچك شمرده و حق تو را انكار نموده يا كسى را كه خداوند تو را صاحب اختيار بر او قرار داده با تو برابر بداند.

داشتند يا اصلاً اعتقادى به چيزى نداشتند، ولى ما از آن گروه نيستيم، بلكه مى گوييم: هم تو هستى و هم غدير حق است و هم از نزد تو آمده است.

وَ قَد أمَرَ اللّه ُ تَعالى بِاتباعَكَ، وَ نَدَبَ المُؤمِنينَ إلى نَصرِكَ؛ وَ قالَ عَزَّوَجَلَّ: «يا أيُّها الَذينَ آمَنوا اتَقوا اللّه َ وَ كونوا مَعَ الصادِقينَ» :

در حالى كه خدا به پيروى از تو امر كرد، و مؤمنان را به يارى تو فرا خواند، و فرمود خداى عزّ و جلّ: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد خدا را پروا كنيد و با راستگويان باشيد» .

كراهت ديگران از نزول اين آيات در شأن اميرالمؤمنين عليه السلام هنوز هم بارز و آشكار است. جنگ هاى صدر اسلام را «جنگ ردّه» و طرف هاى جنگ را «مرتدّين» ناميدند. تا آيه اول «من يرتدّ منكم عن دينه» را درباره دوستان خود بدانند.(1)

بسيار دست و پا زدند تا آيه ولايت را - كه در حين تصدّق على عليه السلام به سائل در حال ركوع نازل شد - در شأن حضرتش ندانند، كه كتب تفسيرى آنها گواه اين مدّعاست.

و براى «حزب اللّه» معانى مختلفى پيش آوردند كه در همان كتب و تفاسير موجود است و همه آن معانى جزئى از مصداق حزب اللّه هستند، اما هيچ كدام جامعيت و شمول ندارد. تنها معنى جامع و مانع همان است كه امام هادى عليه السلام بيان نموده است.

اللَّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ. فَما آمَنَ بِما أَنْزَلَ اللّه ُ فيكَ عَلى نَبِيِّهِ إِلاَّ قَليلٌ وَلا زادَ أَكْثَرَهُمْ غَيْرَ تَخْسيرٍ:

خداوند تعالى دعاى پيامبرش صلى الله عليه و آله را درباره تو مستجاب كرد، و به او دستور داد تا ولايت تو را بر امت اظهار كند تا مقام تو را بلندمرتبه و دليل تو را اعلام كرده باشد و سخنان باطل را كوبيده و عذرهاى بى جا را ريشه كن كرده باشد. آنگاه كه از فتنه فاسقان احساس خطر كرد و از منافقان درباره تو ترسيد، پروردگار جهان به او چنين وحى كرد: «اى پيامبر برسان آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده و اگر نرسانى رسالت او را نرسانده اى و خداوند تو را از شر مردم حفظ مى كند» .

پيامبر صلى الله عليه و آله سختى سفر را متحمل شد و در شدت حرارت ظهر بپا خاست و خطبه اى ايراد كرد و شنوانيد و ندا كرد و رسانيد. سپس از همه آنها پرسيد: آيا رسانيدم ؟ گفتند:

آرى به خدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش. سپس پرسيد: آيا من نسبت به مؤمنين از خودشان صاحب اختيارتر نبوده ام ؟ گفتند: آرى. پس دست تو (اميرالمؤمنين عليه السلام) را گرفت و فرمود: هر كس من صاحب اختيار او بوده ام اين على صاحب اختيار اوست. خدايا، دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر كس او را دشمن بدارد، و يارى كن هر كس او را يارى كند و خوار كن هر كس او را خوار كند. ولى به آنچه خداوند درباره تو بر پيامبرش نازل كرد جز عده كمى ايمان نياوردند و اكثرشان جز زيان كارى براى خود زياد نكردند.

همچنين در قسمتى ديگر نيز اشاره به آيه تبليغ شده است:

اشْهَدُ انَّكَ اخُو رَسُولِ اللّه ِ صلَّى اللّه عليه و آله ... ، و انَّهُ قَدْ بَلَّغَ عَنِ اللّه ِ ما انْزَلَهُ فيكَ، فَصَدَعَ بِأَمْرِهِ وَ اوْجَبَ عَلى امَّتِهِ فَرْضَ طاعَتِكَ وَ وِلايَتِكَ وَ عَقَدَ عَلَيْهِمُ الْبَيْعَةَ لَكَ وَ جَعَلَكَ اوْلى بِالُمؤْمِنينَ مِنْ انْفُسِهِمْ كَما جَعَلَهُ اللّه ُ كَذلِكَ. ثُمَّ اشْهَدَ اللّه َ تَعالى عَلَيْهِمْ فَقالَ: الَسْتُ قَدْ بَلَّغْتُ ؟ فَقالُوا: اللَّهُمَّ بَلى فَقالَ اللَّهُمَّ اشْهَدْ وَ كَفى بِكَ شَهيدا و حاكِما بَيْنَ الْعِبادِ. فَلَعَنَ اللّه ُ جاحِدَ وِلايَتِكَ بَعْدَ الاقْرارِ وَ ناكِثَ عَهْدِكَ بَعْدَ الْميثاقِ:

ص: 151

سلام بر تواى صاحب اختيار من و صاحب اختيار مؤمنين. سلام بر تواى دين محكم خداوند و راه مستقيم او. شهادت مى دهم كه تو برادر پيامبر صلى الله عليه و آله هستى ... ، و آن حضرت از طرف خداوند آنچه درباره تو نازل كرده بود رسانيد و دستور خدا را به اجرا درآورد و وجوب اطاعت تو و ولايتت را بر مردم واجب كرد، و براى تو از آنان بيعت گرفت و تو را نسبت به مؤمنين صاحب اختيارتر از خودشان قرار داد همانطور كه خداوند به آن حضرت چنين مقامى داده بود.

سپس خداى تعالى را بر آنان شاهد گرفت و فرمود: آيا من به شما رساندم ؟ گفتند: آرى بخدا قسم. عرض كرد: خدايا شاهد باش، و تو به عنوان شاهد و حاكم بين بندگان كفايت مى كنى. خداوند منكرِ ولايت تو را بعد از اقرار و شكننده عهد تو را بعد از پيمان لعنت كند.

اين پرسش و پاسخ زمانى انجام مى گيرد كه از اين واقعه تاريخى و شكوهمند، با آن همه مقدمه و مؤخّره بياد ماندنى، هنوز يك سال نگذشته است. آيا بانوى بانوان حق ندارد از اينگونه سؤال ها اظهار شگفتى كند ؟ ! جملات بعدى دخت پيامبر عليهاالسلام نيز تفسير آيه اى است كه قبل از آيه غدير بيان شده است: و اگر آنان تورات و انجيل و آنچه را كه از جانب پروردگارشان به آنان فرستاده شده را به پا مى داشتند، همانا از بالاى سر و از زير پاهاى خود (بركات الهى را) مى خوردند ... .(1)

آيا اين آيه تعريض و كنايتى به امت اسلام نيست ؟ مگر پيامبر صلى الله عليه و آله بارها نفرموده بود كه تمام حركات امت هاى گذشته به دست اين امت تكرار خواهد شد ؟ رفتار بنى اسرائيل با تورات و هارون، و رفتار نصارى با انجيل و حواريون چگونه بود ؟(2)

در فراز بعدى از زيارت غدير كه در بالا آورده شد، دو آيه از قرآن به صورت اشاره مطرح شده است:

يكى آيه تبليغ است كه به صورت خبر از انجام آن مطرح شده است. يعنى خدا فرموده: «بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ» و در اينجا مى فرمايد: انَّهُ قَدْ بَلَّغَ عَنِ اللّه ِ ما انْزَلَهُ فيكَ. آيه دوم كه درباره اولى به نفس بودن پيامبر صلى الله عليه و آله است به عنوان اعلام عين آن درباره اميرالمؤمنين عليه السلام مطرح شده و مى گويد: جَعَلَكَ اوْلى بِالُمؤْمِنينَ مِنْ انْفُسِهِمْ كَما جَعَلَهُ اللّه ُ كَذلِكَ، و در واقع با جمله دوم به آيه اشاره مى كند كه خدا در قرآن درباره پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده: «النَّبِىُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» .

همچنين مراجعه شود به آيه «ما آمَنَ مَعَهُ إِلاّ قَلِيلٌ» ، و آيه «النَّبِىُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ... » .

ص: 153

در يك نگاه ارتباطى دو سويه بين كمال دين و رضايت رب در يك سو، و كفر و عناد در سوى ديگر برقرار شده است. به اين بيان كه اگر خدا دينى را راضى شده و كسى به غير آن راضى است، يا اگر خدا دينى را كامل كرده و كسى هنوز در آن شك دارد، اين ضديت با خدا و كفر است.

مظهر اين شك و گزينش غير رضاى خدا در شك و ضديت با اميرالمؤمنين عليه السلام جلوه گر است. وقتى كسى درباره على عليه السلام شك دارد در واقع به پيامبر صلى الله عليه و آله و فرموده هاى آن حضرت شك دارد و ايمان نياورده است.

كسى كه به جاى على عليه السلام غير او را مى پذيرد در واقع رو در روى خدا ايستاده و ضديت با آن دينى مى كند كه خداوند با صداى بلند كمال آن و رضايت خود از آن را به آن اعلام كرده است.

در يك جمله مى توان از اين فراز نتيجه گرفت كه چنين كسى نه اينكه از رسيدن به اهداف دين الهى عقب مانده، و نه اينكه از راه راست منحرف شده، و نه اينكه كفر ورزيده، بلكه بالاتر از همه اينها در برابر ذات الهى قد عَلَم كرده و استكبار و معاندت نشان داده است.

خدايا، قاتلان انبياء و جانشينان انبيائت را با همه لعنت هايت لعنت كن، و گرمى آتش را به آنان بچشان. و لعنت كن كسانى را كه حق وليّت را غصب كردند و پيمان او را انكار نمودند و بعد از يقين و اقرار به ولايت او در روزى كه دين را برايش كامل كردى، آن را انكار كردند. خدايا، قاتلان اميرالمؤمنين عليه السلام و كسانى كه به او ظلم كردند و پيروان و يارانشان را لعنت فرما. خدايا، ظالمان حسين عليه السلام و قاتلان او و تابعان دشمنِ او و يارى كننده دشمنش را و راضيان به قتل او و خواركنندگان او را لعنتى فرما كه عاقبتى بد دنبال آن باشد.

امام هادى عليه السلام جملات آخر دعا را به لعن ظالمان و قاتلان خاندان نور اختصاص داده، و در اين جمله پيمان شكنانى را لعن مى كند كه روز غدير اميرالمؤمنين عليه السلام را به ولايت تبريك و تهنيت گفتند، و چند ماه بعد سقيفه را تشكيل دادند !

ص: 156

مى باشد. همچنين فرصتى براى بيان فضائل و مناقب سيد كائنات حضرت ختمى مرتبت محمد مصطفى صلى الله عليه و آله و اهل بيت عصمت و طهارت او عليهم السلام و به ويژه ذكر اميرالمؤمنين عليه السلام است.

براى شب عيد غدير يك دعا وارد شده است؛ در كتاب ابو الحسين زيد بن جعفر محمدى در كوفه ديدم، كه شيخ ابوعبداللّه حسين بن عبيداللّه غضائرى نسخه اى قديمى به خط شيخ ابوغالب احمد بن محمد زرارى را به من نشان داد، كه دعاهايى بدون ذكر سند در آن آمده بود. يكى از آن دعاها دعاى شب غدير بود:

دعا را با صداى آرام - به طورى كه مزاحمتى براى ديگران فراهم نشود - بخواند.

دعا را بيش از حد معمول تند نخواند.

دعاهايى كه خواندن آنها در روز غدير مستحب است:

و اما ادعيه روز غدير:

اللّهُمَّ أقولُ وَ بِتَوفيقِكَ أقولُ، وَ عَلى كِفايَتِكَ أعولُ، وَ بِقُدرَتِكَ أطولُ، وَ بِكَ أستَكفى وَ أصولُ. فَاكفِنى اللّهُمَّ وَ أنقِذنى وَ تَولَّنى وَ اعتَصِمنى وَ عافِنى، وَ امنَع مِنّى وَ خُذ وَ كُن لى بِعَينِكَ وَ لا تَكُن عَلىَّ.

اللّهُمَّ أنتَ رَبّى، عَلَيكَ تَوكَّلتُ وَ إلَيكَ أنبتُ وَ إلَيكَ المَصيرُ، وَ أنتَ عَلى كُلِّ شَى ءٍ قَديرٍ.

و مرا دوست بدار و مرا حفظ كن و سلامت بدار و از من دور كن و با چشمانت طرفدار من باش و بر عليه من مباش، خدايا، تو پروردگار منى، پس بر تو توكل دارم و بازگشت به سوى تو است. و تو بر هر چيزى توانا هستى.

دوستان او هستيم، چنان كه فرمان دادى او را دوست داشته باشيم، و ما با هر كس با او دشمنى كند دشمنى داريم، و از كسى كه از او بيزارى جويد بيزاريم، و هر بغض او را دارد بغضش را داريم، و دوست داريم هر كس او را دوست دارد. على - كه درود خدا بر او باد - همان گونه فرمان دادى سرور ما است، و پيشواى ما پس از پيامبرمان - درود خدا بر او و خاندانش باد - است همان گونه كه فرمان دادى.

يا حَنّانُ يا مَنّانُ، يا بَديعُ السَماواتِ وَ الأرضِ، يا ذَاالجلالِ وَ الإكرامِ، تُعطِى الخَيرَ مَن تَشاءُ وَ تَصرِفُ الشَرَّ عَمَّن تَشاءُ، إعطِنا جَميعَ ما سَألناكَ مِنَ الخَيرِ، وَ امنُن بِهِ عَلَينا بِرَحمَتِكَ يا أرحمَ الراحِمينَ. إنّا إلَيكَ راغِبونَ، وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلا بِاللّه ِ العَلىِّ العَظيمِ.

اللّهُمَّ اشرَح بِالقُرآنِ صَدرى، وَ انطِق بِالقُرآنِ لِسانى، وَ نَوِّر بِالقُرآنِ بَصَرى، وَ استَمِع بِالقُرآنِ بَدَنى، وَ أعِنّى عَلَيهِ أبدا ما أبقَيتَنى، فَإنَّهُ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلا بِكَ.

اللّهُمِّ يا داحِىَ المَدحُوّاتِ، وَ يا بانِىَ المَبنيّاتِ، وَ يا مُرسى المَرسيّاتِ، وَ يا جَبّارَ القُلوبِ عَلى فِطرَتِها؛ شَقيقِها وَ سَعيدِها، وَ يا باسِطَ الرَحمَةِ لِلمُتَّقينَ. إجعَل شَرائفَ صَلواتِكَ وَ نَوامى بَرَكاتِكَ وَ رَأفَتِكَ وَ تَحيَّتِكَ وَ رَحمَتِكَ عَلى مُحَمَّدٍ عَبدِكَ وَ رَسولِكَ، الفاتِحِ لِمَا انغَلَق، وَ الخاتِمِ لِما سَبَقَ، وَ فاتِحِ الحَقِّ، وَ دافِعِ جَيشاتِ الأباطيلِ، كَما حَملَتَهُ فَاضطَلَعَ بِأمرِكَ مُستَبصِرا فى رِضوانِكَ، غَيرَ ناكِلٍ عَن قَدَمٍ، وَ لا مُنثَنٍ عَن كَرَمٍ. حافِظا لِعَهدِكَ، قاضيا لِنِفاذِ أمرِكَ. فَهُوَ أمينُك المَأمونُ، وَ شَهيدُكَ يَومَ الدينِ، وَ بَعيثُكَ رَحمَةً لِلعالَمينَ.

اللّهُمَّ فَافسَح لَهُ مَفسَحا عِندَكَ، وَ أعطِهِ مِن بَعدِ رِضاهُ الرِضا، مِن نورِ ثَوابِكَ المَحلولِ، وَ عَطاءِ جُزئِكَ المَعلولِ.

اللّهُمَّ أتمِم لَهُ وَعدَهُ بِانبِعاثِكَ إيّاهُ مَقبولَ الشَفاعَةِ عِندَكَ، مَرضىَّ المَقالَةِ، ذا مَنطِقِ عَدلٍ، وَ خُطبَةِ فَصلٍ، وَ حُجَّةٍ وَ بُرهانٍ عَظيمٍ.

اللّهُمَّ اجعَلنا سامِعينَ مُطيعينَ، وَ أولياءَ مُخلِصينَ، وَ رُفَقاءَ مُصاحِبينَ.

اللّهُمَّ أبلِغهُ مِنَّا السَلامَ، وَ اردُد عَلَينا مِنهُ السَلامَ.

اللّهُمَّ إنّى ضَعيفٌ فَقَوِّ فى رِضاكَ ضَعفى، وَ خُذ إلَى الخَيرِ بِناصيَتى، وَ اجعَل الإسلامَ مُنتَهى رِضاكَ.

ص: 165

اللّهُمَّ إنّى ضَعيفٌ فَقَوِّنى، وَ إنّى ذَليلٌ فَأعِزَّنى، وَ إنّى فَقيرٌ فَارزُقنى.

پس از آن صد مرتبه مى گويى: اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ الجَنَّةَ. اللّهُمَّ إنّى أعوذُ بِكَ مِنَ النارِ.

سپس مى گويى: اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ بِأنَّكَ أنتَ اللّه ُ، لا إلهَ إلاّ أنتَ، وَحدَكَ لا شَريكَ لَكَ، وَ بِأنَّكَ أرحَمُ الراحِمينَ، وَ أسألُكَ بِأنَّكَ أحَدٌ صَمَدٌ لَم تَلِد وَ لَم تولَد، وَ لَم يَكُن لَكَ كُفوا أحَدٌ، أن تَغفِرَ لى ذُنوبى كُلَّها؛ صَغيرَها وَ كَبيرَها، مَغفِرَةً تامَّةً يا أرحَمَ الراحِمينَ.

و آن گاه چهار مرتبه مى گويى: اللّهُمَّ إنّى أُشهُدُكِ وِ أُشهُدُ حَمَلَةَ عَرشِكَ وَ مَلائِكَتَكَ وَ جَميعَ خَلقَكَ، إنّى أشهَدُ أنَّكَ أنتَ اللّه ُ لا إلهَ إلاّ أنتَ وَحدَكَ لا شَريكَ لَكَ، وَ أؤمِنُ بِكَ وَ أتَوَكَّلُ عَلَيكَ وَ أستَغفِرُكَ وَ أتوبُ إلَيكَ.

سپس مى گويى: اللّهُمَّ إنى أصبَحتُ فى دينى وَ أمانَتى وَ نَفسى وَ وُلدى وَ مالى وَ جَميعِ أهلِ عِنايَتى، فى حِماكَ الَذى لا يُستَباح، وَ فى عِزِّكَ الَذى لا يُرام، وَ فى سُلطانِكَ الَذى لا يُستَضام، وَ فى مُلكِكَ الَذى لا يَبلى، وَ فى نِعمَتِكَ الَتى لا تُحصى، وَ فى ذِمَّتِكَ الَتى لا تُخفَر، وَ فى رَحمَتِكَ الَتى وَسِعَت كُلَّ شَى ءٍ، وَ جارُ اللّه ِ آمِنٌ مَحفوظٌ، وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ بِاللّه ِ، لا إله إلاّ اللّه ِ وَ اللّه ُ أكبَرُ وَ سُبحانَ اللّه ِ. رَبَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلَ مُحَمّدٍ، وَ اغفِر لى ذُنوبى كُلَّها، بِرَحمَتِكَ يا أرحَمَ الراحِمينَ.

اللّهُمَّ افتَح لَنا بِطاعَتِكَ، وَ اختِم لَنا بِرِضوانِكَ، وَ أعِذنا مِنَ الشَيطانِ الرَجيمِ. السَلامُ عَلَى الحافِظينَ الكِرامِ الكاتِبينَ. أشهد أن لا إلهَ الاّ اللّه ِ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وَ أنّ مُحَمَّدا عَبدُهُ وَ رَسولُهُ، صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ. إنَّ صَلاتى وَ نُسُكى وَ مَحياىَ وَ مَماتى للّه ِ رَبِّ العالَمينَ. لا شَريكَ لَهُ، وَ بِذلِكَ أُمِرتُ وَ أنا مِنَ المُسلِمينَ.

اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ خَيرَ يَومى هذا، وَ خَيرَ ما فيهِ، وَ خَيرَ ما أمَرتَ بِهِ، وَ خَيرَ ما قَبلَهُ، وَ خَيرَ ما بَعدَهُ. وَ أعوذُ بِكَ مِن شَرِّ يَومى هذا، وَ شَرِّ ما فيهِ، وَ شَرِّ ما قَبلَهُ، وَ شَرَّ ما بَعدَهُ.

ص: 166

اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ فَتحَهُ وَ نَصرَهُ وَ نورَهُ وَ هُداهُ. اللّهُمَّ افتَح لى بِخَيرٍ، وَ اختِم لى بِخَيرٍ، وَ اختِمهُ عَلَىَّ بِخَيرٍ. اللّهُمَّ افتَحهُ عَلَىَّ بِرَحمَتِكَ، وَ اختِمهُ عَلَىَّ بِرِضوانِكَ. اللّهُمَّ مَن كادَنى فى هذا بِسوءٍ فَاكفِنيهِ، وَ قِنى شَرَّهُ، وَ اردُد كَيدَهُ فى نَحَرِهِ.

اللّهُمَّ ما أنزَلتَ فى يَومى هذا مِن خَيرٍ أو رَحمَةٍ أو شِفاءٍ أو فَرَجٍ أو عافيَةٍ أو رِزقٍ، فَاجعَل لى فيهِ نَصيبا وافِرا حَسَنا، وَ ما أنزَلتَ فيهِ مِن مَحذورٍ أو مَكروهٍ أو بَليَّةٍ أو شِقاءٍ فَاصرِفهُ عَنّى.

اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ أن تَجعَلَ بَدوَ يَومى هذا فَلاحا وَ أوسَطَهُ صَلاحا وَ آخِرَهُ نَجاحا، وَ أعوذُ بِكَ مِن يَومِ شَرٍّ أوَّلُهُ فَزَعٌ وَ أوسَطُهُ جَزَعٌ وَ آخِرُهُ وَجَعٌ.

اللّهُمَّ بِرأفَتِكَ أرجو رَحمَتَكَ، وَ بِرَحمَتِكَ أرجو رِضوانَكَ، وَ بِرِضوانِكَ أرجو الجَنَّةَ، فَلا تُؤاخِذنى بِذَنبى، وَ لا تُعاقِبنى بِسوءٍ عَمَلى.

اللّهُمَّ اجعَل حَياتى ما أحيَيتَنى زيادَةً لى فى كُلِّ خَيرٍ، وَ اجعَل وَفاتى إذا تَوَفَّيتَنى راحَةً مِن كُلِّ شَرٍّ، وَ نَجاةً لى مِن كُلِّ سوءٍ.

اللّهُمَّ اجعَلنى أخشاكَ كَأنّى أراكَ، وَ أرجوكَ وَ لا أرجو غَيرَكَ، وَ أذكُرُكَ وَ لا أنساكَ.

اللّهُمَّ اغفِر لى كُلَّ ذَنبٍ سَلَفَ مِنِّى فِى اللَيلِ وَ النَهارِ مُنذُ خَلَقتَنى، وَ كَفِّرهُ عَنّى، وَ أبِدلنى بِهِ حَسَنات، وَ تَقَبَّل مِنّى كُلَّ خَيرٍ عَمِلتُهُ لَكَ فِى اللَيلِ وَ النَهارِ مُنذُ خَلقَتَنى، وَ ارفَعهُ لى عِندَكَ فِى الرَفيعِ الأعلى، وَ أعطِنى عَلَيهِ الثَوابَ الكَثيرَ. بِرَحمَتِكَ إنَّكَ جَوادٌ لا يَبخَل.

اللّهُمَّ إنّى أصبَحتُ مُتوَكِّلاً عَلَيكَ فَاكفِنى، وَ أصبَحتُ فَقيرا إلَيكَ فَأغنِنى، وَ أصبَحتُ لا أعرِف رَبّا غَيرَكَ فَاغفِر لى، وَ أصبَحتُ مُقِرّا لَكَ بِالرُبوبِيَّةِ، مُعتَرِفا لَكَ بِالعُبوديَّةِ. وَ أشهد أن لا إله إلاّ اللّه وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ. إلها واحِدا أحدا صَمَدا لَم يَتَّخِذ صاحِبَةٍ وَ لا

ص: 167

وَلَدا. وَ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ وَ رَسولُهُ، أرسَلَهُ بِالهُدى وَ دينِ الحَقِّ لِيُظهِرَهُ عَلَى الدينِ كُلِّه وَ لَو كَرِهَ المُشرِكونَ. فَبَلِّغ رِسالاتَهُ، وَ نَصَحَ لأمَّتِهِ، وَ جاهَدَ فى اللّه ِ حَقَّ جِهادِهِ، وَ عَبَدَهُ حَتّى أتاهُ اليَقينَ. وَ أشهَدُ أنَّ الساعَةَ آتيةٌ لا رَيبَ فيها، وَ أنَّ اللّه َ يَبعَثُ مَن فِى القُبورِ، وَ أنَّ الجَنَّةَ حَقٌّ، وَ النَارَ حَقٌّ، وَ البَعثَ حَقٌّ، وَ أنّى أؤمِنُ بِاللّه وَ بِرَسولِهِ صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ، وَ بِمَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ، لا نُفَرِّقُ بَينَ أحَدٍ مِن رُسُلِه.

اللّهُمَّ فَاكتُب لىَ الشَهادَةَ عِندَكَ، وَ لَقِّنها عِندَ حاجَتى إلَيها، وَ أحيِنى عَلَيها، وَ ابعَثنى عَلَيها، وَ احشُرنى عَلَيها، وَ اجزِنى جَزاءَ مَن لَقيَكَ بِها مُخلِصا، غَيرَ شاكٍّ فيها، وَ لا مُرتَدٌّ عَنها، وَ لا مُبَدِّلَ لَزها، آمينَ رَبَّ العالَمينَ، وَ صَلَّى اللّه ُ عَلى مُحَمَّدٍ وَ عَلى آلِهِ الطَيِّبينَ الطاهِرينَ الأخيارِ، وَ سَلَّمَ كَثيرا.

سُبحانَ اللّه ِ وَ الحَمدُ للّه ِ وَ لا إله إلاّ اللّه ُ وَ اللّه ُ أكبرُ، وَ أستَغفِرُ اللّه َ الَذى لا إلهَ إلاّ هُوَ، غَفّارَ الذُنوبِ وَ أتوبُ إلَيهِ. وَ أسألُهُ أن يَتوبَ عَلَىَّ، وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ بِاللّه ِ العَلىِّ العَظيمِ. الأوَّلُ فَلَيسَ قَبلَهُ شَى ءٌ، وَ الآخِرُ فَلَيسَ بَعدَهُ شَى ءٌ، وَ الظاهِرُ فَلَيسَ فَوقَهُ شَى ءٌ، وَ الباطِنُ فَلَيسَ دونَهُ شَى ءٌ، يُحيى وَ يُميتُ، وَ هُوَ حَىٌّ لا يَموتُ، بِيَدِهِ الخَيرُ، وَ هُو عَلى كُلِّ شَى ءٍ قَديرٍ.

الحَمدُ للّه ِ الَذى لا تَبديلَ لِقَولِهِ، وَ لا مُعادِلَ لِحُكمِهِ، وَ لا رادَّ لِقضائِهِ.

الحَمدُ للّه ِ الأوَّلِ قَبلَ كُلِّ شَى ءٍ، وَ الخالِقِ لَهُ، وَ الآخرِ بَعدَ كُلِّ شَى ءٍ، وَ الوارِثِ لَهُ، وَ الظاهَرِ عَلى كُلِّ شَى ءٍ وَ الوَكيلِ عَلَيهِ، وَ الباطِنِ دونَ كُلَّ شَى ءٍ وَ المُحيطِ بِهِ. الَذى عَلا فَقَهَرَ، وَ مَلَكَ فَقَدَرَ، وَ بَطَنَ فَخَبَرَ. دَيّانِ الدينِ، رَبِّ العالَمينَ. الحَمدُ للّه ِ عَلى حِلمِهِ بَعدَ عِلمِهِ، وَ الحَمدُ للّه ِ عَلى عَفوِهِ بَعدَ قُدرَتِهِ.

اللّهُمَّ لَكَ الحَمدُ فِى اللَيلِ إذا يَغشى، وَ فِى النَهارِ إذا تَجلّى. وَ لَكَ الحَمدُ فِى الآخِرَةِ وَ الأولى، وَ لَكَ الحَمدُ كَما حَمدتَ نَفسَكَ، وَ كَما أنتَ أهلُهُ، وَ كَما حَمَدَكَ الحامِدونَ.

ص: 168

وَ لَكَ الحَمدُ عَدَدَ ما أحصى كِتابُكَ وَ أحاطَ بِهِ عِلمُكَ. وَ لَكَ الحَمدُ زِنَةَ عَرشِكَ وَ مِدادَ كَلِماتِكَ، وَ لَكَ الحَمدُ كَما يَنبَغى لِكَرَمِ وَجهِكَ، وَ عِظَمِ سُلطانِكَ.

اللّهُمَّ لَكَ الحَمدُ حَمدا خالِدا بِخُلودِكَ، وَ لَكَ الحَمدُ حَمدا دائِما بِدَوامِكَ، وَ لَكَ الحَمدُ حَمدا لا أمَدَ لَهُ دونَ بُلوغِ مَشيَّتِكَ، وَ لَكَ الحَمدُ حَمدا لا يَتناهى دونَ مُنتَهى عِلمِكَ، وَ لَكَ الحَمدُ حَمدا يَبلُغُ رِضاكَ وَ يوجِبُ مَزيدَكَ وَ يُؤمِنُ مِن غَيرِكَ. فَسُبحانَ اللّه ِ حينَ تُمسونَ وَ حينَ تُصبِحونَ، وَ لَهُ الحَمدُ فِى السماواتِ وَ الأرضُ وَ عَشيّا وَ حينَ تُظهِرونَ.

يولِجُ اللَيلَ فِى النَهارِ، وَ يولِجُ النَهارَ فِى اللَيلِ، وَ يُخرِجُ الحَىَّ مُنَ المَيِّتِ، وَ يُخرِجُ المَيِّتَ مِنَ الحَىِّ، وَ يُحِى الأرضَ بَعدَ مَوتِها وَ كَذلِكَ تُخرَجونَ. سُبحانَ رَبُّكَ رَبِّ العِزَّةِ عَمّا يَصِفونَ، وَ سَلامٌ عَلَى المُرسَلينَ، وَ الحَمدُ للّه ِ رَبِّ العالَمينَ.

سُبحانَ الدائِمِ القائِم. سُبحانَ اللّه ُ المَلِكِ الحَقِّ. سُبحانَ العَلىِّ الأعلى. سُبحانَهُ وَ تَعالى. سُبحانَ اللّه ِ وَ بِحَمدِهِ. سُبحانَ اللّه ِ الحَىِّ القَيّومِ. سُبحانَ اللّه ِ الَذى لا تَأخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَومٌ. سُبحانَ مَن تَواضَعَ كُلُّ شَى ءٍ لِعَظَمَتِهِ. سُبحانَ مَن ذَلَّ كُلُّ شَى ءٍ لِعَزَّتِهِ. سُبحانَ مَن خَضَعَ كُلُّ شَى ءٍ لِمُلكِهِ. سُبحانَ مَن استَسلَمَ كُلُّ شَى ءٍ لِقُدرَتِهِ. سُبحانَ مَنِ انقادَت لَهُ الأمور بِأزِمَّتِها. سُبحانَهُ وَ بِحَمدِهِ.

