5

اولین میراث مکتوب

از حیات امام مجتبی علیه السلام

محمدباقر انصاری

ص: 2

ص: 4

بسم اللّه الرحمن الرحيم

اولين قلمى كه به نام سبط اكبر، دومين امام، چهارمين معصوم، اولين فرزند على و زهرا عليهماالسلام، حضرت امام حسن مجتبى عليه السلام، بر روى كاغذ آمده و تاريخ حيات و فضايل آن حضرت را ثبت كرده، كتاب سليم بن قيس هلالى است.

با توجه به اهميت فرهنگى اين موضوع، جستجوى وسيعى براى يافتن نخستين ميراث مكتوب در اين زمينه صورت گرفت و كتاب هاى متعددى شناسايى شد. نتيجه اين اقدام آن بود كه هيچ تأليفى مقدم بر كتاب سليم در اين زمينه يافت نشد؛ كه نگارش آن از سال هاى آغازين رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله شروع شده و در سال 76 هجرى با رحلت مؤلف كار تأليف آن هم پايان يافته باشد.

مؤلف آن از اصحاب اميرالمؤمنين عليه السلام و سه امام بعد از ايشان بوده؛ و آنچه درباره امام مجتبى عليه السلام نقل كرده مشاهدات عينى او از حيات آن حضرت و يا به نقل از معصومين عليهم السلام و اصحاب مورد اعتمادشان بوده، كه اكثرا شاهدان عينى وقايع مربوط به حضرت بوده اند.

ص: 5

در نتيجه، آنچه در كتاب سليم درباره امام حسن عليه السلام آمده از يك سو مقارن حيات حضرت و در حضور خود آن حضرت به ثبت رسيده، و بارها توسط حضرتش و معصومين عليهم السلام بعد از ايشان مورد تأييد قرار گرفته است؛ و از سوى ديگر به دست سليم - يكى از اصحاب با وفاى امامان عليهم السلام و سابقه داران مكتب اهل بيت عليهم السلام - تدوين شده است.(1)

با توجه به اين نكته، استخراج و تنظيم فرازهاى مربوط به امام مجتبى عليه السلام از كتاب سليم، احياى اولين اثر فرهنگى اسلام درباره آن حضرت خواهد بود، كه طى مراحل زير آماده شده است:

1 . در انتخاب احاديث، آنچه به زندگانى امام حسن عليه السلام از ولادت تا شهادت و

نيز فضايل آن حضرت مربوط بوده، و نيز آنچه از قضاياى حاكمين زمان حضرت و همچنين شيعيان و ساير مردم آن زمان در ارتباط با حضرت بوده، گزينش شده است.

2 . از هر حديث مقدار مربوط به حضرت تفكيك شده است. در اين جدا سازى فقط به جمله خاصى كه نام حضرت در آن بوده اكتفا نشده، بلكه مقطعى از متن كه صورت داستانى ماجرا را حفظ مى كند جدا گرديده، و جمله خاص آن با قلم سياه تر مشخص شده است.

3 . براى هر حديث يك شماره مسلسل در آغاز آن قرار داده شده؛ و در پاورقى هر يك شماره آن در كتاب سليم ذكر شده است. بدين صورت نيازى به ذكر شماره صفحه حديث در كتاب سليم نخواهد بود.

ص: 6

4 . تعداد احاديثى كه در كتاب سليم به امام حسن عليه السلام ارتباط داشته 28 حديث است، كه به همان ترتيب كتاب سليم چيده شده و ترتيب آن چنين است: 1 ، 4 ، 6 ، 8 ، 10 ، 11 ، 12 ، 14 ، 16 ، 21 ، 25 ، 26 ، 30 ، 37 ، 40 ، 42 ، 45 ، 48 ، 49 ، 61 ، 62 ، 66 ، 67 ، 69 ، 74 ، 76 ، 79 ، 93 .

5 . در پاورق-ى ها توضيح-ات لازم و آدرس آي-ات قرآنى و برخى نسخه بدل هاى مهم كتاب سليم آورده شده است.

6 . در پايان كتاب دو فهرست آماده شده است: يكى فهرست مطالب و عناوين اصلى كتاب، و ديگرى فهرست موضوعى كه موضوعات مربوط به امام حسن عليه السلام را در كتاب سليم نشان خواهد داد.

كتاب حاضر سپاسگزارى از كار عظيم سليم بن قيس هلالى است كه با توجه به اهميت موقعيت زمانى و مكانى خود، اين ميراث گرانقدر را در شصت سال به ثمر رسانده است. به اميد آنكه ما هم با مطالعه آن و آگاهى از فرازهاى تاريخ امام مجتبى عليه السلام و معرفت به مقام آسمانى آن حضرت، پرونده فكرى و اعتقادى خود را پر ثمرتر سازيم.

قم ، محمد باقر انصارى

سالروز ولادت امام حسن مجتبى عليه السلام

15 ماه رمضان 1426 ، 28 مهر 1384

ص: 7

ص: 8

پس پدر تو بهترين انبياء و رسولان خداوند است، و شوهر تو بهترين اوصياء و وزيران است، و تو اول كسى از خاندان من هستى كه به من ملحق مى شوى.

سپس خداوند توجه سومى به زمين كرد و تو و يازده نفر از فرزندانت و فرزندان برادرم و شوهرت را كه از نسل تو هستند(1) انتخاب نمود.

پس تو سيده زنان اهل بهشت هستى، و دو پسرت حسن و حسين دو آقاى اهل بهشتند، و من و برادرم و يازده امام - كه جانشينان من تا روز قيامت هستند - همگى هدايت كننده و هدايت شده ايم.

اولين نفر از جانشينان پس از برادرم، حسن است و بعد از او حسين و سپس نُه نفر از فرزندان حسين، كه در بهشت در يك منزل خواهند بود. منزلى از منزل من به خدا نزديك تر نيست، و سپس منزل ابراهيم و آل ابراهيم است.

دو افضل امت من بعد از على و تو و دو پسر و نوه ام حسن و حسين و جانشينان

از فرزندان اين پسرم هستند - و پيامبر صلى الله عليه و آله با دست اشاره به امام حسين عليه السلام فرمودند - و مهدى از ايشان است. آنكه قبل از مهدى است از او افضل است.

اميرالمؤمنين عليه السلام در شب بعد هم نزد آنان رفت و آنان را قسم داد. گفتند: «صبح نزد تو مى آييم»، ولى هيچيك از آنان غير از ما نزد او نيامد. در شب سوم هم نزد آنان رفت ولى غير از ما كسى نيامد.

بار ديگر كمك خواهى شبانه در ايام غصب خلافت

(پس از يك هفته كه اميرالمؤمنين عليه السلام مشغول جمع قرآن بود و از خانه بيرون نيامد، بار ديگر ابوبكر و عمر آن حضرت را براى بيعت فراخواندند، ولى اين بار هم اميرالمؤمنين عليه السلام نپذيرفت.)

