1 . عكس روى جلد: گنبد صخره يا صخره از داخل يا عكس برش گنبد و صخره

2 . عنوان انگليسى براى پشت جلد

The Frame by Frame of Commentary on

PROPHETS ASCENSION TO HEAVEN

!!

ص: 2

* اكنون 1446 سال از سفر آسمانى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مى گذرد، و اين معجزهٔ ابدى از آن روز تاكنون براى فكر و دل هر مسلمان پنجره اى براى ايمان به ماوراى اين جهان است. عظمت معراج مى طلبد داستان سفر حضرت از مكه تا بيت المقدس و از آنجا تا آسمان هاى هفتگانه و عرش و فراتر از آن را با دقت دنبال كنيم.

* در كتاب حاضر گزارشى به صورت لحظه به لحظه با تمام جزئيات ماجراى معراج در قالب داستانى تقديم مى شود؛ تا بدانيم اين ماجرا از كجا و چگونه آغاز شد، و پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در مسير زمينى و آسمانى خود به چه مكان هايى رفت، و در طول راه چه وقايعى اتفاق افتاد و آن حضرت چگونه بازگشت.

* آنچه پيش روى شماست جمع بندى و تدوين كاملِ واقعه معراج پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در 10 مرحله است، كه با مراجعه به كليه منابع مربوط به موضوع تنظيم گرديده، و حتى يك كلمه به عنوان تخيل آورده نشده است.

يا رسول اللّه، خدا را سپاسگزاريم كه با اين سفر معجزه نماى تو دروازه هايى از معرفت به روى ما گشوده شد، و اميدواريم با ظهور فرزندت حضرت مهدى (علیه السّلام) اسرار ديگرى از معراجت بياموزيم.

قم، محمد باقر انصارى

سالروز واقعه معراج

17 ماه رمضان 1436 ق، 1394 ش

ص: 6

در حالى كه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در خانه خود در مكه بود، جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل با گروهى از ملائكه براى بردن آن حضرت به معراج نازل شدند. آنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گفتند: «حركت كن به سوى آنچه از خدا خواسته بودى».

در اولين مرحله رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را از خانه به مسجد الحرام آوردند، و تا كنار كعبه بين مقام ابراهيم (علیه السّلام) و زمزم رساندند. از آنجا حضرت به حِجر اسماعيل آمد، و اين گونه مقدمات حركت از مسجد الحرام براى معراج آماده شد.

در آنجا «بُراق» را با زين و افسار بهشتى آوردند، تا حضرت مسير مكه تا بيت المقدس را با آن طى كند.

بُراق حيوانى است بهشتى شبيه اسب كه صورتش مثل انسان است. رنگ او سفيد است و دو بال دارد كه روى ران هايش قرار گرفته است. اين مَركب هم روى زمين و هم در فضا حركت مى كند؛ و چون مانند برق حركت مى كند به آن «بُراق» گفته مى شود.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سوار براق شد و همراه جبرئيل از مسجد الحرام به سوى مسجد الاقصى در بيت المقدس حركت كردند، و اين مسيرِ هزار و دويست كيلومترى را كه يك ماهه طى مى شد در كمتر از ثلث يك شب طى نمودند، در حالى كه بين راه به مكان هاى ديگرى هم سر زدند. بُراق هنگام پرواز در فاصله اى كم از زمين حركت مى كرد و جبرئيل مكان هاى مختلف را براى حضرت توضيح مى داد.

ص: 8

بيت المقدس بازگشت. آن حضرت در اين مسير گناهكارانى را ديد كه به تناسب كردارشان معذب بودند، و مثالى از گناهشان به آن حضرت نشان داده مى شد.

ابتدا مردان و زنانى را در حال عذاب ديد كه همسر حلال خود را رها مى كنند و سراغ حرام مى روند. سپس جماعتى معذّب را ديد كه در نماز واجب كوتاهى مى كنند و آن را با كسالت انجام مى دهند.

آنگاه به اقوامى رسيد كه اموال يتيمان را به ظلم مى خورند، و عده اى كه مردم را با غيبت قطعه قطعه مى كنند؛ و بعد از آن را كُفّار را ديد.

سپس عذاب كسى را ديد كه سخنى ناروا مى گويد و از گفتن آن پشيمان مى شود، اما نمى تواند سخن خود را پس بگيرد. بعد از آن عذاب كسانى را ديد كه سراغ مال حرام مى روند و حلال را رها مى كنند. همچنين عذاب راهزنان را مشاهده فرمود. سپس مردى را در حال عذاب ديد كه امانت هاى مردم در دست اوست ولى قادر به حفظ وبازگرداندن آنها نيست، با اين همه دائما بر پذيرفتن امانات مردم مى افزايد.

بعد از اين اقوامِ معذَّب، پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) هجرت كنندگان در راه خدا را ديد كه خداوند حسناتشان را هفتصد برابر جزا مى دهد.

ص: 12

مشام پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) رسيد و حضرت صداى وحشتناكى شنيد. جبرئيل گفت: اين جهنم است كه معذبينش را از خدا طلب مى كند.

آنگاه حضرت نسيم خنك و دل انگيزى احساس كرد و صدايى شنيد. جبرئيل گفت: اين بهشت است كه مؤمنين را از خدا درخواست مى كند.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) قبل از ورود به بيت المقدس حضرت آدم (علیه السّلام) را ديد و با آن حضرت گفتگو كرد. با رسيدن به بيت المقدس، سفر زمينى حضرت كه از مكه آغاز شده بود پايان يافت.

وقتى به بيت المقدس رسيدند جبرئيل گفت: «اين بيت اللّه اَقصى (دورتر) است كه محشر و دوباره زنده شدن مردم از اين مكان خواهد بود». در آنجا گروهى از ملائكه نازل شدند و به حضرت خوشامد گفتند.

عهده داشته است. كم كم اطراف آن شهر بزرگى به وجود آمده و در زمان معراج نام اين شهر «ايليا» بوده است. آن عبادتگاه با نام «مسجد الاَقصى» در گوشه اى از شهر قرار داشته، كه محراب هاى انبيا و صخره مقدس در آن قرار دارد. مسجد الاقصى به معناى مسجد «دورتر» است، در مقايسه با مسجد الحرام كه به پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نزديك تر است.

«قُبَّة الصَّخرَة» گنبد طلايى است كه بر بنايى هشت ضلعى ساخته شده و زير آن صخره مقدس قرار دارد. «صخره مقدس» تخته سنگى به طول 5/17 متر و عرض 13 متر و قُطر 2 متر است، كه در زمان انبياى گذشته نيز وجود داشته و محترم و مقدس بوده است. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) معراج را از روى اين سنگ آغاز كرد و به آسمان صعود فرمود.

در شب معراج درهاى شهر بيت المقدس بسته نشد و همه متوجه غير عادى بودن آن شب شدند. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سوار بر براق همراه جبرئيل تا درِ مسجد الاقصى از سمت قبله آن آمدند، كه بعدا به «باب محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)» معروف شد و از آنجا وارد مسجد شدند.

با ديدن دو نقطهٔ نورانى در سمت راست و چپ مسجد الاقصى، جبرئيل گفت: «در سمت راست محراب برادرت داود، و در سمت چپ قبر خواهرت مريم است». همچنين پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ديد بر صخرهٔ مقدس نوشته است:

خدايى نيست جز من كه يگانه هستم. محمد فرستادهٔ من از بين خلقم است. او را با وزيرش مؤيد داشتم و يارى نمودم.

ص: 15

پيامبرانمان كه قبل از تو فرستاديم: آيا غير از خداى رحمان خدايانى قرار داديم كه پرستيده شوند»؟

جبرئيل گفت: قريش گمان كرده اند خدا شريك دارد و يهود و نصارى گمان كرده اند خدا فرزند دارد. از اين پيامبران بپرس كه آيا خدا شريكى دارد؟ پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) رو به انبيا كرد و پرسيد: به چه چيزى شهادت مى دهيد و چه چيزى را مى پرستيد؟ گفتند:

ما شهادت مى دهيم كه خدايى جز اللّه نيست كه يگانه است و شريكى ندارد و تو فرستاده خدايى، و هر يك از ما پيامبران جانشينى دارد كه از خاندان اوست، جز اين - يعنى حضرت عيسى (علیه السّلام) - كه خاندانى ندارد؛ و على اميرِ مؤمنان وصى توست و تو رسول اللّه سيد انبيا و على سرور اوصياست.