لا إلهَ إلاّ اللّه وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ. لَهُ المُلكُ وَ لَهُ الحَمدُ، يُحيى وَ يُميتُ، وَ هُوَ حَىٌّ لا يَموت، بِيَدِهِ الخَيرُ، وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَى ءٍ قَديرٍ.

لا إلهَ إلاّ اللّه ُ الحَليمُ الكَريمُ. لا إلهَ إلاّ اللّه ُ العَلىُّ العَظيمُ. لا إلهَ إلاّ اللّه ُ السَميعُ العَليمُ. لا إلهَ إلاّ اللّه ُ رَبُّ السَماواتِ السَبعِ وَ رَبِّ العَرشِ العَظيمِ. لا إلهَ إلاّ اللّه؛ إلها واحِدا أحَدا فَردا صَمَدا، لَم يَلِد وَ لَم يولَد وَ لَم يَتَّخِذ صاحِبَةً وَ لا وَلَدا، وَ لَم يَكُن لَهُ كُفُوا أحَد. لا إله إلاّ اللّه ُ الأوَّلُ قَبلَ كُلِّ شَى ءٍ، وَ الباقى بَعدَ كُلِّ شَى ءٍ، وَ القادِرُ عَلَيهِ وَ المُحيطُ بِكُلِّ شَى ءٍ. لا تُدرِكُهُ

ص: 169

الأبصارُ وَ هُوَ يُدرِكُ الأبصارَ، وَ هُوَ اللَطيفُ الخَبيرُ. يَعلَمُ ما يَلُجُ فِى الأرضِ وَ ما يَخرُجُ مِنها، وَ ما يَنزِلُ مِنَ السَماءِ وَ ما يَعرُجُ فيها، وَ هُوَ الرَحيمُ الغَفورُ.

اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ وَ أدعوكَ وَ أنتَ قُلتَ: «قُلِ ادعوا اللّه َ أوِ ادعوا الرَحمنَ أيّا ما تَدعوا فَلَهُ الأسماءُ الحُسنى» .(1) إنَّكَ أمرتَنى بِدُعائِكَ وَ وَعدتَ إجابَتَكَ وَ لا خُلفَ لِوَعدِكَ. فَإنّى أدعوكَ كَما أمرتَنى، فاستَجِب لى كَما وَعدتَنى.

اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ بِكُلِّ إسمٍ هُوَ لَكَ، كَما سَمَّيتَ بِهِ نَفسَكَ، أو ذَكَرتَهُ فى كِتابِكَ أو عَلِمتَهُ أحدا مِن خَلقَكَ، أو استَأثَرتَ بِهِ فى عِلمِ الغَيبِ عِندَكَ. يا اللّه ُ يا اللّه ُ يا اللّه ُ. يا رَحمنُ يا رَحيمُ. يا بَدى ءُ لا بِدءَ لَكَ. يا دائِمُ لا نَفادَ لَكَ. يا حَىُّ يا قَديمُ يا قَيّومُ. يا مُحيىُ يا مُميتُ. يا قائِما عَلى كُلِّ نَفسٍ بِما كَسَبَت.

يا أحدُ يا وِترُ يا فَردُ يا صَمَدُ، يا مَن لَم يَلِد وَ لَم يولَد وَ لَم يَكُن لَهُ كُفُوا أحَد. يا مالِكَ المُلكِ، تُؤتِى المُلكَ مَن تَشاء، وَ تَنزِعُ المُلكَ مِمَّن تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَن تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَن تَشاءُ، بِيَدِكَ الخَيرُ، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَى ءٍ قَديرٍ.

يا حَنّانُ يا مَنّانُ، يا ذَا الجَلالِ وَ الإكرامِ. يا رَبَّ الأرَضينَ وَ ما أقَلَّت، وَ السَماواتِ وَ ما أظَلَّت، وَ الرياحِ وَ ما ذَرَت. يا خالِقَ كُلِّ شَى ء، يا زَينَ السماواتِ وَ الأرضينَ، يا عِمادَ السَماواتِ وَ الأرضينَ، يا قَيّومَ الدُنيا وَ الآخِرَةِ، وَ يا غياثَ المُستَغيثينَ، وَ يا صَريخَ المُستَصرِخينَ، وَ يا مَعاذَ العائِذينَ، وَ يا مُجيبَ دَعوَةِ المُضطَرّينَ، وَ يا مُنَفِّسا عَنِ المَكروبينَ، وَ مُفَرِّجا عَنِ المَغمومينَ، وَ يا مُجيبَ دَعوَةِ الداعينَ، وَ يا أرحَمَ الراحِمينَ، وَ يا أوَّلَ الأوَّلينَ وَ يا آخِرَ الآخِرينَ.

أسألُكَ بِاسمِكَ الأجَلِّ الأعَزِّ الأكرَمِ. الظاهِرِ الباطِنِ الطاهِرِ المُطَهِّرر المُقَدَّسِ الأحَدِ الصَمَدِ الفَردِ، الَذى مَلأ الأركانَ كُلَّها. الَذى إذا دُعيتَ بِهِ أجَبتَ، وَ إذا سُئِلتَ بِهِ أعطَيتَ،

ص: 170

أن تُصَلّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلَ مُحَمَّدٍ، كَأفضَلِ وَ أكرَمِ وَ أعلى وَ أكمَلِ وَ أعَزِّ وَ أعظَمِ وَ أشرَفِ وَ أزكى وَ أنمى وَ أطيَبِ ما صَلَّيتَ عَلى أحدٍ مِن أنبيائِكَ المُصطَفَين، وَ مَلائِكَتِكَ المُقَرَّبين، وَ عِبادِكَ الصالِحين.

اللّهُمَّ شَرِّف بُنيانَهُ، وَ عَظِّم بُرهانَهُ، وَ ثَقِّل ميزانَهُ، وَ ابعَثهُ المَقامَ المَحمودِ الَذى وَعدَتَهُ، وَ تَقَبَّل شَفاعَتَهُ، وَ اجزِه عَنّا أفضَلَ ما جَزيتَ نَبيَّا عَن أمَّتِه.

اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مِحَمَّدٍ، وَ بارِك عَلى مُحَمَّدٍ وَ عَلى آلِ مُحَمَّدٍ، كَما

صَلَّيتَ وَ بارَكتَ عَلى إبراهيمَ وَ عَلى آلَ إبراهيمَ، إنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلى أنبيائَكَ المُرسَلينَ، وَ مَلائِكَتَكَ المُقَرَّبينَ، وَ عِبادَكَ الصالِحينَ، وَ صَلِّ عَلَينا مَعَهُم. إنَّكَ أرحَمُ الراحِمينَ.

اللّهُمَّ اغفِر لى وَ لِوالِدَىَّ وَ ما وَلدا، وَ لِلمُؤمِنينَ وَ المُؤمِنات وَ المُسلِمينَ وَ المُسلِمات، حَيِّهِم وَ مَيِّتِهِم، شاهِدِهِم وَ غائِبِهِم، إنَّكَ تَعلَمُ مُنقَلَبَهُم وَ مَثواهُم. اللّهُمَّ اغفِر لَنا، وَ لإخوانِنا الذينَ سَبقونا بِالإيمانِ، وَ لا تَجعَل فى قُلوبِنا غِلاًًّ لِلَذينَ آمَنوا. رَبَّنا إنَّكَ رَؤوفٌ رَحيمٌ.

اللّهُمَّ أصلِح لَنا أئِمَّتَنا، وَ قُضاتَنا وَ وُلاةَ أمورِنا، وَ جَماعَتَنا وَ دينَنَا الَذى ارتَضَيتَ لَنا. اللّهُمَّ أعِزَّ الإسلامَ وَ أهلَهُ، وَ أذِلَّ الشِركَ وَ أهلَهُ.

اللّهُمَّ إنّى مِن عِبادِكَ الذينَ ظَلَموا أنفُسَهُم، وَ أسرَفوا عَلَيها، وَ استَوجَبوا العَذابَ بِالحُجَجِ اللازِمَةِ، وَ الذُنوبِ الموبِقَةِ، وَ الخَطايَا المُحيطَةِ بِهِم، وَ قَد قُلتَ: «يا عِبادى الَذينَ أسرَفوا عَلى أنفُسِهِم لا تَقنَطوا مِن رَحمَةِ اللّه ِ إنَّ اللّه َ يَغفِرُ الذُنوبَ جَميعا إنَّهُ هُوَ الغَفورُ الرَحيمُ» .(1) لا خُلفَ لِوَعدِكَ، وَ لا مُبَدِّلَ لِقَولِكَ.

ص: 171

اللّهُمَّ لا تَقنَطنى مِن رَحمَتِكَ، وَ لا تُؤيِسنى مِن عَفوِكَ وَ مَغفِرَتِكَ، وَ اجعَلنى مِن عِبادِكَ الذينَ تَغفِرُ لَهُم ذُنوبَهُم، وَ تُكَفِّرَ عَنهُم سَيِّئاتَهُم، وَ تُب عَلَىَّ، إنَّك أنتَ التَوابُ الرَحيمُ.

وَ خُذ بِسَمعى وَ بَصَرى وَ قَلبى وَ جَوارِحى كُلَّها إلى طاعَتِكَ وَ طاعَةِ رَسولِكَ صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ، وَ إلى أحَبِّ الأعمالِ ألَيكَ، وَ ارزُقنى تَوبَةً نَصوحا، استَوجَبَ بِها مَحَبَّتَكَ، وَ استَحَقَّ مَعَها جَنَّتَكَ، وَ توقِنى مِن عَذابِكَ، فَإنَّهُ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلا بِكَ. وَ اجعَلنى مِن أوليائِكَ وَ أنصارِكَ، الذينَ تُعِزُّ بِهِم دينَكَ، وَ تَنتَقِمُ بِهِم مِن عَدُوِّكَ، وَ تَختِم لَهُم بِالسَعادَةِ وَ الشَهادَةِ. تُحييهِم حَياةً طَيِّبَةً، وَ تُقَلِّبهُم مُنقَلَبا كَريما، وَ تُؤتيهِم فِى الدُنيا حَسَنَةً وَ فِى الآخِرَةِ حَسَنَةً، وَ تَقيهِم عَذابَ النارِ.

اللّهُمَّ إنَّ ذُنوبى عَظيمَةً كَثيرةً، وَ رَحمَتَكَ وَ عَفوَكَ وَ فَضلَكَ أعظَمُ مِنها، وَ أكثِر وَ اسمَع. فانشُر عَلَىَّ مِن سَعَةِ رَحمَتِكَ وَ عِظَمِ عَفوِكَ وَ مَغفِرَتِكَ، ما تُنجينى بِهِ مِن النار، وَ تَدخُلُنى بِهِ الجَنَّةَ.

اللّهُمَّ بِرَحمَتِكَ استَغثتُ مِن ذُنوبى، وَ استَجَرتُ فَأغِثنى، وَ أجرِنى مِن ذُنوبى، وَ امنُن عَلَىَّ بِمَغفِرَتِكَ وَ عَفوِكَ، عَمّا ظَلَمتُ بِهِ نَفسى خاصَّةً. يا إلهى، وَ خَلِّصنى مِمَّن لَهُ حَقٌّ قِبَلى وَ استَوهِبنى مِنهُ، وَ اغفِر لى وَ عَوِّضه مِن فَضلِكَ وَ طَولِكَ وَ جَزيلِ ثَوابِكَ عَلَىَّ وَ عَلَيهِ بِذلِكَ. يا أرحَمَ الراحِمينَ.

اللّهُمَّ اجعَل ما مَضى مِن حُسنِ عَمَلى مَقبولاً، وَ ما فَرَطَ مِنّى مِن سَيِّئَةٍ مَغفورا، وَ ما استَأنَفَ مِن عُمرى أوَّلِهِ صَلاحا، وَ أوسَطِهِ فَلاحا، وَ آخِرِهِ نَجاحا. اللّهُمَّ إنّى أعوذُ بِكَ مِن جَهدِ البَلاءِ، وَ سوءِ القَضاء، وَ شَرِّ العَمَلِ، وَ دَركِ الشِقاءِ، وَ شَماتَةِ الأعداءِ، وَ سوءِ المُنتَظَر فِى الأهلِ وَ المالِ وَ الوَلَدِ.

ص: 172

اللّهُمَّ إنّى أعوذُ بِكَ مِن قَلبٍ لا يَخشَع، وَ مِن نَفسٍ لا تَشبَع، وَ عَملٍ لا يَنفَع، وَ دُعاءٍ لا يَسمَع. اللّهُمَّ سَلِّمنى وَ سَلِّم مِنّى، وَ عافِنى وَ اعفُ عَنّى، وَ لا تُؤاخِذنى بِذُنوبى، وَ لا تُقايِسنى بِعَمَلى، وَ لا تَفضَحنى بِسَريرَتى، وَ أدخِلنى الجَنَّةَ بِرَحمَتِكَ، وَ عافِنى مِنَ النارِ بِقُدرَتِكَ.

اللّهُمَّ أقِلنى عَثرَتى، وَ استُر عَورَتى، وَ آمِن رَوعَتى. اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ الهُدى وَ التُقى، وَ العِفافَ وَ الكِفافَ وَ الغِنى، وَ العَمَلَ بِما تُحِبُّ وَ تَرضى. اللّهُمَّ إنّى أعوذُ بِكَ أن أُشرِكَ بِكَ، وَ أنا أعلَمُ أو لا أعلَم، وَ أستَغفِرُكَ لِما أعلَم وَ لِما لا أعلَم. اللّهُمَّ لا تَجعَل الدُنيا أكبَرَ هَمّى، وَ لا تَجعَل مُصيبَتى فى حَدٍّ، وَ لا تُسَلِّط عَلَىَّ مَن لا يَرحَمنى، وَ لا تُسَلِّطنى عَلى أحدٍ بِظُلمٍ فَتُهلِكُنى.

اللّهُمَّ اجعَل حَياتى زيادَةً لى فى كُلِّ خَيرٍ، وَ اجعَل وَفاتى راحَةً لى مِن كُلِّ سوءٍ. اللّهُمَّ إنَّ ذُلّى أصبَحَ وَ أمسى مُستَجيرا بِعِزَّتِكَ، وَ فَقرى مُستَجيرا بِغِناكَ، وَ ذُنوبى مُستَجيرَةً بِرَحمَتِكَ، وَ وَجهِىَ البالى الفانى مُستَجيرَةً بِوَجهِكَ الباقى الدائمِ الكَريمِ. فَكُن لى جارا مِن كُلِّ سوءٍ بِرَحمَتِكَ. اللّهُمَّ ما أعطَيتَنى مِن عَطاءٍ أو قَضيَتَ عَلَىَّ مِن قَضاءٍ، فَاجعَلِ الخَيراتَ لى فى بَدئِهِ وَ عاقِبَتِهِ، وَ ارزُقنِى العافيَةَ وَ السَلامَةَ. بِرَحمَتِكَ يا أرحَمَ الراحِمينَ.

اللّهُمَّ لَكَ الحَمدُ وَ إليكَ المُشتَكى، وَ أنتَ المُستَعانُ، وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ بِاللّه ِ العَلىِّ العَظيمِ. وَ صَلَّى اللّه ُ عَلى مَلائِكَتِهِ المُقَرَّبينَ، وَ أنبيائِهِ المُرسَلينَ، وَ عَلى مُحَمَّدٍ خاتَمِ النَبينَ وَ رَسولِ رَبِّ العالَمينَ وَ إمامِ المُتَّقينَ وَ سَيِّدِ المُرسَلينَ، وَ عَلى آلِهِ الطَيِّبينَ الطاهِرينَ، وَ سَلَّمَ تَسليما.

اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ يا رَبِّ حُسنَ الظَنِّ بِكَ، وَ الصِدقَ فِى التَوَكُّلِ عَلَيكَ. وَ أعوذُ بِكَ أن تُدخِلَنِى النارَ. وَ أعوذُ بِكَ يا رَبِّ أن تَبتَليَنى بِبَليَّةٍ، تَحمِلُنى ضَرورَتَها عَلَى التَعَرُّضِ

ص: 173

بِشَى ءٍ مِن مَعاصيكَ. وَ أعوذُ بِكَ أن تُدخِلَنى فى حالٍ كُنتُ أو أكونُ فيها، فى يُسرٍ أو عُسرٍ، أظُنُّ أنَّ مَعاصيكَ أنجَحُ لى مِن طاعَتِكَ. وَ أعوذُ بِكَ أن أقولُ قَولاً مِن طاعَتِكَ، ألتَمِسُ بِهِ رِضا سِواكَ. وَ أعوذُ بِكَ أن يَكونَ أحدٌ أسعَدَ بِما آتَيتَنى مِنّى. وَ أعوذُ بِكَ أن أتَكَلَّفَ طَلَبَ ما لَيسَ لى، وَ ما لَم تَقسِمهُ لى، وَ ما قَسمتَ لى مِن قِسَمٍ، أو رَزَقتَنى مِن رِزقٍ. فَأتِنى بِهِ فى يُسرٍ مِنكَ وَ عافيَةً، حَلالاً طَيِّبا. وَ أعوذُ بِكَ مِن كُلَّ شَى ءٍ زَحزَحَ بَينى وَ بَينَكَ، أو تَصرِفَ بِهِ حَظّى، أو صَرَفَ وَجهَكَ الكَريمَ عَنّى. وَ أعوذُ بِكَ أن تَحولَ خَطيئَتى أو ظُلمى أو جُرمى أو إسرافى عَلى نَفسى أو إتباعى هَواىَ أو إستِعمالى شَهوَتى، دونَ مَغفِرَتِكَ وَ ثَوابِكَ وَ رِضوانِكَ وَ نائِلِكَ وَ بَركاتِكَ وَ مَوعِدِكَ الحَسَنِ الجَميلِ.

اللّهُمَّ إنّى أعوذُ بِكَ مِن الضَرَرِ فِى المَعيشَةِ، وَ أعوذُ بِكَ أن تَبتَليَنى بِبَلاءٍ لا طاقَةَ لى بِهِ، أو تُسَلِّطَ عَلَىَّ طاغيا، أو تَهتِكَ لى سِترا، أو تُبدى لى عَورَةً، أو تُحاسِبنى يَومَ القيامَةِ مُناقَشَةً أحوَجَ ما أكون إلى تَجاوُزِكَ وَ عَفوِكَ عَنّى. وَ أسألُكَ بِوَجهِكَ الكَريمِ، وَ كَلِماتِكَ التامّاتِ، أن تُصَلِّىَ عَلى مُحَمّدٍ وَ عَلى آلِ مُحَمَّدٍ، وَ تُعطِىَ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمّدٍ أفضَلِ ما سَألَكَ، وَ أفضَلِ ما سَئلتَ لَهُ وَ أفضَلِ ما أنتَ مَسؤولٌ لَهُ. وَ أسألُكَ أن تَجعَلَنى مِن عُتَقائِكَ وَ طُلَقائِكَ مِنَ النارِ.

يا أرحَمَ الراحِمينَ، وَ يا أجوَدَ الأجوَدينَ، وَ يا إلهَ العالَمينَ، وَ يا سَيِّدَ الساداتِ، وَ يا جَبّارَ الجَبابِرَةِ، وَ يا أفضَلَ مَن سُئِلَ، وَ يا أكرَمَ مَن أعطى، وَ أحَقَّ مَن تَجاوَزَ وَ عَفى وَ رَحِمَ وَ تَفَضَّلَ بِإحسانِهِ القَديمِ. وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ بِاللّه ِ العَلىِّ العَظيمِ.

لا إلهَ إلاّ اللّه َ الحَليمَ الكَريمَ. سُبحانَهُ تَبارَكَ اللّه ُ رَبُّ العَرشِ العَظيمِ. ألحَمدُ للّه ِ رَبِّ العالَمينَ. لا إلهَ إلاّ أنتَ. أفلَحَ سائِلُكَ، وَ تَعالى جَدُّكَ، وَ امتَنَعَ عائِذُكَ. أعِذنى بِرَحمَتِكَ مِن شَرِّ ما خَلقتَ وَ ذَرَأتَ وَ بَرَأتَ. حَسبِىَ اللّه ُ وَ كَفى. سَمِعَ اللّه ُ لِمَزن دَعا. لَيسَ وَراءَ اللّه ِ مُنتَهى.

ص: 174

اللّهُمَّ أنتَ رَبّى وَ رَبُّ مَن كادَنى وَ بَغى عَلَىَّ مِنَ الجِنِّ وَ الإنسِ. ناصيَتى وَ ناصيَتُهُ بِيَدِكَ. فَادفَع فى نَحَرِهِ وَ أعِذنى مِن شَرِّهِ، بِعِزَّتِكَ الَتى لا تُرام، وَ بِقُدرَتِكَ الَتى لا يَمتَنِع مِنها بَرٌّ وَ لا فاجِرٌ، وَ بِكَلِماتِكَ الحُسنى.

ألحَمدُ للّه ِ الَذى خَلَقنى وَ لَم أكُ شَيئا. اللّهُمَّ أعِنّى عَلى هَولِ الدُنيا وَ بَوائِقِ الآخِرَةِ، وَ مُصيباتِ اللَيالى وَ الأيّامِ.

اللّهُمَّ أصحُبنى فى سَفَرى، وَ اخلُفنى فى أهلى وَ مالى، وَ بارِك لى فيما رَزَقتَنى. وَ لَكَ فَذَلِّلنى، وَ عَلى خُلقٍ حَسَنٍ صالِحٍ فَقَوِّمنى، وَ إلَيكَ فَحَبِّبنى، وَ إلَى الناسِ فَلا تَكِلنى. رَبُّ المُستَضعَفينَ وَ أنتَ رَبّى. أعوذُ بِوَجهِكَ الكَريمِ، الَذى أشرَقَت لَهُ السَماواتُ وَ الأرضُ وَ كَشَفَت بِهِ الظُلُماتِ وَ صَلَحَ عَليهِ أمرُ الأوَّلينَ وَ الآخِرينَ، أن يُنَزِّلَ بى سَخَطُكَ، أو يَحِلَّ عَلَىَّ غَضَبُكَ، وَ مِن زَوالِ نِعمَتِكَ، وَ مِن جَميعِ سَخَطِكَ. لَكَ العُتبى عِندى فيما استَطَعتُ، وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ بِكَ.

اللّهُمَّ إنَّكَ لَستَ بِرَبِّ إستَحدَثناكَ، وَ لا كانَ مَعَكَ إلهٌ أعانَكَ، [تَعالَى اللّه ُ عَ ]مّا يَقولُ القائِلونَ. صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ عَلى آلِ مُحَمَّدٍ، وَ بارِك لى فِى المَوتِ إذا نَزَلَ بى، وَ اجعَل لى فيهِ راحَةً وَ فَرَجا. اللّهُمَّ فَكَما حَسَّنتَ خَلقى فَحَسِّن خُلقى. اللّهُمَّ إنّى ضَعيفٌ فَقَوِّ فى رِضاكَ ضَعفى، وَ خُذ إلَى الخَيرِ بِناصيَتى، وَ اجعَل الإسلامَ مُنتَهى رِضاىَ.

اللّهُمَّ إنّى أُشهِدُكَ وَ أُشهِدُ مَلائِكَتَكَ - وَ كَفى بِكَ شَهيدا - إنَّكَ أنتَ اللّه ُ لا إلهَ إلاّ أنتَ وَحدَكَ لا شَريكَ لَكَ. وَ أشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُكَ وَ رَسولُكَ وَ خيَرَتُكَ مِن خَلقِكَ، وَ أنَّ كُلَّ مَعبودٍ مِن دونِ عَرشِكَ إلى قَرارِ أرضِكَ السابِعِةِ باطِلٌ، ما خَلا وَجهَكَ الكَريمَ الدائِمَ الَذى لا يَزول. فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ عَلى آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اكشِف ما بى مِن ضُرًّ، وَ حَوِّلهُ عَنّى يا أرحَمَ الراحِمينَ. إنَّكَ سَميعُ الدُعاءِ، وَ إنَّكَ تَفعَلُ ما تَشاءُ، وَ أنَّ مَيسورَ العَسيرِ عَلَيكَ يَسيرٌ.

ص: 175

اللّهُمَّ يَسِّر مِن أمرى ما عَسَرَ، وَ سَهِّل ما صَعُبَ، وَ لَيِّن ما غَلُظَ، وَ فَرِّج ما لا يُفَرِّجُهُ أحَدٌ غَيرُكَ، بِنورِ وَجهِكَ الكَريمِ الدائِمِ التامِّ، وَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ عَبدِكَ وَ رَسولِكَ، وَ بِحَقِّ الروحانيّينَ الذينَ لا يَفتَرُم إلاّ بِتَعظيمِ عِزِّ جَلالِكَ، وَ بِالثَناءِ عَلَيكَ، وَ لا يَبلُغونَ ما أنتَ مُستَحَقَّهُ مِن عَظمِ عِزِّكَ وَ عُلُوِّ شَأنِكَ.

اللّهُمَّ إنّى أسألك بِاسمِكَ الَذى تَجَلَّيتَ بِهِ لِلجَبَلِ، فَجَعَلَهُ دَكّا وَ خَرَّ موسى صَعِقا، وَ بِالإسمِ المَخزونِ المَكنونِ، وَ بِاسمِكَ الَذى فَلَقتَ بِهِ البَحرَ لِموسَى بنِ عِمرانَ؛ فَصارَ كُلُّ فُرقٍ كَالطَودِ العَظيمِ، وَ بِاسمِكَ الَذى ذَلَّ لَهِ كُلُّ جَبّارٍ عَنيدٍ، وَ بِاسمِكَ الَذى وَضعتَهُ عَلَى النَهارِ فَأضاءَ، وَ عَلَى اللَيلِ فَأظلَمَ، أن تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ عَلى آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أن تَجعَلَنى مِنَ التَوّابينَ المُتَطَهِّرينَ، وَ تَغفِرَ لى خَطيئَتى يَومَ الدينَ، وَ تَغفِرَ لِوالِدىَّ كَما رَبَّيانى صَغيرا وَ عَلَّمانى كِتابَكَ وَ سُنَّةَ نَبيِّكَ، وَ تَدخُلَ عَلَيهِما رَأفَةً مِنكَ وَ رَحمَةً، وَ بَدَّلَ سَيِّئاتَهُما حَسَناتٍ، وَ تَقَبَّلَ مِنهُما ما أحسَنا، وَ تَجاوَزَ عَنها ما أساءا، فإنَّكَ أولى بِالجودِ. وَ اجَعَلهُما مِنَ الَذينَ رَضيتَ عَنهُم، وَ أسكَنتَهُم جَنّاتَكَ النَعيمَ، بِرَحمَتِكَ لا بِأعمالِهِم، تَفَضُّلاً مِنكَ عَلَيهِم بِجودِكَ وَ كَرَمِكَ وَ عِزَّتِكَ وَ سُلطانِكَ.

يا مَن لَهُ الحَمدُ وَ لا يَنبَغى الحَمدُ إلاّ لَهُ. يا كَريمَ الإحسانِ. يا مَن يَبقى وَ يَفنى كُلُّ شَى ءٍ. يا مَن يَرى وَ لا يُرى، وَ هُوَ بِالمَنظَرِ الأعلى، وَ مَن هُوَ عَلى كُلُّ شَى ءٍ رَقيبٍ، وَ بِكُلِّ شَى ءٍ رَؤوفٌ، وَ عَلى كُلُّ شَى ءٍ قابِلٌ شَهيدٌ. يَعلَمُ خائِنَةَ الأعيُنِ وَ ما تُخفِى الصدُورِ، تَعلَمُ ما فى نَفسى وَ لا أعلَمُ ما فى نَفسِكَ.

وَ أسألُكَ بِالإسمِ الَذى وَضَعتَ بِهِ الجِبالَ عَلَى الأرضِ فَاستَقَرَّت، وَ بِالإسمِ الَذى وَضعتَهُ عَلَى السَماواتِ فَاستَقَلَّت، أن تُنجيَنى مِنَ النارِ، وَ تُجيزَنى الصِراطَ بِقُدرَتِكَ، وَ والِدَىَّ وَ حامَّتى وَ قِرابَتى [قِراباتى] وَ جيرانى وَ مَن أحَبَّنى، وَ كُلَّ ذى رَحِمٍ فى الإسلامِ دَخَلَ إلَىَّ. بِنورِكَ الَذى لا يُطفَأُ، وَ بِعِزَّتِكَ الَتى لا تُرام. وَ اكفِنى ما لا يَكفِنيه أحَدٌ سِواكَ، وَما أنتَ أعلَمُ بِهِ مِنّى، وَاستُرنى بِسِترِكَ الجَميلِ،وَعافِنى بِقُدرَتِكَ مِن عَذابِكَ وَ عِقابِكَ.

ص: 176

اللّهُمَّ إنَّكَ عالِمٌ غَيرَ مُتَعَلَّمٌ، وَ أنتَ عالِمٌ بِحالى وَ أمرى. فَاجعَل لى فى كُلِّ خَيرٍ نَصيبا، وَ إلى كُلِّ خَيرٍ سَبيلاً. اللّهُمَّ وَ اجعَل لى سَهما فى دُعاءِ مَن دَعاكَ، رَجاءَ الثَوابِ مِنكَ فى مَشارِقِ الأرضِ وَ مَغارِبِها، مِنَ المُسلِمينَ وَ المُسلِماتِ وَ المُؤمِنينَ وَ المُؤمِناتِ، وَ تَقَبَّل دُعاءَهُم، وَ أعِنهُم عَلى عَدُوِّكَ وَ عَدُوِّهِم. فإنَّكَ تَقدِرُ وَ لا يُقدَر عَلَيكَ، وَ لا يُدفَع البَلاءَ غَيرُكَ.

يا مَعروفا بِالإحسانِ وَ الرَأفَةِ وَ الرَحمَةِ. أنتَ مُقَلِّبُ القُلوبِ، ثَبِّت قَلبى عَلى دينِكَ، وَ أنتَ مُدَبِّرُ الأُمورِ، وَ أنت تَختارُ لِعِبادِكَ. فَاجعَلنى مِمَّن اختَرتَهُ لِطاعَتِكَ، وَ أمَّنتَهُ مِن عَذابِكَ يَومَ يَخسِرُ المُبطِلونَ. وَ تُب عَلَىَّ، إنَّكَ أنتَ التَوابُ الرَحيمِ. وَ اختَرنى، وَ اختَر وُلدى. فَقَد خَلقتَهُم فَأحسَنتَ، وَ رَزَقتَ فَأفضَلتَ. فَتمِّم نِعمَتَكَ عَلَىَّ وَ عَلى والِدَىَّ وَ أهل عِنايَتى، وَ أوسِع عَلَينا فى رِزقِكَ، وَ لا تُشمِت بِنا عَدوّا وَ لا حاسِدا وَ لا باغيا وَ لا طاغيا، وَ احرُسنا بِعَينِكَ الَتى لا تَنام.

اللّهُمَّ هذا الدُعاءُ وَ عَلَيكَ الإجابَةِ، وَ أنتَ المُستَعانُ وَ عَلَيكَ التَكُلان. وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ بِكَ. وَ صَلَّى اللّه ُ عَلى مُحَمَّدً خاتَمِ النَبيّينَ، وَ عَلى آلِهِ الطَيِّبينَ الطاهِرينَ، وَ سَلَّمَ تَسليما كَثيرا. وَ حَسبُنَا اللّه ُ وَ نِعمَ الوَكيل.