همان شب براى بار چهارم على عليه السلام حضرت زهرا عليهاالسلام را بر مركبى سوار كرد و دست دو پسرش امام حسن و امام حسين عليهماالسلام را گرفت، و احدى از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله را باقى نگذاشت مگر آنكه در خانه هايشان نزد آنان رفت، و حق خود را براى آنان يادآور شد و آنان را به يارى خويش فراخواند. ولى هيچكس جز ما چهار نفر او را اجابت نكرد. ما سرهايمان را تراشيديم و يارى خود را مبذول داشتيم.

(پس از اتمام حجت هاى مفصلى كه اميرالمؤمنين عليه السلام در همان حال نمود و

همه حاضران اقرار كردند) عمر، در حالى كه ابوبكر بالاى منبر نشسته بود به او گفت: چطور بالاى منبر نشسته اى و اين مرد نشسته و روى جنگ دارد و بر نمى خيزد با تو بيعت كند. دستور بده گردنش را بزنيم!

اين در حالى بود كه امام حسن و امام حسين عليه السلام ايستاده بودند. وقتى گفته عمر را شنيدند به گريه افتادند. اميرالمؤمنين عليه السلام آن دو را به سينه چسبانيد و فرمود: گريه نكنيد، به خدا قسم بر قتل پدرتان قدرت ندارند.

ص: 14

- و حضرت به دو انگشت سبابه خود اشاره فرمودند - و نمى گويم مثل اين دو - و حضرت به انگشت سبابه و وسط اشاره كردند - زيرا يكى از اين دو جلوتر از ديگرى است.(1) پس به اين دو تمسك كنيد تا گمراه نشويد، و از آنان پيشى نگيريد كه هلاك مى شويد، و از آنان عقب نمانيد كه متفرق مى شويد، و به آنان چيزى نياموزيد كه از شما عالم ترند.

آيه اى از كتاب خدا را از روزى كه حفظ كرده ام و پيامبر صلى الله عليه و آله تأويل آن را به من آموخته و حفظ كرده ام و بر من املا كرده و من نوشته ام، فراموش نكرده ام.

در جانشينان پيامبر صلى الله عليه و آله

روزى به پيامبر صلى الله عليه و آله عرض كردم: يا نبى اللّه، از روزى كه آن دعا را براى من كرده اى چيزى از آنچه به من آموخته اى فراموش نكرده ام. پس چرا بر من املا مى فرمايى و مرا امر به نوشتن آنها مى نمايى؟ آيا نسبت به من از فراموشكارى بيم دارى؟ فرمود: برادرم، بر تو از نسيان و جهل ترس ندارم. خداوند به من خبر داده كه دعاى مرا درباره تو و شريك هايت كه بعد از تو خواهند بود مستجاب كرده است.

گفتم: يا نبى اللّه، شريك هاى من كيانند؟ فرمود: آنان كه خداوند ايشان را با خود و من قرين نموده و در حق ايشان فرموده است: «يا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنوُا اَطيعوُا اللّه َ وَ اَطيعوُا الرَّسوُلَ وَ اوُلِى الاَْمْرِ مِنْكُمْ»(1): «اى كسانى كه ايمان آورده ايد، از خدا و از پيامبر و از اولى الامر خود اطاعت كنيد»، و اگر از منازعه در چيزى خوف داشتيد آن را به خدا و رسول و اولى الامر از خود ارجاع دهيد.

عرض كردم: يا نبى اللّه، آنان كيانند؟ فرمود: جانشينان، تا آنكه بر سر حوضم بر من وارد شوند. همه ايشان هدايت كننده و هدايت شده اند. حيله كسانى كه بر آنان حيله كنند و خوار كردن آنان كه بخواهند ايشان را خوار كنند به آنها ضرر نمى رس-اند. آنان با قرآن اند و قرآن با آنهاست. نه آن-ان از قرآن جدا مى شوند و نه قرآن از آنان جدا مى شود. خداوند امتم را به وسيله ايشان يارى

ص: 19

مى كند، و به خاطر آنها باران بر امتم مى بارد و با دعاهاى مستجاب آنان بلا از ايشان دفع مى شود.

عرض كردم: يا رسول اللّه، آنان را برايم نام ببر. فرمود: اين پسرم - و دستش را بر سر امام حسن عليه السلام گذاشت - سپس اين پسرم -

و دستش را بر سر امام حسين عليه السلام گذاشت -

سپس پسرِ اين پسرم - و باز دستش را بر سر امام حسين عليه السلام گذاشت - سپس پسر او كه همنام من است، نام او «محمد» است. او شكافنده علم من و خزانه دار وحى خداست. برادرم، اين «على»(1) در زمان حيات تو به دنيا خواهد آمد. از من به او سلام برسان. سپس رو به امام حسين عليه السلام كرد و فرمود: «محمد بن على» در زمان حيات تو متولد مى شود. از من به او سلام برسان. برادرم، سپس بقيه دوازده امام از فرزندانت خواهند بود (كه حضرت نام همه آنان را ذكر فرمود).

سپس دستور داد ندا كنند تا مردم جمع شوند، و بعد خطابه اى ايراد كرد و فرمود: «اى مردم، آيا مى دانيد كه خداوند عزوجل صاحب اختيار من است و من صاحب اختيار مؤمنين هستم و من از خود آنان به ايشان صاحب اختيارترم»؟ گفتند: بلى، يا رسول اللّه. فرمود: «برخيز، اى على». من برخاستم و حضرت فرمود: «هر كس من صاحب اختيار او هستم اين على صاحب اختيار اوست. پروردگارا، هر كس او را دوست مى دارد دوست بدار و هر كس او را دشمن مى دارد دشمن بدار».

در همان غدير خم سلمان برخاست و عرض كرد: يا رسول اللّه، ولايت و صاحب اختيارى او چگونه است؟ فرمود: «ولايت و صاحب اختيارى او همچون ولايت من است. هر كس من نسبت به او از خودش صاحب اختيارترم على هم نسبت به او از خودش صاحب اختيارتر است».

خداوند تعالى هم اين آيه را نازل كرد: «اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ اَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتى وَ رَضيتُ لَكُمُ الاِْسْلامَ دينا»(1): «امروز دين شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما تمام كردم و اسلام را به عنوان دين شما راضى شدم». پيامبر صلى الله عليه و آله سه مرتبه تكبير گفت و فرمود: «اللّه اكبر، كمال نبوت من و تكميل دين خدا ولايت على بعد از من است».

وصيم و جانشينم در امتم و صاحب اختيار هر مؤمنى بعد از من على، سپس پسرم حسن، سپس پسرم حسين، سپس نُه نفر از فرزندان پسرم حسين، يكى پس از ديگرى، كه قرآن با آنان است و آنان با قرآنند. نه آنها از قرآن جدا مى شوند و نه قرآن از ايشان جدا مى شود تا بر سر حوض كوثر بر من وارد شوند.