سپس پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از آنان سؤال كرد: شما بر چه چيزى مبعوث شده ايد؟ گفتند: «بر نبوت تو و ولايت على بن ابى طالب و امامان از شما. بر اين مطلب عهد و پيمان از ما گرفته شده است».

آنگاه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به حمد و ثناى الهى پرداخت و عرضه داشت:

حمد خدايى را كه مرا از انوار آفريد، و نام مرا بر ساق عرش نوشت و قرين اسم خود قرار داد، و مرا رحمت براى جهانيان فرستاد. قرآن را بر من نازل كرد كه در آن بيان هر چيزى است، و اطاعت مرا بر عرب و عجم واجب كرد و با دين من ساير اديان را منسوخ فرمود.

بعد از آن محراب هاى پيامبران در مسجد الاقصى به پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نشان داده شد و حضرت در آنها نماز خواند.

ص: 18

نصب شد. پايهٔ اين نردبان روى صخره مسجد الاقصى بود و انتهاى آن تا آسمان ادامه داشت.

آنگاه خداوند بر آن نردبان تختى نورانى قرار داد، و پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) همراه جبرئيل بر آن تخت قرار گرفت. سپس ملائكه تخت را در مسير آن نردبان به سوى آسمان دُنيا - كه دروازه آسمان هاى هفتگانه است - بالا بردند.

در آن لحظه صخرهٔ مسجد الاقصى همراه حضرت از زمين جدا شد و به سمت آسمان بالا رفت، اما با اشاره حضرت در فاصله چند متر از زمين متوقف شد و بين زمين و آسمان مُعلّق ماند، و تا امروز به عنوان معجزه ابدى از معراج پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) همچنان معلق مانده است؛ اگرچه يك سوى آن را با خاك پر كرده اند تا كسى وحشت نكند!

حضرت مسير خود را به سمت آسمان ادامه داد؛ و هر چه بالا مى رفتند مى ديدند آسمان پر از محافظان و شهاب هايى است كه خداوند براى دور راندن شياطين قرار داده است.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) قبل از رسيدن به آسمان اول، قصرى از ياقوت سبز معلق بين آسمان و زمين ديد كه متعلق به على (علیه السّلام) بود.

ملائكه آسمانِ دنيا با ديدن محملِ نورانى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از جبرئيل پرسيدند: اين كيست؟ جبرئيل گفت: «اين محمد است. بر او سلام كنيد». ملائكه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سلام كردند و خوشامد گفتند و حضرت را مشايعت نمودند.

ص: 20

برادرت چطور است؟ هرگاه به زمين باز گشتى از قول ما به او سلام برسان»! پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسيد: مگر شما او را مى شناسيد؟ گفتند:

چگونه او را نشناسيم در حالى كه پيمان تو و او از ما گرفته شده و ميثاق شيعيانش تا روز قيامت بر گردن ماست. ما هر روز و شب پنج بار -- يعنى در اوقات نماز -- در صورت شيعيانش مى نگريم، و بر تو و او درود مى فرستيم.

چگونه نشناسم در حالى كه خداوند مرا بر قبض ارواح همهٔ خلايق موكل نموده، مگر روح تو و روح على بن ابى طالب كه شما دو نفر را خداوند به ارادهٔ خود قبض روح خواهد كرد.

حضرت درباره لوحى كه مقابلش بود پرسيد. او پاسخ داد: «زمان مرگ هر يك از خلايق در اين است». حضرت پرسيد: پس كجاست نام آنان كه در روزگاران گذشته قبض روحشان كرده اى؟ پاسخ داد: «نام آنان در لوح ديگرى است كه كهنه شده، و همين روش را درباره هر صاحب روحى اجرا مى كنم كه هر گاه روح او را قبض كردم نامِ ديگرى را در اين لوح جايگزين او مى نمايم».

حضرت سؤال كرد: چگونه قادر بر قبض ارواح همه اهل زمين هستى در حالى از جاى خود حركت نمى كنى؟ گفت:

نمى بينى همهٔ خلايق در برابر من هستند، و دو دست من به مشرق و مغرب و مخلوقات آن مى رسد. هر گاه عُمر بنده اى از بندگان خدا به پايان رسد من نخست نگاهى به او و سپس نگاهى به يارانم مى كنم، و ياران من مى فهمند كه آن شخص بايد قبض روح شود.

آنان سراغ او مى روند و مشغول قبض روح او مى شوند؛ و آنگاه كه روحش به حلقوم رسيد من با خبر مى شوم. در آن لحظه دست دراز مى كنم و روح او را قبض مى نمايم و جز من كسى قبض ارواح را بر عهده ندارد.

ص: 23

يا رسول اللّه، چرا شما را نشناسيم در حالى كه شما اولين مخلوقى هستيد كه خداى تعالى خلق نموده است. شما را اشباحى از نور خويش خلق فرموده، قبل از آنكه آسمانى بنا شود و زمينى پهن شده باشد. سپس آسمان ها و زمين را خلق فرمود، در حالى كه شما در مقابل عرش مشغول تسبيح و تقديس و تكبير بوديد.

سپس ما ملائكه را خلق كرد و ما كنار انوار شما مى آمديم و با شما تسبيح مى گفتيم. پس آنچه از سوى خدا نازل مى شود بر شما نازل مى شود و آنچه به سوى خدا بالا مى رود از نزد شما بالا مى رود. از طرف ما به على سلام برسان.

چرا شما را نشناسيم در حالى كه شما برگزيدگان خداى تعالى از ميان خلقش و خزانه داران دينش و ريسمان محكم و حجت عُظمى هستيد. پس سلام ما را به على برسان.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در آسمان دوم نيز يكى از ملائكه را ديد كه شبيه على (علیه السّلام) خلق شده تا اهل آنجا با ديدار او انس بگيرند.

در اين آسمان پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اذان گفت. با شنيدن «اشهد ان محمدا رسول اللّه» ملائكه گفتند: «ما هم شهادت مى دهيم كه تو پيامبر خدايى. وصيت على چه مى كند»؟ فرمود: «او را بين امت خود گذاشته آمدم». گفتند: «خوب جانشينى را به جاى خود گذاشته اى. بدان كه خداوند اطاعت او را بر ما واجب كرده است»!

همچنين در اين آسمان پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دو جوان را ديد كه به يكديگر شباهت داشتند. جبرئيل گفت: «اينان دو پسر خاله، يحيى بن زكريا و عيسى بن مريم هستند». حضرت بر آن دو سلام كرد و آنان جواب سلام را دادند و به حضرت خوشامد گفتند.

حضرت يوسف (علیه السّلام) را ملاقات كرد. سپس اهل آنجا احوال على (علیه السّلام) را از حضرت پرسيدند. فرمود: او در زمين جانشين من است. سپس پرسيد: مگر شما ما را مى شناسيد؟ گفتند:

چگونه شما را نشناسيم در حالى كه وقتى از كنار عرش عبور مى كرديم مى ديديم بر آن نوشته است: «لا اله الا اللّه، محمد رسول اللّه، او را با على يارى كرده است». آنجا دانستيم كه على ولى اللّه است. پس از قول ما به او سلام برسان.

چگونه على را نشناسيم در حالى كه ما هر شبانه روز پنج بار (يعنى در اوقات نماز) بر شيعيانش بركات نازل مى كنيم و دست بر سر ايشان مى كشيم.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در آسمان سوم نيز ملكى به صورت على (علیه السّلام) ديد كه خداوند براى انس ملائكه او را خلق كرده بود.

بود. آن ملك عرض كرد: «يا رسول اللّه، مى دانم چند قطره از آسمان بر زمين نازل شده، و مى دانم چند قطره از آن در دريا و چند قطره در خشكى فرود آمده، و چند قطره در آبادى و چند قطره در بُستان و چند قطره در زمين سخت و چند قطره روى قبرها نازل شده است. اما حسابى هست كه من قادر به محاسبهٔ آن نيستم!! فرمود: آن كدام حساب است؟ عرض كرد:

وقتى عده اى از امت تو در جايى جمع شوند و نام تو نزد آنان ذكر شود و صلوات فرستند، من قادر به شمارش ثواب آنان نيستم.