زنده پيش از هر زنده، و اى زنده بعد از هر زنده، و اى زنده آنگاه كه زنده اى جز تو نبود، اى زنده اى پاينده، اى بى همتا، و اى بى نياز، اى يگانه، اى تنها، اى رحمت گستر، اى مهربان، گناهان ما را بيامرز و در كارهاى ما گشايش و راه خروجى قرار ده، و در راه پيامبرت حضرت محمد درود خدا بر او خاندانش رهسپار ساز، و عمل مرا از اعمال پذيرفته و بالا برده شده قرار ده. آنچه را كه به دوستان و اطاعت كنندگان از خود و بندگان شايسته از آفريده هايت ارزانى داشتى، به ما نيز ارزانى دار، زيرا ما مؤمن به تو هستيم و بر تو توكل مى كنيم و بازگشت ما به سوى تو است و به توانايى و نيرويت همه خيرها را براى ما گرد آور و به منت و رحمتت همه بدى ها را از ما دور بدار.

اى بسيار مهربان، اى بسيار بخشنده، اى آفرينده آسمان ها و زمين، اى صاحب بزرگى و شكوه، خير را به هر كس كه بخواهى عطا مى كنى و بدى را از هر كس كه بخواهى باز مى دارى، همه خيرهايى را كه از تو درخواست نموديم به ما عطا كن، و به رحمتت بر ما منت نه، اى مهربان ترين مهربانان، به راستى كه به تو مى گراييم و هيچ توانايى و نيرويى جز به وسيله خداوند بلندپايه و بزرگ تحقق نمى يابد. خدايا، دل مرا با قرآن بگشا و زبانم را به قرآن گويا گردان، و ديده ام را با قرآن روشن نما، و تنم را با قرآن به كارگير و تا زمانى كه زنده ام، مرا ياور آن قرار ده. به راستى كه هيچ توانايى و نيرويى جز به تو تحقق نمى يابد.

خداوندا، اى گستراننده چيزهاى گسترده شده، و اى سازنده ساخته ها و اى استوار دارنده امور استوار، و اى كسى كه دل هاى بدبخت و نيك بخت را بر سرشتش وادار ساختى، و اى گسترنده رحمت بر تقوا پيشگان، برترين درودها و بالنده ترين بركات، مهربانى، تحيّت و رحمتت را بر بنده و رسولت حضرت محمد كه گشاينده امور بسته و پايان دهنده آنچه گذشته و پيروزى دهنده حق به وسيله حق و دور كننده لشكرهاى باطل است، قرار ده. همان گونه كه بر دوش او نهادى، و او با تمام توان فرمان تو را با آگاهى به خشنودى ات اجرا نمود، و از پيش رفتن هراسى نداشت. و از كرامتت روى بر نگرداند، و پيمانت را نگاه داشت، و فرمانت را خاتمه داد، و از اين رو او امانتدار مورداعتماد تووگواه تودر روزجزاست، وبه عنوان رحمتى بر جهانيان برانگيخته شد.

ص: 178

خداوندا، پس جايگاه او در نزد خويش وسيع قرار ده، و بعد از خشنودى او از نور پاداش و بخششت او را راضى گردان. خدايا، وعده خود به او را تكميل نما، بدين صورت كه او را برانگيزى در حالى كه شفاعتش نزد تو پذيرفته و سخنش مورد پسند تو قرار مى گيرد و گفتارش متعادل و سخنش خاتمه دهنده و دليل و برهانش بزرگ است. خدايا، ما را گوش به فرمان و مطيع و از دوستان مخلص و رفيقان و همدم او قرار ده. خدايا، سلام ما را به او برسان، و پاسخ سلام او را به ما بر گردان. خدايا، من ناتوانم، پس در راه خشنودى ات ناتوانى ام را نيرومند ساز و زمام امور را به سوى خير رهسپار ساز و دين اسلام را منتهاى خشنوديت از من بگردان. خدايا، من ناتوانم پس مرا توانا كن و خوارم پس سربلندم گردان و نيازمندم پس روزيم ده.

سپس صد مرتبه مى گويى: خداوندا، از تو بهشت را خواستارم. خدايا، از آتش جهنم به تو پناه مى برم. آنگاه مى گويى: خداوندا، از تو درخواست مى كنم به تو كه خدايى هستى كه معبودى جز تو نيست، و يگانه اى و شريكى ندارى و به اينكه مهربان ترين مهربانان هستى. از تو مى خواهم به اينكه تو خداى بى همتا و بى نيازى هستى، كه نه كسى را زاييدى و نه زاده شدى، و هيچ كس همتاى تو نيست، همه گناهان كوچك و بزرگ مرا به طور كامل بيامرزى، اى مهربان ترين مهربانان.

سپس چهار مرتبه مى گويى: خداوندا، تو را گواه مى گيرم و حاملين عرش و فرشتگان و همه آفريده هايت را گواه مى گيرم كه من گواهى مى دهم معبودى جز تو نيست، و يگانه اى و شريكى ندارى، و به تو ايمان مى آورم و بر تو توكل مى كنم و از تو طلب آمرزش مى نمايم و به درگاهت توبه مى كنم.

سپس مى گويى: خداوندا، دين، امانتدارى، جان، فرزندان، اموال و همه كسانى كه مورد عنايت من هستند، تحت حمايت توست، كه هيچ كس نمى تواند بدان لطمه بزند، و در سايه عزت تو كه دست نايافتنى است، و تحت قدرت تو كه مورد ظلم واقع نمى شود، و تحت حكومت تو كه از بين نمى رود، و غرق نعمت هايت كه به شماره در نمى آيد، و در پناه تو كه ايمن است و رحمتت كه همه چيز را فرا گرفت. پناه آورنده به

ص: 179

خدا، ايمنى بخش و محفوظ است و هيچ توانايى و نيرويى جز به وسيله خداوند تحقق نمى يابد، و معبودى جز خدا نيست و خداوند بزرگ تر و پاك و منزه است. پروردگارا، بر محمد و آل محمد درود فرست، و همه گناهان مرا بيامرز. به رحمتت اى مهربان ترين مهربانان. خدايا، آغاز كار ما را طاعت خود و پايان آن را خشنودى ات قرار ده، و از شرّ شيطان رانده شده در پناه خود درآور.

سلام بر فرشتگان نگاهبان و گرامى كه اعمال ما را مى نويسند. گواهى مى دهم، معبودى جز خدا نيست و يگانه است و شريكى براى او وجود ندارد، و حضرت محمد درود خدا بر او و خاندانش بنده و فرستاده او است. به راستى كه نماز و عبادت و زندگى و مرگم براى خداوندى است كه پروردگار جهانيان است، و شريكى براى او نيست، و به آن فرمان داده شدم و من از مسلمانان هستم. خدايا، از تو خير اين روز و خير آنچه در اين روز است و خير دستورهايى را كه دادى و خير پيش و بعد از آن را از تو خواهانم، و از شرّ اين روز و رخدادهايى كه در آن واقع مى شود و از شرّ پيش و بعد از آن به تو پناه مى برم. خدايا، از تو پيروزى، يارى، نور و هدايت اين روز را خواهانم. خدايا، كار مرا با خير آغاز كن [و با خير پايان ده]. خدايا، اين روز را با رحمتت بر من آغاز كن، و با خشنودى ات به پايان برسان. خدايا، هر كس در اين روز بخواهد بدى به من برساند او را از من كفايت نما، و مرا از شرّ او نگاه دار، و نيرنگ او را به خود او باز گردان.

خدايا، خير، رحمت، بهبودى، گشايش، عافيت و روزى اى كه در اين روز فرستادى، بهره من از آن را فراوان و نيك قرار ده، و هر ناگوارى، ناخوشايندى، بدى و بدبختى كه در اين روز فرو فرستادى از من باز گردان. خدايا، از تو درخواست مى كنم كه آغاز اين روز را براى من رستگارى و ميانه آن را شايستگى و پايان آن را كاميابى قرار دهى، و به تو پناه مى برم از روزى كه آغاز آن بيم و ميانه آن ناله و پايان آن درد است. خدايا، با مهربانى ات اميد به رحمتت دارم، و با رحمتت به خشنودى ات اميد دارم و با خشنودى ات به بهشتت اميد دارم. پس مرا به واسطه گناهم مواخذه مكن، و به واسطه كردار زشتم كيفر منما.

ص: 180

خدايا، تا زمانى كه مرا زنده نگاه داشتى، زندگى ام را افزايش خير برايم قرار ده، و آنگاه كه مى ميرانى مرگم را آسودگى از هر بدى و نجات از هر زشتى قرار ده. خدايا، چنان كن به حدى از تو هراس داشته باشم كه گويى تو را مى بينم، و به تو اميد داشته باشم و به غير تو اميد نبندم، و به ياد تو باشم، و تو را فراموش نكنم. خدايا، همه گناهان گذشته مرا از زمانى كه مرا آفريدى و در طول شبانه روز مرتكب شدم بيامرز [و بپوش و آنها را به اعمال نيك تبديل كن، و هر عمل خيرى كه در طول شبانه روز، از زمانى كه مرا آفريدى به جا آوردم از من بپذير]، و آنها را در بلنداى برتر در نزد خود برايم بالا بر، و در برابر آن به رحمتت پاداش فراوان به من عطا كن. به راستى كه تو بخشنده اى هستى كه بخل نمى ورزى. خدايا، من به تو توكل نمودم پس مرا كفايت نما، و نيازمند تو هستم پس بى نيازم گردان، و پروردگارى جز تو نمى شناسم. پس مرا بيامرز، و به پروردگارى تو و بندگى خويش اقرار و اعتراف دارم.

و گواهى مى دهم كه معبودى جز خدا نيست، و يگانه است و شريكى ندارد. معبود يگانه، بى همتا و بى نيازى كه هيچ كس را به عنوان همسر و فرزند نگرفت، و اينكه حضرت محمد بنده و رسول او است، و خداوند او را با هدايت و دين حق فرستاد تا آن را بر همه اديان چيره گرداند، هر چند ناخوشايند مشركان باشد. و او رسالت هاى خويش را ابلاغ كرد، و نسبت به امتش خيرخواهى نمود، و در راه خدا به شايستگى جهاد كرد، و تا لحظه مرگ او را پرستيد.

و گواهى مى دهم كه قيامت خواهد آمد و ترديدى در آن نيست، و اينكه خداوند اهل قبور را بر مى انگيزاند، و بهشت و جهنم و برانگيخته شدن حق است، و من به خدا و رسول او و به فرشتگان و كتاب ها و فرستادگان او ايمان مى آورم و ميان هيچ يك از فرستادگانش فرق نمى گذارم. خدايا، اين گواهى را در نزد خود براى من بنويس، و هنگام نياز آن را به من تلقين كن، و با آن بميران و بر آن بر انگيز و با آن محشور كن، و در برابر آن پاداش كسانى را كه با اخلاص تو را ملاقات كردند بى آن كه در آن ترديد داشته باشند و يا از آن برگردند و يا تغيير دهند به من عطا كن. اجابت نما اى پروردگار جهانيان، و درود و سلام فراوان خدا بر حضرت محمد و خاندان پاك و پاكيزه و نيك او.

ص: 181

و از خدايى كه معبودى جز او نيست و آمرزنده گناهان است آمرزش مى طلبم، و به درگاه او توبه مى كنم و از او مى خواهم كه توبه مرا بپذيرد. هيچ توانايى و نيرويى جز به خداوند بلندپايه و بزرگ تحقق نمى يابد، همان اولى كه چيزى پيش از او نيست، و آخرى كه چيزى بعد از او نخواهد بود، و آشكارى كه چيزى بالاى او نيست و نهانى كه چيزى نهان تر از او نيست. زنده مى كند و مى ميراند، و او خود زنده اى است كه هرگز نمى ميرد، و خير به دست اوست و بر هر چيز توانا است.

ستايش خدايى را كه گفتارش تغيير ناپذير است، و همتايى در برابر حكمش نيست، و هيچ كس نمى تواند قضاى او را برگرداند. ستايش خدا را كه اول است و پيش از هر چيز و آفريننده آن، و آخر است بعد از هر چيز و وارث آن، و آشكار بر هر چيز و كارگزار آن. نهان از هر چيز و محيط به آن است. او كه برتر و چيره است، و فرمانروا و توانا است و پنهان و آگاه و بسيار پاداش دهنده روز جزا و پروردگار جهانيان است. ستايش خدا را در برابر بردبارى اش با وجود آگاهى او و ستايش خدا را بر گذشتش با وجود توانايى او.

خدايا، ستايش تو را آنگاه كه خود را ستودى و آنگونه كه شايسته تو است و آنگونه كه ستايش گران تو را ستوده اند، و ستايش تو را به شماره آنچه كتابت به شماره در آورد و دانشت فرا گرفت، و ستايش تو را هم وزن با عرشت و به اندازه بار كلمات تو، و ستايش تو را آنگونه كه زيبنده روى گرامى و جلال و عظمت سلطه تو است.

خدايا، ستايش از آن توست ستايشى جاويدان به جاودانگى خود، و ستايش تو راست ستايشى هميشگى به پايندگى تو، و ستايش تو راست ستايشى كه سرآمدى در برابر مشيّت تو نداشته باشد، و ستايش تو را ستايشى كه انتهايى در برابر منتهاى دانشت براى آن نيست، و ستايش تو را ستايشى كه به خشنودى ات برسد و تفضل افزونت را موجب گردد و از غير تو ايمن گرداند. پس پاك است خدا آنگاه كه شب و صبح مى كنيد، و ستايش او را در آسمان ها و زمين و در شامگاه و ظهر. شب را در روز فرو مى برد، و زنده را از مرده و مرده را از زنده بيرون مى آورد، و زمين را بعد از مرگ زنده مى كند و شما نيز اين چنين بيرون آورده مى شويد.

ص: 182

منزّه است پروردگارت - پروردگار عزت - از آنچه او را بدان توصيف مى كنند. و درود بر رسولان، و ستايش خدا را كه پروردگار جهانيان است. منزّه است خداى جاودان و استوار. منزّه است فرمانرواى حق. منزّه است بلندپايه برتر. منزّه است و بلندمرتبه. منزّه است و ستايش او راست. منزّه است خداى زنده و پاينده. منزّه است خدايى كه هيچ خواب آلودگى و خواب بر او چيره نمى گردد. منزّه است خدايى كه همه اشيا در برابر عظمت او فروتن اند. منزّه است خدايى كه همه چيز در برابر عزت او خوارند. منزّه است خدايى كه همه چيز در برابر سلطنت او خاضع اند. منزّه است خدايى كه همه چيز تسليم توانايى اويند. منزّه است خدايى كه رشته اختيار همه امور به دست اوست. منزّه و منزه باد خدا و ستايش او را. معبودى جز خدا نيست. يگانه است و شريكى ندارد. فرمانروايى و ستايش از آن او است. زنده مى كند و مى ميراند، و او خود زنده اى است كه نمى ميرد، و خير به دست اوست، و بر هر چيز توانا است.

معبودى جز خداى بردبار و گرامى نيست. معبودى جز خداى بلندپايه و بزرگ نيست. معبودى جز خداى شنوا و دانا نيست. معبودى جز خدا كه پروردگار آسمان هاى هفتگانه و پروردگار عرش بزرگ است وجود ندارد. معبودى جز خدا نيست؛ معبودى يگانه، بى همتا، يكتا و بى نياز كه نزاييد و زاييده نشد. و هيچ كس را به عنوان همسر و فرزند بر نگرفت و هيچ همتايى ندارد. معبودى جز خدا نيست. او كه اول و پيش از هر چيز و پايدار بعد از هر چيز و توانا و محيط بر هر چيز است.

ديده ها او را نمى بينند ولى او ديده ها را مى بيند و لطيف و آگاه است و از آنچه در زمين فرو مى رود و يا از آن بيرون مى آيد، و نيز از آنچه از آسمان فرود مى آيد و يا به سوى آن صعود مى كند، اطلاع دارد، و مهربان و بسيار آمرزنده است. خدايا، از تو درخواست مى كنم و تو را مى خوانم، زيرا تو خود فرمودى: «بگو خدا را بخوانيد يا رحمان را هر كدام را بخوانيد براى او نام هاى نيكوتر است» . به من دستور دادى كه به درگاهت دعا كنم و اجابت آن را نيز وعده دادى، و تو در وعده ات تخلف نمى كنى، و همانگونه كه تو دستور داده اى، تو را مى خوانم. پس همانگونه كه وعده داده اى اجابت نما.

ص: 183

خدايا، از تو درخواست مى كنم به هر اسمى كه خود را بدان ناميدى يا در كتابت ياد كردى يا به يكى از آفريده هايت آموختى و يا در علم غيب براى خود برگزيدى؛ اى خدا اى خدا اى خدا. اى رحمت گستر، اى مهربان، اى آغازگرى كه هيچ آغازى براى تو نيست. اى جاودانه اى كه نابودى براى تو نيست. اى زنده، اى قديم، اى پاينده، اى زنده كننده، اى ميراننده، اى كسى كه كردار هر كسى را زير نظر دارى، اى بى همتا، اى يكتا، اى يگانه، اى بى نياز، اى خدايى كه نزاييد و زاييده نشد و هيچ چيز همتاى تو نيست. اى پادشاه جهان، به هر كس بخواهى فرمانروايى مى دهى، و از هر كس كه بخواهى فرمانروايى را مى گيرى، و هر كس را كه بخواهى عزت مى بخشى و هر كس را بخواهى خوار مى گردانى و خير و خوبى به دست تو است و بر هر چيز توانايى.

اى بسيار مهربان، اى بسيار بخشنده، اى صاحب شكوه و بزرگى، اى پروردگار زمين ها و آنچه بر روى آنهاست، و آسمان ها و آنچه بر آن سايه افكندند و بادها و آنچه پخش كردند. اى آفريننده هر چيز، اى زينت آسمان ها و زمين ها، اى برپادارنده دنيا و آخرت، و اى دادرس يارى خواهان، و اى فريادرس فريادكنندگان، و اى پناهگاه پناه جويان، و اى اجابت كننده دعاى درماندگان، و اى غم گشاى اندوهگينان، و گشاينده اندوه غمناكان، و اى اجابت كننده دعاى بيچارگان، و اى اجابت كننده دعاى دعاكنندگان، و اى مهربان ترين مهربانان، و اى اول از همه پيشينيان، و آخر از همه پسينيان. به والاترين سربلندترين گرامى ترين اسم تو كه آشكار و نهان و پاك و پاكيزه و مقدس، و بى همتا و بى نياز و يگانه است و همه اركان هستى را پر كرد، و هر گاه با توسل به آن از درگاهت خواسته شود اجابت مى كنى، و هر گاه با توسل به آن از تو درخواست شود عطا ميكنى. از تو خواستارم كه بر محمد و آل محمد درود فرستى، همانند برترين، گرامى ترين، بلندترين، كامل ترين، سربلندترين، بزرگ ترين، والاترين، پاك ترين، بالنده ترين و پاك يزه ترين درودها كه بر پيامبران برگزيده و فرشتگان مقرب و بندگان شايسته ات فرستاده اى.

ص: 184

خدايا، بنياد او را والا و برهان او را بزرگ و ترازوى او را سنگين گردان، و او را به مقام ستوده اى كه وعده دادى برانگيز و شفاعت او را بپذير، و برترين پاداشى را كه به پيامبرى در رابطه با امتش دادى به او نيز عطا كن. خدايا، بر محمد و آل محمد درود فرست، و بر محمد و آل محمد مبارك گردان، همان گونه كه بر حضرت ابراهيم و خاندان او درود فرستادى و خجسته گردانيدى. به راستى كه تو ستوده و بلند پايه اى. خدايا، بر پيامبران مرسل و فرشتگان مقرّب و بندگان شايسته ات درود فرست، و به ما نيز همراه با آنان درود فرست. به راستى كه تو مهربان ترين مهربانان هستى. خدايا، من و پدر و مادرم و تمامى فرزندان آن دو و همه مردان و زنان مؤمن و مسلمان، از زنده و مرده و حاضر و غايب آنان را بيامرز، زيرا تو از حركت و اقامت آنان آگاهى. خدايا، ما و آن دسته از برادران ما را كه در ايمان بر ما پيشى گرفتند بيامرز، و در دل ما كينه اى نسبت به ايمان آورندگان قرار مده. پروردگارا، به راستى كه تو مهرورز و مهربان هستى. خدايا، پيشوايان و قاضيان و واليان امر و جماعت و گروه و دين ما را كه براى ما پسنديدى شايسته گردان. خدايا، اسلام و مسلمانان را سربلند و شرك و مشركان را خوار بگردان.

خدايا، من از آن دسته از بندگان تو هستم كه به خود ستم نمودند، و عليه خود زياده روى كردند، و به واسطه حجت هاى لازم و گناهان نابود كننده و خطاهاى بسيار مستحق كيفر گرديدند. ولى تو خود فرمودى: «اى بندگان من كه بر خويشتن زياده روى روا داشته ايد از رحمت خدا نوميد مشويد در حقيقت خداوند همه گناهان را مى آمرزد كه او خود آمرزنده و مهربان است» . و هيچ تخلّفى در وعده ات و هيچ تغيير و دگرگونى در گفتار تو نيست.

خدايا، مرا از رحمتت نوميد مكن. از گذشت و آمرزشت مأيوس منما، و مرا از آن دسته از بندگانت بگردان كه گناهانشان را مى آمرزى و بدى هايشان را مى پوشى و توبه مرا بپذير، به راستى كه تو بسيار توبه پذير و مهربان هستى، و گوش و چشم و قلب و همه اندام مرا در اختيار خود بگير، و به سوى اطاعت از خود و اطاعت از رسولت درود خدا بر او و خاندانش باد و به سوى بهترين اعمال در نزد خود قرار بده، و توبه

ص: 185

خالصانه اى روزى ام كن؛ كه به واسطه آن شايسته دوستى تو شوم، و مستحق ورود به بهشتت شوم، و به واسطه آن مرا از عذابت حفظ كنى، زيرا هيچ دگرگونى و نيرويى جز به تو تحقق نمى يابد. و مرا از آن دسته از دوستان و يارانت قرار ده كه دينت را به وجود آنان سربلند مى گردانى، و به واسطه آنان از دشمنانت انتقام مى گيرى، و پايان كارشان را به نيكبختى و شهادت ختم مى كنى، و با زندگانى پاكيزه زنده مى دارى و به سوى بازگشتگاه گرامى روان مى گردانى، و در دنيا و آخرت به آنان نيكى مى بخشى، و از عذاب آتش جهنم نگاه مى دارى.

خدايا، گناهان من بزرگ و فراوان است، ولى رحمت و گذشت و تفضّل تو بزرگ تر و بيشتر و گسترده تر است. پس از رحمت گسترده و گذشت و آمرزش فراوان خود به اندازه اى كه مرا از آتش جهنم نجات دهد و وارد بهشت گرداند بر من بگستران.

خدايا، از شرّ گناهان خود به رحمت تو فريادخواهى كردم و به آن پناه جستم، پس مرا از شر آنان در پناه خود قرار ده و آمرزش و گذشتت را به من ارزانى دار. اى معبود من، و نيز مرا از دست كسى كه حقى بر من دارد رها كن و حق او را بر من ببخش و مرا بيامرز، و در عوض آن به من و او از تفضل و بخشش و پاداش فراوانت ارزانى دار. اى مهربان ترين مهربانان. خدايا، اعمال نيك گذشته مرا بپذير، و اعمال بدى كه از من سرزد بيامرز، و آن مقدار از عمرم را كه هم اكنون آغاز مى كنم، اول آن را شايستگى و ميانه آن را رستگارى و پايانش را كاميابى قرار ده.

خدايا، از بلايى طاقت فرسا و سرنوشت حتمى بد و كردار زشت و رسيدن بدبختى به من و شادى دشمنان و نگاه بد در رابطه با افراد خانواده و اموالم و فرزندانم به تو پناه مى برم. خدايا، به تو پناه مى برم از قلب ى كه فروتن نمى گردد، و از نفسى كه سير نمى شود، و از عملى كه سودبخش نيست، و دعايى كه شنيده نمى گردد. خدايا، مرا نگاه دار و ديگران را از دست من سالم بدار، و مرا ايمنى بخش، و از من در گذر، و به واسطه گناهانم بازخواست مكن، و به واسطه عملم كيفر منما، و به واسطه باطنم

ص: 186

رسوا مكن. بلكه به رحمتت وارد بهشت كن، و به قدرتت مرا از آتش جهنم سلامتى بخش.

خدايا، لغزشم را ناديده بگير و عيبم را بپوش و ترسم را ايمنى بخش. خدايا، از تو هدايت و تقوا و پاكدامنى و روزى به اندازه بى نيازى و عمل به آنچه را كه دوست مى دارى و مى پسندى خواهانم. خدايا، پناه مى برم بر تو از اينكه دانسته يا ندانسته كسى را شريك تو قرار دهم، و از گناهانى كه دانسته يا ندانسته مرتكب شدم طلب مغفرت مى كنم. خدايا، دنيا را بزرگ ترين دل مشغولى من قرار مده، و مصيبتم را تند و سخت قرار مده، و آنان را كه بر من رحم نمى كنند بر من مسلط مكن، و مرا ظالمانه بر كسى مسلط مكن تا به دست تو هلاك شوم. خدايا، زندگانى مرا سبب افزونى در هر خير و مرگم را آسودگى از هر بدى قرار بده. خدايا، صبح و شام كردم در حالى كه خوارى ام به عزتت و نيازمندى ام به بى نيازى ات و گناهانم به رحمتت و روى نابود شونده و ناپايدارم به روى جاودانى و گرامى ات پناهنده شدند. پس به رحمتت پناه من از هر بدى باش.

خدايا، هر عطايى كه به من ارزانى داشتى و هر سرنوشت حتمى كه بر من نوشتى خير مرا در آغاز و پايان آن قرار ده، و عافيت و سلامتى را روزى ام كن. به رحمتت اى مهربان ترين مهربانان. خدايا، تو را ستايش مى كنم و به درگاهت شكايت مى كنم و از تو يارى مى طلبم، و هيچ دگرگونى و نيرويى جز به خداوند بلندپايه بزرگ تحقق نمى يابد. و درود و سلام شايسته خدا بر فرشتگان مقرب و پيامبران مرسل، و به ويژه بر حضرت محمد، خاتم پيامبران و فرستاده پروردگار جهانيان و پيشواى تقوا پيشه گان و سرور رسولان، و بر خاندان پاك و پاكيزه او.

خداوندا و پروردگار من، از تو گمان نيك به تو و صدق و راستى در توكل بر تو را خواهانم، و به تو پناه مى برم از اينكه مرا وارد آتش جهنم كنى، و اى پروردگار من، به تو پناه مى برم از اينكه مرا دچار بلايى كنى كه درماندگى در آن مرا بر ارتكاب برخى از گناهانت وا دارد. و به تو پناه مى برم از اينكه در حالتى قرار گيرم از سختى و آسايش،

ص: 187

كه پندارم گناهانت حاجت مرا بهتر از طاعتت بر مى آورند. و به تو پناه مى برم از اينكه سخنى از طاعتت را به زبان آورم و مقصودم از آن خشنودى غير تو باشد. و به تو پناه مى برم از اينكه كسى نيكبخت تر از من در برخوردارى از عطايايى باشد كه به من دادى. و به تو پناه مى برم از اينكه مرا به سختى بياندازى در پيگيرى چيزى كه از آن من نيست، و يا براى من مقدر ننمودى. بلكه هر سهمى كه براى من مقدر نمودى و هر رزقى كه به من روزى كردى در آسايش و عافيت از جانب خود و به صورت حلال و پاكيزه به من عطا كن.

و به تو پناه مى برم از هر چيز كه ميان من و تو فاصله يا دورى ايجاد كند، يا بهره ام را برگردانى، يا روى گرامى تو را از من برگرداند. خدايا، به تو پناه مى برم از دچار ضرر و زيان شدن در امر روزى، و به تو پناه مى برم از دچار ضرر و زيان شدن در امر روزى، به تو پناه مى برم از دچار ضرر و زيان شدن در امر روزى. و به تو پناه مى برم از اينكه مرا به بلايى گرفتار كنى كه طاقت آن را نداشته باشم، يا فرد طغيان گرى را بر من مسلط گرداغى، يا پرده ام را بدرى، يا عيبم را آشكار كنى، يا در روز قيامت و لحظه اى كه بيشتر از هميشه به گذشت و عفوت نياز دارم سخت از من حساب بكشى.

به روى گرامى و سخنان كاملت از تو خواهانم كه بر محمد و آل محمد درود فرستى، و به حضرت محمد و خاندان او برترين چيزهايى را كه او از تو درخواست كرد يا درخواست شدى و يا درخواست مى شوى عطا نمايى، و از تو خواهانم كه مرا از آزاد و رها شدگان از آتش جهنم قرار دهى. اى مهربان ترين مهربانان، و اى بخشنده ترين بخشندگان، و اى معبود جهانيان و سروران، و اى شكوهمند چيره بر سركشان، و اى برترين درخواست شده، و اى گرامى ترين عطا كننده، و اى زيبنده ترين كسى كه در مى گذرى و مى بخشايى و ترحم مى كنى و نيكوكارى ديرينه ات را تفضل مى كنى.

هيچ دگرگونى و نيرويى جز به وسيله خداوند بلندپايه و بزرگ تحقق نمى يابد، و معبودى جز خداوند بردبار و گرامى نيست، و پاك و منزّه و بلندمرتبه است خدا كه

ص: 188

پروردگار جهانيان است. معبودى جز تو نيست، و در خواست كننده از تو كامياب و بزرگى تو بلندپايه و پناهنده به تو دور از دسترس و ايمن است. پس به رحمتت مرا از شر هر چه آفريدى و ايجاد نمودى در پناه خود در آور. خدا براى من كافى است، و دعاى دعا كنندگان را مى شنود، و هيچ حدى بالاتر از خدا نيست.

خدايا، تو پروردگار من و پروردگار هر كسى از جن و انس هستى كه مرا فريب داد و بر من ستم كرد، و زمام امور من و او به دست تو است. پس او را بران و مرا از شر او در پناه خود در آور. به عزت تو كه دست نايافتنى است و به قدرت تو كه هيچ كس از نيكوكار و بدكار نمى تواند از آن سرپيچى كند و به زيباترين سخنانت.

ستايش خدا را كه مرا آفريد، در حالى كه چيزى در خور ياد نبودم. خدايا، مرا در برابر امور هولناك دنيا و رخدادهاى نابود كننده آخرت و مصيبت هاى شب و روز يارى نما. خدايا، در سفر همراه من و جانشين من در ميان خانواده باش و آنچه را كه به من روزى كردى مبارك گردان، و مرا در برابر خويش خوار بگردان، و بر اخلاق نيك و شايسته استوار بدار، و محبوب خود بگردان، و به مردم واگذار مكن. اى پروردگار مستضعفان، تو پروردگار من هستى. به روى گرامى تو كه آسمان و زمين بدان روشن است و تاريكى به واسطه آن از بين مى رود و امور پيشينيان و متأخران بدان سامان مى يابد پناه مى برم، كه مبادا خشمت بر من فرود آيد، و يا مشمول غضبت گردم، و نيز از دست رفتن نعمتت و از همه موارد خشمت به تو پناه مى برم. تا آنجا كه توان دارم به درگاهت باز مى گردم و هيچ دگرگونى و نيرويى جز به تو تحقق نمى يابد.