همه حاضرين در مجلس گفتند: آرى به خدا قسم، همه آنچه گفتى دقيقا شنيديم و حاضر بوديم؛ و بعضى گفتند: اكثر آنچه گفتى حفظ كرده ايم ولى همه اش را به ياد نداريم، ولى اينان كه همه اش را به ياد دارند منتخبين و اهل فضل ما هستند.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: راست گفتيد. همه مردم در حفظ و به ياد داشتن يكسان نيستند. قَسَم مى دهم آنان را كه اين مطلب را از پيامبر صلى الله عليه و آله به ياد دارند كه بپا خيزند و بازگو كنند.

اى مردم، خداوند در كتابش شما را به نماز امر كرده و من آن را برايتان بيان نمودم، و به زكات و روزه و حج دستور داده كه آن را هم براى شما بيان و تفسير نمودم، و به ولايت دستور داده و من شما را شاهد مى گيرم كه ولايت مخصوص اين شخص است - و حضرت دست مبارك را بر على بن ابى طالب عليه السلام قرار دادند - و سپس براى دو پسرش بعد از او، و سپس براى اوصياء از فرزندانشان بعد از آنهاست. آنان از قرآن جدا نمى شوند و قرآن از آنان جدا نمى شود تا بر سر حوضم بر من وارد شوند.

كرد و رواندازى بر روى ما انداخت و فرمود: «اينان اهل بيت من و فاميل و اقرباى من هستند. آنان را ناراحت مى كند آنچه مرا ناراحت مى كند، و مرا اذيت مى كند آنچه آنان را اذيت مى كند، و مرا به تنگ مى آورد آنچه آنان را به تنگ مى آورد. رجس و پليدى را از ايشان ببر و آنان را پاك گردان».

اُم سلمه عرض كرد: يا رسول اللّه، من هم با شما هستم؟ فرمود: «عاقبت تو به خير است، ولى اين آيه فقط درباره من و برادرم و دخترم فاطمه و دو پسرم و نه نفر از فرزندان پسرم حسين به طور خاص نازل شده واحدى غير از آنان در اين آيه همراه ما نيست».

همه حاضرين گفتند: شهادت مى دهيم كه اُم سلمه اين مطلب را براى ما نقل كرد؛ و ما همين را از پيامبر صلى الله عليه و آله پرسيديم، و آن حضرت براى ما مثل حديث اُم سلمه را نقل فرمود.

على است. سپس پسرم حسن، سپس پسرم حسين، سپس نُه نفر از فرزندان حسين يكى پس از ديگرى تا بر سر حوض كوثر نزد من آيند. آنان شاهدان خدا در زمين و حجت هاى او بر خلقش و خزانه داران علم او و معادن حكمت اويند. هر كس آنان را اطاعت كند خدا را اطاعت كرده و هر كس از آنان سرپيچى كند از فرمان خدا سرپيچى كرده است»؟

همه گفتند: شهادت مى دهيم كه پيامبر صلى الله عليه و آله اين مطلب را فرمود.

ابوذر و مقداد برخاستند و گفتند: ما بر اين مطلب نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله شهادت مى دهيم.

طلحه گفت: به خدا قسم از پيامبر صلى الله عليه و آله شنيدم كه درباره ابوذر مى فرمود: «آسمان سايه نيفكنده و زمين حمل نكرده صاحب زبانى راستگوتر و نيكوكارتر از ابوذر نزد خداوند»، و من شهادت مى دهم كه اين دو جز به حق شهادت ندادند، و تو (اى على) نزد من از اين دو راستگوتر و مقدم تر هستى.

سپس حضرت رو به طلحه كرد و فرمود: اى طلحه و تو اى زبير، تو اى سعد و تو اى پسر عوف، از خدا بترسيد و رضايت او را مقدم داريد و آنچه نزد اوست اختيار كنيد و در راه خدا از ملامت سرزنش كننده اى نترسيد.

لذا مرا مجبور كردند و بر من غالب شدند. من هم سخنى را كه هارون به برادرش گفته بود گفتم: «اى پسر مادرم، اين قوم مرا ضعيف شمردند و نزديك بود مرا بكشند». پس من از هارون نيك پيروى كرده و با عهد پيامبر صلى الله عليه و آله حجتى قوى در دست دارم.

ص: 30

حضرت فرمود: «چه شده است اقوامى را كه مرا در مورد خويشاندانم سرزنش مى كنند؟ در حالى كه از من شنيده اند آنچه در فضيلت آنان گفته ام، و همچنين فضيلت دادن خدا ايشان را و آنچه خدا به ايشان اختصاص داده كه بدى ها را از ايشان برده و آنان را پاك گردانيده است. همچنين شنيده ايد آنچه درباره افضل اهل بيتم و بهترين آنها گفته ام از آنچه خداوند او را بدان اختصاص داده و او را اكرام نموده و تفضيل داده مانند سبقت او در اسلام و گرفتارى هاى او در راه آن، و خويشاوندى او با من و اينكه او نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسى است. بعد از اينها گمان مى كنيد مَثَل من در اهل بيتم همچون درخت خرمايى روييده در زباله است»؟!

بدانيد كه خداوند خلقش را خلق كرد و آنان را به دو گروه تقسيم نمود، و مرا در بهترين دو گروه قرار داد. سپس يك فرقه را به سه گروه تقسيم كرد كه از شعبه ها و قبايل و خاندان هايى تشكيل مى شد، و مرا در بهترين شعبه ها و قبيله ها قرار داد. سپس آنها را هم به خاندان هايى تقسيم كرد و مرا در بهترين خاندان ها قرار داد، و اين همان كلام خداوند است كه: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ

عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهيرا».(1) اين آيه در اهل بيت من و عترتم و خودم و برادرم على بن ابى طالب تحقُّق پيدا كرده است.

بدانيد كه خداوند نظرى به اهل زمين كرد و مرا از ميان ايشان انتخاب كرد. سپس نظر ديگرى كرد و برادرم على و وزير و وصيم و جانشينم در امتم و صاحب اختيار هر مؤمنى بعد از مرا انتخاب كرد، و مرا به عنوان رسول و نبى و راهنما مبعوث كرد و به من وحى نمود كه على را به عنوان برادر و ولى و وصى و خليفه در امتم بعد از خود قرار دهم.

ص: 32

آنان حجت هاى خداوند در زمين و شاهدان او بر خلقش هستند. هر كس از آنان اطاعت كند خدا را اطاعت كرده و هر كس از ايشان سرپيچى كند از خدا سرپيچى كرده است. آنان با قرآن و قرآن با آنان است، نه ايشان از قرآن جدا مى شوند و نه قرآن از ايشان جدا مى شود تا در حوض كوثر بر من وارد شوند.

تا آنجا كه خداوند مردى از عرب از فرزندان اسماعيل بن ابراهيم خليل الرحمان از سرزمينى كه «تهامه» خوانده مى شود از آبادى به نام «مكه» مبعوث نمايد، كه به او «احمد» گفته مى شود. گشاده رو و زيبا چشم، و ابروانش پيوسته است. صاحب شتر و حمار و چوب دستى و تاج - يعنى عمامه - است و دوازده اسم دارد.