ص: 30

آنگاه احوال اميرالمؤمنين (علیه السّلام) را از پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسيدند و گفتند: «حال على چطور است؟ چرا او را نياورده اى»؟! فرمود: مگر شما او را مى شناسيد؟ گفتند:

آرى، او و شيعيانش را مى شناسيم از زمانى كه او نورى كنار عرش بود. بر بيت المعمور پوششى از نور است كه در آن نوشته اى از نور است. آن نوشته ها نام محمد و على و حسن و حسين و امامان و شيعيانشان است، كه نَه يك نفر به آنان اضافه مى شود و نَه يك نفر از آنان كم مى شود. اين ميثاقى است كه از ما گرفته شده، و اين ورقه نور كه بر بيت المعمور است هر روز جمعه بر ما خوانده مى شود.

چطور شما را نشناسيم در حالى كه درخت نبوت و خانه رحمت و معدن رسالت و محل رفت و آمد ملائكه هستيد. جبرئيل وحى را از سوى خداى جليل بر شما نازل مى كند. پس از قول ما به على سلام برسان.

اين تمثال شهرى است كه به آن قُم مى گويند و بندگان مؤمن خدا در آن جمع مى شوند. آنان انتظار ملاقات و شفاعت تو را در روز حساب و قيامت دارند. غم ها و غصه ها و حزن ها و سختى ها بر آنان جارى مى شود.

در بيت المعمور شرايط برگزارى نماز آماده شد، و جبرئيل اذان و ميكائيل اقامه گفت.

آنگاه جبرئيل به پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض كرد: از خدا بخواه تا برادرت را نزد تو بياورد. آن حضرت دعا كرد، و ناگهان على (علیه السّلام)را در كنار خود حاضر ديد.

با آماده شدن ملائكه براى نماز جماعت جبرئيل گفت: يا محمد، جلو بايست. حضرت فرمود: تو جلو بايست، يا جبرئيل! پاسخ داد: «ما بر بنى آدم جلو نمى افتيم از زمانى كه مأمور به سجده بر آدم شديم. گذشته از اينكه خداوند انبياى مرسل خود را بر ملائكه مقربش فضيلت داده، و تو را به طور خاص فضيلت داده است».

آنگاه ملائكه و پيامبران پشت سر آن حضرت صف بستند. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نماز جماعت را آغاز كرد، در حالى كه على (علیه السّلام) پشت سر حضرت در صف نماز گزاران بود.

با توجه به آموزش دستور العمل نماز در شب معراج و عدم لزوم تطابق زمانى، اولين نمازى كه خدا بر پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) واجب كرد نماز ظهر روز جمعه يعنى نماز جمعه بود، و خداوند دستور داد قرائت آن با صداى بلند باشد.

بعد از آن نماز عصر را واجب فرمود، ولى هيچيكس را پشت سر حضرت قرار نداد و دستور داد قرائت آن آهسته باشد.

سپس نماز مغرب را واجب كرد و بار ديگر اقتدا كنندگان پشت سر حضرت قرار گرفتند؛ و به پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دستور داد قرائت آن را و همچنين نماز عشا را بلند

ص: 35

بخواند. بعد از آن خداوند نماز صبح را واجب كرد؛ و دستور بلند خواندن آن را داد.

آسمان رسيد ندا آمد: يا محمد، عرضه داشت: «لَبَّيكَ». ندا آمد: آيا تو را يتيم نيافتم و پناه دادم؟ و تو را به راه راست هدايت كردم؟ حضرت عرضه داشت: «اِنَّ الحَمدَ وَ النِّعمَةَ وَ المُلكَ لَكَ، لا شَريكَ لَكَ لَبَّيكَ»، و اين گونه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) احرام بست.

سپس پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بر بيت المعمور طواف كرد در حالى كه على (علیه السّلام) همراه او بود. بعد از طواف على (علیه السّلام) به زمين بازگشت، و پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از آنجا خارج شد و به آسمان چهارم بازگشت.

چطور شما را نشناسيم در حالى كه على فصل الخطاب در قضاوت و صاحب عصا و قسمت كننده آتش در قيامت و كشتى نجات است؛ كه هر كس بر آن سوار شد نجات يافت و هر كس از آن جا ماند سقوط كرد. از طرف ما به على سلام برسان.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در آسمان پنجم مردى مسن و زيبا روى ديد كه براى گروه عظيمى از امتش صحبت مى كرد. جبرئيل گفت: اين مرد هارون بن عمران است و اينان بنى اسرائيل اند. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بر او سلام كرد و با هم گفتگو كردند.

در آسمان پنجم پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عكس على (علیه السّلام) را ديد. جبرئيل گفت:

يا محمد، ملائكه نگاه به صورت على (علیه السّلام) را خواستار شدند، و خداوند براى آنان از نور قدس خويش عكس على (علیه السّلام) را آفريد. آن عكس شب و روز در برابر ايشان است و آن را زيارت مى كنند و هر صبح و شام به آن مى نگرند.

كرد. ملائكه اين آسمان هم احوال على (علیه السّلام) را از پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسيدند و گفتند:

«سلام ما را به على برسان». فرمود: مگر شما ما را مى شناسيد؟ گفتند:

چطور شما را نشناسيم در حالى كه خدا جنت فردوس را كه خلق كرد، بر درِ آن درختى روياند و بر هر برگ آن با نور نوشت: «لا اله الا اللّه، محمد رسول اللّه، على ولى خدا، و ريسمان محكم و حبل متين او، و چشم او بين همه خلايق و شمشير انتقامش بر مشركين است». از ما به على سلام برسان كه بسيار مشتاق ديدار او هستيم.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در آسمان ششم همانند آسمان هاى قبل، شبيه على (علیه السّلام) را ديد. همچنين حضرت در اين آسمان مردى گندمگون و قد بلند ديد، كه مى گفت:

بنى اسرائيل گمان مى كنند من از همه فرزندان آدم نزد خدا محترم تر هستم؛ ولى اين مرد از من نزد خدا محترم تر است؛ و از امت او افراد بيشترى نسبت به امت من وارد بهشت مى شوند.

جبرئيل گفت: «اين برادرت موسى بن عمران است». حضرت بر او سلام كرد و با يكديگر گفتگو كردند.

ص: 39

آن خروس هر روز هنگام سحر بال هايش را باز مى كند و آنها را به حركت درمى آوَرَد و تسبيح خدا را با فرياد سر مى دهد. وقتى او در سحرگاهان تسبيح مى گويد همه خروس هاى زمين بال هاى خود را به حركت در مى آورند و بانگ خود را شروع مى كنند و تسبيح خدا مى گويند.

جبرئيل به پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض كرد: از طرف خدا دستور داده شده كه بهشت و جهنم بر تو عرضه شود. سپس جبرئيل به رضوان خزانه دار بهشت دستور داد تا درهاى بهشت را براى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) باز كند، كه بر همه آنها نوشته شده بود: «لا اِلهَ اِلاَّ اللّه ُ، مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّه ُ، عَلِىٌّ وَلِىُّ اللّه ُ».

رضوان يكى از درهاى بهشت را براى ورود پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) باز كرد كه بر قسمتى از آن نوشته بود: «خدايى جز اللّه نيست. محمد پيامبر خداست. او را با على تأييد نمود دو هزار سال قبل از آنكه آسمان ها و زمين خلق شوند». همچنين در قسمت ديگرى از درِ بهشت با طلا نوشته شده بود:

خدايى جز اللّه نيست. محمد پيامبر خداست. على ولى خداست. حسن و حسين برگزيدگان خدا هستند. رحمت خدا بر محبين آنان. لعنت خدا بر مبغضين آنان.

آن حضرت را در همه جاى بهشت گردانيد و همه قصرها و خانه ها و اتاق ها و خيمه ها و نهرها و ميوه هاى آن را نشان داد.