خدايا، تو پروردگارى نيستى كه تو را خلق كرده باشيم، و هيچ معبودى با تو نبود كه تو را در آنچه گويندگان مى گويند يارى كند. بر محمد و آل محمد درود فرست، و مرگ را آن هنگام كه بر من فرود مى آيد، مبارك گردان، و آن را مايه آسايش و گشايش من قرار ده. خدايا، همان گونه كه آفرينشم را نيكو قرار دادى اخلاقم را نيك كن. خدايا، من ناتوانم، پس ناتوانى ام را در راه خشنودى ات به نيرومندى تبديل كن، و زمام امورم را به دست بگير، و به سوى خير و خوبى بكش، و اسلام را منتهاى

ص: 189

خشنودى ام بگردان. خدايا، تو را گواه مى گيرم و فرشتگانت را گواه مى گيرم و تو براى گواهى كافى هستى، كه تو خدايى هستى كه معبودى جز تو نيست، و يگانه اى، و شريكى براى تو نيست، و گواهى مى دهم كه حضرت محمد بنده و رسول و برگزيده تو از ميان آفريده هايت مى باشد، و اينكه هر معبودى از زير عرش گرفته تا زمين هفتم باطل است به جز روى گرامى و پاينده تو، كه هرگز نابود نمى گردد. اى مهربان ترين مهربانان.

به راستى كه تو شنواى دعايى، و هر چه را بخواهى مى كنى، و كارهاى سخت بر تو آسان است. خدايا، امور سخت و دشوار را آسان و راحت گردان و نرم كن، و آنچه را كه جز تو نمى تواند بگشايد بگشاى. به نور روى گرامى و جاودانه و كاملت، و به حق بنده و فرستاده ات حضرت محمد، و به حق روحانيانى كه خسته نمى شوند مگر در تعظيم عزت شكوه تو و ثناى تو و نمى توانند آن طور كه شايسته عزت و بلندمرتبگى تو است به تعظيم بپردازند.

خدايا، به آن اسمى كه با آن بر كوه تجلى نمودى و كوه را از هم پاشيدى و حضرت موسى بيهوش گرديد، و به آن اسم اندوخته و نهان تو، و به آن اسم تو كه با آن دريا را براى حضرت موسى بن عمران شكافت ى و هر پاره اى همانند كوهى بزرگ گشت، و به آن اسم تو كه هر سركش ستيزه جو در برابر آن خوار است، و به آن اسمى كه بر روز نهادى و روشن گرديد و بر شب نهادى و تاريك شد، از تو مى خواهم كه بر محمد و آل محمد درود فرستى، و مرا از بسيار توبه كنندگان و پاكيزگان قرار دهى، و در روز جزا خطايم را بيامرزى، و پدر و مادرم را بيامرزى، همان گونه كه آن دو در خردسالى مرا پرورش دادند و كتاب تو و شيوه زندگى پيامبرت را به من آموختند. رحمت خويش را شامل حالشان كنى و بدى هاشان را به نيكى تبديل كنى، و كارهاى نيكشان را بپذيرى، و از گناهانشان در گذرى، زيرا تو به بخشش سزاوارترى. و آنان را از كسانى كه از آنان راضى گشتى قرار ده، كه نه به واسطه اعمالشان بلكه از روى تفضل و به واسطه بخشش و كرم و عزت و سلطه ات در بهشت هاى پرنعمت جاى دادى.

ص: 190

و اى خدايى كه ستايش از آن تو است، و ستايش جز تو بر تو شايسته نيست. اى كسى كه نيكى ات كريمانه است. و اى خدايى كه مى مانى و همه چيز نابود مى گردد. اى خدايى كه مى بينى و ديده نمى شوى و در تماشاگاه برتر قرار دارى. و اى خدايى كه بر هر چيز نگهبان و به هر چيز مهرورز و بر هر چيز روى مى آورى و از آن آگاهى و از خيانت ديده ها و آنچه در دل هاست اطلاع دارى، و آنچه را كه در نفس من است مى دانى، و من از آنچه در نفس تو است آگاه نيستم.

و به آن اسم تو كه به وسيله آن كوه ها را بر زمين نهادى و زمين استقرار يافت، و به آن اسمى كه بر آسمان قرار دادى پس اوج گرفت، از تو ميخواهم كه مرا از آتش جهنم رهايى بخشى، و به قدرت خويش مرا و پدر و مادرم و بستگان و نزديكان و همسايگان و دوستان و هر خويشاوند مسلمانى كه بر من وارد شد را از گذر از صراط پناه دهى. به آن نور خويش كه هرگز خاموش نمى گردد، و به عزتت كه دست نيافتنى است، و آنچه را كه كسى جز تو كفايت نمى كند و تو از همه بدان آگاه ترى كفايت نما، و با پوشش زيباى خود مرا بپوش× و به قدرتت از عذاب و كيفرت عافيت بخش.

خدايا، تو دانايى هستى كه از كسى نياموختى، و از احوال و امور من آگاهى. پس براى من از هر خير بهره اى و به سوى آن راهى قرار ده. خدايا، هر كس از زنان و مردان مؤمن و مسلمان كه تو را به اميد پاداش مى خواند، مرا نيز از دعاى او بهره مند گردان، و دعاى آنان را بپذير، و آنان را بر غلبه بر دشمن تو و دشمن آنان يارى كن، زيرا تو مى توانى و كسى نمى تواند بر تو قدرت يابد، و جز تو نمى تواند بلا را دفع كند.

اى خدايى كه به نيكوكارى و مهرورزى و مهربانى شناخته شدى. تو زير و رو كننده دل ها هستى. پس دلم را بر دينت استوار بدار، و تو تدبير كننده همه امور هستى، و خير را براى بندگانت بر مى گزينى. پس مرا از كسانى قرار ده كه براى اطاعت از خود برگزيدى، و از عذاب خود ايمنى بخشيدى، آن روز كه اهل باطل زيان مى بينند. و توبه مرا بپذير، به راستى كه تو بسيار توبه پذير و مهربانى. و من و فرزندانم را برگزين، زيرا

ص: 191

تو خود آنها را نيكو آفريدى و روزى افزون به ما تفضل نمودى. پس نعمتت را بر من و پدر و مادرم و كسانى كه مورد عنايت و توجه من هستند تكميل كن، و روزى ات را بر ما بگستران، و دشمنان و حاسدان و تجاوزگران و طغيان گران بر ما را شاد مگردان، و با چشم خويش كه هرگز نمى خوابد از ما نگاهبانى كن.

خدايا، من دعا كردم و اجابتش از آن توست، و از تو يارى مى طلبيم، و بر تو توكل مى كنيم، و هيچ دگرگونى و نيرويى جز به تو تحقق نمى يابد. و درود و سلام فراوان خداوند بر حضرت محمد خاتم پيامبران و بر خاندان پاك و پاكيزه او، و خدا ما را كافى است و بهترين كارگزار است.

اللّهُمَّ إيمانا بِكَ وَ تَصديقا بِوَعدِكَ، حَتّى أكونُ عَلَى النَهجِ الَذى تَرضاهُ وَ الطَريقِ الَذى تُحِبُّهُ. فَإنَّكَ عُدَّتى عِندَ شِدَّتى، وَ وَلىُّ نِعمَتى.

اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ نَفحَةً مِن نَفَحاتِكَ كَريمَةٍ، تَلُمُّ بِها شَعثى، وَ تُصلِحُ بِها شَأنى، وَ تُوِسِّعَ بِها رِزقى، وَ تَقضى بِها دَينى، وَ تُعينُنى بِها عَلى جَميعِ أمورى، فَإنَّكَ عِندَ شِدَّتى. فَأسألُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، أن تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أن تُصلِحَ لى أحوالَ الدُنيا وَ الآخِرَةِ.

اللّهُمَّ إنّى أسألَكُ وَ لَم يُسأل السائِلونَ أكرَمَ مِنكَ، وَ أطلُبُ إلَيكَ وَ لَم يَطلُب الطالِبونَ إلى أحدٍ أجوَدَ مِنكَ، أن تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أن تُبَلِّغَنى فى هذَا اليَومِ أمنيَّةَ الدُنيا وَ الآخِرَةِ.

اللّهُمَّ فارِجَ الغَمِّ، وَ مُجيبَ دَعوَةِ المُضطَرّينَ. اللّهُمَّ فارِجَ الغَمِّ، إنّى مَغمومٌ فَفَرِّج عَنّى. اللّهُمَّ إنّى مَهمومٌ فَاكشِف هَمّى. اللّهُمَّ إنّى مُضَطرٌّ فَسهِّل لى. اللّهُمَّ إنّى مَديونٌ فَاقضِ دَينى. اللّهُمَّ إنّى ضَعيفٌ فَقَوِّ ضَعفى.

اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ مِن رِزقِكَ رِزقا واسِعا حَلالاً طَيّبا، أستَعينُ بِهِ وَ أعيشُ بِهِ بَينَ خَلقِكَ؛ رِزقا مِن عِندِكَ، لا أبذِل فيهِ وَجهى لأحدٍ مِن عِبادِكَ. أنتَ حَسبى وَ نِعمَ الوَكيلُ.

اللّهُمَّ اغفِر لى، وَ لِوالِدَىَّ وَ ما وَلدا، وَ أهلِ قِرابَتى وَ إخوانى؛ مَن عَرفتَ وَ مَن لَم أعرِف.

اللّهُمَّ اجزِهِم بِأحسَنِ أعمالِهِم، وَ أوصِل إلَيهِم الرَحمَةَ وَ السُرورَ، وَ احشُرهُم مَعَ رَسولِكَ وَ أميرِالمُؤمِنينَ وَ أوليائِهِم. إنَّكَ عَلى كُلِّ شَى ءٍ قَديرٍ.

اللّهُمَّ مالِكَ المُلكِ، تُؤتِى المُلكَ مَن تَشاءُ، وَ تَنزِعُ المُلكَ مِمَّن تَشاءُ وَ تُعِزَّ مَن تَشاءُ وَ تُذِلَّ مَن تَشاءُ. بِيَدِكَ الخَيرُ، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَى ءٍ قَديرٍ، وَ صَلَّى اللّه ُ عَلى مُحَمَّدٍ وَ أهلِ بَيتِهِ وَ سَلَّمَ.

ص: 193

بخشنده تر از تو طلب نكردند، كه بر محمد و آل محمد درود فرستى، و در اين روز مرا به آرزوى دنيا و آخرتم برسانى.

خدايا، اى گشاينده غم و اجابت كننده دعاى بيچارگان. خدايا، اى زداينده غم، من غمگين هستم، پس غم مرا بزداى. خدايا، من اندوهناك هستم، پس اندوه مرا برطرف كن.

خدايا، من بيچاره ام پس كار مرا آسان ساز. خدايا، من بدهكارم پس قرضم را ادا كن. خدايا، من ناتوانم پس توانم را نيرو بخش. خدايا، از تو روزى گسترده و حلال و پاكيزه را خواهانم، تا به وسيله آن نيرو بگيرم، و ميان آفريده هايت زندگى كنم. روزى اى كه از نزد تو باشد، تا براى درخواست آن به هيچ يك از آفريده هايت رو نزنم. تو براى من كافى هستى و بهترين كارگزارى.

خدايا، من و پدر و مادر و تمامى فرزندان آن دو و بستگان و برادران دينى ام، آنان كه مى شناسم يا نمى شناسم را بيامرز.

خدايا، اعمال آنان را به نيكوترين صورت پاداش ده، و رحمت و شادمانى از سوى خود به سوى آنان روان كن، و آنان را با رسولت و اميرالمؤمنين و ديگر دوستانشان محشور نما، كه تو بر هر چيز توانايى.

خدايا، اى پادشاه جهان؛ كه فرمانروايى را به هر كس بخواهى عطا مى كنى، و از هر كس بخواهى مى گيرى، و به هر كس كه بخواهى عزت مى دهى، و هر كس را بخواهى خوار مى كنى، و خير تنها به دست تو است، و بر هر چيز توانايى، و درود و سلام خداوند بر حضرت محمد و خاندان او.

اللّهُمَّ فَكَما جَعَلتَهُ عِيدَكَ الأكبَرَ، وَ سَمَّيتَهُ فى السَماءِ يَومَ العَهدِ المَعهُودِ وَ فى الأرضِ يَومَ الميثاقِ المَأخُوذِ وَ الجَمعِ المَسؤولِ. صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أقرِر بِهِ عُيُونَنا، وَ اجمَع بِهِ شَملَنا، وَ لاَ تُضِلَّنا بَعدَ، إِذ هَدَيتَنا، وَ اجعَلنا لأنعُمِكَ مِنَ الشاكِرينَ. يا أرحَمَ الراحِمينَ.

الحَمدُ للّه ِ الَذى عَرَّفَنا فَضلَ هَذا اليَومِ، وَ بَصَّرَنا حُرمَتَهُ، وَ كَرَّمَنا بِهِ، وَ شَرَّفَنا بِمَعرِفَتِهِ، وَ هَدانا بِنُورِه.

يا رَسُولَ اللّه ِ، يا أميرَالمُؤمِنينَ. عَلَيكُما وَ عَلى عِترَتِكُما وَ عَلى مُحِبّيكُما مِنّى أفضَلُ السَلامُ، ما بَقِىَ اللَيلُ وَ النَهارُ. وَ بِكُما أتَوَجَّهُ إلى اللّه ِ رَبّى وَ رَبَّكُما فى نَجَاحِ طَلِبَتى وَ قَضاءِ حَوائِجى وَ تَيسِيرِ أمُورى.

اللّهُمَّ إنّى أسألُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، أن تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أن تَلعَنَ مَن جَحَدَ حَقَّ هَذا اليَومِ، وَ أنكَرَ حُرمَتَهُ، فَصَدَّ عَن سَبيلِكَ لإطفاءِ نُورِكَ. فَأبى اللّه ُ إلا أن يُتِمَّ نُورَهُ.

اللّهُمَّ فَرِّج عَن أهلِ بَيتِ مُحَمَّدٍ نَبِيِّكَ، وَ اكشِف عَنهُم وَ بِهِم عَنِ المُؤمِنينَ الكُرُباتِ.

اللّهُمَّ املَأ الأرضَ بِهِم عَدلاً، كَما مُلِئَت ظُلما وَ جَورا، وَ أنجِز لَهُم ما وَعَدتَهُم. إنَّكَ لا تُخلِفُ الميعادَ.

خدايا، بر محمد و آل محمد درود فرست، پيشوايان رهبر و خوانندگان بزرگ، و سرور و ستارگان درخشان، و نشانه هاى فروزان و تدبيركنندگان كار بندگان، و پايه هاى جاهاى آباد، و ناقه فرستاده شده، و كشتى نجات كه روان است در درياهاى ژرف پر آب.

خدايا، بر محمد و آل محمد درود فرست، گنجينه هاى دانشت، و پايه هاى محكم توحيد تو، و ستون هاى دين تو و معدن هاى كرامتت، و برگزيدگان از خلقت، و بهترين آفريدگانت. آن پرهيزكاران و برگزيدگان نيكوكار، و درگاهى كه مورد ابتلاى مردم است؛ هر كس بدان درگاه آمد نجات يافت و هر كس سرباز زد سقوط كرد.

خدايا، بر محمد و آل محمد درود فرست، اهل ذكرى كه دستور فرمودى مسائل را از آنها بپرس، و خويشاوندانى كه دستور فرمودى به دوست داشتنشان، و حقشان را واجب كردى، و بهشت را بازگشتگاه (و سرمنزل) كسى قرار دادى كه آثارشان را پيروى كند.

خدايا، بر محمد و آل محمد درود فرست، چنانچه دستور پيروى تو را دادند، و از نافرمانيت نهى كردند، و بندگانت را به يگانگيت راهنمايى كردند.

خدايا، من از تو مى خواهم به حق محمد پيامبرت و گرامى و برگزيده و امين تو، و فرستاده ات به سوى خلق، و به حق اميرمؤمنان و پيشواى دين و رهبر سفيدرويان. آن وصى باوفا و صديق اكبر و جداكننده بين حق و باطل، و گواه تو و راهنمايى كننده بر تو، و آشكار كننده دستورت، و جهادكننده در راهت. آن كس كه نگيردش (و ناراحتش نكند) درباره تو ملامت ملامت كننده اى، كه بر محمد و آل محمد درود فرستى، و در اين روزى كه براى ولى خود پيمان (امامت) را در گردن خلق خود بستى و دين را براى آنها كامل گرداندى، مرا از عارفان به حرمتش و اقراركنندگان به فضل او از آزادشدگان و رهاشدگانت از آتش قرار دهى، و حسودانم نسبت به من در نعمت هايت را شاد مكن.

ص: 198

خدايا، چنانچه آن را عيد بزرگ خود قرار داده اى و آن را در آسمان روز عهد معهود و در زمين روز پيمان گرفتن و انجمن بازخواست شده ناميدى، بر محمد و آل محمد درود فرست، و به وسيله او ديدگان ما را روشن كن، و به دستش پراكندگى ما را گردآور، و پس از آن كه هدايتمان كردى گمراهمان مكن، و ما را از سپاسگزاران نعمت هايت قرار ده، اى مهربان ترين مهربانان.

ستايش خاص خدايى است كه به ما فضيلت اين روز را شناساند، و به حرمت اين روز بينامان كرد و بدان گراميمان داشت، و به معرفتش شرافتمان داد، و به نورش هدايتمان كرد.

اى رسول خدا، اى اميرمؤمنان، بهترين سلام و درود من بر شما و بر عترت شما و بر دوستان شما باد، تا شب و روز برپاست، و به وسيله او به سوى خدا رو كنم. پروردگار من و پروردگارتان در موفق شدن به مقصودم و برآورده شدن حاجاتم و آسان شدن كارهايم.

خدايا، از تو خواهم به حق محمد و آل محمد كه بر محمد و آل محمد درود فرستى، و لعنت كنى كسى را كه انكار كرد حق اين روز را و انكار كرد حرمتش را و جلوگيرى كرد از راه تو براى خاموش كردن نورت، ولى خدا هم نمى خواهد جز آن كه نورش را آشكار كند.

خدايا، به كار خاندان محمد پيامبرت گشايش ده، و از ايشان و به وسيله ايشان از اهل ايمان گرفتارى ها و محنت ها را بر طرف كن.

خدايا، زمين را به وسيله ايشان از عدل و داد پر كن، چنانچه از ستم و بيداد پر شده، و براى آنها آنچه را به آنها وعده دادى وفا كن، كه به راستى تو خلف وعده نمى كنى.

جناب محمد بن حسين بزوفرى نقل مى كند، كه او مى گويد: دعاى ندبه، دعاى صاحب الزمان عليه السلام است، و مستحب است كه در چهار عيد؛ يعنى جمعه، عيد غدير، عيد فطر و عيد قربان خوانده شود:

إلى أنِ انتَهَيتَ بِالأمرِ إلى حَبيبِكَ وَ نَجيبِكَ مُحَمَّدٍ، صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِ وَ آلِهِ. فَكانَ كَما انتَجَبتَهُ، سَيِّدَ مَنْ خَلَقتَهُ، وَ صَفوَةَ مَنِ اصطَفَيتَهُ، وَ أفضَلَ مَنِ اجتَبَيتَهُ، وَ أَكرَمَ مَنِ اعتَمَدتَهُ. قَدَّمتَهُ عَلى أنبيائِكَ، وَ بَعَثتَهُ إلى الثَقَلَينِ مِن عِبادِكَ، وَ أوطَأتَهُ مَشارِقَكَ وَ مَغارِبَكَ، وَ سَخَّرتَ لَهُ البُراقَ وَ عَرَجتَ بِهِ إلى سَمائِكَ وَ أودَعتَهُ عِلمَ ما كانَ وَ ما يَكُونُ، إلى انقِضاءِ خَلقِكَ. ثُمَّ نَصَرتَهُ بِالرُعبِ، وَ حَفَفتَهُ بِجَبرَئيلَ وَ ميكائيلَ وَ المُسَوِّمينَ مِن مَلائِكَتِكَ، وَ وَعَدتَهُ أن تُظهِرَ دينَهُ عَلى الدينِ كُلِّهِ وَ لَو كَرِهَ المُشرِكُونَ. وَ ذلِكَ بَعدَ أن بَوَّأتَهُ مُبَوَّأ صِدقٍ مِن أهلِهِ. وَ جَعَلتَ لَهُ وَ لَهُم «أوَّلَ بَيتٍ وُضِعَ لِلناسِ لَلَّذى بِبَكَّةَ مُبارَكا وَ هُدًى لِلعالَمينَ»(1)، «فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ مَقامُ إبراهيمَ وَ مَن دَخَلَهُ كانَ آمِنا» .(2) وَ قُلتَ: «إنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذهِبَ عَنكُمُ الرِجسَ أهلَ البَيتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطهِيرا» .(3)

ثُمَّ جَعَلتَ أجرَ مُحَمَّدٍ صَلَواتُكَ عَلَيهِ وَ آلِهِ مَوَدَّتَهُم فى كِتابِكَ. فَقُلْتَ: «قُل لا أسئَلُكُم عَلَيهِ أجرا إلاّ المَوَدَّةَ فى القُربى» ، وَ قُلتَ: «ما سَألتُكُم مِن أجرٍ فَهُوَ لَكُم»(4)، وَ قُلتَ: «ما أسألُكُم عَلَيهِ مِن أجرٍ إلاّ مَن شاءَ أن يَتَّخِذَ إلى رَبِّهِ سَبيلاً» .(5) فَكانُوا هُمُ السَبيلَ إلَيكَ و المسلك إلى رضوانك.

فَلَمّا انقَضَت أيّامُهُ أقامَ وَليَّهُ عَلىَّ بنَ أبى طالِبٍ - صَلَواتُكَ عَلَيهِما وَ آلِهِما - هَادِيا. إذ كانَ هُوَ المُنذِرَ وَ لِكُلِّ قَومٍ هادٍ. فَقالَ وَ المَلأُ أَمامَهُ: مَن كُنتُ مَولاهُ فَعَلىٌّ مَولاهُ. اللهُمَّ والِ مَن والاهُ، وَ عادِ مَن عاداهُ، وَ انصُرْ مَن نَصَرَهُ، وَ اخذُل مَن خَذَلَهُ. وَ قالَ: مَن كُنتُ أنا نَبيَّهُ، فَعَلىٌّ أميرُه. وَ قالَ أنا وَ عَلىٌّ مِن شَجَرَةٍ واحِدَةٍ، وَ سائِرُ الناسِ مِن شَجَرٍ شَتَّى. وَ أَحَلَّهُ مَحَلَّ هارُونَ مِن مُوسى؛ فَقَالَ لَهُ: أنتَ مِنّى بِمَنزِلَةِ هارُونَ مِن مُوسى، إلاّ أنَّهُ لا نَبىَّ بَعدى.

ص: 201

وَ زَوَّجَهُ ابنَتَهُ سَيِّدَةَ نِساءِ العالَمينَ. وَ أحَلَّ لَهُ مِن مَسجِدِهِ مَا حَلَّ لَهُ، وَ سَدَّ الأبوابَ إلاّ بَابَهُ. ثُمَّ أَودَعَهُ عِلمَهُ وَ حِكمَتَهُ. فَقالَ: أنا مَدينَةُ العِلمِ وَ عَلِىٌّ بَابُها، فَمَن أرادَ المَدينَةَ وَ الحِكمَةَ فَليَأتِها مِن بَابِها.

ثُمَّ قالَ: أنتَ أخى وَ وَصيّى وَ وارثى. لَحمُكَ مِن لَحمِى، وَ دَمُكَ مِن دَمى، وَ سِلمُكَ سِلمى، وَ حَربُكَ حَربى. وَ الإيمانُ مُخالِطٌ لَحمَكَ وَ دَمَكَ، كَما خالَطَ لَحمى وَ دَمى. وَ أنتَ غدا عَلى الحَوضِ خَليفَتى، وَ أنتَ تَقضى دَينى وَ تُنجِزُ عِداتى. وَ شيعَتُكَ عَلى مَنابِرَ مِن نُورٍ، مُبيَضَّةً وُجُوهُهُم حَولى فى الجَنَّةِ، وَ هُم جيرانى. وَ لَو لا أنتَ يا عَلى، لَم يُعرَف المُؤمِنونَ بَعدِى؛ وَ كَانَ بَعدَهُ هُدىً مِنَ الضَلالِ وَ نُورا مِنَ العَمَى وَ حَبلَ اللّه ِ المَتينَ وَ صِراطَهُ المُستَقيمَ، لا يُسبَقُ بِقَرابَةٍ فى رَحِمٍ، وَ لا بِسابِقَةٍ فى دينٍ، وَ لا يُلحَقُ فى مَنقَبَةٍ مِن مَناقِبِهِ، يَحذُو حَذوَ الرَسُولِ، صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِما وَ آلِهِما، وَ يُقاتِلُ عَلَى التَأويلِ، وَ لا تَأخُذُهُ فِى اللّه ِ لَومَةُ لائِمٍ. قَد وَتَرَ فيهِ صَناديدَ العَرَبِ، وَ قَتَلَ أبطالَهُم وَ ناوَشَ [نَاهَشَ] ذُؤبانَهُم. فَأودَعَ قُلُوبَهُم أحقادا؛ بَدريَّةً وَ خَيبَريَّةً وَ حُنَينيَّةً وَ غَيرَهُنَّ. فَأضَبَّت عَلى عَداوَتِهِ، وَ أكَبَّت عَلى مُنابَذَتِهِ. حَتّى قَتَلَ الناكِثينَ وَ القاسِطينَ وَ المارِقينَ.

وَ لَمّا قَضى نَحبَهُ وَ قَتَلَهُ أشقَى الاْخِرينَ [وَ قَتَلَهُ أشقَى الأشقياءِ مِنَ الأوَّلينَ وَ الآخِرينَ] ، يَتبَعُ أشقَى الأوَّلينَ. لَم يُمتَثَل أمرُ رَسُولِ اللّه ِ، صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِ وَ آلِهِ فِى الهادينَ بَعدَ الهادينَ. وَ الأُمَّةُ مُصِرَّةٌ عَلى مَقتِهِ، مُجتَمِعَةٌ عَلى قَطيعَةِ رَحِمِهِ وَ إقصاءِ وَلَدِهِ، إلاّ القَليلَ مِمَّن وَفى لِرِعايَةِ الحَقِّ فيهِم. فَقُتِلَ مَن قُتِلَ، وَ سُبِىَ مَن سُبِىَ وَ أُقصِىَ مَن أُقصِىَ.

وَ جَرَى القَضاءُ لَهُم بِما يُرجى لَهُ حُسنُ المَثُوبَةِ، إِذ كانَتِ الأرضُ للّه ِ يُورِثُها مَن يَشاءُ مِن عِبادِهِ، وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقينَ، وَ سُبحانَ رَبِّنا إن كانَ وَعدُ رَبِّنا لَمَفعُولاً، وَ لَن يُخلِفَ اللّه ُ وَعدَهُ وَ هُوَ العَزيزُ الحَكيمُ.

ص: 202

فَعَلَى الأطائِبِ مِن أهلِ بَيتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلىٍّ صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِما وَ آلِهِما فَليَبكِ الباكُونَ، وَ إيّاهُم فَليَندُبِ النادِبُونَ، وَ لِمِثلِهِم فَلتُذرَفِ [فَلتَدُرَّ] الدُمُوعُ، وَ ليَصرُخِ الصارِخُونَ، وَ يَضِجُّ [يَضِجَ] الضاجُّونَ وَ يَعِجُّ [يَعِجَ] العاجُّونَ.

أينَ الحَسَنُ أينَ الحُسَينُ ؟ أينَ أبناءُ الحُسَينِ ؟ صالِحٌ بَعدَ صالِحٍ وَ صادِقٌ بَعدَ صادِقٍ. أينَ السَبيلُ بَعدَ السَبيلِ ؟ أينَ الخيَرَةُ بَعدَ الخيَرَةِ ؟ أينَ الشُمُوسُ الطالِعَةُ ؟ أينَ الأقمَارُ المُنيرَةُ ؟ أينَ الأنجُمُ الزاهِرَةُ ؟ أينَ أعلامُ الدينِ وَ قَواعِدُ العِلمِ ؟ أينَ بَقيَّةُ اللّه ِ الَتِى لا تَخلُو مِنَ العِترَةِ الهاديَةِ ؟ أينَ المُعَدُّ لِقَطعِ دابِرِ الظَلَمَةِ ؟ أينَ المُنتَظَرُ لإقامَةِ الأمتِ وَ العِوَجِ ؟ أينَ المُرتَجى لإزالَةِ الجَورِ وَ العُدوانِ ؟ أينَ المُدَّخَرُ لِتَجديدِ الفَرائِضِ وَ السُنَنِ ؟ أينَ المُتَخَيَّرُ [المُتَّخَذُ ]لإعادَةِ المِلَّةِ وَ الشَريعَةِ ؟ أينَ المُؤَمَّلُ لإحياءِ الكِتابِ وَ حُدُودِهِ ؟ أينَ مُحيى مَعالِمِ الدينِ وَ أهلِهِ ؟

أينَ قاصِمُ شَوكَةِ المُعتَدينَ ؟ أينَ هادِمُ أبنيَةِ الشِركِ وَ النِفاقِ ؟ أينَ مُبيدُ أهلِ الفُسُوقِ وَ العِصيانِ وَ الطُغيانِ ؟ أينَ حاصِدُ فُرُوعِ الغَىِّ وَ الشِقاقِ [النِفاقِ] ؟ أينَ طامِسُ آثارِ الزَيغِ وَ الأهواءِ ؟ أينَ قاطِعُ حَبائِلِ الكِذبِ [الكَذِبِ] وَ الافتِراءِ ؟ أينَ مُبيدُ العُتاةِ وَ المَرَدَةِ ؟ أينَ مُستَأصِلُ أهلِ العِنادِ وَ التَضليلِ وَ الإلحادِ ؟ أينَ مُعِزُّ الأولياءِ وَ مُذِلُّ الأعداءِ ؟ أينَ جامِعُ الكَلِمَةِ [الكَلِمِ] عَلَى التَقوى ؟

أينَ بابُ اللّه ِ الَذى مِنهُ يُؤتى ؟ أينَ وَجهُ اللّه ِ الذِى إلَيهِ يَتَوَجَّهُ الأولياءُ ؟ أينَ السَبَبُ المُتَّصِلُ بَينَ الأرضِ وَ السَماءِ ؟ أينَ صاحِبُ يَومِ الفَتحِ وَ ناشِرُ رايَةِ الهُدَى ؟ أينَ مُؤَلِّفُ شَملِ الصَلاحِ وَ الرِضا ؟ أينَ الطالِبُ بِذُحُولِ الأنبياءِ وَ أبناءِ الأنبياءِ ؟ أينَ الطالِبُ [المُطالِبُ] بِدَمِ المَقتُولِ بِكَربَلاءَ ؟ أينَ المَنصُورُ عَلى مَنِ اعتَدى عَلَيهِ وَ افتَرى ؟ أينَ المُضطَرُّ الَذى يُجابُ إذا دَعا ؟ أينَ صَدرُ الخَلائِقِ [الخَلائِفِ] ذُو البِرِّ وَ التَقوى ؟ أينَ ابنُ النَبىِّ المُصطَفَى، وَ ابنُ عَلىٍّ المُرتَضَى، وَ ابنُ خَديجَةَ الغَرّاءِ، وَ ابنُ فاطِمَةَ الكُبرى ؟

ص: 203

بِأبى أنتَ وَ أُمّى وَ نَفسى لَكَ الوِقاءُ وَ الحِمى.