سپس مبعث و ميلاد و هجرت آن پيامبر و كسانى كه با او مى جنگند و آنان كه او را كمك مى كنند و كسانى كه با او دشمنى مى نمايند و مقدار عمر او و آنچه امتش بعد از او تفرقه و اختلاف مى بينند، در آن كتاب ذكر شده است. همچنين نام هر امام هدايت و امام ضلالت تا روزى كه خدا عيسى بن مريم عليه السلام را از آسمان نازل كند(1) در آن كتاب مذكور است.

در آن كتاب نام سيزده نفر(2) از فرزندان حضرت اسماعيل بن ابراهيم خليل الرحمان مذكور است و آنان بهترين كسانى هستند كه خدا خلق كرده و محبوبترين خلق خدا به پيشگاه او هستند. خداوند دوستدار كسانى است كه ايشان را دوست بدارند و دشمن كسانى است كه با ايشان دشمن باشند. هر كس از ايشان اطاعت كند هدايت مى يابد و هر كس از ايشان سرپيچى كند گمراه مى شود. اطاعت ايشان اطاعت خدا و معصيت ايشان معصيت خداست.

در آن كتاب نام اين امامان و نسب ايشان و صفت آنان آمده است، و اينكه هر كدام از آنها يكى پس از ديگرى چقدر عمر مى كنند، و چند نفر از آنان دين خود را پنهان مى نمايد و از قوم خود كتمان مى كند، و چند نفر از آنان دين خود را اظهار مى كند و كدام به حكومت مى رسد و مردم در مقابل او سر تسليم

ص: 36

فرود مى آورند، تا هنگامى كه خداوند عيسى بن مريم عليه السلام را بر آخرين آنان نازل كند. عيسى عليه السلام پشت سر او نماز مى گذارد و مى گويد: «شما امامانى هستيد كه براى كسى سزاوار نيست بر شما تقدم جويد». آن آخرين امام پيش مى رود و نماز را براى مردم اقامه مى كند در حالى كه حضرت عيسى عليه السلام پشت سر او در

صف اول است. اولين آن سيزده نفر افضل آنهاست، و آخرين ايشان مثل اَجر همه آنها را دارد و اجر آنان كه اطاعت ايشان را كرده و به هدايت ايشان هدايت شده اند.

سپس برادرش صاحب پرچم در روز قيامت و روز محشر كبرى است. او برادر پيامبر و وصى او و وزيرش و خليفه او در امتش است. محبوبترين خلق خداوند نزد او بعد از پيامبر، على بن ابى طالب صاحب اختيار هر مؤمنى بعد از اوست.

سپس يازده امام از فرزندان اولين نفر از دوازده نفر (يعنى على عليه السلام)، كه دو نفر از آنان همنام دو پسر هارون يعنى شَبَر و شُبَيْر هستند و نُه نفر از اولاد كوچكتر اين دو برادر كه حسين است، يكى پس از ديگرى خواهند بود. آخرين آنها كسى است كه عيسى بن مريم پشت سر او نماز مى گذارد.(1)

در اين كتاب نام هر كدام از اين امامان كه به حكومت مى رسند، و آنان كه دين خود را پنهان يا ظاهر مى كنند آمده است. اول كسى كه دين خود را ظاهر مى كند كسى است كه همه شهرهاى خداوند را از عدل و داد پر مى كند و بر ما بين مشرق و مغرب حكومت مى كند تا آنجا كه خداوند او را بر همه اديان غالب كند.

وقتى آن را آورد حضرت به پسرش امام حسن عليه السلام فرمود: پسرم، كتابى را كه به تو سپرده بودم بياور. حضرت آن را آورد. اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: پسرم تو اين كتاب را بخوان، و تو اى فلانى - كه اظهار نادانى مى كنى - در نسخه اين

كتاب نگاه كن كه دستخط من و املاى پيامبر صلى الله عليه و آله است.

امام حسن عليه السلام كتاب را خواند. حتى يك حرف مخالف آن نبود و تقديم و تأخيرى هم در كلمات نداشت، گويى يك شخص بر دو نفر املا كرده است!

ص: 39

همچنان او را آرام مى كرد و با او به نرمى رفتار مى كرد و از او مى خواست كه اجازه دهد برادرش پيش از او بنوشد ولى امام حسين عليه السلام اجازه نمى داد.

در اينجا فاطمه عليهاالسلام عرض كرد: پدرجان، گويا حسن نزد تو محبوبتر از حسين است؟! حضرت فرمود: او نزد من محبوبتر نيست و هر دوى آنها نزد من يكسانند، ولى حسن ابتدا از من آب خواسته است. من و تو و اين دو و اين كسى كه خوابيده(1) در بهشت در يك منزل و در يك درجه خواهيم بود.

راوى مى گويد: در همه اين صحبت ها على عليه السلام در خواب بود و متوجه آنان نبود.

حضرت فاطمه عليهاالسلام عرض كرد: يا رسول اللّه، آيا «هِى يا حسن» مى گويى، در حالى كه او از حسين بزرگتر است؟(1) حضرت فرمود: اين جبرئيل است كه مى گويد: «هى يا حسين». در نتيجه حسين عليه السلام بر حسن عليه السلام غالب شد و او را بر زمين زد!

آنان به منزله كشتى نوح اند كه هر كس بر آن سوار شد نجات يافت و هر كس آن را رها كرد غرق شد. آنان به منزله «باب حطه» در بنى اسرائيل اند كه هر كس از آن داخل شد مؤمن و هر كس از آن خارج شد كافر بود. خداوند در قرآن اطاعت ايشان را واجب كرده و در آن دستور ولايت آنان را داده است. هر كس آنان را اطاعت كند خدا را اطاعت كرده، و هر كس از آنان سرپيچى كند از خدا سرپيچى كرده است.

مِنْ دوُنِ اللّه ِ وَ لا رَسوُلِهِ وَ لاَ الْمُؤْمِنينَ وَليجَةً»(1): «غير از خدا و رسولش و مؤمنين براى خود محل اعتمادى بر نمى گزينند».

مردم پرسيدند: يا رسول اللّه، آيا اين مخصوص بعضى از مؤمنين است يا شامل همه آنان است؟ خداوند عزوجل دستور داد تا آن حضرت به مردم بفهماند كه اين آيات درباره چه كسى نازل شده است، و ولايت را براى آنان تفسير كند همان طور كه نماز و روزه و زكات و حجشان را بيان كرده است.

خداوند تعالى هم اين آيه را نازل كرد: «اليَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيكُمْ نِعْمَتى وَ رَضيتُ لَكُمُ الاْءسْلامَ دينا»(1): «امروز دين شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما به حد كمال رساندم و اسلام را به عنوان دين شما راضى شدم».

راست گفتيد. همه مردم در حفظ يكسان نيستند، و بعضى از مردم از ديگران بهتر حفظ مى كنند.