آن حضرت خاك بهشت را ديد كه از مشك بود. قصرهايى از دُرّ و ياقوت و زبرجد ديد. درختانى از طلاى سرخ ديد كه شاخه آنها از مرواريد و ساقه آنها از نقره بود. نهرهايى از آب و شير و شراب و عسل مشاهده كرد.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در بهشت درختى را ديد كه وقتى برگ هاى آن به هم مى خورد صداى تسبيح از آن شنيده مى شد. نهرى سفيدتر از شير و شيرين تر از عسل ديد كه در آن كاسه هاى فراوانى بود، و در دو سوى آن خيمه هايى از ياقوت سرخ و دُرّ سفيد مشاهده كرد.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در گشت و گذارِ بهشت، تا اعلى عليين - كه بالاترين درجه بهشت است - پيش رفت.

همچنان كه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از بهشت بازديد مى كرد، صداى گروهى را شنيد كه مى گفتند: «به پروردگار عالَم ايمان آورديم». جبرئيل گفت: اينان ساحران فرعون هستند كه براى مقابله با موسى آماده شده بود، اما با ديدن معجزه عصاى او توبه كردند و ايمان آوردند و اين جمله را گفتند.

بعد از آن پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) صداى بلالِ مؤذن را شنيد. سپس «لَبَّيكَ اللّهُمَّ لَبَّيكَ» از حاجيان به گوشش رسيد. بعد از آن تكبير جهاد كنندگان و تسبيح انبيا را شنيد.

ص: 45

آنان دوستان خدا و رسولش هستند، كه از باطل اجتناب كرده اند، و حق را قصد كرده و از آن پيروى نموده اند.

ولايت آن امامان را در حياتشان پذيرفته اند و بعد از وفاتشان به زيارت آنان مى روند، و به كمك يكديگر امامان را يارى مى كنند.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) جلوتر رفت و قصرى از عقيق ديد كه بر دَر آن نوشته بود: «خدايى جز اللّه نيست. محمد پيامبر خداست. على ولى مصطفى است. شيعه على را به پاكى در ولادت بشارت ده».

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) باز هم جلوتر رفت و قصرى از زمرد ديد كه بر دَر آن نوشته بود: «شيعيان على رستگارانند». جبرئيل گفت:

مردم روز قيامت پابرهنه و عريان محشور خواهند شد مگر شيعيان على، و مردم روز قيامت با نام مادرانشان صدا زده مى شوند مگر شيعيان على كه با نام پدرانشان خوانده مى شوند.

در قسمت بالاى اين درخت بسته هايى از پارچه هاى سندس و استبرق قرار داشت كه لباس اهل بهشت است. در هر بسته اى صد هزار لباس قيمتى به رنگ هاى مختلف بود كه هيچ كدام به ديگرى شباهت نداشت.

شاخه هاى اين درخت از هر سو به اندازه فاصله زمين تا آسمان كشيده شده بود، كه اگر سواره در سايه آن صد سال راه مى رفت به آخرش نمى رسيد.

در قسمت پايين اين درخت ميوه ها و غذاهاى اهل بهشت بود، كه در خانه هاى آنان آويزان بود. در هر شاخه اى از آن صد نوع ميوه با رنگ ها و طعم ها و عطرهاى مختلف بود، چه از ميوه هاى دنيا و چه ميوه هايى كه در دنيا وجود ندارد. هر چه از آن ميوه ها چيده شود به جاى آن ميوه جديدى مى رويد.

از كنار آن درخت نهرى جارى بود كه چهار نهر از آن منشعب مى شد: نهرى از آب و نهرى از شير و نهرى از شراب و نهرى از عسل.

اين را ميل كن كه خدا از اين دخترى خلق خواهد كرد كه خديجه به او باردار مى شود و نامش «فاطمه» است.

حضرت آن را ميل كرد، و خداوند آن را به نطفه اى در صلب حضرت تبديل كرد و از آن حضرت زهرا (عليها السلام) به وجود آمد.

سپس پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به درختى در باغ هاى بهشت رسيد كه از بوى خوش آن تعجب كرد و از ميوه آن درخت ميل كرد. آنگاه به درخت ديگرى رسيد كه شبيه درخت قبلى و خوشبوتر و خوش طعم تر از آن بود و حضرت از ميوه آن نيز ميل كرد. جبرئيل گفت:

نام اين دو درخت، يكى حسن و ديگرى حسين است! خداوند از تو فرزندى پاك به دنيا مى آورد كه نتيجه ميوه اين دو درخت است كه خوردى.

فاطمه زهرا برايت به دنيا مى آيد. او را به ازدواج برادرت على درآور كه از آنها برايت دو پسر به دنيا مى آيد: يكى را حسن و ديگرى را حسين نام بگذار.

سبز براى فرزندت حسن و قصر سرخ براى فرزندت حسين است». حضرت سؤال كرد: «چرا هر دو يك رنگ نيست»؟ جبرئيل گفت:

اما سبزى قصر حسن (علیه السّلام) به خاطر آن است كه او با سَم از دنيا مى رود و هنگام مرگ رنگش سبز مى شود؛ و اما سرخى قصر حسين (علیه السّلام) براى آن است كه او كشته مى شود و سر از تنش جدا مى گردد، و صورت و محاسن و بدن او با خونش سرخ مى شود.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) با شنيدن اين خبر گريست. خداوند خطاب كرد: «اگر مى خواهى حسن و حسين حفظ شوند، اما روز قيامت شفاعتى برايت نباشد مى پذيريم»!

حضرت عرض كرد: «يا رب، شفاعت نزد من محبوب تر است، حتى اگر نور چشمم فاطمه با آن دو كشته شود»!

در اين حال پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سيب بزرگى در آغوش خود ديد! حضرت آن را دو نيم كرد و از ميان آن حوريه اى زيبا بيرون آمد و گريست و گفت: «من متعلق به پسر تو حسين بن على بن ابى طالبم كه مظلومانه به شهادت مى رسد».

آنگاه جبرئيل به مالك خزانه دار جهنم دستور داد درهاى جهنم را براى حضرت باز نمايد، تا داخل آن را نگاه كند. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) وارد جهنم نشد و فقط از بيرون عذاب هاى آن را مشاهده فرمود.

حضرت در جهنم غضب خدا و عذاب و انتقام او را ديد، و غل و زنجيرها و مار و عقرب ها و نوشيدنى و خوردنى هاى زجر دهنده و تهوع آور آن را مشاهده كرد. آن حضرت ديد اكثر اهل جهنم فقيرانِ علم هستند، چون كسى كه ياد نگيرد نمى تواند خدا درست عبادت كند.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گروه ها و اقوام مختلفى از معذبينِ جهنم را ديد. عيبجويانِ سخن چين را ديد كه ملائكه عذاب گوشت پهلوى آنان را مى گرفتند و در دهان آنها مى گذاشتند. خورندگان اموال يتيمان را ديد كه صخره هايى از آتش در دهان آنان انداخته مى شد و صداى ناله آنان بلند بود.

سبك شمارندگان نماز را ديد كه با سنگ بر سر آنان مى كوبيدند! مانعين زكات را ديد كه مانند چهارپايان به سوى خوراكى هاى بدبو و زقّوم و سنگ هاى داغ جهنم مى دويدند. رباخواران را مشاهده كرد كه از بزرگى شكمشان نمى توانستند برخيزند!

ص: 52

بعد از آن نوبت به خطباى فتنه گر رسيد كه زبان و دهانشان را با قيچى آتشين مى بريدند. آنگاه متجاوزين به ناموس را ديد كه پوست آنان با نخى از آتش دوخته مى شد. نوبت به حرام خواران رسيد كه آنان را با انبرهايى آتشين از كمرشان آويخته بودند. آنگاه غيبت كنندگان را ديد كه گوشت مرده مى خوردند!

زنى را ديد كه اعضاى وضوى او و لباسش آلوده بود، و از جنابت و حيض غسل نمى كرد و طهارت را مراعات نمى نمود و نماز را سبك مى شمرد. دستان چنين زنى به پاهايش بسته شده بود و عقرب ها و مارها را بر او مسلط كرده بودند. زنى كه خود را بر مردان عرضه مى كرد، گوشت بدنش با قيچى آتشين بريده مى شد.

زنِ سخن چينِ دروغگو كه سر او مانند سرِ خوك و بدنش بدنِ الاغ بود، و انواع عذاب بر او جارى بود. زنى كه فرزند از زنا به دنيا مى آورد و آن را به شوهرش نسبت مى داد، در تنورى از آتش قرار داشت و مغز او از بينى اش بيرون مى زد.