يَابنَ السادَةِ المُقَرَّبينَ. يَابنَ النُجَباءِ الأكرَمينَ. يَابنَ الهُداةِ المَهديّينَ [المُهتَدينَ] . يابنَ الخيَرَةِ المُهَذَّبينَ. يابنَ الغَطارِفَةِ الأنجَبينَ. يابنَ الأطائبِ المُطَهَّرينَ [المُستَظهَرينَ] . يابنَ الخَضارِمَةِ المُنتَجَبينَ. يابنَ القَماقِمَةِ الأكرَمينَ [الأكبَرينَ] . يابنَ البُدُورِ المُنيرَةِ. يابنَ السُرُجِ المُضيئَةِ. يابنَ الشُهُبِ الثاقِبَةِ. يابنَ الأنجُمِ الزاهِرَةِ. يابنَ السُبُلِ الواضِحَةِ. يابنَ الأعلامِ اللائِحَةِ. يابنَ العُلُومِ الكامِلَةِ. يابنَ السُنَنِ المَشهُورَةِ. يابنَ المَعالِمِ المَأثُورَةِ. يابنَ المُعجِزَاتِ المَوجُودَةِ. يابنَ الدَلائِلِ المَشهُودَةِ [المَشهُورَةِ] . يابنَ الصِراطِ المُستَقيمِ. يابنَ النَبَإ العَظيمِ. يابنَ مَن هُوَ فى أُمِّ الكِتابِ لَدَى اللّه ِ عَلىٌّ حَكيمٌ.

يَابنَ الآياتِ وَ البَيِّناتِ. يابنَ الدَلائِلِ الظاهِرَاتِ. يابنَ البَراهينِ الواضِحاتِ الباهِراتِ [الواضِحاتِ الباهِراتِ .]يابنَ الحُجَجِ البالِغاتِ. يابنَ النِعَمِ السابِغاتِ. يابنَ طه وَ المُحكَماتِ. يابنَ يس وَ الذارياتِ. يابنَ الطورِ وَ العادياتِ. يابنَ مَن دَنا فَتَدَلّى فَكانَ قابَ قَوسَينِ أو أدنى؛ دُنُوّا وَ اقتِرابا مِنَ العَلىِّ الأعلى.

لَيتَ شِعرى أينَ استَقَرَّت بِكَ النَوى، بَل أىُّ أرضٍ تُقِلُّكَ أو ثَرى. أ بِرَضوى أو غَيرِها أم ذِى طُوىً ؟

عَزيزٌ عَلَىَّ أن أرَى الخَلقَ وَ لا تُرى، وَ لا أسمَعَ [أسمَعُ] لَكَ حَسيسا وَ لا نَجوى.

عَزيزٌ عَلَىَّ أن تُحيطَ بِكَ دُونِىَ [لا تُحيطَ بى دُونَكَ] البَلوى، وَ لا يَنالَكَ مِنّى ضَجيجٌ وَ لا شَكوى.

بِنَفسى أنتَ مِن مُغَيَّبٍ لَم يَخلُ مِنّا. بِنَفسى أنتَ مِن نَازِحٍ ما نَزَحَ يَنْزَحُ عَنّا. بِنَفسى أنتَ أُمنيَّةُ شائِقٍ يَتَمَنّى، مِن مُؤمِنٍ وَ مُؤمِنَةٍ ذَكَرا فَحَنّا. بِنَفسى أنتَ مِن عَقيدِ عِزٍّ لا يُسامى. بِنَفسى أنتَ مِن أثيلِ مَجدٍ لا يُجارى [يُحاذى] . بِنَفسى أنتَ مِن تِلادِ نِعَمٍ

ص: 204

لا تُضاهى. بِنَفسى أنتَ مِن نَصيفِ شَرَفٍ لا يُساوى. إلى مَتى أحارُ [أجأرُ] فيكَ يا مَولاىَ، وَ إلى مَتى وَ أىَّ خِطابٍ أصِفُ فيكَ وَ أىَّ نَجوَى ؟

عَزيزٌ عَلَىَّ أن أُجابَ دُونَكَ وَ [أو] أُناغى. عَزيزٌ عَلَىَّ أن أَبكيَكَ وَ يَخذُلَكَ الوَرى. عَزيزٌ عَلَىَّ أن يَجرِىَ عَلَيكَ دُونَهُم ما جَرى.

هَل مِن مُعينٍ فَأُطيلَ مَعَهُ العَويلَ وَ البُكاءَ ؟ هَل مِن جَزُوعٍ فَأُساعِدَ جَزَعَهُ إذا خَلا ؟ هَل قَذِيَت عَينٌ فَساعَدَتها عَينى عَلَى القَذى ؟ هَل إلَيكَ يابنَ أحمَدَ سَبيلٌ فَتُلقى ؟ هَل يَتَّصِلُ يَومُنا مِنكَ بِعِدَةٍ [بِغَدِهِ] فَنَحظى.

مَتى نَرِدُ مَناهِلَكَ الرَويَّةَ فَنَروى ؟ مَتى نَنتَقِعُ مِن عَذبِ مائِكَ فَقَد طالَ الصَدى ؟ مَتى نُغاديكَ وَ نُراوِحُكَ فَنَقِرَّ عَينا [فَتَقَرَّ عُيُونُنا] . مَتى تَرانا وَ نَراكَ وَ قَد نَشَرتَ لِواءَ النَصرِ تُرى ؟ أ تَرانا نَحُفُّ بِكَ ؟ وَ أنتَ تَؤُمُّ المَلَأَ، وَ قَد مَلَأتَ الأرضَ عَدلاً، وَ أذَقتَ أعداءَكَ هَوانا وَ عِقابا، وَ أبَرتَ العُتاةَ وَ جَحَدَةَ الحَقّ، وَ قَطَعتَ دابِرَ المُتَكَبِّرينَ، وَ اجتَثَثتَ أُصُولَ الظالِمينَ، و نحن نقول الحمد للّه ربّ العالمين.

اللهُمَّ أنتَ كَشّافُ الكُرَبِ وَ البَلوى، وَ إلَيكَ أستَعدى فَعِندَكَ العَدوى، وَ أنتَ رَبُّ الآخِرَةِ وَ الدُنيا [الأُولى] . فَأغِث يا غياثَ المُستَغيثينَ. عُبَيدَكَ المُبتَلى، وَ أرِهِ سَيِّدَهُ يا شَديدَ القُوى، وَ أزِلْ عَنهُ بِهِ الأسى وَ الجَوى، وَ بَرِّد غَليلَهُ يا مَن عَلَى العَرْشِ استَوى وَ مَن إلَيهِ الرُجعى وَ المُنتَهى.

اللهُمَّ وَ نَحنُ عَبيدُكَ التائِقُونَ [الشائِقُونَ] إلى وَليِّكَ المُذَكِّرِ بِكَ وَ بِنَبيِّكَ. خَلَقتَهُ لَنا عِصمَةً وَ مَلاذا، وَ أقَمتَهُ لَنا قِواما وَ مَعاذا، وَ جَعَلتَهُ لِلمُؤمِنينَ مِنَّا إِمَاما فَبَلِّغْهُ مِنّا تَحِيَّةً وَ سَلاما، وَ زِدنا بِذلِكَ يا رَبِّ إكراما، وَ اجعَل مُستَقَرَّهُ لَنا مُستَقَرّا وَ مُقاما، وَ أتمِم نِعمَتَكَ بِتَقديمِكَ إيّاهُ أمامَنا حَتّى تُورِدَنا جِنانَكَ [جَنّاتِكَ] وَ مُرافَقَةَ الشُهَداءِ مِن خُلَصائِكَ.

ص: 205

اللهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ جَدِّهِ وَ رَسُولِكَ السَيِّدِ الأكبَرِ، وَ عَلى عَلىٍّ أبيهِ السَيِّدِ الأصغَرِ، وَ جَدَّتِهِ الصدّيقَةِ الكُبرى فاطِمَةَ بِنتِ مُحَمَّدٍ، وَ عَلى مَنِ اصطَفَيتَ مِن آبائِهِ البَرَرَةِ، وَ عَلَيهِ أفضَلَ وَ أكمَلَ وَ أتَمَّ وَ أدوَمَ وَ أكثَرَ وَ أوفَرَ ما صَلَّيتَ عَلى أحَدٍ مِن أصفيائِكَ وَ خيَرَتِكَ مِن خَلقِكَ. وَ صَلِّ عَلَيهِ صَلاةً لا غايَةَ لِعَدَدِها، وَ لا نِهايَةَ لِمَدَدِها وَ لا نَفادَ لأمَدِها.(1)

اللهُمَّ وَ أقِم بِهِ الحَقَّ، وَ أدحِض بِهِ الباطِلَ، وَ أدِل بِهِ أولياءَكَ، وَ أذلِل بِهِ أعداءَكَ.

وَ صِلِ اللهُمَّ بَينَنا وَ بَينَهُ وُصلَةً تُؤَدّى إلى مُرافَقَةِ سَلَفِهِ. وَ اجعَلنا مِمَّن يَأخُذُ بِحُجزَتِهِمْ وَ يَمكُثُ فى ظِلِّهِم. وَ أعِنّا عَلى تَأديَةِ حُقُوقِهِ إلَيهِ وَ الاجتِهادِ فى طاعَتِهِ وَ اجتِنابِ مَعصيَتِهِ. وَ امنُن عَلَينا بِرِضاهُ، وَ هَب لَنا رَأفَتَهُ وَ رَحمَتَهُ وَ دُعاءَهُ وَ خَيرَهُ، مَا نَنالُ بِهِ سَعَةً مِن رَحمَتِكَ وَ فَوزا عِندَكَ. وَ اجعَل صَلاتَنَا بِهِ مَقبُولَةً، وَ ذُنُوبَنا بِهِ مَغفُورَةً، وَ دُعاءَنا بِهِ مُسْتَجابا، وَ اجعَل أرزاقَنا بِهِ مَبسُوطَةً، وَ هُمُومَنا بِهِ مَكفيَّةً، وَ حَوائِجَنا بِهِ مَقضيَّةً. وَ أقبِل إلَينا بِوَجهِكَ الكَريمِ. وَ اقبَل تَقَرُّبَنا إلَيكَ. وَ انظُر إلَينا نَظرَةً رَحيمَةً، نَستَكمِل بِها الكَرامَةَ عِندَكَ. ثُمَّ لا تَصرِفها عَنّا بِجودِكَ، وَ اسقِنا مِن حَوضِ جَدِّهِ صَلّى اللّه ُ عَلَيهِ وَ آلِهِ؛ بِكَأسِهِ وَ بِيَدِهِ، رَيّا رَويّا هَنِيئا سَائِغا، لا ظَمَأ بَعدَهُ يا أرحَمَ الراحمين.

تو درباره اوليائت به آن جارى شد، آنان كه تنها براى خود و دينت برگزيدى، آنگاه كه براى ايشان فراوانى نعمت و پابرجايى كه نزد توست اختيار كردى؛ نعمتى كه تباهى و نابودى ندارد، پس از آنكه بى ميل بودن نسبت به رتبه هاى اين دنياى فرومايه و زينت و زيورش را با آنان شرط نمودى. آنان هم آن شرط را از تو پذيرفتند، و تو هم وفا نمودن به آن را از جانب آنان دانستى. پس قبولشان كردى و مقرّب درگاهشان نمودى، و براى آنان ياد والا و ستايش روشن پيش آوردى، و فرشتگانت را بر آنها فرو فرستادى، و به وحى ات اكرامشان فرمودى، و به دانشت به آنان عطا كردى، و ايشان را دست آويز به سويت و وسيله به جانب خشنودى ات قرار دادى.

پس بعضى را در بهشت جاى دادى، و بعضى را براى خود دوست صميمى گرفتى، و از تو درخواست نام نيك در ميان آيندگان كرد، و تو درخواست او را اجابت نمودى و نامش را بلند آوازه كردى، و با بعضى از ميان درخت به شكلى خاص سخن گفتى، و براى او برادرش را ياور و وزير قرار دادى، و بعضى را بدون پدر به وجود آوردى و دلائل آشكار به او عنايت فرمودى و به روح القدس او را تأييد نمودى. و براى همه آنان شريعت مقرّر كردى، و راه را روشن و واضح ساختى، و جانشينانى اختيار كردى. نگهبانى پس از نگهبان، از زمانى تا زمانى ديگر، براى بر پا داشتن دينت و حجّتى بر بندگانت. براى اينكه حق از جايگاهش برداشته نشود، و باطل بر اهل حق پيروز نگردد، و احدى نگويد چه مى شد اگر براى ما پيامبرى بيم دهنده مى فرستادى، و پرچم هدايت براى ما بر پا مى نمودى، تا بر اين اساس از آياتت پيروى مى كرديم، پيش از آنكه خوار و رسوا شويم.

تا اينكه مقام رسالت و هدايت را به حبيب و برگزيده ات محمد - درود خدا بر او خاندانش - رساندى. پس او همانگونه كه او را برگزيدى بود؛ سرور مخلوقاتت، و برگزيده برگزيدگانت و برترين انتخاب شدگانت، و گرامى ترين معتمدانت. او را بر پيامبرانت مقدم نمودى، و بر جنّ و انس از بندگانت برانگيختى، و مشرق ها و مغرب هايت را زير پايش گذاردى، و بُراق را برايش مسخّر ساختى، و آن شخصيت بزرگ را به آسمانت بالا بردى، و دانش آنچه بوده و خواهد بود تا سپرى شدن آفرينشت به او سپردى.

ص: 207

سپس او را با فرو انداختن هراس در دل دشمن يارى دادى، و به جبرائيل و ميكائيل و نشان داران از فرشتگانت قرار گرفتى، و به او وعده دادى كه دينش را بر همه دين ها پيروز گردانى گر چه مشركان را خوش نيايد. و اين كار پس از آن بود كه در جايگاه راستى از اهلش جايش دادى، و براى او و ايشان قرار دادى «نخستين خانه اى كه براى مردم بنا شد كه در مكه است خانه بابركت و مايه راهنمايى براى جهانيان» . «در آن خانه نشانه هاى آشكارى است» مقام ابراهيم كه هر كس وارد آن شد در امان بود» . در حق آنان فرمودى: «جز اين نيست كه خدا اراده فرموده پليدى را از شما خانواده ببرد و شما را پاك گرداند پاك كردنى شايسته» .

سپس پاداش محمد را در قرآنت موّدت اهل بيت او قرار دادى، و فرمودى: «بگو من از شما براى رسالت پاداشى جز مودّت نزديكانم نمى خواهم» . و فرمودى: «آنچه به عنوان پاداش از شما خواستم آن هم به سود شماست» . و فرمودى: «من از شما براى رسالت پاداشى نمى خواهم جز كسى كه بخواهد راهى به جانب پروردگارش بگيرد» . پس آنان راه به سوى تو بردند؛ راهى به حريم خشنودى ات.

آن گاه كه روزگار آن حضرت سپرى شد، نماينده اش على بن ابى طالب - درود تو بر آن دو و خاندانشان باد - را براى راهنمايى برگماشت، چرا كه او بيم دهنده، و براى هر قومى راهنما بود. پس در حالى كه انبوهى از مردم در برابرش بودند فرمود: هر كس من سرپرست او بودم پس على سرپرست اوست. خدايا، دوست بدار كسى كه على را دوست دارد، و دشمن بدار كسى را كه دشمن على است، و يارى كن هر كه او را يارى كند، و خوار كن هر كه او را وا گذارد.

و فرمود: هر كس من پيامبرش بودم، پس على فرمانرواى اوست. و فرمود: من و على از يك درخت هستيم و ساير مردم از درخت هاى گوناگونند. و جايگاه او را نسبت به خود همچون جايگاه هارون به موسى قرار داد، و به او فرمود: تو نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسى هستى، جز اينكه پس از من پيامبر نيست. و دخترش سرور بانوان جهانيان را به همسرى او در آورد. و از مسجدش براى او

ص: 208

حلال كرد آنچه را براى خودش حلال بود، و همه درهايى را كه به مسجد باز مى شد بست مگر در خانه او را. آنگاه علم و حكمتش را به او سپرد و فرمود: من شهر علمم و على درب آن شهر است، پس هر كه اراده شهر علم و حكمت كند بايد از در آن وارد شود.

سپس گفت: تو برادر و جانشين و وارث منى، گوشتت از گوشت من و خونت از خون من و آشتى با تو آشتى با من، و جنگ با تو جنگ با من است، و ايمان با گوشت و خونت آميخته شده، چنان كه با گوشت و خون من درآميخته، و تو فرداى قيامت كنار حوض كوثر جانشين منى، و تو قرضم را مى پردازى و به وعده هاى من وفا مى كنى، و شيعيان تو بر منبرهايى از نورند، در حالى كه رويشان سپيد و در بهشت پيرامون من و همسايگان من اند. و اگر تو اى على نبودى، اهل ايمان پس از من شناخته نمى شدند.

آن حضرت پس از پيامبر مايه هدايت از گمراهى، و نور از نابينايى و ريسمان استوار خدا و راه راست او بود. با نزديكى اش و در خويشاوندى به رسول خدا كسى بر او پيشى نگرفت، و همچنين با سابقه اش در دين كسى بر او مقدم نبود، و در فضيلتى از فضائل هيچ كس به او نرسيد. كار پيامبر - درود خدا بر او خاندانش - را پى گرفت، و بر اساس تأويل قران جنگ مى كرد، و درباره خدا سرزنش هيچ سرزنش كننده اى را به خود نمى گرفت. خون شجاعان عرب را در راه خدا به زمين ريخت، و دلاورانشان را از دم تيغ گذراند، و با گرگانشان در افتاد. پس به دل هايشان كينه سپرد؛ كينه جنگ بدر و خيبر و حنين و غير آنها را. پس دشمنى او را در نهاد خود جا دادند، و به جنگ با او رو آوردند. تا جايى كه پيمان شكنان و جفاپيشگان و خارج شدگان از دايره دين را كشت.

و هنگامى كه درگذشت و او را بدبخت ترين پسينيان - كه از بدبخت ترين پيشينيان پيروى كرد - به قتل رساند، دستور رسول خدا - درود خدا بر او و خاندانش - درباره هدايت كنندگان از پس هدايت كنندگان [امامان بعد از پيامبر ]اطاعت نشد، امّت بر

ص: 209

دشمنى نسبت به آن حضرت پافشارى كردند، و براى قطع رحم او و تبعيد فرزندانش گرد آمدند. مگر اندكى از كسانى كه براى رعايت حق درباره ايشان به پيمان پيامبر وفا كردند.

پس كشته شد آنكه كشته شد، و اسير گشت آنكه اسير گشت، و تبعيد شد آنكه تبعيد شد، و قضا بر آنان جارى شد به آنچه كه بر آن اميد پاداش نيك مى رود، زيرا زمين از خداست، آن را به هر كس از بندگانش بخواهد به ارث مى دهد، و سرانجام از آنِ پرهيزگاران است، و منزّه است پروردگار ما، كه به يقين وعده پرورگارمان انجام شدنى است، و خدا هرگز از وعده خويش تخلّف نمى كند، و او نيرومند حكيم است.

پس بر پاكيزگان از اهل بيت محمد و على - درود خدا بر ايشان و خاندانشان - ، بايد گريه كنندكان بگريند، و زارى كنندگان بر ايشان زارى كنند، و براى مانند آنان بايد اشك ها روان شود، و فريادكنندگان فرياد زنند، و شيون كنندگان شيون كنند، و خروشندگان بخروشند.

حسن كجاست ؟ حسين كجاست ؟ فرزندان حسين كجايند ؟ شايسته اى پس از شايسته ديگر، راستگويى پس از راستگويى ديگر. راه از پسِ راه كجاست ؟ كجاست بهترين برگزيده بعد از بهترين برگزيده ؟ كجايند خورشيدهاى تابان ؟ كجايند ماه هاى نورافشان ؟ كجايند ستارگان فروزان ؟ كجايند پرچم هاى دين و پايه هاى دانش ؟ كجاست آن باقيمانده خدا كه از عترت هدايتگر خالى نشود ؟ كجاست آن مهيّا گشته براى ريشه كن كردن ستمكاران ؟ كجاست آن كس كه براى راست نمودن انحراف و كجى به انتظار اويند ؟ كجاست آن اميد شده براى از بين بردن ستم و دشمنى ؟ كجاست آن ذخيره براى تجديد فريضه ها و سنّت ها ؟ كجاست آن برگزيده براى بازگرداندن دين و شريعت ؟ كجاست آن آرزو شده براى زنده كردن قرآن و حدود آن ؟ كجاست احياگر نشانه هاى دين و اهل دين ؟

كجاست درهم شكننده شوكت متجاوزان ؟ كجاست ويران كننده بناهاى شرك و دورويى ؟ كجاست نابودكننده اهل فسق و عصيان و طغيان ؟ كجاست دروكننده

ص: 210

شاخه هاى گمراهى و شكاف اندازى ؟ كجاست محوكننده آثار انحراف و هواهاى نفسانى ؟ كجاست قطع كننده دام هاى دروغ و بهتان ؟ كجاست نابودكننده سركشان و سرپيچى كنندگان ؟ كجاست ريشه كن كننده اهل لجاجت و گمراهى و بى دينى ؟ كجاست عزّت بخش دوستان و خواركننده دشمنان ؟ كجاست گردآورنده سخن بر پايه تقوا ؟

كجاست راه خدا كه از آن آمده شود ؟ كجاست جلوه خدا كه دوستان به سويش روى آورند ؟ كجاست آن وسيله پيوند بين زمين و آسمان ؟ كجاست صاحب روز پيروزى و گسترنده پرچم هدايت ؟ كجاست گردآورنده پراكندگى صلاح و رضا ؟ كجاست خواهنده خون پيامبران و فرزندان پيامبران ؟ كجاست خواهنده خون كشته در كربلا ؟ كجاست آن پيروز شده بر هر كه به او ستم كرد و بهتان زد ؟ كجاست آن مضطّرى كه اجابت شود هنگامى كه دعا كند ؟ كجاست سرسلسله مخلوقاتِ داراى نيكى و تقوا ؟ كجاست فرزند پيامبرِ برگزيده و فرزند على مرتضى و فرزند خديجه روشن جبين و فرزند فاطمه كبرى ؟

پدر و مادر و جانم فدايت شود. برايت سپر و حصار باشم، اى فرزند سروران مقرّب، اى فرزند نجيبان گرامى، اى فرزند راهنمايان راه يافته، اى فرزند برگزيدگان پاكيزه، اى فرزند بزرگواران نجيب، اى فرزند پاكان پاكيزه، اى فرزند بزرگواران برگزيده،اى فرزند درياهاى بى كران بخشش و گرامى تر، اى فرزند ماه هاى نورافشان، اى فرزند چراغ هاى تابان، اى فرزند ستارگان فروزان، اى فرزند اختران درخشان، اى فرزند راه هاى روشن، اى فرزند نشانه هاى آشكار، اى فرزند دانش هاى كامل، اى فرزند آئينه اى مشهور.

اى فرزند نشانه هاى حفظ شده، اى معجزات موجود، اى فرزند دليل هاى محسوس، اى فرزند راه مستقيم، اى فرزند خبر بزرگ، اى فرزند كسى كه در امّ الكتاب نزد خدا والا و حكيم است، اى فرزند آيات و نشانه ها، اى فرزند دليل هاى آشكار، اى فرزند برهان هاى نمايان، اى فرزند حجّت هاى رسا، اى فرزند نعمت هاى

ص: 211

كامل، اى فرزند طه و آيات محكم، اى فرزند يس و ذاريات، اى فرزند طور و عاديات، اى فرزند كسى كه نزديك شد و بالاتر رفت تا آنكه در دسترسى و نزديكى به خداى علىّ اعلى به فاصله دو كمان يا كمتر بود.

اى كاش مى دانستم خانه ات در كجا قرار گرفته، بلكه مى دانستم كدام زمين تو را برداشته، يا چه خاكى ؟ آيا در كوه رضوا هستى يا در غير آن، يا در زمين ذى طوايى ؟ بر من سخت است كه مردم را مى بينم ولى تو ديده نمى شوى، و از تو نمى شنوم صداى محسوسى و نه راز و نيازى. بر من سخت است كه تو را بدون من گرفتارى فرا گيرد، و از من به تو فرياد و شكايتى نرسد.

جانم فدايت، تو پنهان شده اى هستى كه از ميان ما بيرون نيستى. جانم فدايت، تو دورى هستى كه از ما دور نيست. جانم فدايت، تو آرزوى هر مشتاقى كه آرزو كند، از مردان و زنان مؤمن كه تو را ياد كرده و از فراقت ناله كنند. جانم فدايت، تو قرين عزّتى، كه كسى بر او برترى نگيرد. جانم فدايت، تو درخت ريشه دار مَجد هستى كه هم طرازى نپذيرد. جانم فدايت، تو نعمت ديرينه اى، كه او را مانندى نيست. جانم فدايت، تو قرين شرفى، كه وى را برابرى نيست.

تا چه زمانى نسبت به تو سرگردان باشم اى مولايم، و تا چه زمان و با كدام بيان تو را وصف كنم و با چه راز و نيازى ؟ بر من سخت است كه از سوى غير تو پاسخ داده شوم و سخن مسرّت بخش بشنوم. بر من سخت است كه براى تو گريه كنم، ولى مردم تو را وا گذارند. بر من سخت است كه بر تو بگذرد و نه بر ديگران آنچه گذشت. آيا كمك كننده اى هست كه فرياد و گريه را در كنارش طولانى كنم ؟ آيا بى تابى هست كه او را در بى تابى اش هنگامى كه خلوت كند يارى رسانم ؟ آيا چشمى هست كه خار فراق در آنجا گرفته، پس چشم من او را بر آن خار خليدگى مساعدت كند ؟ آيا به جانب تو - اى پسر احمد - راهى هست تا ملاقات شوى ؟

آيا روز ما به تو با وعده اى در مى پيوندد تا بهره مند گرديم ؟ چه زمان به چشمه هاى پُرآبت وارد مى شويم تا سيراب گرديم ؟ چه زمان از آب وصل خشگوارت بهره مند

ص: 212

مى شويم ؟ كه تشنگى ما طولانى شد. چه زمان با تو صبح و شام مى كنيم تا ديده از اين كار روشن كنيم ؟ چه زمان ما را مى بينى و ما تو را مى بينيم، در حالى كه پرچم پيروزى را گسترده اى ؟ آيا آن روز در مى رسد كه ما را ببينى كه تو را احاطه كنيم و تو جامعه جهانى را پيشوا مى شوى ؟ در حالى كه زمين را از عدالت انباشتى، و دشمنانت را خوارى و كيفر چشانده اى، و متكبّران و منكران حق را نابود كرده اى، و ريشه سركشان را قطع نموده اى، و بيخ و بُن ستمكاران را بركنده اى. تا ما بگوييم: ستايش خاص خدا، پروردگار جهانيان است.

خدايا، تو برطرف كننده سختى ها و حوادث ناگوارى. از تو يارى مى طلبم، كه يارى و كمك تنها نزد توست، و تو پروردگار آخرت و دنيايى. پس اى فريادرس درماندگان، به فرياد بنده كوچك گرفتارت برس، و سرورش را به او نشان بده، اى صاحب نيروهاى شگرف، و به ديدار سرورش اندوه و سوز دل را از او بزداى، و آتش تشنگى اش را خاموش كن. اى كه بر عرش چيره اى و بازگشت و سرانجام به سوى اوست.

خدايا، ما بندگان به شدّت مشتاق به سوى ولىّ تو هستيم. آنكه مردم را به ياد تو و پيامبرت اندازد و تو او را براى ما نگهبان و پناهگاه آفريدى و او را قوم و امان ما قرار دادى و او را پيشواى اهل ايمان از ما گرداندى، از جانب ما به او تحيّت و سلام برسان، و به اين وسيله اكرام بر ما را - اى پروردگار - بيفزا، و جايگاه او را جايگاه و اقامتگاه ما قرار ده، و نعمتت را با پيش انداختن او در پيش روى ما كامل گردان. تا ما را وارد بهشت هايت نمايد، و به همنشينى شهيدان از بندگان خالصت نايل نمايد.

خدايا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست، و درود فرست بر محمد جدّ او و رسولت آن سرور بزرگ تر، و بر پدرش آن سرور پس از پيامبر، و بر جدّه اش صديقه كبرى فاطمه دختر محمد، و بر كسانى كه برگزيدى از پدران نيكوكار، و بر خودش، برترين و كامل ترين و تمام ترين و بادوام ترين و بيشترين و فراوان ترين درودى كه بر

ص: 213

يكى از برگزيدگانت و انتخاب شدگانت از ميان آفريدگانت فرستادى. و بر او درود فرست؛ درودى كه پايانى براى عددش و نهايتى براى مدتش و به آخر رسيدنى براى زمانش نباشد.

خدايا، حق را به وسيله او برپا دار، و باطل را به او نابود كن، و دوستانت را به سبب آن جناب به دولت برسان، و دشمنانت را به دست او خوار گردان، و بپيوند خدايا، بين ما و او، پيوندى كه ما را به رفاقت گذشتگان او برساند، و ما را از آنانى قرار ده كه به دامان عنايتشان چنگ زنند و در سايه لطفشان اقامت كنند، و ما را بر پرداخت حقوقش و كوشش در فرمانبردارى اش و دورى از نافرمانى اش كمك كن، و بر ما به خشنودى اش منّت نه، و رأفت و رحمت و دعاى خير آن حضرت را به ما ببخش، تا حدّى كه به سبب آن به رحمت گسترده ات و رستگارى در پيشگاهت برسيم.

خدايا، به وسيله او نمازمان را پذيرفته، و گناهانمان را آمرزيده، و دعاهايمان را مستجاب گردان. خدايا، روزى هايمان را به سبب او گسترده، و اندوهمان را بر طرف شده، و حاجت هايمان را برآورده فرما. و به جانب ما به جلوه كريمت روى آور، و تقرّبمان را به سويت بپذير، و به ما نظر كن؛ نظرى مهربانانه كه كرامت را نزد تو به وسيله آن نظر به كمال برسانيم، و آن نظر مهربانانه را به حق جودت از ما مگردان، و از حوض جدّش - درود خدا بر او و خاندانش - با جام او و به دست او سيرابمان كن، سيراب شدنى كامل و گوارا و خوش، كه پس از آن تشنگى نباشد. اى مهربان ترين مهربانان.

در روز غدير كه درهاى آسمان و ابواب رحمت الهى گشوده مى شود و روز استجابت دعاست، بهترين فرصت براى دعا در تعجيل فرج مى باشد. درخواست چنين حاجتى را مى توان با عبارت مختلفى از خدا خواست، مانند:

اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم: پروردگارا، بر محمد و آل محمد صلوات بفرست، و در فرج آنان شتاب كن.

اللّهُمَّ عَجِّل فى فَرَجِ مَولانا صاحِبِ الزَمانِ: پروردگارا ! در فرج مولاى ما صاحب الزمان شتاب كن.

البته دعا براى تعجيل فرج منحصر به ذكر الفاظ عربى نيست، بلكه هر كس به هر زبان و گويشى كه دارد مى تواند براى تعجيل در فرج آخرين برگزيده الهى امام زمان عليه السلام دعا كند.

روز غدير، روز استجابت دعاست، و بنا به فرموده حجت خدا روزى است كه بايد در آن روز بيش از پيش دعا كنيم.

نخست براى امام زمان عليه السلام دعا كنيم؛ براى سلامتى حضرت، و اينكه و از خدا بخواهيم تا حوائج آن بزرگوار را فوق رغبت و ميلش بر آورد، و از فضل و نعمت هاى بيكران خود بى حد و حساب نصيب آن يگانه دوران بگرداند، و در هر لحظه بر علوّ مقام آن قطب عالم هستى بيفزايد.

خداوند بزرگ به افق هاى وسيع ترى از نيازمندى هاى خود مى نگرند. گر چه اين نگاه موجب آن نمى شود كه از كم ترين حوائج خود غافل شوند و به عنايت و فضل و كرم حضرت حق در همه زمينه ها سخت محتاج هستند.

دعاهايى كه از پيشوايان معصوم عليهم السلام نقل شده به ما مى آموزند كه چگونه بايد دعا كرد. اميرالمؤمنين على عليه السلام در دعاى كميل اينگونه از خداوند طلب مى كند:

... وَ اجعَلنى مِن أحسَنِ عِبيدِك نَصيبا عِندَكَ، وَ أقرَبِهِم مَنزِلَةً مِنكَ، وَ أخَصِّهِم زُلفَةً لَدَيك: خداوندا، بندگانى كه در نزد تو بهره اى دارند مرا از بهترينشان، و آنان كه جايگاهى در پيش تو دارند مرا از نزديك ترينشان، و آنان كه تقرّبى دارند مرا از خالصان ايشان قرار ده.