على اول ايشان و سپس حسن و بعد حسين و سپس نُه نفر از فرزندان پسرم حسين اند. از قرآن جدا نمى شوند و قرآن از آنان جدا نمى شود تا بر سر حوض كوثر بر من وارد شوند. اى مردم، من پناهگاه شما و امامتان بعد از خودم و راهنما و هدايت كننده شما را به شما معرفى كرده ام و او برادرم على بن ابى طالب است. او در بين شما مثل من در ميانتان است. دين خود را بر عهده او بسپاريد و در همه امورتان از او اطاعت كنيد.

همه آنچه خداوند به من آموخته نزد اوست، و خداوند به من دستور داده آنها را به او بياموزم و به شما بفهمانم كه آن علوم نزد اوست. از او سؤال كنيد و از او و جانشينان بعد از او بياموزيد. به آنان ياد ندهيد و از آنان پيشى نگيريد و از آنان تخلف نكنيد. آنان با حق اند و حق با آنان است، نه از آن جدا مى شوند و نه حق از آنان جدا مى شود.

ام سلمه گفت: يا رسول اللّه، آيا من هم هستم؟ فرمود: «تو خوب هستى، ولى اين آيه به خصوص درباره من و برادرم على و دخترم فاطمه و دو پسرم حسن و حسين و نُه امام از فرزندان پسرم حسين نازل شده و هيچكس جز ما در اين مورد همراهمان نيست».

همه افراد (يعنى هفتاد نفر اهل بدر) برخاستند و گفتند: ما شهادت مى دهيم ام سلمه اين مطلب را برايمان نقل كرد. ما هم از پيامبر صلى الله عليه و آله اين مطلب را سؤال كرديم و آن حضرت همان طور كه ام سلمه نقل كرده بود برايمان نقل كرد.

اين (على) اول آنان و افضلشان است. سپس اين دو پسرم - و حضرت اشاره به امام حسن و امام حسين عليهماالسلام كردند -

سپس وصى پسرم كه به نام برادرم على ناميده مى شود و پسر حسين است. سپس وصى على كه فرزند اوست و نامش محمد است. سپس جعفر بن محمد، سپس موسى بن جعفر، سپس على بن موسى، سپس محمد بن على، سپس على بن محمد، سپس حسن بن على، سپس محمد بن الحسن مهدى امت كه نامش مانند اسم من و طينت او همچون طينت من است. طبق امر من امر مى كند و طبق نهى من نهى مى نمايد. زمين را پر از عدل و داد مى كند همان طور كه از ظلم و جور پر شده باشد.

هر كدام از آنها يكى پس از ديگرى و پشت سر هم خواهند آمد تا بر سر حوض كوثر بر من وارد شوند. آنان شاهدان خدا در زمين و حجت هاى او بر خلقش هستند. هر كس از آنان اطاعت كند خدا را اطاعت كرده و هر كس از آنان سرپيچى كند خدا را عصيان كرده است.

بقيه هفتاد نفر بدريين و همان تعداد از ديگران برخاستند و گفتند: مطلبى كه فراموش كرده بوديم به يادمان آوردى! ما شهادت مى دهيم كه اين مطلب را از پيامبر صلى الله عليه و آله شنيديم.

و سابقه داران را باقى نگذاشتى مگر اينكه آنان را فراخواندى و بر عليه ابوبكر به كمك خود دعوت كردى، ولى احدى از آنان را نيافتى مگر چهار نفر: سلمان و ابوذر و مقداد و زبير. به جان خودم قسم اگر بر حق بودى تو را اجابت مى كردند و مساعدت و يارى مى نمودند، ولى مطلبى باطل و چيزى را كه به آن اقرار نداشتند ادعا مى نمودى.

معاويه برادرش زياد را بر آنان حاكم كرد و بصره و كوفه و همه منطقه عراقين(1) را به دست او سپرد. او سراغ شيعيان مى فرستاد در حالى كه آنان را مى شناخت چرا كه قبلاً خودش از شيعيان حساب مى شد و آنان را مى شناخت و از اول سخن آنان را شنيده بود.

زياد شيعيان را در هر كجا كه بودند كشت و بيرون كرد و آنان را ترسانيد و دست و پاى آنان را قطع كرد و از شاخه هاى خرما به دار آويخت و چشمانشان را بيرون آورد و آنان را آواره كرد و در به در نمود به طورى كه از عراق بيرون رفتند و در منطقه عراقين شخص مشهورى از شيعه نماند مگر آنكه كشته شد، يا به دار آويخته شد، و يا آواره و يا فرارى شد.

آنها هم اين كار را انجام دادند تا آنجا كه بيش از حد درباره عثمان حديث نقل كردند. معاويه هم جايزه و البسه برايشان فرستاد و چه از عرب و چه غير عرب زمين هاى زيادى به آنان داد.

اين افراد در شهرها زياد شدند و براى به دست آوردن خانه ها و زمين ها تلاش زيادى كردند و دنيا بر آنان وسعت يافت. كسى نبود كه نزد حاكم شهرى از شهرها يا روستايى بيايد و درباره عثمان منقبتى روايت كند يا فضيلتى برايش ذكر كند مگر آنكه نامش نوشته مى شد و مقرب مى گشت و شفاعت او قبول مى شد. مردم مدتى طولانى در اين شرايط بودند.

كه قرآن را ياد مى گيرند. تا آنجا كه به دختران و زنان و خدمتكاران و اطرافيانشان نيز آموختند. مدت مديدى هم به اين صورت بودند.(1)

اين مسئله روز به روز شديدتر مى شد و دشمنان در اطراف شيعيان زياد مى شدند، و احاديث دروغين خود از سخنان باطل و بهتان را در بين اصحاب خود ظاهر مى ساختند.

در آن زمان حق باطل شده بود و باطل حق! راست دروغ شده بود و دروغ راست! پيامبر صلى الله عليه و آله هم فرموده است: فتنه اى شما را در بر مى گيرد كه در آن بچه ها بزرگ مى شوند و بزرگ ها رشد مى يابند. مردم طبق آن عمل مى كنند و آن را سنت به حساب مى آورند، به طورى كه هرگاه چيزى از آن تغيير يابد مى گويند: «مردم كار منكرى را مرتكب شده اند، سنت تغيير داده شد»!!

وقتى امام حسن عليه السلام از دنيا رفت روز به روز فتنه و بلا بالا گرفت و شديدتر شد. هيچ ولى خدا باقى نماند مگر آنكه بر خون خود مى ترسيد و يا كشته شده بود و يا آواره و فرارى بود؛ و هيچ دشمن خدايى نماند مگر آنكه سخن خود را مى گفت و بدعت و ضلالت خود را كتمان نمى كرد.

اين طغيانگر درباره ما و شيعيانمان آنچه ديديد و مى دانيد و حاضر بوده ايد، روا داشت! من مى خواهم از شما مطالبى را سؤال كنم، اگر راست گفتم مرا تصديق كنيد و اگر دروغ گفتم تكذيب كنيد.