زنِ آوازه خوان و حسود را به صورت سگى ديد كه آتش از نشيمَنگاه او وارد مى شد و از دهانش بيرون مى آمد، و ملائكه بر سر و بدن او با پتك هايى از آتش مى زدند.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پس از بازديدِ بهشت و جهنم بار ديگر به آسمان هفتم بازگشت.

ص: 54

دارد؛ و فقط پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اجازه يافت از آنجا صعود كند و سپس از همانجا فرود آيد.

از آسمان هفتم حضرت سوار بر «رَفرَف» شد كه قاليچهٔ سبزى بود و به سوى سدره بالا رفت، در حالى كه جبرئيل همراه آن حضرت بود. در اين فاصله چند مرحله نور و ظلمت را طى كردند تا به سدره رسيدند. در اين مسير جبرئيل گفت:

بشارت بده كه تو بهترين خلق خدا و برگزيده او از پيامبران هستى. خداوند تو را گرامى داشته به آنچه احدى از خلقش را احترام نكرده است، نه مَلَك مقرب و نَه پيامبر مرسل! او تو را به مكانى آورده كه احدى از اهل آسمان ها و زمين به اين درجه نرسيده است.

وقتى كنار سدره رسيدند آن درخت به پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گفت: «هيچ مخلوقى قبل از تو از من عبور نكرده است».

از پاى درخت سدره چهار نهر جارى بود كه دو نهر آن نيل و فرات بودند. همچنين از ريشه سدره نهرهايى از آب و شير و شراب و عسل جريان داشت.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نگاهى به سدره كرد و ديد روى آن چنين نوشته است:

من خدا هستم و خدايى جز من نيست. محمد برگزيده من از خلقم است. او را با وزيرش مؤيد داشته و يارى كرده ام. بدانيد كه در علم من مقدر شده كه هم خود او امتحان شده، و هم ديگران به وسيله او امتحان مى شوند.

همچنين پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در كنار سدرة المنتهى دو لوح ديد كه در يكى سوره حمد و در ديگرى قرآن به صورت كامل بود، و از آن سه نور مى درخشيد: نورِ سوره توحيد و سوره ياسين و آية الكرسى.

براى اولين بار خداوند مسئله ازدواج اميرالمؤمنين و حضرت زهرا عليهماالسلام را كنار سدرة المنتهى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مطرح كرد كه اين ازدواج ده سال بعد انجام گرفت. ابتدا خداوند به درخت سدره دستور داد آنچه از زينت دارد به پاس اين وصلت بر اهل آسمان ها نثار كند. آنگاه خدا خبر ازدواج اين دو نور پاك را به پيامبرش اعلام فرمود.

حور العين اين هدايا را جمع آورى كردند و نزد خود به يادگار نگه داشتند؛ و از آن روز تا قيامت آنها را به يكديگر هديه مى دهند و به آن افتخار مى كنند و مى گويند: «اين از هديه هاى عروسى فاطمه دختر محمد است».

حقيقى است كه احدى قبل از او به اين مقام نرسيده و بعد از او هم چنين مقامى براى هيچكس نخواهد بود.

سپس از سوى خداوند ندا آمد: دوست دارى چه كسى همراه تو در زمين باشد؟ پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض كرد: آن كسى كه خداى عزيز جبار دوستش دارد و به محبت او امر مى كند. از طرف خدا ندا آمد: «على را دوست بدار كه من دوست دارم او را و هر كس كه او را دوست بدارد». در اينجا جبرئيل گفت:

قسم به آن كه تو را به حق مبعوث فرموده، اگر اهل زمين على را دوست داشتند آن گونه كه اهل آسمان دوست دارند، خداوند آتش جهنم را خلق نمى كرد.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در مسيرى كه حجاب ها را طى مى كرد متوجه شد ملائكه حُجُب سوره نور را قرائت مى كنند. همچنين مشاهده كرد بر هر حجاب و پرده اى نوشته شده است: «لا اله الا اللّه، محمد رسول اللّه، على بن ابى طالب اميرالمؤمنين».

يا محمد، اين دختر توست و اينان جانشينان از فرزندان او از نسل وصيت على هستند. اين كه در بين آنان مثل ستاره درخشان است قائم مهدى است كه امتِ تو را به ايمان هدايت مى نمايد و از گمراهى و طغيان بيرون مى آورد. زمين را با او از عدل و داد پر مى نمايم، همان گونه كه از ظلم و جور پر شده باشد.

حضرت پرسيد: نام او چيست؟ خداوند وحى فرستاد:

او همنام تو و وفا كننده به عهد توست، و اينان امامان هستند. هر كس به اينان اقتدا كند نجات مى يابد و سلامت مى ماند، و عذابم دائمى خواهد بود بر كسى كه حق آنان را انكار نمايد.

آنان اولياى من و جانشينانم و ساكنان بهشتم و برگزيدگان من از خلقم هستند. خوشا به حال كسى كه آنان را دوست بدارد و ايشان را تصديق نمايد، و واى بر كسى كه حق آنان را انكار كند و آنان را تكذيب نمايد.

به على بن ابى طالب از طرف من سلام برسان و به او اطلاع ده كه او حجت من بر خلق بعد از توست. به وسيله او بندگانم را از باران سيراب مى كنم، و به وسيله او بدى ها را از آنان دور مى نمايم، و به وسيله او در روزى كه مرا ملاقات مى كنند بر آنان اتمام حجت مى كنم. بايد او را اطاعت كنند و امرش را بپذيرند و نهى وى را قبول كنند.

سپس خداوند ميثاق ملائكه بر ولايت اهل بيت (علیهم السّلام) را ياد كرد و فرمود:

تو فرستاده من به سوى همه خلقم هستى و على ولىِّ من واميرالمؤمنين است. بر اين مطلب با ملائكه و انبياء و همه خلقم ميثاق بسته ام.

آنگاه در وصف مؤمن فرمود: «مؤمن كسى است كه بر سر ولايت تو و ولايت وصى تو و اوصياء از نسل تو از او پيمان گرفته ام».

قسم به عزت و جلالم، اگر تو نبودى آدم را خلق نمى كردم، و اگر على نبود بهشت را خلق نمى كردم؛ زيرا به وسيله شما بندگان را در معاد با ثواب و عقاب جزا مى دهم، و به وسيله على و امامان از فرزندانش از دشمنانم در دنيا انتقام مى گيرم.

شما دو نفر را درباره بهشت و جهنم حاكم قرار خواهم داد. هيچ كس از دشمنان شما وارد بهشت نمى شود، و هيچ كس از اولياى شما وارد جهنم نمى گردد.

سپس خداوند فرمود: «قسم به عزت و جلالم و جود و عظمتم و قدرتم بر خلقم، ايمان به من و رسالت تو را قبول نمى كنم مگر با ولايت براى او».

در اينجا خداوند فرمود: «يا محمد، دوست دارى على را در ملكوت آسمان ببينى»؟ عرض كرد: چگونه ممكن است در حالى كه او را در زمين گذاشته آمده ام! فرمود: «يا محمد، نگاه كن». حضرت نگاه كرد و اميرالمؤمنين (علیه السّلام) را با ملائكه مقربين بعد از آسمان هفتم ديد.

ص: 66

خدايى جز اللّه نيست. محمد رسول خداست. على حبيب خداست. حسن و حسين برگزيدگان خدا هستند. فاطمه كنيز خداست. لعنت خدا بر بغض دارندگان نسبت به آنان.

آنگاه خدا فرمود: «توصيف پروردگارت را آن گونه كه نازل شده بخوان كه آن نسبت و توصيف من است» و مقصود خدا سوره «توحيد» بود و حضرت اين سوره را خواند.

به خاطر عُلُوّ شأن الهى كه مى بينى بگو: «سُبحانَ رَبِّىَ الاَعلى وَ بِحَمدِهِ»: «منزه است خداى بلند مرتبه، و من در حال حمد او هستم».

حضرت سه بار اين ذكر را فرمود. سپس خدا دستور داد سر از سجده بردارد و بنشيند. حضرت نشست و از عظمت خدا كه در آن لحظه بر حضرت تجلى كرده بود دوباره به سجده افتاد و سه بار ذكرِ «سُبحانَ رَبِّىَ الاَعلى وَ بِحَمدِهِ» را گفت. سپس سر از سجده برداشت و نشست.