عاجزانه از خدا بخواهيم تا ما را داخل كند در هر نيكى و خيرى كه محمد و آل محمد عليهم السلام را داخل كرده است، و ما را بيرون كند از هر شرّى كه محمد و آل محمد عليهم السلام را خارج نموده است.

از خدا بخواهيم بهترين ها را به ما عطا كند، و در كثرت دعا و زياده خواهى براى خود و براى همه مؤمنان از مرد و زن كوتاهى نكنيم. گمان نكنيم كه خيلى زياد و بيش از حد خواسته ايم، و هماره به خاطر داشته باشيم كه نيازمندى هاى آفريدگان از جن و انس و از نخستين تا آخرينشان در پيشگاه خداوند متعال بسيار حقير و ناچيز است.

تحقق اين آرزو چندان مشكل نيست. در زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در غدير و جملاتى كه در ادعيه شب و روز غدير آمده مى توان اين آرزو را جستجو كرد.

دعاهاى مختصر و مفصلى براى روز غدير وارد شده است كه خواندن آنها نوعى تجديد عهد و پيمان با خدا و رسول و ائمه عليهم السلام به شمار مى آيد و مى توان به عنوان «تجديد بيعت» از آن ياد كرد.

مضامين والاى اين دعاها، در قالب شكرگزارى و اظهار عقايد يك شيعه در ولايت و برائت و دعا براى آينده عقايد اوست كه مى توان آنها را تحت سه عنوان «ولايت» ، «برائت» و «مباركى روز غدير» خلاصه كرد. در اينجا جملات غديرى كه در ادعيه آمده و در هر كدام به نوعى مسئله غدير مطرح شده را مى آوريم. ذيلاً به مضامين بعضى از دعاهاى روز غدير اشاره مى شود(1):

خدايا، در اين روز (غدير) چشم ما را روشن گردان، و پراكندگى ما را جمع گردان، و ما را بعد از هدايت گمراه مگردان، و ما را از شكر گزاران نعمتت قرار ده.

شكر خدا را كه ما را به اين روز گرامى داشته و ما را از وفاداران به عهد و پيمانش درباره واليان امرمان قرار داده است.

خدايا، اين روزى كه ما را به آن گرامى داشته اى مبارك فرما، و ما را در ولايت ثابت قدم فرما، و ايمان ما را مستودع و عاريه قرار مده، و ما را از برائت جويندگان از دعوت كنندگان به دوزخ قرار بده.

خدايا، ما را همراهى با حضرت مهدى عليه السلام و حضور در تحت لوايش عنايت فرما.

در ادامه انعكاس خطبه غدير در دعاى ندبه را دنبال خواهيم كرد، و به يكى از اصلى ترين موضوعات مشترك در اين دو مأخذ و برقرارى ارتباط منطقى بين آنها پرداخته مى شود.

حتى مى توان باب جديدى را در اين زمينه گشود؛ بدين معنى كه نه تنها در دعاى ندبه، بلكه در تمام دعاها و زيارت نامه هاى مرتبط با حضرت ولى عصر عليه السلام، حتما نشانه هايى از غدير و پيامدهاى آن را مى توان مشاهده كرد.

اما در اين مورد خاص، دعاى ندبه را امام جعفر صادق عليه السلام به شيعيان تعليم داده تا در زمان غيبت بخوانند. به ويژه در چهار عيد بزرگ؛ يعنى روز جمعه، عيد غدير، عيد فطر و عيد قربان.

اما از آنجا كه «ندبه» به معناى عزادارى، سوگوارى، زارى و نوحه سرايى است، اين سؤال مطرح مى شود كه: چرا بر مزيّت خواندن دعاى ندبه در چهار عيد بزرگ ياد شده و تأكيد گرديده است ؟

در يك پاسخ كوتاه به اين سؤال، مى توان به روايتى از امام باقر عليه السلام استناد كرد كه فرموده اند:

هيچ عيدى براى مسلمانان وجود ندارد - نه عيد فطرى و نه عيد قربانى - جز اينكه غم و اندوه آل محمد عليهم السلام در آن تجديد مى شود، چرا كه مى بينند حق آنها در دست ديگران است.(1)

بنا بر اين، وقتى ما در روز جمعه يا اعياد ديگر اين دعا را مى خوانيم، يعنى اينكه خود را به گونه اى در غم و اندوه حقوق از دسته رفته آل محمد عليهم السلام شريك دانسته، و با ناله و شيون به درگاه خداوند خواهان ظهور هر چه زودتر آن منتقم حقيقى هستيم، كه بيايد و اعاده حق نمايد.

ص: 222

ولى درباره ماهيت اين حق، جا دارد كه از خود بپرسيم:

اين حق در اصل چه بوده و از چه زمانى به تاراج رفته است ؟

اين حق در كجا و چگونه و طى چه مراحلى به شخص يا گروهى تفويض شده است ؟

آيا آنگونه كه امام باقر عليه السلام فرموده اند، اين حق هنوز در دست ديگران است ؟

آيا در دعاى تعليم داده شده از سوى امام صادق عليه السلام به شيعيانش، اشاره اى به اين موضوع شده است ؟

براى پاسخ به سؤال اول و دوم، كافى است خاطره غدير و تفويض حق جانشينى حضرت على عليه السلام پس از پيامبر صلى الله عليه و آله را از سوى خداوند به ياد آورده، و سپس به مرور ماجراى سقيفه و پيامدهايش در طول تاريخ تا به امروز بپردازيم.

براى پاسخ به سؤال سوم و چهارم - كه موضوع اصلى سخن ما در اينجا است - ترجيح مى دهيم ابتدا دو آيه از قرآن را همراه تأويل آنها از امام معصوم عليهم السلام يادآور شويم:

آيه اول: «ظَهَرَ الفَسادُ فِى البَرِّ وَ البَحرِ بِما كَسَبَت أيدِى الناسِ»(1): فساد در خشكى و دريا به خاطر كارهايى كه مردم كرده اند آشكار شد. در تأويل آن مى خوانيم: به خدا سوگند تأويل اين آيه باز مى گردد به زمانى كه انصار گفتند: از ما اميرى باشد و از شما نيز اميرى !(2)

آيه دوم: «وَ اللَيلِ إذا يَغشى وَ النَهارِ إذا تَجلّى»(3): سوگند به شب آن زمان كه سياهيش جهانى را بپوشاند و سوگند به روز آن زمان كه نورش جهانى را روشن سازد. امام

ص: 223

باقر عليه السلام در تأويل آن به محمد بن مسلم مى فرمايد: شب در اين آيه همان دومى است كه پرده سياهش را در دولتى كه برايش فراهم شده بود بر فراز ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام كشيد، و آن حضرت تا قيام قائم عليه السلام صبر مى كند تا مهلت او پايان پذيرد. و روز همان قائم ما اهل بيت است، كه هر گاه بپا خيزد، بر دولت باطل چيره مى شود.(1)

اين آيه به خوبى نشان مى دهد كه آنچه از حق اميرالمؤمنين عليه السلام به تاراج رفته، تا قيام قائم عليه السلام هرگز اعاده نخواهد شد. همچنين فسادى كه در روز سقيفه بر خشكى و دريا گسترده شد روز به روز بر ابعادش افزوده شده، تا اينكه سرتاسر زمين را فرا گيرد، و تنها با ظهور حضرت ولى عصر عليه السلام است كه بساط اين فساد برچيده خواهد شد.

بنا بر اين، اگر از هم اكنون به اين نتيجه قطعى برسيم چه بسا به خطا نرفته باشيم كه: غدير نقطه پايان رسالت بود و آغاز فصل تازه اى از دين، كه در پرده شب پنهان شد و ناتمام ماند تا ايام ظهور، و ظهور نقطه پايان دولت شب است و ادامه آن فصلِ ناتمام كه با نور محض آشكار مى گردد.

با اين همه، لازم است در تأييد و توجيه اين نتيجه قطعى، به نمونه هايى از هر دو مأخذ - يعنى خطبه غدير و دعاى ندبه - اشاره كنيم:

اى مردم ! من همان صراط مستقيم خداوندم كه شما را به پيروى از آن دستور داده، و پس از من على عليه السلام صراط مستقيم است، و سپس فرزندانم از نسل او كه امامان هدايتگر هستند. همان كسانى كه به سوى حق هدايت نموده و بر اساس حق به عدالت رفتار مى كنند.

پس اين است آن حقى كه به تاراج رفت. حقّى كه از سوى خداوند به پيامبرش وحى شد، و ابلاغ آن را در غدير خم شرط پايان رسالتش قرار داد.

با وجود اين، تاراج اين حق تنها با انتقام از على عليه السلام تمام نشد، و به تأييد دعاى ندبه درباره هدايتگرانِ پس از او نيز همچنان ادامه يافت. اما سؤال مهم اين است كه آنگونه كه امام باقر عليه السلام فرمودند، آيا هنوز هم اين حق در دست ديگران است ؟ آيا در خطبه غدير به اين حقيقت اشاره شده، و در دعاى ندبه هم نشانه هايى از آن آمده است ؟

و هوا پرستى ها را بزدايد ؟ كجاست آنكه رشته هاى دروغ و تهمت را پاره كند ؟ كجاست آنكه تجاوزگران و سركشان را نابود سازد ؟ كجاست آنكه دشمنان و گمراهان و بى دينان را ريشه بركَند ؟

با اين همه، گويى در ميان اين حقوق از دست رفته و هنوز هم در دستِ ديگران گرفتار شده، عَلَم مصائب و غم يك حقِ ناحق گشته بيش از همه در اهتزاز است. عَلَم مصائب و غم كربلا ! كربلايى كه فرصت آن را اهل شُبهه ايجاد كردند. همان مردمان پيمان شكن خيانت پيشه ناسازگار، با دل هايى گنديده از پليدى شرك و بدن هايى آكنده از آلودگى كفر.

آنگونه كه حرمت ها را دريدند، و بر بستر شهادت رسول خدا صلى الله عليه و آله بانگ بى وفايى زدند، و در شكستن پيمان خود شتافتند و عهدهاى محكمى را كه بر جانشينى على عليه السلام بسته بودند ناديده گرفتند ... . بدين سان براى اهل شبهه فرصتى فراهم كردند تا آنان بتوانند اهل بيت برگزيده حق را در كربلا به شهادت برسانند و حريمش را بشكنند و يارانش را از دَم تيغ بگذرانند.(1)

ما در دعاى ندبه مى خوانيم: أينَ الطالِبُ بِدَمِ المَقتولِ بِكَربَلاءِ ؟ كجاست خونخواهِ آن كشته دشت كربلا ؟ آرى ! دقيقا از همين كربلا است كه مرثيه غدير آغاز دوباره اى يافته و تا قيام قائم عليه السلام ادامه مى يابد. پس اگر سوگوارى بايد كرد اينگونه بايد:

فَعَلى الأطائِبُ مِن أهلِ بَيتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلىٍّ صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِما وَ آلِهِما فَليَبكِ الباكونَ، وَ إيّاهُم فَليَندُبِ النادِبونَ، وَ لِمِثلِهِم فَلتُذرَفِ الدُموعُ، وَ ليَصرُخِ الصارِخونَ، وَ يَضِجَّ الضاجّونَ، وَ يَعِجَّ العاجّونَ. أينَ الحَسَنُ أينَ الحُسَينُ ... :

تنها بر پاكانِ برگزيده اهل بيت محمد و على - كه درود خدا بر آن دو و خاندانشان - گريه كنندگان بايد بگريند، و تنها براى آنهاست كه سوگواران بايد

ص: 228

سوگوارى كنند، و براى همچون ايشان اشك ها بايد ريزان شود و ناله ها از دل برآيد و فريادها به آسمان رسد و بانگ واويلا سر داده شود.

كجاست حسن عليه السلام ؟ كجاست حسين عليه السلام ؟ كجا هستند فرزندان حسين عليهم السلام ؟ صالحى پس از صالحى و راستگويى پس از راستگويى. كجاست راهى پس از راهى ؟ كجاست نيگويى پس از نيكويى ؟ كجايند آن خورشيدهاى تابان ؟ كجا هستند ماه هاى فروزان ؟ كجا هستند ستارگانِ درخشان ؟ كجا هستند نشانه هاى دين و پايه هاى دانش ؟ كجاست بقيه اللهى كه از عترت هدايتگر هرگز جدا نيست ؟ كجاست آن مهيّا شده اى كه رشته ستمگران را پاره مى كند ؟ كجاست آن ساماندهِ كژى ها و ناراستى ها كه انتظارش را مى كشند ؟ كجاست آن دوركننده ستم كه به اميدش دل بسته اند ؟

از اين ميان، تنها چهل و چهار نفر آمادگى خود را براى يارى آن حضرت اعلام كردند. حضرت به آنان فرمود: صبح فردا در حالى كه سرها را تراشيده و شمشيرهايشان را حمايل كرده اند نزد ايشان بيايند. اما صبح فردا به جز چهار نفر كه ساعاتى بعد به هفت نفر رسيدند كسى بر سر قولِ خود حاضر نشد. اين دعوت سه شب تكرار شد، ولى هر صبح نتيجه همان بود كه بود.(1)

بنا بر اين، وقتى على عليه السلام هيچ يار و ياورى به جز سه يا چهار يا هفت نفر نيافت، دست از مبارزه آشكار با غاصبان خلافت برداشت و فقط به جمع و تدوين قرآن پرداخت. اينگونه كه سلمان براى سُليم روايت مى كند:

وقتى اميرالمؤمنين عليه السلام عكس العمل يارانش را چنين ديد، از خانه بيرون نيامد و عبا بر دوش نيفكند مگر براى نماز. تا اينكه قرآن را آنگونه كه بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده بود جمع كرد، همراه تأويل و تفسيرش و مشخص نمودن آيات ناسخ و منسوخ، خاص و عام، محكم و متشابه و ... .

و آن زمان كه كار به اتمام رسيد، آن حضرت قرآنِ تدوين شده اش را برداشته به مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله رفت، در حالى كه ابوبكر و عمر در مسجد بودند و مردم در اطرافشان. اميرالمؤمنين عليه السلام وارد شد و نظرِ جمع را به خود معطوف داشته و با صدايى كه همه بشنوند فرمود:

بدانيد كه من پس از غسل و كفن و دفن پيامبر صلى الله عليه و آله به كارى روى نياوردم مگر به جمع و تدوين قرآن. اما در اين قرآن تمام آياتى كه بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده آمده، و آيه اى نيست مگر آنكه تنزيلش را نزد پيامبر صلى الله عليه و آله خوانده ام و آن حضرت تأويل و ظاهر و باطن و عام و خاص و ناسخ و منسوخش را به من آموخته است.

بنا بر اين، شما در فرداى قيامت نمى توانيد ادعا كنيد كه ما از اين موضوع آگاه نبوديم.(2) همچنين به درگاه خداوند عذرى نداريد كه بگوييد من شما را به يارى خود

ص: 230

فرا نخواندم، و حق را به شما يادآورى نكردم، و شما را به كتاب خدا از ابتدا تا انتهايش دعوت ننمودم.

اينجا بود كه عمر برخاست و گفت: ما خود قرآنى داريم كه از قرآن تو بى نيازيمان مى كند. و على عليه السلام با قرآنى كه تدوين و تنظيم كرده بود به خانه بازگشت.(1)

اكنون به نظر شما آنچه كه امام صادق عليه السلام در دعاى ندبه به ما آموخته، مبيّن چه حقيقتى است ؟

در اين فرازها از خطبه غدير به تصريح آمده كه انجام سنت ها و فرائض و عمل به حرام و حلال منوط به اِحراز دين كامل؛ يعنى پذيرش ولايت على بن ابى طالب عليه السلام است. ولى به نظر مى رسد كه اين موارد هم به دست فراموشى سپرده شده و به مرور زمان رنگ باخته است، چرا كه امام صادق عليه السلام در دعاى ندبه از اين حقيقت نيز چنين پرده برداشته است:

همچنين در دعاى ديگرى در روز غدير خم آمده است:

ارزُقنا نَصرَ دينِك مَعَ وَلىٍّ هادٍ مِن أهلِ بَيتِ نَبيّكَ، وَ اجعَلنا تَحتَ رايَتِهِ، وَ فى زُمرَةِ شُهَداءٍ صادِقينَ مَقتولينَ فى سَبيلِكَ وَ عَلى نُصرَةِ دينِك:

(خدايا) به ما توفيق ده كه دين تو را يارى كنيم، در حالى كه با ولى و امامى از اهل بيت پيامبرت باشيم، و ما را تحت فرمان و زير پرچم حضرت مهدى عليه السلام قرار ده، و ما را از جمله شهدا قرار بده، كه به صدق و راستى در راه تو و در مبارزه با دشمنان تو قيام كرده و به شهادت رسيده اند.

از اين دو عبارت و عبارات مشابه ديگرى كه در بعضى دعاها آمده، به دو نكته مى توان اشاره كرد:

بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا ... . فَإِنَّا يا رَبَّنا بِمَنِّكَ وَ لُطْفِكَ أَجَبْنا داعيكَ وَ اتَّبَعْنَا الرَّسُولَ وَ صَدَّقْناهُ وَ صَدَّقْنا مَوْلَى الْمُؤْمِنينَ وَ كَفَرْنا بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ، فَوَلِّنا ما تَوَلَّيْنا:

خدايا، ما تصديق كرديم و اجابت نموديم دعوت كننده تو را و پيرو پيامبر صلى الله عليه و آله شديم درباره ولايت مولايمان و مولاى مؤمنان اميرالمؤمنين على بن ابى طالب ... . خدايا، پروردگارا، ما شنيديم مناديى براى ايمان ندا مى كند كه به پروردگارتان ايمان بياوريد. ما نيز ايمان آورديم ... . پروردگارا، ما - به منت و لطف تو - دعوت كننده ات را پاسخ مثبت داديم و پيرو پيامبر صلى الله عليه و آلهشديم و او را تصديق كرديم و همچنين مولاى مؤمنان را تصديق كرديم، و به جبت و طاغوت كافر شديم. خدايا، ولايتى را كه پذيرفته ايم همراهمان قرار ده.

خدايا، همانگونه كه در ابتداى خلقت من (در عالم ذرّ) مرا از اجابت كنندگان «بلى» گويان قرار دادى، و پس از آن كرم ديگرى نمودى كه همان عهد را در غدير تجديد نمودى و مرا به امامان هدايت فرمودى، خدايا، اين نعمت را كامل فرما و تا هنگام مرگ آن را از من مگير، و مرا طورى بميران كه از من راضى باشى.

و در فرازى ديگر آمده است: شكر خدا را كه ما را به اين روز گرامى داشته و ما را از وفاداران به عهد و پيمانش درباره واليان امرمان قرار داده است.

سو و رواج آن بين قشار مختلف مردم از سوى ديگر، و استفاده از دعاهاى مختلف در زمان ها و مكان هاى مختلف از جهتى ديگر، شرايط ويژه اى را براى همگانى كردن مفاهيمى ايجاد مى كند كه در دعاها گنجانده مى شود.

از همين جاست كه مى بينيم در دعاهاى روز غدير و دعاى انتظار و دعاى تلقين هنگام مرگ، مسئله غدير از زاويه هاى گوناگون مطرح شده و در اين قالب فرهنگى به ترويج آن اقدام شده است. ذيلاً به شش مورد از ادعيه مربوط به غدير اشاره مى كنيم:

جايگاه اين دعا هم يكى از موقعيت هاى فرهنگ ساز غدير است، كه با ياد سفر آخرت انسان را متوجه يكى از ابعاد مهمى مى نمايد كه بايد در روز حساب پاسخگو باشد. عبارت دعا چنين است:

آمَنّا بِوَصِيِّهِ الَّذى نَصَبَهُ يَومَ الغَديرِ وَ اَشارَ بِقَولِهِ «هذا عَلِىٌّ» إِلَيهِ(1):

ما ايمان مى آوريم به جانشين پيامبر صلى الله عليه و آله كه او را در روز غدير منصوب كرد و با كلمه «اين على» به او اشاره كرد.

خدايا، ما تصديق كرديم و اجابت نموديم دعوت كننده تو را و پيرو پيامبر صلى الله عليه و آله شديم درباره ولايت مولايمان و مولاى مؤمنان اميرالمؤمنين على بن ابى طالب ... . خدايا، پروردگارا، ما شنيديم مناديى براى ايمان ندا مى كند كه به پروردگارتان ايمان بياوريد. ما نيز ايمان آورديم ... . پروردگارا، ما - به منت و لطف تو - دعوت كننده ات را پاسخ مثبت داديم و پيرو پيامبر صلى الله عليه و آله شديم و او را تصديق كرديم و همچنين مولاى مؤمنين را تصديق كرديم، و به جبت و طاغوت كافر شديم. خدايا ولايتى را كه پذيرفته ايم همراهمان قرار ده.

خدايا، از تو مى خواهم مرا در اين روزى كه براى وليت عهدى بر گردن خلقت بسته اى و دين را برايشان كامل كرده اى، مرا از عارفين به حرمت آن و اقرار كنندگان به فضيلت آن قرار دهى ... .

خدايا، همان گونه كه آن را عيد بزرگ خود قرار داده اى و در آسمان روز عهد معهود ناميده اى و در زمين روز پيمان گرفته شده و اجتماع سؤال شونده نامگذارى كرده اى، بر محمد و آل محمد درود فرست و چشم ما را بدان روشن فرما و كارهاى ما را به بركت آن منظم فرما، و بعد از هدايت ما را گمراه مفرما و ما را نسبت به نعمت هايت از شاكران قرار ده، اى رحم كننده ترين رحم كنندگان.

است. ولى گاهى موقعيتى خاص و فرصتى ويژه پيدا مى شود كه دعا در آن مى شكفد به بار مى نشيند و وجود انسان را حلاوت مى بخشد.

روز غدير يكى از بهترين فرصت ها و موقعيت هاى ويژه دعاست. امام رضا عليه السلام مى فرمايد: روز غدير روزى است كه دعا در آن مستجاب مى شود.(1)

لذا براى اين روز علاوه بر دعاهايى كه در تعقيب نمازهاى مستحبى و به مناسبت هاى مختلف در اين روز وارد شده، چند دعاى مستقل نيز وارد شده است.

محور اصلى در دعاهاى روز غدير نعمت ولايت است. دعا كننده در اين روز به بيان هاى مختلف درباره اين نعمت بزرگ با خداى خويش سخن مى گويد:

گاهى اين نعت عظمى را ياد كرده و خدا را براى آن شكر و سپاس مى گزارد.

گاهى از خدا مى خواهد كه اين نعمت را از او سلب نكند و در تمام عمر بر آن پايدار و استوار بماند.

گاهى از خدا مى خواهد همان طور كه اين كرامت را به او داده و او را شايسته پذيرش ولايت كرده، از گناهانش چشم پوشيده لغزش هايش را ببخشد.

گاهى مى خواهد كه توفيقش دهد، تا به لوازم ولايت ملتزم باشد؛ اطاعت محض از ولىّ را - كه شرط اساسى ولايت است - براى او ميسّر نمايد و او را توفيق دهد با دشمنان ائمه عليهم السلام دشمنى ورزد و با دوستانشان دوستى كند.

در فرازى از دعاى صبح روز غدير كه به نام دعاى وقت زينت مشهور است، چنين مى خوانيم: ما دوستدار على عليه السلام و دوستدار دوستان اوييم. همان طور كه امر كردى با او دوستى مى كنيم و با دشمنانش دشمنى مى كنيم. از هر كس از او بيزارى جويد بيزارى مى جوييم، و بغض آنان را كه بغض او در دل دارند در دل مى پروريم، و به آنان كه محبت او دارند محبت مى ورزيم.(2)

ص: 243

گاهى شئوون مختلف و مقامات متعدد ائمه عليهم السلام را ياد مى كند و با ذكر آنها قلب خود را جلا مى دهد، و اوج عظمت اولياى دين را به تماشا مى نشيند، و با درودهاى پى درپى روح خود را به آن ارواح پاك متصل مى كند و در اقيانوس بيكران فضائل انسانى شناور مى شود. در يكى از دعاهاى روز غدير مى خوانيم:

اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ. الأئمَّةِ القادَةِ، وَ الدُعاةِ السادَةِ، وَ النُجومِ الزاهِرَةِ، وَ الأعلامِ الباهِرَةِ، وَ ساسَةِ العِبادِ، وَ أركانِ البِلادِ، وَ الناقَةِ المُرسَلَةِ، وَ السَفينَةِ الناجيَةِ الجاريَةِ فِى اللُجَجِ الغامِرَةِ(1):

خدايا، درود فرست بر محمد و آل محمد. آن پيشوايان رهبر، دعوت كنندگان سَرور، ستارگان درخشان و نشانه هاى واضح. آنان كه امر بندگان تو را تدبير مى كنند، و اركان آبادى زمينند، و معجزه اى كه مردم را به آن آزموده اى، و كشتى نجاتى كه درگرداب هاى ژرف روان است.

الهى، درود فرست بر محمد و آل محمد، خزانه داران علمت، پايه هاى مستحكم توحيد و يگانه پرستى، ستون هاى دين و معادن بزرگوارى. آنان كه از ميان آفريدگانت برگزيدى، و از بين بندگانت اختيار كردى. آن متقيان پاكيزگان، نجيبيان و نيكان. بابى كه مردم به آن آزمايش مى شوند: هر كس در آن در آمد نجات يافت، و هر كس سر باز زد سقوط كرد.

خدايا، درود فرست بر محمد و آل محمد. اهل ذكر كه فرمودى از ايشان بپرسيم. خويشاوندان كه امر به محبتشان كردى و حقشان را واجب نمودى، و بهشت را سرمنزل كسانى قرار دادى كه از ايشان پيروى كنند.

الهى، درود فرست بر محمد و آل محمد. چنانكه آنان به طاعت تو امر كردند و از معصيت تو بازداشتند، و بندگانت را به يگانگى تو راهنمايى كردند.

ص: 244

چون مؤمن در اين روز تسلط غاصبين و غلبه ظالمين و مخفى بودن آن ولى خدا را مى بيند، لذا محبتش نسبت به امام عصر عليه السلام او را وا مى دارد كه براى تعجيل امر ظهور آن حضرت دعا كند.

ديگر آنكه روز غدير، روز تجديد عهد و پيمان و بيعت با وارثان غدير است. پس دعا كردن براى تعجيل فرج، يكى از مصاديق تجديد عهد و پيمان است. و لذا توجه و عنايت خاص به حضرت مهدى عليه السلام و ظهور حضرت در دعاهاى مخصوص روز غدير خم، نشان دهنده اين ارتباط عميق است.

اى خدا ! تو بر اهل بيت رسولت محمد صلى الله عليه و آله فرج و گشايش عطا فرما، و غم و آلام آنها را برطرف گردان، و به بركت آنان از دل مؤمنان هر هم و غم و اندوهى را برطرف ساز. اى خدا ! به وجود آنها زمين را از عدل و داد پر گردان، چنانكه پر از ظلم و عدوان گرديده است، و وعده فرج و سلطنت الهيه را كه به ايشان داده اى منجّز گردان، كه تو هرگز خلاف وعده نخواهى كرد.

أَللَّهُمَّ رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِيا يُنادى لِلايمانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا ... . فَإِنَّا يا رَبَّنا بِمَنِّكَ وَ لُطْفِكَ أَجَبْنا داعيكَ وَ اتَّبَعْنَا الرَّسُولَ وَ صَدَّقْناهُ وَ صَدَّقْنا مَوْلَى الْمُؤْمِنينَ وَ كَفَرْنا بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ، فَوَلِّنا ما تَوَلَّيْنا:

خدايا، پروردگارا، ما شنيديم مناديى براى ايمان ندا مى كند كه به پروردگارتان ايمان بياوريد. ما نيز ايمان آورديم ... . پروردگارا، ما - به منت و لطف تو - دعوت كننده ات را پاسخ مثبت داديم و پيرو پيامبر صلى الله عليه و آله شديم و او را تصديق كرديم و همچنين مولاى مؤمنان را تصديق كرديم، و به جبت و طاغوت كافر شديم. خدايا، ولايتى را كه پذيرفته ايم همراهمان قرار ده.

در فرازى ديگر آمده است:

خدايا، ما تابع پيامبر و اميرالمؤمنين صلوات اللّه عليهما و آلهما هستيم، و به جبت و طاغوت و بت هاى چهارگانه و تابعين آنها كفر مى ورزيم، و از هر كس كه آنان را دوست بدارد از اول تا آخر روزگار بيزاريم. خدايا، ما را با امامانمان محشور فرما.

در فرازى ديگر آمده است:

خدايا، ما برى و بيزار هستيم از هر كس كه با امامان روى جنگ داشته باشد، از جن و انس از اولين و آخرين.

در فرازى ديگر آمده است:

خدايا، تو را شكر مى كنيم بر ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام و بر اتمام نعمت و تجديد عهد و پيمان بر ولايت او، و اينكه ما را از اتباع تغيير دهندگان دين و تحريف كنندگان قرار ندادى.

در فرازى ديگر مى خوانيم:

خدايا، اين روزى كه ما را به آن گرامى داشته اى مبارك فرما، و ما را در ولايت ثابت قدم فرما، و ايمان ما را مستودع و عاريه قرار مده، و ما را از برائت جويندگان از دعوت كنندگان به دوزخ قرار بده.

كننده ات را پاسخ مثبت داديم و پيرو پيامبر صلى الله عليه و آله شديم و او را تصديق كرديم و همچنين مولاى مؤمنان را تصديق كرديم، و به جبت و طاغوت كافر شديم. خدايا، ولايتى را كه پذيرفته ايم همراهمان قرار ده.

در فرازهاى ديگر آمده است:

خداوندا، ما نداى منادى ايمان را اجابت كرديم، كه آن منادى پيامبر صلى الله عليه و آله بود و نداى او ولايت بود.

خدايا، اين روزى كه ما را به آن گرامى داشته اى مبارك فرما، و ما را در ولايت ثابت قدم فرما، و ايمان ما را مستودع و عاريه قرار مده، و ما را از برائت جويندگان از دعوت كنندگان به دوزخ قرار بده.

شكر خدايى را كه كمال دينش و تمام نعمتش را با ولايت اميرالمؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام قرار داد.

در فرازى ديگر مى خوانيم:

اللَّهُمَّ إِنّى أَسْأَلُكَ ... . أَنْ تَجْعَلَنى فى هذَا الْيَوْمِ الَّذى عَقَدْتَ فيهِ لِوَلِيَّكَ الْعَهْدَ فى أَعْناقِ خَلْقِكَ وَ أَكْمَلْتَ لَهُمُ الدّينَ، مِنَ الْعارِفينَ بِحُرْمَتِهِ وَ الْمُقِرّينَ بِفَضْلِهِ ... . الْحَمْدُ للّه ِ الَّذى جَعَلَ كَمالَ دينِهِ وَ تَمامَ نِعْمَتِهِ بِوِلايَةِ أَميرِالْمُؤْمِنينَ عَلِىِّ بْنِ أَبى طالِبٍ عليه السلام:

شكر خدايى را كه كمال دينش و تمام نعمتش را با ولايت اميرالمؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام قرار داد ... . خدايا، از تو مى خواهم مرا در اين روزى كه براى وليت عهدى برگردن خلقت بسته اى و دين را برايشان كامل كرده اى، مرا از عارفان به حرمت آن و اقرار كنندگان به فضيلت آن قرار دهى.