فرمود: آيا مى دانيد كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «من سيد فرزندان آدم هستم، و برادرم على سيد عرب، و فاطمه سيده زنان اهل بهشت، و دو پسرم حسن و حسين دو سيد جوانان اهل بهشت هستند»؟

گفتند: آرى به خدا قسم.

ص: 58

هنگامى كه امام حسن عليه السلام با لشكر از دور پيدا شدند به استقبال آنان رفتم و به نويسنده لشكر - كه نام هايشان همراه او بود - گفتم: چند نفر همراه شما هستند؟ گفت: يازده هزار نفر به استثناى يك يا دو نفر!(1)

ص: 60

عبداللّه مى گويد: گفتم: مطلب بزرگتر از آن است كه در نظر دارى. گفت: اگر چه از كوه اُحد و حَرا هم بزرگتر باشد، من ترسى ندارم مادامى كه كسى از اهل شام در مجلس نباشد، و نيز بعد از آنكه خداوند رفيق تو را كشت و جمع شما را متفرق ساخت و امر خلافت در اهل و معدن آن قرار گرفت!! برايمان نقل كن كه از آنچه شما بگوييد و ادعا كنيد ترسى نداريم.

عبداللّه بن جعفر مى گويد: گفتم: به خدا قسم، آنچه گفتم حق است و آن را از پيامبر صلى الله عليه و آله شنيده ام.

معاويه گفت: اى حسن و اى حسين و اى ابن عباس، پسر جعفر چه مى گويد؟!

ابن عباس گفت: اگر به آنچه گفت ايمان ندارى سراغ كسانى كه نام برد بفرست و از آنان در اين باره سؤال كن.

معاويه سراغ عمر بن ابى سلمة و اسامة بن زيد فرستاد، و از آن دو در اين باره سؤال كرد. آن دو شهادت دادند كه آنچه عبداللّه بن جعفر مى گويد از پيامبر صلى الله عليه و آله شنيده اند همان طور كه او شنيده است.

بدى ها را از ما برده و ما را پاك گردانيده است. همه هدايت كننده و هدايت شده ايم.

وقتى خداوند آدم را خلق كرد آن نور را در صلب او قرار داد، و سپس آن را در صلب آدم به زمين فرستاد. سپس آن را در صلب نوح در كشتى حمل نمود. بعد آن را در صلب ابراهيم به آتش پرتاب كرد.

سپس خداوند ما را همچنان در صلب هاى محترم منتقل مى كرد تا آنكه ما را از بهترين معادن از نظر اصالت و با كرامت ترين مكان ها از نظر رويش از بين پدران و مادران خارج ساخت، به طورى كه هيچكدام از آنها هرگز به صورت زنا با يكديگر ملاقات نداشتند.

بدانيد كه ما فرزندان عبدالمطلب سادات اهل بهشت هستيم: من و على و جعفر و حمزه و حسن و حسين و فاطمه و مهدى.

ص: 69

براى حضرت ورقه اى آوردند. پيامبر صلى الله عليه و آله نام امامان هدايت كننده بعد از خود را يكى يكى املا مى فرمود و على عليه السلام به دست خويش مى نوشت.

سلمان عرض كرد: يا رسول اللّه، اين آيات شامل همه مؤمنين است يا مخصوص بعضى از ايشان است؟ فرمود: مخصوص بعضى از آنان است كه خداوند آنان را در بيش از يك آيه قرآن با خود و پيامبرش قرين نموده است.

سلمان پرسيد: يا رسول اللّه، آنان كيانند؟ فرمود: اول آنان و افضلشان و بهترين شان اين برادرم على بن ابى طالب است - و در اين حال دست مبارك بر سر اميرالمؤمنين عليه السلام قرار دادند - سپس اين پسرم بعد از او - و دست مبارك را بر سر امام حسن عليه السلام قرار دادند -

سپس اين پسرم بعد از او - و دست مبارك را بر سر امام حسين عليه السلام قرار دادند - و اوصياء نُه نفر از فرزندان حسين يكى پس از ديگرى خواهند بود.

خدا قاتل تو را لعنت كند، و امر كننده و راضى به آن و كمك كننده و يارى دهنده بر عليه تو و ظلم كننده به شوهر و دو پسرت را لعنت كند.

و اما تو اى حسن، امت با تو عهد شكنى مى كنند. اگر يارانى يافتى با آنان جهاد كن و گرنه دست نگهدار و خون خود را حفظ كن كه شهادت در انتظار توست. خدا قاتل تو و كمك كننده بر عليه تو را لعنت كند، چون كسى كه تو را مى كشد ولد الزنا پسر ولد الزنا پسر ولد الزناست.

ص: 75

حضرت دو انگشت سبابه خود را كنار هم قرار دادند - تا آنكه يكى پس از ديگرى بر سر حوض كوثر بر من وارد شوند. آنان شاهدان خداوند بر خلقش و حجت او در زمينش هستند. هر كس آنان را اطاعت كند خدا را اطاعت كرده و هر كس از آنان سرپيچى كند از خدا سرپيچى كرده است. همه آنان هدايت كننده و هدايت شده اند.

عثمان بود و اينكه هر يك از آنان چقدر حكومت مى كنند و اينكه با على عليه السلام چگونه بيعت مى شود، و واقعه جمل و سير عايشه و طلحه و زبير، و واقعه صفين و كسانى كه در آن كشته مى شوند، و واقعه نهروان و جريان حَكَمين، و حكومت معاويه و كسانى از شيعه كه او مى كشد، و برنامه اى كه مردم نسبت به امام حسن عليه السلام انجام مى دهند، و جريان يزيد تا آنجا كه منتهى به قتل امام حسين عليه السلام مى شد.

عمر و اصحابش بر عليه من متحد شدند، و ابوبكر را بپا داشتند و با او بيعت كردند در حالى كه من مشغول غسل پيامبر صلى الله عليه و آله و كفن و دفن او بودم؛ و هنوز از آن فراغت نيافته بودم كه با او بيعت كردند و با دليل و حق من در مقابل انصار استدلال كردند. به خدا قسم او و آنان كه با او متحد شدند به طور يقين مى دانستند كه من از ابوبكر به خلافت سزاوارترم.

فرمود: وقتى اجتماع آنان بر ابوبكر و تركشان نسبت به خود را ديدم، آنان را درباره حقم به خداى عزوجل قسم دادم، و فاطمه عليهاالسلام را بر مركبى سوار كردم و دست دو پسرم حسن و حسين را گرفتم تا شايد برگردند، و احدى از اهل بدر و سابقه داران از مهاجرين و انصار را باقى نگذاشتم مگر آنكه از آنان كمك خواستم و به يارى خود دعوت كردم و درباره حق خود آنان را قسم دادم، ولى مرا اجابت ننمودند و يارى نكردند.

شما اى كسانى از اهل بدر كه حاضر هستيد مى دانيد كه من جز حق نگفتم. گفتند: يا اميرالمؤمنين، راست گفتى و نيكو گفتى. ما از اين كارهايمان استغفار مى كنيم و به درگاه خداوند توبه مى نماييم.