حضرت سر از سجده برداشت و تا خواست برخيزد خطاب شد: «بنشين و نعمتى را كه به تو داده ام ياد كن و نام مرا ببر»، كه اين به معناى دستور تشهد بود.

در اينجا به حضرت الهام شد كه بگويد: «بِسمِ اللّه ِ وَ بِاللّه ِ وَ لا اِلهَ اِلاَّ اللّه ُ وَ الاَسماءُ الحُسنى كُلُّها ِللّه ِ»: «به نام خدا و با خدا، و نيست خدايى جز اللّه و همه نام هاى زيبا براى خداست». حضرت اين ذكر را گفت. آنگاه خداوند دستور داد كه بگويد:

«اَشهَدُ اَن لا اِلهَ اِلاَّ اللّه ُ وَ اَنَّ مُحَمَّدا رَسولُ اللّه ِ وَ اَنَّ السّاعَةَ آتِيَةٌ لا رَيبَ فيها وَ اَنَّ اللّه َ يَبعَثُ مَن فِى القُبورِ»: «شهادت مى دهم كه خدايى جز اللّه نيست و محمد پيامبر خداست، و روز قيامت آمدنى است و شكى در آن نيست، و خداوند كسانى را كه در قبرها هستند زنده مى كند».

حضرت اين ذكر هم را گفت. سپس خداوند وحى كرد: بر خود و اهل بيتت درود فرست و بگو:

«اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارحَم مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ كَما صَلَّيتَ وَ بارَكتَ وَ تَرَحَّمتَ وَ مَنَنتَ عَلى اِبراهيمَ وَ آلِ اِبراهيمَ اِنَّكَ حَميدٌ مَجيدٌ. اللّهُمَّ تَقَبَّل شَفاعَتَهُ فى اُمَّتِهِ وَ ارفَع دَرَجَتهُ»:

«خدايا، بر محمد و آل محمد درود فرست، و بر محمد و آل محمد رحمت فرست، همان گونه كه درود فرستادى و بركت دادى و رحمت نازل فرمودى و منت گذاشتى بر ابراهيم و آل ابراهيم. تو خداى سپاس شده و صاحب مجد و عظمت هستى. خدايا، شفاعت او را درباره امتش قبول فرما و مقام او را بالا ببر».

ص: 75

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اين ذكر را گفت و تشهد پايان يافت. در آخرين مرحله نماز خطاب آمد: «سلام بده و رو به پروردگار كن». پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سر به زير انداخت و خطاب به پروردگار گفت: «السَّلامُ عَلَيكَ». خداوند جبار هم پاسخ سلام حضرت را داد و فرمود:

سلام بر تو اى محمد. با نعمتم تو را بر اطاعتم قوى ساختم و با حراستم نسبت به تو، پيامبر و حبيب خود انتخابت كردم.

حضرت پس از سلامِ اول توجهى كرد و از كنار عرش صف هاى ملائكه و پيامبران را ديد. دستور آمد: يا محمد، اكنون بر آنان سلام كن. حضرت گفت:

«السَّلامُ عَلَيكُم وَ رَحمَةُ اللّه ِ وَ بَرَكاتُهُ»: «سلام و رحمت و بركات خدا بر شما باد». خداوند فرمود: «من سلام هستم، و تو و ذريه ات تحيت و رحمت و بركات هستيد».

فرمود: «اولِ آنها گرسنگى و مقدم داشتن نيازمندان بر خود و خانواده ات». پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض كرد: يا رب، قبول كردم و راضى شدم و تسليم شدم، و توفيق و صبر از سوى توست.

فرمود: «دومى تكذيب شدن و ترس شديد و جانفشانى در جنگِ با اهل كفر با مال و جانت، و صبر بر آنچه از اذيت آنان و اهل نفاق به تو مى رسد، و نيز درد در جنگ و مجروح شدن». پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض كرد: يا رب، قبول كردم و راضى شدم و تسليم شدم، و توفيق و صبر از سوى توست.

فرمود: «سومى قتل هايى است كه به اهل بيتت بعد از تو اصابت مى كند». پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض كرد: يا رب، قبول كردم و راضى شدم و توفيق و صبر از توست.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرضه داشت: «اِنّا للّه ِ وَ اِنّا اِلَيهِ راجِعونَ. يا رب، قبول كردم و تسليم مى شوم و توفيق صبر از سوى توست».

فرمود: دخترت از برادرت (على) دو پسر خواهد داشت، كه يكى با مكر و حيله كشته مى شود و مسموم مى گردد و بر او ضربت وارد مى كنند، و همه اينها را امت تو نسبت به او روا مى دارند.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض كرد: «يا رب، قبول كردم و تسليم مى شوم. انا للّه و انا اليه راجعون. توفيقِ صبر از سوى توست». فرمود:

اما پسر ديگرش، امت تو او را براى جهاد فرا مى خوانند و سپس او را با شكنجه مى كشند، و نيز پسرش را با همراهان از اهل بيتش مى كشند و بعد از آن حريم او را غارت مى كنند. مقدر من درباره اش شهادت او و همراهانش است. قتل او براى اهل شرق و غرب زمين حجت خواهد بود. اهل آسمان و زمين و نيز ملائكه اى كه موفق به يارى او نشدند، به خاطر مصيبت او گريه مى كنند.

وقتى حضرت بالا را نگاه كرد مردى زيبا و نورانى و خوشبو ديد. او را صدا زد و آن مرد جلو آمد، در حالى كه لباسى از نور بر تنش بود و بين دو چشم پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را بوسيد. حضرت عرض كرد:

يا رب، اين مرد براى چه كسى غضب مى كند و اين ملائكه را براى چه كسى آماده كرده اى؟! خدايا، درباره اهل بيتم به من وعده پيروزى داده اى و من اين را از درگاهت انتظار دارم.

اينان خانواده و اهل بيت منند و به من خبر دادى كه بعد از من چه بلايى مى بينند. اگر بخواهى در مقابل كسانى كه بر آنان ظلم كردند به من كمك مى كنى، و اين در حالى است كه من تسليم شدم و قبول كردم و راضى شدم، و توفيق و رضايت و كمك بر صبر نيز از توست.

آنگاه پروردگار فرمود: «و اما آن پسر خوار شده مقتول تو و نيز آن پسر مورد مكر و حيله قرار گرفته تو كه با شكنجه به قتل مى رسد، آن دو از كسانى هستند كه عرش خود را با آنان زينت مى دهم، و كرامات ديگرى هم دارند كه بر قلب بشرى خطور نمى كند به خاطر بلاهايى كه به آنان مى رسد».

سپس خداوند سخن از زيارت كربلا به ميان آورد و فرمود:

هر كس از خلق به زيارت قبر او رود نزد من كرامتى دارد، چرا كه زائرين او زائر تو هستند و زائرين تو زائر منند، و احترام زائرانم بر من لازم است. هر چه درخواست كند به او عطا مى كنم و به او جزايى مى دهم كه غبطه به حال او مى خورد هر كس كه بزرگداشت مرا نسبت به او ببيند و آنچه از كرامت براى او آماده كرده ام.

به قدرى سكوت حاكم بود كه گويى همهٔ خلايق مرده اند!! حضرت درباره آن لحظات مى فرمايد:

با قلبم مى ديدم همان گونه كه با چشم مى بينم، بلكه دورتر و دقيق تر از نگاهِ چشم مى ديدم. همان كه خدا مى فرمايد: «ما زاغَ البَصَرُ وَ ما طَغى. لَقَد رَآى مِن آياتِ رَبِّهِ الكُبرى»:(1) «چشم نه خطا كرد و نه از حد تجاوز كرد. از آيات بزرگ پروردگارش مشاهده كرد».

گويى از سوراخ سوزنى به محيط وسيعى وراى آن نگاه مى كردم و نورى را مى ديدم كه چشم ها طاقت نگاه به آن را ندارد.

همچنان سوار بر رفرف همه حجاب ها طى شد؛ و پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در آخرين مرحله هفت حجاب را طى كرد تا به «قابَ قوسَين» رسيد، كه آخرين درجه از محضر قرب پروردگار بود.