در فرازى ديگر آمده است:

خدايا، تو را شكر كه بعد از پيامبر صلى الله عليه و آله ما را به امامان عليهم السلام هدايت كردى كه آنان كمال دين و تمام نعمت بودند، و با اين هدايت بود كه اسلام را به عنوان دين ما پسنديدى.

در فرازى ديگر آمده است:

خدايا، تو را شكر كه بعد از پيامبر صلى الله عليه و آله ما را به امامان عليهم السلام هدايت كردى كه آنان كمال دين و تمام نعمت بودند، و با اين هدايت بود كه اسلام را به عنوان دين ما پسنديدى.

در فرازى ديگر آمده است:

خدايا، ما برى و بيزار هستيم از هر كس كه با امامان روى جنگ داشته باشد، از جن و انس از اولين و آخرين.

در فرازى ديگر آمده است:

خدايا، ما تابع پيامبر و اميرالمؤمنين سلام بر آن دو و خاندانشان هستيم، و به جبت و طاغوت و بت هاى چهارگانه و تابعين آنها كفر مى ورزيم، و از هر كس كه آنان را دوست بدارد از اول تا آخر روزگار بيزاريم. خدايا، ما را با امامانمان محشور فرما.

در فرازى ديگر آمده است:

شكر خدا را كه ما را به اين روز گرامى داشته و ما را از وفاداران به عهد و پيمانش درباره واليان امرمان قرار داده است.

«إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ» :

«تو ترساننده هستى و هر قومى هدايت كننده اى دارد» .

«الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا»(1):

«امروز دين شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان دين شما راضى شدم» .

«وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ»(2):

«و چنين بوديم كه روز قيامت را تكذيب مى كرديم» .

اين سه آيه و دعاهاى مربوط به آن از دو بُعد قابل بررسى است:

در همين باره در دعايى كه بعد از نماز روز عيد غدير مى خوانيم چنين آمده است:

اللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلى نِعْمَتِكَ عَلَيْنا بِالَّذى هَدَيْتَنا الى مُوالاةِ وُلاةِ امْرِكَ مِنْ بَعْدِ نَبِيِّكَ، وَ الائِمَّةِ الْهادينَ الَّذينَ جَعَلْتَهُمْ ارْكانا لِتَوْحيدِكَ، وَ اعْلامَ الْهُدى وَ مَنارَ التُّقى وَ الْعُرْوَةَ الْوُثْقى وَ كَمالَ دينِكَ وَ تَمامَ نِعْمَتِكَ، وَ مَنْ بِهِمْ وَ بِمُوالاتِهِمْ رَضيتَ لَنا الاسْلامَ دينا، رَبَّنا فَلَكَ الْحَمْدُ، آمَنّا بِكَ، وَ صَدَّقْنا نَبِيَّكَ الرَّسُولَ النَّذيرَ الْمُنْذِرَ، وَ اتَّبَعَنَا الْهادى مِنْ بَعْدِ النَّذيرَ الْمُنْذِرَ، وَ والَيْنا وَلِيَّهُمْ، وَ عادَيْنا عَدُوَّهُمْ، وَ بَرِئْنا مِنَ الْجاحِدينَ وَ النّاكِثينَ وَ الْمُكَذِّبينَ بِيَوْمِ الدّينِ:

خدايا، تو را شكر بر نعمتت بر ما كه ما را هدايت كردى به پذيرش ولايت واليان امرت بعد از پيامبرت، و امامان هدايت كننده اى كه آنان را اركان توحيدت و علامت هاى هدايت و مناره هاى تقوى و ريسمان محكم و كمال دينت و تمام نعمتت قرار دادى. آنان را كسانى قرار دادى كه با آنان و ولايتشان اسلام را به عنوان دين ما راضى شدى.

پروردگارا، تو را شكر ! به تو ايمان آورديم و پيامبرِ ترساننده انذار كننده را تصديق نموديم، و از هدايت كننده بعد از نذيرِ منذر پيروى كرديم، و دوستان آنان را دوست داشتيم و با دشمنانشان دشمنى كرديم، و از منكرين و پيمان شكنان و تكذيب كنندگان روز قيامت بيزارى جستيم.

الف. حلقه وصل رسالت و وصايت

در واقع آيه «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ ... » در اينجا به عنوان حلقه وصل بين رسالت و وصايت مطرح شده است؛ به اين صورت كه پايان دوران رسالت به عنوان نيمه اول آيه، يعنى دوران «انذار» و مصداق «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ» تلقى مى شود؛ و آغاز دوره وصايت به عنوان نيمه دوم آيه، يعنى دوران «هدايت» و مصداق «لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ» در نظر گرفته مى شود.

ارتباط غدير به اين آيه آن قدر صريح بيان شده و با استفاده از حروف عطف و استنتاج دقيق مطرح شده كه عمق آن را مى نماياند. آنچه از اين فراز دعا مى توان استفاده كرد آن است كه پيامبر صلى الله عليه و آله پس از پايان انجام وظيفه عظيمى كه خداوند بر عهده او گذاشته بود - و آن وظيفه انذار و ترساندن مردم از عذاب الهى بود - گاه آن رسيد كه سرپرست و صاحب اختيار مردم على بن ابى طالب عليه السلام را به عنوان وظيفه سنگين بعدى - يعنى هدايت - منصوب و معرفى نمايد، و اين به استناد آيه «إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ» بود.

اينجا بود كه براى ورود به مرحله هدايت مراسم عظيم غدير را به راه انداخت و طى آن هدايتگران مردم را تا روز قيامت - كه دوازده امام اند - معرفى كرد. امام باقر عليه السلام فرمود: وقتى آيه مزبور نازل شد پيامبر صلى الله عليه و آلهفرمود: انَا الْمُنْذِرُ وَ عَلِىٌّ الْهادى. يا عَلِىُّ، بِكَ يَهْتَدِى الْمُهْتَدُونَ بَعْدى: من ترساننده ام و على هدايتگر است. يا على، هدايت شوندگان بعد از من به وسيله تو هدايت مى شوند.(1)

ب. هدايت پس از دوران انذار

بايد توجه داشت كه اين آيه بدان معنى نيست كه پيامبر صلى الله عليه و آله فقط انذار نموده و وظيفه هدايت نداشته است؛ بلكه مرحله اول اسلام آماده سازى زمينه هاى هدايت مردم تا روز قيامت بود كه با تلاش همه جانبه پيامبر صلى الله عليه و آله به انجام رسيد، و بستر آماده اى براى ادامه راه ايجاد شد كه هر نسلى از هر قوم و ملتى در سايه آن مى توانست هدايت شود.

ص: 257

با اين زمينه هدايتگران هم معرفى شدند و جهان آماده هدايتى همگانى شد؛ اما سقيفه سدّ راه اين رشد و هدايت گرديد به گونه اى كه اكثريت به انحراف از حق كشيده شدند و براى صراط مستقيم اقل قليل باقى ماند.(1)

ج. جمعيت عظيم در غدير

نكته ديگرى كه از اين فراز آيه استفاده مى شود حضور انبوه جمعيت در برابر منبر غدير است، چنانكه فرموده: «فَقالَ وَ الْمَلَأُ امامَهُ» : «پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود در حالى كه جمعيتى بزرگ در برابر او قرار داشتند» و بعد از اين جمله فرازِ معروف غدير را آورده كه «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِىٌّ مَوْلاهُ ... » .

وجه اول: تمام نعمت چيست ؟

در آغاز اين فراز ابعاد نعمت پروردگار را بيان مى كند و آن را در هدايت به امامان معصوم عليهم السلام خلاصه مى كند و هم ايشان را كمال دين مى داند. در اوصاف آنان ذكر مى كند كه ايشان اركان توحيد و تنها چراغراه هدايت مردم اند. معناى متقابل اين فراز آن است كه هر كس خدا را از غير راه امامان بشناسد به اركان توحيد دست نيافته و چراغ هدايت را گم كرده و دينش ناقص است.

وجه دوم: رضايت ربّ به چيست ؟

در قسمت ديگرى از اين دعا پرده از نكته حساسى بر مى دارد، و آن اينكه از مجموع غدير كدام نقطه باعث رضايت رب شده است ؟ در پاسخ اين سؤال جمله «بِهِمْ وَ بِمُوالاتِهِمْ» را نشان مى دهد كه شامل دو ركن است: يكى پذيرفتن خود امامان به عنوان امام و صاحب اختيارمان، و ديگرى محبت و موالات آنان. اين بدان معناست كه اگر اين دو ركن از اسلام كسر شود و كسى آن دو را نداشته باشد خدا از اسلام او راضى نيست، و در واقع داخل مسلمانى نيست، و نامى از اسلام را بر خود گذاشته كه هيچ گاه خدا از او نمى پذيرد.

در همين باره ابان از سليم و عمر بن ابى سلمه نقل مى كند: معاويه در زمان حكومت خود بعد از آنكه اميرالمؤمنين عليه السلام شهيد شد و او با امام حسن عليه السلام صلح كرد به عنوان سفر حج وارد مدينه شد.

در آنجا بين معاويه و قيس بن سعد بن عباده گفتگويى در گرفت. قيس - كه بزرگ انصار و پسر بزرگ آنان يعنى سعد بن عباده بود - پاسخ او را داد و فضايل اميرالمؤمنين عليه السلام را بر شمرد.

معاويه غضب كرد و گفت: اى پسر سعد، اين مطالب را از چه كسى گرفته اى و از چه كسى روايت مى كنى و از چه كسى شنيده اى ؟ پدرت اينها را به تو خبر داده و از او گرفته اى ؟

ص: 259

قيس گفت: اين مطالب را از كسى شنيده ام و گرفته ام كه از پدرم بهتر و حق او بر من از پدرم بالاتر است. معاويه پرسيد: آن كيست ؟ قيس گفت: آن اميرالمؤمنين على بن ابى طالب عالِم اين امت و حاكم آن و صديق و فاروق آن است.

معاويه گفت: «صدّيق» امت ابوبكر و «فاروق» آن عمر است، و آنكه علم كتاب نزد اوست عبداللّه بن سلام است !

قيس گفت: سزاوارتر به اين اسم ها و صاحب حقيقى آن كسى است كه خداوند درباره او چنين نازل كرده است: «اَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبَّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ»(1): «آيا كسى كه دليلى از طرف پروردگارش دارد و شاهدى پشت سر آن مى آيد ... » .

و كسى است كه خداوند درباره او مى گويد: «اِنَمّا اَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ»(2): «تو ترساننده هستى و هر قومى هدايت كننده اى دارد» ، به خدا قسم اين طور نازل شد كه «على هدايت كننده هر قومى است» و شما اين را حذف كرديد.

و آن كسى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله او را در غدير خم نصب كرد و فرمود: «هر كس كه من نسبت به او از خودش بيشتر اختيار دارم على هم نسبت به او از خودش بيشتر اختيار دارد» ، و پيامبر به او در جنگ تبوك فرمود: «تو نسبت به من همچون هارون نسبت به موسى هستى مگر آنكه پيامبرى بعد از من نيست» .(3)

«پرودگارا قلب هاى ما را دچار تاريكى مفرما بعد از آنكه ما را هدايت كرده اى و از پيشگاه خود رحمتى بر ما فرود آور كه تو بخشاينده هستى» .

آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ ... »(1):

«امروز دينتان را براى شما كامل كردم و ... » .

اين دو آيه و دعاى مربوط به آن از دو بُعد قابل بررسى است:

آيه «وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ»(1) = آيه «اِنَمّا اَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ»

آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ ... »(2) = آيه «اِنَمّا اَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ» و آيه «رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ»

ص: 263

ص: 264

مرتبه، و آية الكرسى را يك مرتبه مى خوانى. ولى در ركعت آخر - يعنى ركعت دوازدهم - هر يك از سوره حمد و توحيد را هفت مرتبه مى خوانى. سپس در قنوت مى گويى:

لا اِله الاّ اللّه ُ وَحدهُ لا شريكُ لَهُ. لَهُ المُلكُ و لَهُ الحَمدُ، يُحيى و يُميتُ و يُميتُ و يُحيى، و هوَ حَىٌّ لا يَموت. بِيَدِه الخَيرُ، و هو على كُلِّ شَى ءٍ قَديرٌ:

معبودى به جز خدا نيست، كه يگانه است و شريكى براى او نيست، و فرمانروايى و ستايش از آن او است. زنده مى كند و مى ميراند و مى ميراند و زنده مى كند، و او خود زنده اى است كه هرگز نمى ميرد، و خير و خوبى به دست او است، و بر هر چيز توانا است.

پس از ركوع به سجده مى روى و در سجده ده مرتبه مى گويى: سُبحانَ مَن أحصى كُلَّ شَى ءٍ عِلمُهُ. سُبحانَ مَن لا يَنبَغى التَسبيحُ إلا لَه. سُبحانَ ذى المَنِّ و النِعَم. سُبحانَ ذى الفَضل و الطَول. سُبحانَ ذى العِزَّةِ و الكَرَم. أسألُكَ بِمَعاقِدِ العِزِّ مِن عَرشِك، و مُنتَهى الرحمَةِ مِن كِتابِك، و بالاسمِ الأعظمِ و كَلِماتِهِ [كَلِماتِك] التامَّةِ، أن تُصلِّىَ على محمّدٍ رَسولِك و أهلِ بَيتِه الطيّبينَ الطاهِرينَ، و أن تَفعَلَ بى كذا و كذا (به جاى عبارت «كَذا وَ كَذا» حاجت خود را طلب مى كنى) . إنّكَ سَميعٌ مُجيبٌ:

منزّه است خدايى كه دانش او هر چيز را به شماره در آورده است. منزّه است خدايى كه تسبيح جز بر او شايسته نيست. منزّه است داراى بخشش و نعمت ها. منزّه است خداى تفضل كننده و بخشنده. منزّه است خداى سرفراز و گرامى. به جايگاه هاى سربلندى از عرشت و منتهاى رحمت از كتابت و به بزرگ ترين نام و سخنان كاملت از تو خواهانم كه بر فرستاده ات حضرت محمد و خاندان پاك و پاكيزه او درود فرستى، و خواسته مرا درباره حاجاتم برآورده سازى. به راستى كه تو شنوا و اجابت كننده اى.

ص: 266

به نقل ديگر: در هر ركعت اين نماز يك بار حمد و هفت بار قل هو اللّه مى خواند، و در قنوت آن ده بار مى گويد: لا إلهَ إلا اللّه وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ وَ لَهُ الحَمدُ، يُحيى وَ يُميتُ وَ يُميتُ وَ يُحيى وَ هُوَ حَىٌّ لا يَموت. بعد يك بار مى گويد: وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيىءٍ قَدير. سپس در سجده ده بار دعاى سجده كه در بالا گذشت خوانده مى شود.

خداى عزوجل حاجت خود را طلب كند؛ در هر ركعت نماز سوره حمد را يك مرتبه و سوره «قُل هُوَ اللّه ُ أحَدٌ» و آية الكرسى و سوره قدر را هر كدام ده مرتبه بخواند. ثواب اين نماز در نزد خداوند عزوجل با يكصد هزار حج و يكصد هزار عمره برابر است، و از خدا حاجتى از حاجت هاى دنيا و آخرت را نخواهد مگر اينكه برآورده شود. البته تا زمانى كه آن حاجت وجود داشته باشد. اگر وقت اين دو ركعت نماز و دعا(1) گذشت، قضاى آن را به جا مى آورى ... .(2)

شيخ مفيد (م 413 ق) در «الإشراف» نماز روز غدير را بدين گونه نقل مى كند: نماز روز غدير دو ركعت است كه نيم ساعت قبل از ظهر خوانده مى شود. در اين نماز، در هر ركعت يك مرتبه سوره حمد، ده مرتبه سوره توحيد، ده مرتبه سوره قدر، و ده مرتبه آية الكرسى خوانده مى شود. البته به جاى اين سوره ها مى توان هر مقدار از قرآن را كه ميسر است خواند.(3)

همچنين شيخ مفيد در «المقنعة» مى نويسد(4): هنگامى كه خورشيد در روز هجدهم ذى حجه بالا آمد، مانند غسل عيد قربان و عيد فطر و روز جمعه غسل كن، و بهترين لباس هايت را بپوش، و اگر توانستى مقدارى عطر استعمال كن. سپس زير آسمان قرار بگير و مواظب خورشيد باش. وقتى نيم ساعت به زوال آفتاب باقى ماند، دو ركعت نماز بخوان و در هر ركعت سوره حمد و سپس ده مرتبه سوره توحيد و ده مرتبه سوره قدر و ده مرتبه آية الكرسى بخوان. بعد از سلام، حمد و ثناى خدا بگو آن چنان كه خداوند را سزاست، و بر پيامبر و آلش صلوات فرست، و به درگاه خدا اصرار كن براى لعن ظالمين به اهل بيت عليهم السلام و شيعيانشان.

و اما نماز عيد غدير با چند كيفيت نقل شده، كه البته مشابه هم هستند:

ص: 268

كيفيت اول(1)

دو ركعت نماز، در هر ركعت يك حمد و ده مرتبه سوره توحيد و ده مرتبه آية الكرسى و ده مرتبه سوره قدر. سپس تشهد و سلام.

كيفيت دوم(2)

دو ركعت نماز، و بهتر آن است كه در ركعت اول قدر و در دوم توحيد بخواند. بعد از سلام به سجده رود و صد مرتبه شكر خدا (شُكرا للّه) بگويد. سپس سر از سجده بردارد و اين دعا را بخواند: اللّهُمِّ إنّى أسألُكَ بِأنَّ لَكَ الحَمدُ وَحدَكَ لا شَريكَ لَكَ، وَ أنَّكَ واحِدٌ أحَدٌ صَمَدٌ لَم تَلِد وَ لَم تولَد ... ، كه ذيلاً در نمازهاى روز غدير آمده است. باز به سجده رود و صد مرتبه «الحَمدُ للّه» و صد مرتبه «شُكرا للّه» بگويد.

بهتر آن است كه اين نماز را نزديك به زوال بخواند، كه در آن ساعت حضرت رسول صلى الله عليه و آله اميرالمؤمنين عليه السلام را در غدير خم به امامت و خلافت براى مردم نصب فرمود.

كيفيت سوم(3)

غسل كند و دو ركعت نماز پيش از زوال به نيم ساعت بخواند؛ در هر ركعت حمد يك مرتبه، و سورههه توحيد ده مرتبه، و آية الكرسى ده مرتبه، و سوره قدر ده مرتبه بخواند. ثواب اين نماز با صد هزار حج و صد هزار عمره برابر است، و خداوند كريم حوائج دنيا و آخرت او را به آسانى و عافيت بر مى آورد.

سپس فرمود: دعاى تو بعد از دو ركعت اين باشد كه بگو:

«رَبَّنا إنَّنا سَمِعنا مُناديا لِلإيمانِ أن آمِنوا بِرَبِّكُم فَآمَنّا رَبَّنا فَاغفِر لَنا ذُنوبَنا وَ كَفِّر عَنّا سَيِّئاتَنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الإبرارِ. رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعدَتَنا عَلى رُسُلِكَ وَ لا تُخزِنا يَومَ القيامَةِ إنَّكَ لا تُخلِفُ الميعادَ» .(4)

ص: 269

اللّهُمَّ إنّى أُشهِدُكَ وَ كَفى بِكَ شَهيدا، وَ أُشهَدُ مَلائِكَتَكَ وَ حَمَلَةَ عَرشِكَ وَ سُكّانَ سَماواتِكَ وَ أرضِكَ، بِأنَّكَ أنتَ اللّه ُ لا إلهَ إلاّ أنتَ. المَعبودُ الَذى لَيسَ مِن لَدُن عَرشِكَ إلى قَرارِ أرضِكَ مَعبودٌ يُعبَدُ سِواكَ إلاّ باطِلٌ مَضمَحِلٌّ غَيرُ وَجهُكَ الكَريمُ. لا إلهَ إلاّ أنتَ المَعبودُ لا مَعبودَ سِواكَ. تَعالَيتَ عَمّا يَقولُ الظالِمونَ عُلُوّا كَبيرا. وَ أشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُكَ وَ رَسولُكَ. وَ أشهَدُ أنَّ عَليّا أميرُالمُؤمِنينَ وَ وَليُّهُم وَ مَولاهُم وَ مَولاىَ.

رَبَّنا إنَّنا سَمِعنا النِداءَ، وَ صَدَّقنَا المُنادِىَ رَسولَكَ صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ، إذ نادى نِداءا عَنكَ بِالَذى أمرَتُهُ أن يُبَلِّغَ عَنكَ ما أنزَلتَ إلَيهِ مِن مُوالاةِ وَلىِّ المُؤمِنينَ، وَ حَذَّرتَهُ وَ أنذَرتَهُ إن لَم يُبَلِّغ أن تُسخِطَ عَلَيهِ، وَ أنَّهُ إذا بَلَّغَ رِسالاتَكَ [رِسالَتَكَ] عَصَمتَهُ مِنَ الناسورَةِ. فَنادى مُبَلِّغا وَحيَكَ وَ رِسالاتَكَ: ألا مَن كُنتُ مَولاهُ فَعَلىٌّ مَولاهُ، وَ مَن كُنتُ وَليُّهُ فَعَلىٌّ وَليُّهُ، وَ مَن كُنتُ نَبيُّهُ فَعَلىٌّ أميرُهُ.

رَبَّنا قَد أجَبنا داعيَكَ المُنذِرَ مُحَمَّدا، عَبدَكَ الَذى أنعَمتَ عَلَيهِ، وَ جَعلَتَهُ مَثَلاً لِبَنى إسرائيلَ.

رَبَّنا آمَنّا وَ اتَّبَعنا مَولانا وَ وَليَّنا وَ هاديَنا و داعيَنا وَ داعىَ الأنامِ وَ صِراطَكَ السَوىَّ المُستَقيمَ، كَحُجَّتِكَ البَيضاءِ وَ سَبيلِكَ الداعىِ إلَيكِ عَلى بَصيرَةٍ هُوَ وَ مَن اتَبَعَهُ. وَ سُبحانَ اللّه ِ عَمّا يُشركونَ بِوِلايَتِهِ وَ بِأمرِ رَبِّهِم بِاتخاذِ الوَلائج مِن دونِهِ. فَاشهَد - يا إلهى - أنَّ الإمامَ الهادىَ المُرشِدَ الرَشيدَ عَلىَّ بنَ أبى طالِبٍ صَلَواتُ اللّه ِ عَلَيهِ أميرُالمُؤمِنينَ، الَذى ذَكَرتَهُ فى كِتابِكَ فَقُلتَ: «وَ إنَّهُ فى أُمِّ الكِتابِ لَدَينا لَعَلىٌّ حَكيمٌ» .(1)

اللّهُمَّ فإنّا نَشهَدُ بِأنَّهُ عَبدُكَ الهادىُ مِن بَعدِ نَبيِّكَ النَذيرِ المُنذِرِ، وَ الصِراطُ المُستَقيمُ وَ إمامُ المُؤمِنينَ وَ قائِدُ الغُرِّ المُحَجَّلينَ، وَ حُجَّتُكَ البالِغَةُ، وَ لِسانُكَ المُعَبَّرُ عَنكَ فى خَلقِكَ، وَ القائِمُ بِالقِسطِ بَعدَ نَبيِّكَ، وَ دَيّانُ دينِكَ وَ خازِنُ عِلمِكَ وَ عَيبَةُ وَحيِكَ

ص: 270

وَ عَبدُكَ وَ أمينُكَ المَأمونُ، المَأخوذُ ميثاقَهُ مَعَ ميثاقِكَ وَ ميثاقِ رُسُلِكَ مِن خَلقِكَ وَ بَريَّتِكَ. بِالشَهادَةِ وَ الإخلاصِ بِالوَحدانيَّةِ، بِأنَّكَ أنتَ اللّه ُ لا إلهَ إلاّ أنتَ، وَ مُحَمَّدٌ عَبدُكَ وَ رَسولُكَ، وَ عَلىٌّ أميرُالمُؤمِنينَ، وَ جَعلتَ الإقرارَ بِوِلايَتِهِ تَمامَ تَوحيدِكَ وَ الإخلاصَ لَكَ بِوَحدانيَّتِكَ وَ إكمالَ دينِكَ وَ تَمامَ نِعمَتِكَ عَلى جَميعِ خَلقِكَ. فَقُلتَ وَ قَولُكَ الحَقُّ: «اليَومُ أكمَلتُ لَكُم دينُكُم وَ أتمَمتُ عَلَيكُم نِعمَتى وَ رضيتُ لَكُم الإسلامَ دينا» .(1)

فَلَكَ الحَمدُ على ما مَنَنتَ بِهِ عَلَينا مِنَ الإخلاصِ لَكَ بِوَحدانيَّتِكَ، وَ جُدتَ عَلَينا بِمُوالاةِ وَليِّكَ الهادى مِن بَعدِ نَبيِّكَ النَذيرِ المُنذِرِ، وَ رَضيتَ لَنا الإسلامَ دينا بِمَولانا، و أتممتَ عَلَينا نِعمَتَكَ بِالذى جَدَّدتَ لَنا عَهدَكَ وَ ميثاقَكَ وَ ذَكَّرتَنا دلِكَ، وَ جَعَلتَنا مِن أهلِ الإخلاصِ وَ التَصديقِ لِعَهدِكَ وَ ميثاقِكَ، وَ مِن أهلِ الوَفاءِ بِذلِكَ، وَ لَم تَجعَلنا مِن الناكِثينَ وَ المُكَذِّبينَ بِيَومِ الدينِ، وَ لَم تَجعَلنا مِن المُغَيِّرينَ وَ المُبَدِّلينَ وَ المُحَرِّفينَ وَ المُبَتِّكينَ آذانَ الأنعامِ، وَ المُغَيِّرينَ خَلقَ اللّه ِ، وَ مِنَ الَذينَ استَحوَذَ عَلَيهِمُ الشَيطانُ فَأنساهُم ذِكرَ اللّه ِ، وَ صَدَّهُم عَنِ السَبيلِ وَ الصِراطِ المُستَقيمِ.

و بسيار بگو: اللّهُمَّ العَنِ الجاحِدينَ وَ الناكِثينَ وَ المُغَيِّرينَ وَ المُبَدِّلينَ وَ المُكَذِّبينَ الَذينَ يُكَذِّبونَ بِيَومِ الدينِ، مِنَ الأوَّلينَ وَ الآخِرينَ.

پس از آن بگو: اللّهُمَّ لَكَ الحَمدُ عَلى نِعمَتِكَ عَلَينا، بِالَذى هَدَيتَنا إلى مُوالاةِ وُلاةِ أمرِكَ مِن بَعدِ نَبيِّكَ، وَ الأئمَّةِ الهادينَ الَذينَ جَعَلتَهُم أركانا لِتَوحيدِكَ، وَ أعلامَ الهُدى وَ مَنارَ التَقوى وَ العُروَةَ الوُثقى وَ كَمالَ دينِكَ وَ تَمامَ نِعمَتَكَ، وَ مَن بِهِم وَ بِمُوالاتِهِم رَضيتَ لَنَا الإسلامَ دينا.

رَبَّنا فَلَكَ الحَمدُ، آمَنّا بِكَ وَ صَدَّقنا بِنَبيِّكَ الرَسولِ النَذيرِ المُنذِرِ، وَ اتَبَعنَا الهادِىَ مِن بَعدِ النَذيرِ المُنذِرِ، وَ والَينا وَليَّهُم وَ عادَينا عَدوَّهُم. بَرِئنا مِن الجاحِدينَ وَ الناكِثينَ وَ المُكَذِّبينَ بِيَومِ الدينِ.

ص: 271

اللّهُمَّ فَكَما كانَ مِن شَأنِكَ يا صادِقَ الوَعدِ، يا مَن لا يُخلِفُ الميعادَ، يا مَن هُوَ كُلُّ يَومٍ فى شَأنٍ، أن أتمَمتَ عَلَينا نِعمَتَكَ بِمُوالاةِ أوليائِكَ، المَسؤولِ عَنهُم عِبادَكَ. فَإنَّكَ قُلتَ: «لَتُسئَلُنَّ يَومَئِذٍ عَنِ النَعيمِ»(1)، وَ قُلتَ: «وَ قِفوهُم إنَّهُم مَسؤولونَ» .(2) وَ مَنَنتَ بِشَهادَةِ الإخلاصِ لَكَ، بِوِلايَةِ أوليائِكَ الهُداةِ مِن بَعدِ النَذيرِ المُنذِرِ، السِراجِ المُنيرِ، وَ أكمَلتَ لَنَا الدينُ بِمُوالاتِهِم، وَ البَراءةِ مِن عَدُوِّهِم، وَ أتمَمتَ عَلَينا النِعَمَ بِالَذى جُدَّدتَ عَهدَكَ، وَ ذَكَّرتَنا ميثاقَكَ المَأخوذَ مِنّا، فى مُبتَدَءِ خَلقِكَ إيّانا، وَ جَعَلتَنا مِن أهلِ الإجابَةِ، وَ ذَكَّرتَنا العَهدَ وَ الميثاقَ، وَ لَم تُنسِنا ذِكرَكَ، فَإنَّكَ قُلتَ: «وَ إذ أخَذَ رَبُّكَ مِن بَنى آدَمَ مِن ظُهورِهِم ذُريَّتَهُم وَ أشهَدَهُم عَلى أنفُسِهِم ألَستُ بِرَبِّكُم قالوا بَلى» .(3)

شَهِدنا بِمَنِّكَ بِأنَّكَ أنتَ اللّه ُ لا إلهَ إلاّ أنتَ رَبَّنا، وَ أنَّ مُحَمَّدا عَبدَكَ وَ رَسولَكَ نَبيُّنا، وَ أنَّ عَليّا أميرَالمُؤمِنينَ وَليُّنا وَ مَولانا، وَ شَهِدنا بِالوِلايَةِ لِوَليِّنا وَ مَولانا مِن ذُريَّةِ نَبيِّكَ، مَن جَعَلتَهُ فى أُمِّ الكِتابِ لَدَيكَ عَليّا حَكيما، وَ جَعَلتَهُ آيَةً مِن آياتِكَ الكُبرى، وَ النَبَأَ العَظيمَ الَذى هُم فيهِ مُختَلِفونَ، وَ النَبَأَ العَظيمَ الَذى هُم عَنهُ مِعرِضونَ، وَ عَنهُ يَومَ القيامَةُ مَسؤولونَ، وَ تَمامَ نِعمَتَكَ الَتى عَنها يُسأَلُ عِبادُكَ إذ هُم مَوقوفونَ، وَ عَنِ النَعيمِ مَسؤولونَ.

اللّهُمَّ وَ كَما كانَ مِن شَأنِكَ ما أنعَمتَ عَلَينا بِالهِدايَةِ إلى مَعرِفَتِهِم، فَليَكُن مِن شَأنِكَ أن تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلَ مُحَمّدٍ، وَ أن تُبارِكَ لَنا فى يَومِنا هذا، الَذى ذَكَرتَنا فيهِ عَهدَكَ وَ ميثاقَكَ، وَ أكمَلتَ لَنا دينَنا، وَ أتمَمتَ عَلَينا نِعمَتَكَ، وَ جَعَلتَنا بِنِعمَتِكَ مِن أهلِ الإجابَةِ وَ الخَلاصِ بِوَحدانيَّتِكَ، وَ مِن أهلِ الإيمانِ وَ التَصديقِ بِوِلايَةِ أوليائِكَ، وَ البَراءَةِ مِن أعدائِكَ وَ أعداءِ أوليائِكَ، الجاحِدينَ المُكَذِّبينَ بِيَومِ الدينِ.