در صاحب اختيارى و آيه تطهير

آنگاه اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: پيامبر صلى الله عليه و آله مرا فرا خواند در حالى كه سلمان و ابوذر و مقداد هم نزد آن حضرت بودند. سپس عايشه را سراغ پدرش و نيز حفصه را سراغ پدرش و دخترش را سراغ همسرش عثمان فرستاد(1)، و آنان آمدند.

ص: 81

پيامبر صلى الله عليه و آله حمد و ثناى الهى بجا آورد و فرمود: اى ابوبكر، اى عمر، اى عثمان! من امشب دوازده نفر را بر منبرم در خواب ديدم كه امتم را از راه به عقب برمى گرداندند. از خدا بترسيد و بعد از من امر خلافت را به على بسپاريد و در اين باره با او منازعه مكنيد، و به او ظلم ننماييد و بر عليه او با كسى متحد نشويد!!

گفتند: اى پيامبر خدا، ما از اين مطلب به خدا پناه مى بريم! خدا ما را قبل از آن بميراند!

سپس پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: من همه شما و هر كس از مرد و زن كه در خانه هستند را شاهد مى گيرم كه على بن ابى طالب خليفه من در امتم، و صاحب اختيارتر بر مؤمنين از خودشان است.

وقتى او از دنيا رفت اين پسرم خواهد بود - و حضرت دست بر سر حسن عليه السلام قرار دادند - و وقتى او از دنيا رفت اين پسرم - و حضرت دست بر سر حسين عليه السلام قرار دادند - سپس نُه نفر از فرزندان حسين عليه السلام يكى پس از ديگرى خواهند بود.

آنان هستند كه خداوند در اين كلامش قصد كرده: «اَطيعوُا اللّه َ وَ اَطيعوُا الرَّسوُلَ وَ اوُلِى الاَْمْرِ مِنْكُمْ»(1): «خدا را اطاعت كنيد و از پيامبر صلى الله عليه و آله و اولى الامر خود اطاعت نماييد».

سپس پيامبر صلى الله عليه و آله هر آيه اى كه درباره ائمه عليهم السلام نازل شده بود تلاوت فرمود.

ص: 82

در اقرار ابوبكر و عمر و عثمان

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: ابوبكر و عمر و عثمان برخاستند، و من با اصحابم ابوذر و سلمان و مقداد مانديم. فاطمه و حسن و حسين هم ماندند و همسران و دختران آن حضرت به جز فاطمه برخاستند.

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اين سه نفر را با نُه نفر از بنى اميه - كه فلانى از آل ابوسفيان(1) و نيز هفت نفر از اولاد حكم بن ابى العاص بن اميه از جمله آنانند - ديدم كه امتم را به قهقرى و عقب برمى گرداندند».

خبر از آينده زياد

اميرالمؤمنين عليه السلام اين سخنان را مى فرمود در حالى كه خانه زياد مملو از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله بود!

سپس حضرت رو به آنان كرد و فرمود: آنچه شنيديد كتمان كنيد مگر از كسى كه طالب هدايت باشد. اى زياد، درباره شيعيانم بعد از من از خدا بترس!

سليم مى گويد: وقتى حضرت از نزد زياد بيرون آمد رو به ما كرد فرمود: «به زودى معاويه او را به عنوان برادر خود ادعا مى كند(2) و او شيعيانم را مى كشد. خدا او را لعنت كند».

ص: 83

به فاميل خود توجه كنيد و با آنها ارتباط داشته باشيد، تا خداوند حساب را بر شما آسان كند.

خدا را خدا را درباره ايتام در نظر بگيريد. دهان آنان را تغيير ندهيد(1) و آن عده از يتيمان كه نزد شما هستند ضايع نشوند. از پيامبر صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمود: «هر كس مخارج يتيمى را بر عهده بگيرد تا او مستغنى شود خداوند در مقابل آن بهشت را بر او واجب مى كند همان طور كه به خورنده مال يتيم آتش را واجب مى نمايد».

خدا را خدا را درباره قرآن در نظر بگيريد. در عمل به آن ديگران از شما سبقت نگيرند.

خدا را خدا را درباره همسايگانتان در نظر بگيريد. كه پيامبر صلى الله عليه و آله درباره آنان

سفارش كرده است.

خدا را خدا را درباره خانه پروردگارتان در نظر بگيريد. تا زنده هستيد از شما خالى نماند، كه اگر خانه خدا ترك شود به شما مهلت داده نمى شود.(2) كمترين چيزى كه قاصد بيت اللّه با آن باز مى گردد آن است كه گناهان گذشته او آمرزيده مى شود.

خدا را خدا را در نظر بگيريد درباره نماز، كه بهترين عمل و ستون دين شماست.

خدا را خدا را در نظر بگيريد درباره زكات، كه غضب پروردگارتان را خاموش مى كند.

ص: 86

خدا را خدا را در نظر بگيريد درباره ماه رمضان، كه روزه آن سپرى از آتش است.

خدا را خدا را در نظر بگيريد درباره فقرا و بيچارگان. با آنان در زندگى خود شريك شويد.

خدا را خدا را در نظر بگيريد درباره جهاد در راه او با اموال و جان هايتان. در راه خدا دو نفر جهاد مى كنند: امام هدايت، و مطيع او كه به هدايت او اقتدا مى كند.

خدا را خدا را در نظر بگيريد درباره فرزندان پيامبرتان. در بين شما مورد ظلم قرار نگيرند در حالى كه قدرت بر دفاع از آنان داشته باشيد.

خدا را خدا را در نظر بگيريد درباره آن دسته از اصحاب پيامبرتان كه بدعتى ايجاد نكرده اند و بدعت گذارى را پناه نداده اند. پيامبر صلى الله عليه و آله درباره آنان

سفارش كرده، و بدعت گذار از آنان و از غير آنان و پناه دهنده بدعتگزار را لعنت كرده است.

خدا را خدا را درباره زنان و غلامان و كنيزانتان در نظر بگيريد. در راه خدا از ملامت سرزنش كننده اى نترسيد تا خدا شما را كفايت كند، و با مردم سخن نيك بگوييد همان طور كه خدا به شما دستور داده است.

امر به معروف و نهى از منكر را ترك نكنيد، كه مبادا در اثر ترك آن خداوند امور را به دست اشرارتان بسپارد، و دعا كنيد و شما را اجابت نكند.

پسرانم، بر شما باد بر ارتباط و بخشش و نيكى نسبت به يكديگر. از نفاق و قطع ارتباط و قهر با يكديگر و تفرقه بپرهيزيد. در نيكى و تقوى يكديگر را

ص: 87

كمك كنيد و بر گناه و دشمنى يكديگر را يارى ندهيد. تقواى خدا را پيشه كنيد كه عذاب خداوند شديد است.

خداوند شما اهل بيت را حفظ كند، و ياد پيامبرتان را در ميان شما حفظ نمايد. شما را به خدا مى سپارم و با شما خداحافظى مى كنم.