نشان داد و آن حضرت آماده كلام الهى شد. خداوند از وراى حجاب با او سخن گفت، با صدايى كه گويا صداى على بن ابى طالب (علیه السّلام) بود.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسيد: «خدايا، تو مرا مورد خطاب قرار داده اى يا على»؟! فرمود: «من پروردگار توام. من اللّه هستم و بر هر كارى قادرم. مى خواهى على را نشانت دهم»؟!!

آنگاه به دستور خداوند حجاب ها گشوده شد و آسمان ها باز گرديد. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به پايين نگاه كرد و على (علیه السّلام) را روى تختى ديد كه ايستاده مشغول نماز است، و فاطمه (عليها السلام) در سمت راستش و حسن و حسين (علیهما السّلام) در سمت چپ او نماز مى خوانند. در اين حال ملائكه را ديد كه فوج فوج بر ايشان نازل مى شوند و در نور آنان مى ايستند و به قرائت ايشان گوش مى كنند!! اينجا بود كه خداوند ندا كرد:

يا احمد، من توجه كردم بر ضمير تو و آنچه در سينه ات استقرار يافته، و اَحَدى را نزد تو محبوب تر از على نيافتم. اين بود كه با تو به لسان او سخن گفتم تا با آن صدا آرام بگيرى و آرامش داشته باشى.

براى اينان اسمائى از نام هاى خود مشتق كرده ام. اين على است و من عالى هستم، و اين فاطمه است و من فاطر (خالق) هستم، و اين حسن است و من محسن (احسان كننده) هستم، و اين حسين است و من صاحب حُسنى (نيكى) هستم. اينان انتخاب شدگان من از بندگانم و برگزيدگانم از اوليائم هستند.

ص: 83

هر كس با اينان به درگاه من توسل نمايد وسيله او را مى پذيرم و لغزش وى را مى بخشم و گرفتارى اش را بر طرف مى نمايم، به شرط آنكه فضيلت آنان را نزد من بشناسد و از دشمنان ايشان بيزارى بجويد، چرا كه من ولىِّ آنان در دنيا و آخرت هستم، و ولىِّ هر كسى هستم كه ولايت ايشان را داشته باشد و با دشمن ايشان دشمن باشد. هر كس ايشان را دوست داشته باشد صلوات و رحمتم بر او باد و هر كس بغض آنان را داشته باشد غضب و لعنتم بر او باد.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) همچنان كه در پيشگاه پروردگار بود و على (علیه السّلام) را در زمين مى ديد، اين خبر را به آن حضرت داد. اميرالمؤمنين (علیه السّلام) عرض كرد: «قبول كردم و اطاعت مى كنم». سپس خداوند به ملائكه دستور داد به على (علیه السّلام) سلام كنند. آنان سلام كردند و على (علیه السّلام) از زمين پاسخ آنان را داد؛ و ملائكه با اين خبر يكديگر را بشارت دادند.

در اينجا خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسيد: يا محمد، چه كسى از خلقم را بيش از همه دوست دارى؟ عرض كرد: «يا رب، على را»! فرمود: يا محمد، نگاه كن. حضرت نگاه كرد و ديد اميرالمؤمنين (علیه السّلام) كنارش در مقام قاب قوسين ايستاده است!

ادريس را به مكانى بلند بالا بردى، و به سليمان پادشاهى عظيم عنايت كردى و جن و انس و شياطين و بادها را براى او مسخر نمودى، و به او سلطنتى دادى كه براى احدى بعد از او سزاوار نيست.

به عيسى تورات و انجيل را آموختى و او را قدرت دادى كه به اذن تو كور مادرزاد و برص گرفته را شفا دهد و مردگان را زنده كند، و او و مادرش را از شر شيطان حفظ كردى.

دوشت برداشته ام. نام تو را بالا برده ام تا آن حد كه در جايى ياد نمى شوم مگر آنكه تو هم با من ياد مى شوى (كه منظور اذان است).

بر تو فرقان را نازل كردم كه در آن روشنگرىِ هر چيزى است. تو را بر همه اهل زمين فرستادم: سفيدشان و سياهشان، انسان ها و جنّيان؛ و هيچ پيامبرى قبل از تو را بر مجموع آنها نفرستادم.

همه زمين را از خشكى و دريا براى امتت پاك كننده و سجده گاه قرار دادم. تو را بر دشمنت يارى دادم با رعبى كه در دل آنها افكندم، كه از يك ماه فاصله از حمله تو مى هراسند.

كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَينَ اَحَدٍ مِن رُسُلِهِ»: «و همه مؤمنين ايمان آوردند به خدا و ملائكه اش و كتاب ها و پيامبرانش، و بين هيچكدام از آنها فرق نمى گذاريم».

خداوند در جواب فرمود: «اگر چنين عمل كنند بهشت و مغفرت براى آنان خواهد بود»، و سپس در ادامه آيه چنين فرمود: «وَ قالوا سَمِعنا وَ اَطَعنا»: «و گفتند: شنيديم و اطاعت مى كنيم».

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض كرد: «خدايا اگر با ما چنين رفتار مى كنى ما را ببخش»، و سپس ادامه آيه را چنين خواند: «غُفرانَكَ رَبَّنا وَ اِلَيكَ المَصيرُ»: «پروردگارا، اميد بخشش تو را داريم و بازگشت به سوى توست». خداوند در پاسخ فرمود: «نسبت به تو و امتت چنين خواهم كرد»؛ و آنگاه فرمود:

اكنون كه آيه سوره بقره را با همه سختى آن پذيرفتى، در حالى كه قبلاً آن را بر انبيا و امت ها عرضه كردم و آنان از قبولش ابا كردند؛ پس حق است بر من كه احكام مشكل را از تو بردارم.

اين بود كه در ادامه آيه فرمود: «لا يُكَلِّفُ اللّه ُ نَفسا اِلاّ وُسعَها لَها ما كَسَبَت وَ عَلَيها مَا اكْتَسَبَت»: «خداوند هيچ نفسى را جز به اندازه امكانش تكليف نمى كند. براى او خواهد بود آنچه از خير كسب مى كند و بر عليه او خواهد بود آنچه از شر كسب مى كند».

وقتى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اين خطاب را از خدا شنيد عرض كرد: «اكنون كه درباره من و امتم چنين تخفيف دادى بيشتر تخفيف بده»! خداوند فرمود: «درخواست كن». حضرت آيه را ادامه داد: «رَبَّنا لا تُؤاخِذنا اِن نَسينا اَو اَخطَأنا»: «پروردگارا،

ص: 90

اگر فراموش نموديم يا اشتباه كرديم ما را مؤاخذه مكن». خداوند فرمود: قبول كردم.

حضرت عرض كرد: «خدايا، اكنون كه به من عطا كرده اى آن را زيادتر فرما». خداوند فرمود: «درخواست كن». پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ادامه داد: «رَبَّنا وَ لا تَحمِل عَلَينا اِصرا كَما حَمَلتَهُ عَلَى الَّذينَ مِن قَبلِنا»: «خدايا، بار سنگين بر دوش ما مگذار همان گونه كه بر دوش آنان كه قبل از ما بودند گذاشتى». خداوند فرمود: «قبول كردم».

حضرت ادامه داد: «رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ وَ اعفُ عَنّا وَ اغفِر لَنا وَ ارْحَمنا اَنتَ مَولانا فَانصُرنا عَلَى القَومِ الكافِرينَ»: «پروردگارا، آنچه بدان طاقت نداريم بر دوش ما مگذار و ما را عفو كن و ما را بيامرز و بر ما رحم كن. تو مولاى ما هستى. ما را در مقابل قوم كافرين يارى فرما». پروردگار در پاسخ همه اين خواسته ها فرمود: «قبول كردم».

مرتبط بود، كه جلوه ها و فرازهاى مختلفِ اعتقادى و فكرى تا اخلاقى و عملى را شامل مى شد.

خداوند در قسمتى از گفتگوها درجات و حسنات را تفسير كرد كه منظور از آنها وضو، نماز، سلام، اطعام، راز و نيازِ شبانه، جهاد همراه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و امامان از فرزندانش، ولايت حضرت و اهل بيتش تا هنگام مرگ بود. آنگاه خداوند افضل اعمال را توكل و رضايت از رزق الهى اعلام كرد و محبت نسبت به يكديگر را دستور داد.