ص: 272

فَأسأَلُكَ يا رَبِّ تَمامَ ما أنعَمتَ عَلَينا، وَ لا تَجعَلنا مِنَ المُعانِدينَ، وَ لا تُلحِقنا بِالمُكَذِّبينَ بِيَومِ الدينِ، وَ اجعَل لَنا قَدَمَ صِدقٍ مَعَ المُتَّقينِ، وَ اجعَل لَنا مِن لَدُنكَ رَحمَةً، وَ اجعَل لَنا مِنَ المُتَّقينَ إماما إلى يَومِ الدينِ؛ يَومَ يُدعى كُلُّ أُناسٍ بِإمامِهِم، وَ اجعَلنا فى ظِلِّ القَومِ المُتَّقينِ الهُداةَ بَعدَ النَذيرِ المُنذِرِ وَ البَشيرِ، الائمةِ وَ أوليائِهِم مِنَ المَقبوحين.

رِبِّنا فَاحشُرنا فى زُمرَةِ الهادِى المَهدىِّ، وَ أحيِنا ما أحيَيتَنا عَلَى الوَفاءِ بِعَهدِكَ وَ ميثاقِكَ المَأخوذِ مِنّا عَلى مُوالاةِ أوليائِكَ، وَ البَراءَةِ مِن أعدائِكَ المُكَذِّبينَ بِيَومِ الدينِ، وَ الناكِثينَ بِمثاقِكَ، وَ تَوَفَّنا عَلى ذلِكَ، وَ اجعَل لَنا مَعَ الرَسولِ سَبيلاً.

أثبِت لَنا قَدَمَ صِدقٍ فِى الهِجرَةِ إلَيهِم، وَ اجعَل مَحيانا خَيرَ المَحيا، وَ مَماتَنا خَيرَ المَماتِ، وَ مُنقَلَبَنا خَيرَ المُنقَلَب. عَلى مُوالاةِ أوليائِكَ، وَ البَراءَةِ مِن أعدائِكَ، حَتّى تَتَوفّانا وَ أنتَ عَنّا راضٍ، قَد أوجَبتَ لَنا الخُلودَ فى جَنَّتِكَ بِرَحمَتِكَ وَ المَثوى فى جِوارِكَ، وَالإنابَةَ إلى دارِ المُقامَةِ مِن فَضلِكَ، لا يَمَسِّنا فيها نَصَبٌ وَ لا يَمَسُّنا فيها لُغوبٌ.

رَبَّنا إنَّكَ أمَرتَنا بِطاعَةِ وُلاةِ أمرِكَ، وَ أمَرتَنا أن نَكونَ مَعَ الصادِقينَ؛ فَقُلتَ: «أطيعوا اللّه َ وَ أطيعوا الرَسولَ وَ أولِى الأمرِ مِنكُم» .(1) وَ قُلتَ: «يا أيُّهَا الَذينَ آمَنوا اتَّقوا اللّه َ وَ كونوا مَعَ الصادِقينَ» .(2)

رَبَّنا سَمِعنا وَ أطَعنا. رَبَّنا ثَبِّت أقدامَنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الإبرارِ، مُسلِمينَ مُسَلِّمينَ مُصَدِّقينَ لأوليائِكَ، وَ لا تُزِغ قُلوبَنا بَعدَ إذ هَدَيتَنا وَ هَب لَنا لَدُنكَ رَحمَةً، إنَّكَ أنتَ الوَهّابُ.

رَبَّنا آمَنّا بِكَ وَ صَدَّقنا نَبيَّكَ وَ والَينا وَليَّكَ وَ الأولياءَ مِن بَعدِ نَبيِّكَ، وَ وَليِّكَ مَولى المُؤمِنينَ عَلىَّ بنَ أبى طالِبٍ صَلواتُ اللّه ِ عَلَيهِ وَ الإمامِ الهادى مِن بَعدِ الرَسولِ النَذيرِ المُنذِرِ وَ السِراجِ المُنيرِ.

ص: 273

رَبَّنا فَكَما كانَ مِن شَأنِكَ أن جَعَلتَنا مِن أهلِ الوَفاءِ بِعَهدِكَ، بِمَنِّكَ عَلَينا وَ لُطفِكَ لَنا، فَليَكُن مِن شَأنِكَ أن تَغفِرَ لَنا ذُنوبَنا، وَ لا تُخزِنا يَومَ القيامَةِ، إنَّكَ لا تُخلِفُ الميعادَ.

رَبَّنا آمَنّا بِكَ، وَ وَفينا بِعَهدِكَ، وَ صَدَّقنا رُسُلَكَ، وَ اتَبَعنا وُلاةَ الأمرَ مِن بَعدِ رُسُلِكَ، وَ والَينا أوليائَكَ، وَ عادَينا أعداءَكَ، فَاكتُبنا مَعَ الشاهِدينَ، وَ احشُرنا مَعَ الأئِمَّةِ الهُداةِ مِن آلِ مُحَمَّدٍ الرَسولِ البَشيرِ النَذيرِ.

آمَنّا يا رَبِّ بِسِرِّهِم وَ عَلانيَتِهِم وَ شاهِدِهِم وَ غائِبِهِم، وَ بِحَيِّهِم وَ مَيِّتِهِم، وَ رَضينا بِهِم أئِمَّةً وَ سادَةً وَ قادَةً. لا نَبتَغى بِهِم بَدَلاً، وَ لا نَتَّخِذ مِن دونِهِم وَلائِجَ أبَدا.

رَبَّنا فَأحيِنا ما أحيَيتَنا عَلى مُوالاتِهِم، وَ البَراءَةِ مِن أعدائِهِم، وَ التَسليمِ لَهُم وَ الرَدِّ إلَيهِم، وَ تَوَفَّنا إذا تَوَفَّيتَنا عَلَى الوَفاءِ لَكَ وَ لَهُم بِالعَهدِ وَ الميثاقِ، وَ المُوالاةِ لَهُم وَ التَصديقِ وَ التَسليمِ لَهُم، غَيرَ جاحِدينَ وَ لا ناكِثينَ وَ لا مُكَذِّبينَ.

اللّهُمَّ إنّى أسأَلُكَ بِالحَقِّ الَذى جَعَلتَهُ عِندَهُم وَ بِالَذى فَضَّلتَهُم عَلَى العالَمينَ جَميعا، أن تُبارِكَ لَنا فى يَومِنا هذا، الَذى أكرَمتَنا فيهِ بِالوَفاءِ لِعَهدِكَ الَذى عَهِدتَ إلَينا، وَ الميثاقِ الَذى واثَقتَنا بِهِ مُوالاةَ أوليائِكَ، وَ البَراءَةَ مِن أعدائِكَ، وَ تَمُنَّ عَلَينا بِنِعمَتِكَ، وَ تَجعَلَهُ عِندنا مُستَقَرا ثابِتا، وَ لا تَسلُبنا أبَدا، وَ لا تَجعَلهُ عِندَنا مُستَودِعا. فَإنَّكَ قُلتَ: «فَمُستَقَرٍّ وَ مُستَودَعٌ»(1)، فَاجعَلهُ مُستَقَرّا ثابِتا. وَ ارزُقنا نَصرَ دينِكَ مَعَ وَلىٍّ هادٍ مِن أهلِ بَيتِ نَبيِّكَ، قائِما رَشيدا هاديا مَهديا مِنَ الضَلالَةِ إلى الهُدى، وَ اجعَلنا تَحتَ رايَتِهِ وَ فى زُمرَتِهِ، شُهَداءَ صادِقينَ، مَقتولينَ فى سَبيلِكَ وَ عَلى نُصرَةِ دينِكَ.

ترجمه دعا:

«پروردگارا ما شنيديم كه منادى به سوى ايمان ندا مى دهد كه به پروردگارتان ايمان بياوريد ما نيز ايمان آورديم پروردگارا گناهان ما را بيامرز و بدى هاى ما را بپوش و ما

ص: 274

را با نيكان بميران. پروردگارا آنچه را كه بر فرستادگانت وعده دادى به ما عطا كن و ما را در روز قيامت رسوا مكن به راستى كه تو هرگز خلف وعده نمى كنى» .

خداوندا، من تو را گواه مى گيرم و تو براى گواهى كافى هستى، و فرشتگان و حاملان عرش و ساكنان آسمان ها و زمين را گواه مى گيرم بر اينكه معبودى هستى كه از عرش تا زمين جز روى گرامى تو پرستيده نشد مگر آنكه باطل و نابود است. معبودى جز تو نيست، و هيچ كس جز تو پرستيده نمى شود. از آنچه ستمگران درباره تو مى گويند برترى. و نيز گواهى مى دهم كه حضرت محمد بنده و فرستاده تو است. و نيز گواهى مى دهم كه حضرت على امير مؤمنان و مولاى آنان و مولاى من است.

پروردگارا، ندا را شنيديم و منادى يعنى رسولت دورود خدا بر او و خاندانش باد را تصديق كرديم، آنگاه كه بر اساس دستور تو ندا داد و ولايت ولىّ مؤمنان را كه بر او نازل كرده بودى ابلاغ كرد، و تو او را هشدار دادى كه در صورت عدم تبليغ بر او خشم خواهى گرفت، و در صورت تبليغ پيام هايت او را از مردم حفظ خواهى كرد. پس اين چنين ندا داد و وحى و پيام هاى تو را به اطلاع ما رسانيد: آگاه باشيد ! هر كس من مولاى اويم على مولاى اوست، و هر كس من سرپرست اويم على سرپرست اوست، و هر كس من پيامبر اويم على امير اوست.

پروردگارا، به او كه به سوى تو فرا خواند و بيم داد - يعنى حضرت محمد - لبيك گفتيم. بنده اى كه بر او نعمت بخشيدى و نمونه اى براى بنى اسراييل قرار دادى.

پروردگارا، ايمان آورديم و از مولاى ما و سرپرست ما و هدايت گر ما و فراخواننده ما و فراخواننده همه مردم و راه راست و مستقيمت همانند حجّت روشنت و راهى كه به سوى تو مى خواند پيروى كرديم. راهى كه او و پيروانش با روشنى ما را به سوى تو فرا مى خوانند. و منزّه است خدا از آنچه عده اى با گرفتن محرم اسرارهايى جز او، به ولايت او و به فرمان پروردگارشان شرك مى ورزند.

پس اى معبود من گواه باش كه امام هدايتگر و راهنما و راه يافته على بن ابى طالب - درود خدا بر او باد - و امير مؤمنان كه در كتاب خود از او ياد كردى و فرمودى: «همانا كه آن در كتاب اصلى به نزد ما بلندمرتبه و حكيم است» .

ص: 275

خدايا، گواهى مى دهيم كه او بنده هدايتگر تو بعد از پيامبر بيم دهنده و اعلام خطر كننده و راه راست و پيشواى مؤمنان و راهبر پيشانى سفيدان است، و نيز حجت رسا و زبان گوياى تو در ميان آفريده ها و بر پا كننده عدل و داد بعد از پيامبرت و بر پا دارنده دين و خزانه دار دانشت و جايگاه وحى و بنده و امانتدار مورد اعتماد تو است. و همزمان با گرفته شدن پيمان تو و پيمان فرستادگان تو از ميان آفريده ها و خلق به گواهى و اقرار به اخلاص در يگانگى خداوند، درباره او نيز پيمان گرفته شد؛ به اينكه تو همان خدايى هستى كه معبودى جز تو نيست، و حضرت محمد بنده و رسول تو است، و حضرت على امير مؤمنان است، و اقرار به ولايت او را تمام كننده توحيد و اخلاص در يگانگى ات و كامل كننده دين و نعمتت بر همه آفريده هايت قرار دادى. و فرمودى در حالى كه سخن تو حق است: «امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم و اسلام را براى شما به عنوان آئين برگزيدم» .

پس تو را ستايش مى كنيم از اينكه اخلاص در يگانه شمردنت را بر ما منت نهادى، و بر ولايت ولىّ هدايتگر تو بعد از پيامبر بيم دهنده و اعلام خطر كننده ات كه به ما ارزانى داشتى، و به واسطه مولايمان اسلام را به عنوان دين ما پسنديدى، و با تجديد عهد و پيمان نعمتت را بر ما تمام كردى، و به ما يادآورى نمودى و ما را از اهل اخلاص و تصديق كنندگان عهد و پيمان و وفا كنندگان به آن قرار دادى، و از پيمان شكنان و تكذيب كنندگان روز جزا و نيز از تغيير و تبديل و تحريف كنندگان و كسانى كه گوش چهار پايان را مى شكافند و آنان كه مخلوقات خدا را تغيير مى دهند قرار ندادى، و نيز از آنان كه شيطان بر آنها چيره شد و خدا را از ياد آنان برد و از راه خدا و راه راست باز داشت، نگرداندى.

و بسيار بگو: خداوندا، تمام منكران و پيمان شكنان و تغيير دهندگان و تبديل كنندگانى كه روز قيامت را تكذيب مى كنند، مورد لعن خود قرار ده؛ از اولين تا آخرين نفرشان.

سپس بگو: خدايا، تو را ستايش مى كنم كه با هدايت ما به سوى ولايت واليان امر بعد از پيامبرت نعمتت را بر ما تمام نمودى. امامان هدايتگرى كه آنان را پايه هاى

ص: 276

توحيد و پرچم هاى هدايت و نشانه روشن تقوا و دستاويزهاى استوار و كامل كننده دين و تمام كننده نعمتت قرار دادى، و آنان كه به واسطه ولايتشان، اسلام را به عنوان دين براى ما پسنديدى.

پروردگارا، تو را ستايش مى كنيم و به تو ايمان آورديم و پيامبر فرستاده و بيم دهنده و اعلام خطر كننده ات را تصديق نموديم، و از هدايتگر تو بعد از پيامبر بيم دهنده و اعلام خطر كننده ات پيروى نموديم، و با دوستان آنان دوستى كرديم، و با دشمنانشان دشمنى نموديم: و از انكار كنندگان و پيمان شكنان و تكذيب كنندگان روز جزا بيزارى جستيم.

خدايا، اى كسى كه وعده ات راست است و خلف وعده نمى كنى و اى خدايى كه هر لحظه به كارى مى پردازى، تو با دوستى دوستانت نعمتت را بر ما تمام نمودى. آنان كه بندگانت در مورد آنان بازخواست مى شوند، زيرا خود فرمودى: «سپس در همان روز است كه از نعمت پرسيده خواهيد شد» . و نيز فرمودى: «بازداشتشان نماييد كه آنها مسئول اند» . و با ولايت دوستان هدايتگرت بعد از پيامبرت - كه بيم دهنده و اعلام خطر كننده و چراغ فروزان بود - گواهى خالصانه به خود را بر ما منت نهادى، و با دوستى آنان و بيزارى از دشمنانشان دين ما را كامل گردانيدى، و با تجديد عهد آنان نعمت هايت را بر ما تمام نمودى، و پيمان آغاز آفرينش را به ما يادآورى كردى، و ما را از اجابت كنندگان آن قرار دادى، و آن عهد و ميثاق را به يادمان آوردى، و يادت را از خاطرمان محو نساختى. زيرا خود فرمودى: «و هنگامى كه پروردگارت از پشت فرزند آدم ذريه آنان را برگرفت و ايشان را بر خودشان گواه ساخت كه آيا پروردگار شما نيستمى گفتند آرى گواهى داديم» .

به منت تو گواهى دهيم كه معبودى جز تو نيست و تو پروردگار مايى، و حضرت محمد بنده و فرستاده تو پيامبر ما است، و حضرت على امير مؤمنان و سرپرست و مولاى ما است. به ولايت مولايمان از نسل پيامبر و ولىّ و سرورمان على بن ابى طالب امير مؤمنان گواهى مى دهيم. بنده اى كه نعمتت را بر او عطا كردى، و او را در

ص: 277

امّ الكتاب نزد خود بلند پايه و حكيم و نشانه اى براى پيامبرت و نشانه اى از نشانه هاى بزرگ قرار دادى. او خبر بزرگى است كه مردم در آن دچار اختلاف مى شوند، و از آن روى بر مى گردانند، و در روز قيامت در مورد آن باز خواست مى شوند. او كه كامل كننده نعمت تو است، و بندگانت در مورد اين نعمت مورد سؤال قرار مى گيرند، آن روز كه نگاه داشته شوند و درباره نعمت ها مورد باز خواست قرار مى گيرند.

خدايا، همان گونه كه نعمت شناخت آنان را به ما عطا نمودى پس بر محمد و آل محمد درود فرست، و اين روز را بر ما مبارك گردان؛ كه عهد و پيمانت را به ما يادآورى نمودى، و دينمان را كامل گردانيدى، و نعمتت را بر ما تمام نمودى، و به فضل خود ما را از اجابت كنندگان دعوتت و آنان كه خالصانه به يگانگى ات اقرار نمودند قرار دادى، و ما را از مؤمنان و تصديق كنندگان ولايت دوستانت و از بيزارى جويندگان از دشمنانت و دشمن دوستانت كه روز جزا را انكار مى نمايند و آن را تكذيب مى كنند قرار دادى.

پروردگارا، من از تو اكمال نعمت هايت را خواستارم، و اينكه ما را از ستيزه جويان قرار ندهى، و به كسانى كه روز جزا را تكذيب مى كنند ملحق مكن، و گام صادقانه همراه با تقوا پيشگان به ما عطا فرما، و رحمتى از جانب خود براى ما قرار ده. و نيز پيشوايى از تقواپيشگان براى ما تا روز قيامت قرار ده، آن روز كه همه مردم با پيشواى خود خوانده مى شوند، و ما را در سايه آن تقوا پيشه گان و هدايتگران بعد از پيامبر بيم دهنده و اعلام خطر كننده و بشارت دهنده ات و امامانى كه به سوى هدايت فرا مى خوانند قرار ده، نه با تكذيب كنندگانى كه به سوى آتش جهنم فرا مى خوانند، و در روز قيامت با دوستانشان از رسوايان خواهند بود.

پروردگارا، ما را در گروه آن هدايتگر هدايت يافته محشور نما، و تا زمانى كه زنده نگاه داشتى ما را بر وفا به عهد و پيمانمان كه مبنى بر دوست داشتن دوستانت و بيزارى جستن از دشمنانت - كه روز جزا را تكذيب و پيمان شكنى مى كنند - زنده بدار و بر آن بميران، و راهى براى ما همراه با رسولت قرار ده، و گام خالصانه ما را در

ص: 278

هجرت به سوى آنان استوار بدار، و زندگى ما را بهترين زندگانى و مرگ ما را بهترين مرگ و بازگشت ما را بهترين بازگشت قرار ده. و همه اينها را بر دوستى دوستانت و بيزارى جستن از دشمنانت قرار ده. تا اينكه جان ما را بگيرى، در حالى كه از ما خشنودى، و جاودانه بودن در بهشتت به واسطه رحمتت و اسقرار در جوارت و بازگشت به سراى جاودانه به واسطه تفضّلت را روزى مان كرده اى، به گونه اى كه هيچ رنج و خستگى اى به ما نمى رسد.

پروردگارا، به ما دستور دادى كه از واليان امرت اطاعت نماييم، و با راستگويان همراه باشيم، و فرمودى: «از خدا و رسول او و واليان امر اطاعت كنيد» ، و نيز فرمودى: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد از خدا پروا كنيد و با راستان باشيد» . پروردگارا، شنيديم و اطاعت كرديم.

پروردگارا، گام ما را استوار بدار و همراه با نيكان بميران، در حالى كه تسليم و سرسپرده دوستان توايم و آنان را تصديق مى كنيم.

پروردگارا، پس از آنكه ما را هدايت كردى دلهامان را دستخوش انحراف مگردان، و از جانب خود رحمتى بر ما ارزانى دار، كه تو خود بخشايشگرى.

پروردگارا، به تو ايمان آورديم، و پيامبرت را تصديق نموديم، وليّت و واليان بعد از پيامبرت و وليّت سرور مؤمنان على بن ابى طالب و پيشواى هدايتگر بعد از رسول بيم دهنده و اعلام خطر كننده و چراغ فروزانت را به دوستى گرفتيم.

پروردگارا، به منت و لطف خود ما را از وفا كنندگان به پيمانت قرار دادى. پس گناهان ما را بيامرز، و بدى هاى ما را بپوشان، و همراه با نيكان بميران.

پروردگارا، آنچه به ما بر زبان فرستادگانت وعده دادى به ما عطاكن، و ما را در روز قيامت رسوا منما، به راستى كه تو خلف وعده نمى كنى.

پروردگارا، به تو ايمان آورديم، و به پيمانت وفا نموديم، و فرستادگانت را تصديق كرديم، و از واليان امر بعد از فرستادگانت پيروى نموديم، و دوستانت را به دوستى

ص: 279

گرفتيم، و با دشمنانت دشمنى ورزيديم. پس ما را همراه با گواهان بنويس، و با امامان هدايتگر از خاندان رسول بشارت دهنده و بيم دهنده حضرت محمد درود خدا بر و خاندانش محشور فرما.

پروردگارا، به نهان و آشكار و حاضر و غايب و آستان هاى شريف آنان و زنده و مرده آنان ايمان آورديم، و به عنوان امامان و پيشوايان و رهبران پسنديديم، و هيچ كس را جايگزين آنان نمى دانيم، و هرگز محرم اسرارى به جز آنان نمى گيريم.

پروردگارا، تا زنده ايم، ما را بر دوستى آنان و بيزارى جستن از دشمنانشان و سرسپردگى و بازگشت به سوى آنان زنده بدار، و آنگاه كه ما را از دنيا مى برى بر وفا نمودن به عهد و پيمان تو و آنان و دوستى آنها و تصديق آنان و تسليم در برابر آنان بميران. نه آن كه آنها را انكار نماييم و پيمان شكنى و يا تكذيب كنيم.

خداوندا، به حقى كه براى آنان قرار دادى و آنان را بر همه جهانيان برترى بخشيدى، از تو خواستارم كه اين روز را كه به واسطه وفاى به عهد و پيمانمان بر دوستى دوستانت و بيزارى جستن از دشمنانت مبارك گردانى؛ گرامى داشتى، و از تو خواهم نعمتت را بر ما ارزانى دارى، و آن را براى ما استوار و ثابت نگاه دارى، و هرگز از ما مگيرى، و آن را به صورت موقت و امانت در نزد ما قرار ندهى. زيرا خود فرمودى: «پس براى شما قرارگاه و محل امانتى مقرّر كرد» . پس آن را براى ما ثابت و هميشگى قرار ده، و يارى كردن دينت را به همراه وليّى هدايتگر از خاندان پيامبرت - كه هدايتگر و هدايت يافته از گمراهى به سوى هدايت است - به ما روزى كن، و ما را در زير پرچم او و جزو شهيدان صادق و آنان كه در راه تو و يارى دينت كشته مى شوند قرار ده.

حضرت امان صادق عليه السلام پس از ذكر اين دعا فرمود: پس از اين دعا خواسته هاى آخرت و دنياى خود را طلب كن، كه به خدا قسم به خدا قسم به خدا قسم آنها در اين روز بر آورده مى شوند، ان شاء اللّه تعالى. و در اين روز از رويكرد به كار خير - كه همان ولايت است - از پا منشين و به سوى آن شتاب كن. پس از آن امام توصيه فرمود كه به زيارت اميرالمؤمنين على عليه السلام برويد.

ص: 280

أبى طالِبٍ. عَبدِ اللّه ِ وَ اَخى رَسُولِهِ، وَ الصِديقِ الأكبَرِ، وَ الحُجَّةِ عَلى بَريَّتِهِ، المُؤَيِّدِ بِهِ نَبيَّهُ، وَ دِينَهُ الحَقّ المُبينَ. عَلَما لِدينِ اللّه ِ وَ خازِنا لِعِلمِهِ وَ عَيْبَةَ غَيْبِ اللّه ِ، وَ مَوضِعَ سِرِّ اللّه ِ، وَ أمينَ اللّه ِ عَلى خَلقِهِ، وَ شاهِدَهُ فى بَريَّتِهِ.

اللّهُمَّ رَبَّنا إنَّنا سَمِعنا مُناديا يُنادى لِلإيمانِ أن آمِنُوا بِرَبِّكُم فَآمَنّا. رَبَّنا فَاغفِر لَنا ذُنُوبَنا، وَ كَفِّر عَنّا سَيِّئاتِنا، وَ تَوَفَّنا مَعَ الأبرارِ. رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدتَنا عَلى رُسُلِكَ وَ لا تُخزِنا يَومَ القِيامَةِ. إِنَّكَ لا تُخلِفُ الميعادَ.

فَإنّا يا رَبّنا بِمَنّكَ وَ لُطفِكَ أجَبنا داعيَكَ، وَ اتَّبَعنا الرَسُولَ وَ صَدَّقناهُ وَ صَدَّقنا مَولَى المُؤمِنينَ، وَ كَفَرنا بِالجِبتِ وَ الطاغُوتِ. فَوَلِّنَا ما تَوَلَّينا، وَ احشُرنا مَعَ أئِمَّتِنا. فَإنّا بِهِم مُؤمِنُونَ مُوقِنُونَ، وَ لَهُم مُسَلِّمُونَ.

آمَنّا بِسِرِّهِم وَ عَلانِيَتِهِم وَ شاهِدِهِم وَ غائِبِهِم وَ حَيِّهِم وَ مَيِّتِهِم، وَ رَضينَا بِهِم أئِمَّةً وَ قادَةً وَ سادَةً، وَ حَسبُنَا بِهِم بَينَنا وَ بَينَ اللّه ِ دُونَ خَلقِهِ، لا نَبتَغى بِهِم بَدَلاً وَ لا نَتَّخِذُ مِن دُونِهِم وَليجَةً. وَ بَرِئنا إلَى اللّه ِ مِن كُلِّ مَن نَصَبَ لَهُم حَربا مِنَ الجِنِّ وَ الإنسِ، مِنَ الأوَّلينَ وَ الآخِرينَ، وَ كَفَرنا بِالجِبتِ وَ الطاغُوتِ وَ الأوثانِ الأربَعَةِ وَ أشياعِهِم وَ أتباعِهِم وَ كُلِّ مَن والاهُم مِنَ الجِنِّ وَ الإنسِ، مِن أوَّلِ الدَهرِ إلى آخِرِهِ.

اللهُمَّ إنّا نُشهِدُكَ أنّا نَدينُ بِما دانَ بِهِ مُحَمَّدٌ وَ آلُ مُحَمَّدٍ، صَلَّى اللّه ُ عَلَيهِ وَ عَلَيهِم، وَ قَولُنا مَا قالُوا، وَ دينُنا ما دانُوا بِهِ. مَا قالُوا بِهِ قُلنا، وَ ما دانُوا بِهِ دِنّا وَ ما أنكَرُوا أنكَرنا، وَ مَن والَوا والَينا، وَ مَن عادَوا عادَينا، وَ مَن لَعَنُوا لَعَنّا، وَ مَن تَبَرَّؤوا مِنهُ تَبَرَّأنا مِنهُ، وَ مَن تَرَحَّمُوا عَلَيهِ تَرَحَّمنا عَلَيهِ. آمَنّا وَ سَلَّمنا وَ رَضينا وَ اتَّبَعنا مَواليَنا، صَلَواتُ اللّه ِ عَلَيهِم.

اللهُمَّ فَتَمِّم لَنا ذلِكَ، وَ لا تَسلُبناهُ، وَ اجعَلهُ مُستَقِرّا ثابِتا عِندَنا، وَ لا تَجعَلهُ مُستَعارا، وَ أحيِنا ما أحيَيتَنَا عَلَيهِ، وَ أمِتنا إذا أمَتَّنا عَلَيهِ. آلُ مُحَمَّدٍ أئِمَّتُنا، فَبِهِم نَأتَمُّ، وَ إيّاهُمْ نُوالى، وَ عَدُوَّهُم عَدُوَّ اللّه ِ نُعادِى. فَاجعَلنا مَعَهُم فى الدُنيا وَ الآخِرَةِ، وَ مِنَ المُقَرَّبينَ فَإنّا بِذلِكَ راضُونَ يا أرحَمَ الراحِمينَ.

ص: 282

ترجمه دعا:

خدايا، از تو درخواست مى كنم به مقام ستايشى كه از براى توست و يگانگى ات كه شريك ندارى، و تويى يكتاى يگانه اى بى نياز كه فرزندى ندارى و فرزند كسى نيستى و هيچ كس برايت همتايى نيست.

و به راستى محمد بنده و رسول توست، درودهاى تو بر او و آلش باد. اى كه هر روز در شأنى هستى چنانچه از شأن تو بود كه بر من تفضل فرمودى به اين كه مرا از اهل اجابتت و از اهل دينت و اهل دعوتت قرار دادى و موفقم داشتى بدان در آغاز آفرينشم از روى تفضل و كرم و بخششت.

سپس دنبال آوردى اين فضل را به فضلى دگر و اين بخشش را به بخششى دگر و اين كرم را به كرمى دگر كه آن هم از روى مهر و رحمتت بود، تا بدان جا كه تازه كردى اين عهد را برايم از نو پس از تجديد آفرينشم، در صورتى كه من در فراموشى بودم و فراموشكارى و بى خبرى و غفلت.

پس تو نعمتت را بر من تمام كردى به اين كه آن را به يادم انداختى، و به آن بر من منّت نهادى و بر آن راهنماييم كردى. پس همچنان بايد از شأن تو باشد - اى معبود و آقا و مولاى من - كه تمام كنى برايم آن نعمت را و از من سلب نفرمايى آن را تا هنگامى كه بميرانيم بر آن، در حالى كه تو از من خشنود باشى كه به راستى تو سزاوارترين نعمت بخشانى كه نعمتت را بر من به پايان رسانى.

خدايا، شنيديم و پيروى كرديم و خواننده ات را اجابت كرديم به لطف تو. پس از آن توست حمد، و آمرزشت را خواهانيم. پروردگارا و به سوى توست بازگشت. ايمان داريم به خداى يگانه اى كه شريك ندارد، و به رسولش محمد - درود خدا و خاندانش بر او باد - .

و تصديق كرديم و اجابت كرديم داعى خدا را، و پيروى كرديم از رسول (او) در مورد دوستى و اطاعت مولايمان و مولاى مؤمنان امير مؤمنان على بن ابى طالب؛ بنده خدا و برادر رسول او و صديق اكبر و حجت او بر آفريدگانش.

ص: 283

آن كس كه خداوند پيامبرش و دين حق آشكارش را به وسيله او تأييد كرد. نشانه و پرچم دين خدا و خزانه دار دانش او و گنجينه غيب خدا و جايگاه راز خدا و امين خدا بر خلق او و گواه او در آفريدگانش.

خدايا، اى پروردگار ما، ما شنيديم منادى را كه ندا مى كرد براى ايمان: ايمان آوريد به پروردگارتان. پروردگارا، ما هم ايمان آورديم. پس بيامرز گناهانمان را و بدى هامان را پوشيده دار و ما را با نيكان بميران.

پروردگارا، عطا كن به ما چيزى را كه به وسيله فرستادگانت به ما وعده دادى و در روز رستاخيز رسوايمان مكن، كه به راستى تو خلف وعده نمى كنى. پس ما اى پروردگار به احسان و لطف تو اجابت كرديم داعى تو را، و پيروى كرديم از رسول تو و تصديقش كرديم، و نيز تصديق كرديم مولاى مؤمنان را و كافر شديم به جبت و طاغوت (غاصبان حقوق آن حضرت) .

پس والى ما گردان آن را كه ما به ولايت برگزيديم، و با امامانمان محشورمان كن كه به راستى ما به ايشان ايمان و اعتقاد داريم و تسليم آنانيم. ايمان داريم بر نهانشان و آشكارشان و حاضرشان و غايبشان و زنده شان و مرده شان، و خشنوديم به امامتشان و آقاييشان، و همانان ما را در ما بين خود و خدا از ساير خلق كافى هستند، نجوييم به جاى ايشان بدلى و نگيريم جز ايشان همدمى (يا معتمدى) .