سپس عمويش حمزه سيد الشهداء بود. در حالى كه افراد بسيارى همراه پيامبر صلى الله عليه و آله به شهادت رسيده بودند، ولى حمزه به خاطر قرابتش با پيامبر صلى الله عليه و آله آقاى آنان بود. خداوند براى جعفر دو بال قرار داد كه با آنها همراه ملائكه در بهشت هر جا كه بخواهد پرواز مى كند. اين به خاطر مقام آن دو به قرابتشان با پيامبر صلى الله عليه و آله و منزلتشان نسبت به آن حضرت است.

پيامبر صلى الله عليه و آله در بين همه شهيدانى كه همراه آن حضرت شهيد شدند فقط بر بدن حمزه هفتاد نماز خواند.

و خداوند براى همسران پيامبر صلى الله عليه و آله - به خاطر انتسابشان با پيامبر صلى الله عليه و آله - فضيلتى بر زنان ديگر قرارداد.

و خداوند نماز در مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله را بر هزار نماز در ساير مساجد فضيلت داد، مگر مسجدى كه حضرت ابراهيم عليه السلام در مكه بنا كرده است؛ و اين به خاطر انتساب آن به پيامبر صلى الله عليه و آله و فضيلت آن حضرت است.

در غدير خم ··· 22

در معرفى امام غدير ··· 23

با قرآن تا حوض كوثر ··· 24

پناه و امام و هدايتگر مردم ··· 25

در حديث كساء و آيه تطهير ··· 25

در حديث ثقلين تا حوض كوثر ··· 26

در حديث كتف ··· 27

قرآن كامل در دست او ··· 28

حديث 7

در اعلان جنگ بر عليه اهل سقيفه ··· 29

حديث 8

از خلقت نورانى تا آيه تطهير ··· 31

از صاحب اختيارى مردم تا ريسمان الهى ··· 33

از ستاره هدايت تا شاهد بر خلق ··· 33

آقاى جوانان اهل بهشت ··· 34

حديث 9

در پيشگويى كتب عيسى عليه السلام از معصومين عليهم السلام ··· 35

حسن و حسين، شبر و شبير ··· 37

در قرائت نظير كتاب عيسى عليه السلام ··· 38

حديث 10

در بالاترين مقام بهشت ··· 40

ريحانه رسول اللّه صلى الله عليه و آله ··· 41

مانند كشتى نوح و باب حطه ··· 42

بر فراز منبر با پيامبر صلى الله عليه و آله ··· 43

ص: 97

حديث 11

معرفى در آيات قرآن ··· 44

معرفى در غدير خم ··· 45

در معرفى جانشينان تا روز قيامت ··· 46

در آنان كه اطاعتشان واجب است ··· 47

در آنان كه با حق اند ··· 47

در آيه تطهير ··· 48

در عترت ··· 49

در دوازده امام تا روز قيامت ··· 49

در كمك خواهى شبهاى سقيفه ··· 50

پيشگويى از مسموميت امام حسن عليه السلام ··· 51

حديث 12

منع معاويه از ذكر فضايل اهل بيت عليهم السلام ··· 52

ظلم زياد بر شيعه در زمان حضرت ··· 52

اقدامات معاويه بر عليه شيعيان در زمان حضرت ··· 53

نشر فضايل جعلى براى ابوبكر و عمر در زمان حضرت ··· 54

قتل و اتهام شيعيان در زمان حضرت ··· 55

قاريان رياكار در زمان حضرت ··· 56

فتنه هاى بنى اميه در زمان حضرت ··· 56

اتمام حجت درباره حضرت در اوج فتنه ··· 57

حديث 13

با لشكرى از كوفه براى صفين ··· 59

حديث 14

در آيه «و والدٍ و ما ولد» ··· 61

حديث 15

به منزله چشم براى پيامبر صلى الله عليه و آله ··· 62

ص: 98

حديث 16

فراتر از گمان معاويه ··· 63

در صاحب اختياران مردم ··· 64

پسرم حسن مسموم مى شود ··· 65

اتمام حجت بر معاويه با حضور حضرت ··· 65

در بهشت عدن نزديك عرش الهى ··· 66

محكوميت معاويه در حضور حضرت ··· 67

حديث 17

در نسب پاك اهل بيت عليهم السلام ··· 68

در نور اهل بيت عليهم السلام در اصلاب انبيا ··· 68

حديث 18

حضور در بيعت اجبارى پدر ··· 70

حديث 19

در كتفى كه نوشته شد ··· 71

يكى از دوازده امام عليهم السلام در كتف ··· 72

در تأييد حديث كتف ··· 72

حديث 20

در اوصياى پيامبر صلى الله عليه و آله كه نشان داد ··· 73

در دوازده دعوت كننده به بهشت ··· 74

پيشگويى از عهد شكنى با امام حسن صلى الله عليه و آله ··· 74

حديث 21

در خلقت نورانى اهل بيت عليهم السلام ··· 76

در آيه تطهير ··· 77

حديث 22

كتاب اميرالمؤمنين عليه السلام درباره مظلوميت او ··· 78

ص: 99

كتاب اميرالمؤمنين عليه السلام درباره ظالمين به او ··· 78

با هزار باب علم از پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام ··· 79

حديث 23

در شبهاى سقيفه و استنصار پنج تن ··· 80

در صاحب اختيارى و آيه تطهير ··· 81

در اقرار ابوبكر و عمر و عثمان ··· 83

خبر از آينده زياد ··· 83

حديث 24

كتاب و اسلحه پيامبر صلى الله عليه و آله نزد امام حسن عليه السلام ··· 84

صاحب اختيار خون من تويى ··· 85

وصيت نامه اميرالمؤمنين عليه السلام به امام حسن عليه السلام ··· 85

در شهادت اميرالمؤمنين عليه السلام ··· 88

حديث 25

تفسير سابقين و مقربين از حضرت ··· 89

حديث 26

معاويه را براى خلافت اهل نمى دانم ··· 90

اگر يارانى پيدا مى كردم با تو مى جنگيدم ··· 91

حديث 27

سفارش اميرالمؤمنين عليه السلام به امام حسن عليه السلام ··· 92

حديث 28

خطبه امام مجتبى عليه السلام ··· 93

درباره احترام نسبت با پيامبر صلى الله عليه و آله ··· 93

كيفيت صلوات از آن حضرت ··· 94

صدقه بر ما حرام است ··· 95

ص: 100

First - second Edition:

1425 A.H / 2004 A.D

Third Edition:

1426 A.H / 2005 A.D

THE FIRST WRITTEN HERITAGE

OF IMAM HASAN MOJTABA'S LIFE

Composed by: Mohammad Baqer Ansari

Published by: DALILEMA publications

Post Box No. 37185 - 1153, Qom, IRAN

Tel : (0251) 7744988, 7733413

Printed in Qom, Iran

ISBN 964 - 397 - 062 - 0

ص: 103

5

THE FIRST WRITTEN HERITAGE

OF IMAM HASAN MOJTABA'S LIFE

By:

Mohammad Baqer Ansari

ص: 104