بعد از آن خداوند پرهيز از دنيا و يادِ هميشگى خود، و خالى نگه داشتن شكم را به پيامبرش سفارش كرد. فرمان ديگر خدا به پيامبرش درباره همت عالى و هوشيارى در مقابل حيله دنيا بود. دستور ديگر خدا آن بود كه «خواب خود را تبديل به نماز كن و غذاى خود را تبديل به گرسنگى نما»!

سپس خداوند حفظ چهار عضو را مطرح كرد كه جزاى آن بهشت است: زبان و قلب و چشم و شكم. آنگاه ميراث گرسنگى را حكمت، حفظ قلب، تقرب به سوى خدا، حزن دائم، كم هزينه بودن بين مردم، و سخن حق اعلام فرمود؛ و اينكه صاحب اين صفات برايش مهم نيست كه در راحتى زندگى كند يا سختى!

بعد از آن بى توجهى در نماز و غصه روزى خوردن و خنده بيجا مطرح شد، و خدا بندگان خاصش را با اين صفت ياد كرد كه زبان خود را از سخنان زايد و شكم خود را از غذاى زايد محروم كرده اند.

ص: 92

سپس خداوند محبت به فقرا و نزديك شدن به آنان را محبت به خود اعلام كرد؛ و هواى نَفْس را پناهگاه شر و رفيق هر زشتى و قرين شيطان معرفى فرمود.

آخرين فرازهاى سخن خدا و رسول درباره بندگان صالح به خالى بودن از محبت دنيا رسيد. در پايان اين قسمت از گفتگو، خداوند خطاب به پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «سلام و رحمت من بر تو باد».

از صُلب او يازده هدايت شده به دنيا مى آورم كه همه از نسل تو باشند، و آن نسل از باكره بتول خواهد بود.

آخرين نفرِ آنان كسى است كه عيسى بن مريم پشت سر او نماز مى خواند. او زمين را پر از عدل و داد مى كند همان گونه كه از ظلم و جور پر شده باشد. به وسيله او مردم را از هلاكت نجات مى دهم و از ضلالت هدايت مى نمايم و كور را بينا مى كنم و مريض را شفا مى دهم.

آنگاه خداوند علائم ظهور را بيان فرمود. سپس پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) درباره فتنه هاى بعد از رحلت خود پرسيد و خداوند بلاى بنى اميه و فتنه بنى عباس را خبر داد، و وقايعى را بيان كرد كه تا روز قيامت اتفاق خواهد افتاد.

بعد از آن سخن از خلقت نورانى چهارده معصوم (علیهم السّلام)به ميان آمد، و خداوند فرمود:

يا محمد، من تو و على و فاطمه و حسن و حسين و امامان از فرزندان حسين را از نور خود خلق كردم، و ولايت شما را بر اهل آسمان ها و زمين عرضه نمودم. هر كس آن را قبول كرد از مؤمنين است، و هر كس آن را انكار كرد از كافران است.

يا محمد، اگر بنده اى از بندگانم مرا عبادت كند تا بى طاقت شود و مانند مَشك پوسيده گردد و سپس در حالى كه منكر ولايت شماست نزد من آيد، او را در بهشت خود ساكن نخواهم كرد و زير سايه عرشم جاى نخواهم داد، و او را نمى آمرزم تا به ولايت شما اقرار كند.

ص: 97

اوست كه لات و عُزّى را با بدن تازه از قبر بيرون مى آورد و آن دو را آتش مى زند. امتحان مردم در آن روز از فتنه گوساله و سامرى سخت تر خواهد بود.

به وسيلهٔ او شعار كافران را ساقط و شعار خود را بالا قرار مى دهم. به وسيله او بندگانم و شهرهايم را با عِلم خود زنده مى نمايم. براى او گنج ها و ذخاير را ظاهر مى سازم، و او را با اراده ام بر اسرار و پنهان ها مطلع مى نمايم، و او را با ملائكه ام كمك مى نمايم، تا وى را براى اجراى امر خود و اعلان دينم تأييد نمايند. او حقا ولىِّ من و به راستى هدايت شده است.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اين فرمان الهى را در خاطر نگه داشت تا بيست سال بعد كه در غدير خم اين دستورِ معراج را به مردم ابلاغ فرمود.

پس از اين نداى آخر، پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از همان مسيرى كه تا قاب قوسين آمده بود راه بازگشت پيش گرفت. بار ديگر حضرت در درياهاى نور رها شد و امواج او را پيش مى برد، و از نورى به ظلمتى و از ظلمتى به نورى وارد مى كرد. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از همه حجاب هايى كه هنگام آمدن عبور كرده بود در بازگشت نيز عبور كرد؛ و در هر مرحله حجاب ها برايش كنار زده شد تا به عرش رسيد.

گرفت. در اين مسير هم درياهاى نور را طى كرد، و از نورى به ظلمتى و از ظلمتى به نورى منتقل شد تا همه حجاب ها را طى كرد؛ و به آخرين حجابى رسيد كه از آنجا تنها به سمت حُجُب حركت كرده بود.

از آنجا پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) با قاليچه «رَفرَف» به طرف پايين حركت كرد تا به سدرة المنتهى رسيد. در آنجا جبرئيل در انتظار پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بود و با ديدن حضرت خوشامد گفت و عرضه داشت: «آيا از پروردگارت راضى شدى در آنچه نصيبت كرد»؟ فرمود:

منزه است خداى من كه ابراهيم را خليل خود قرار داد، و با موسى سخن گفت، و به سليمان ملك عظيم عنايت كرد، و درباره على امر عظيمى به من عنايت فرمود.

سپس زير سايه درخت سدره رفتند و جبرئيل عرضه داشت: «حبيب من! خوب رفتى و خوب بازگشتى. چه گفتى و به تو چه گفته شد»؟ پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) هم مقدارى از مسير و گفته ها را بازگو كرد.

براى تو و نسلت رحمت من بر غضبم سبقت گرفته است. تو مقرب درگاهم از بين خلقم هستى، و امين و حبيب و فرستاده منى. قسم به عزت و جلالم، اگر همه مخلوقاتم نزد من آيند در حالى كه به اندازه چشم بر هم زدنى درباره تو شك داشته باشند يا برگزيده از ذريّه ات را مبغوض بدارند، آنان را وارد آتش جهنم مى نمايم.

على اميرالمؤمنين و آقاى مسلمانان و رهبر سفيد پيشانيانِ نشانه دار به سوى بهشت است. اوست پدر دو نوه دخترى تو، و دو آقاى جوانان اهل بهشتم، كه به ظلم كشته مى شوند.

پس از اين خطاب، پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) همراه جبرئيل از جنة المأوى بيرون آمدند و به كنار سدره بازگشتند.

آسمان ها را آغاز كرد. در اين فاصله چند مرحله نور و ظلمت را طى كرد تا در آسمان هفتم از رفرف پياده شد. در آسمان هفتم بار ديگر حضرت ابراهيم (علیه السّلام) را ملاقات كرد و از آنجا وارد آسمان ششم شد.

در آسمان ششم بار ديگر حضرت موسى (علیه السّلام) را ملاقات كرد. آن حضرت از پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) درباره تعداد نمازهاى واجب شده بر امت اسلام پرسيد و پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خبر از پنجاه نماز داد. حضرت موسى (علیه السّلام) عرض كرد:

يا محمد، امت تو آخرين و ضعيف ترين امت هاست؛ و پروردگارت سخن تو را باز نمى گردانَد. امت تو نمى توانند اين تعداد نماز را بپا دارند و طاقت آن را ندارند. پس به سوى پروردگارت بازگرد و براى آنان تخفيف درخواست كن.

اين بود كه بار ديگر حضرت به سمت عالم بالا بازگشت تا به سدرة المنتهى رسيد. در آنجا به سجده افتاد و درخواست تخفيف عدد نمازها را نمود. خداوند ده نماز كم كرد و حضرت به آسمان ششم بازگشت.

حضرت موسى (علیه السّلام) از پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خواست بار ديگر براى تخفيف باز گردد، و اين بازگشت تا چهار بار تكرار شد و هر بار ده ركعت كم شد تا بار پنجم كه خداوند فرمود:

سخن نزد من تغيير نمى يابد، طبق آنچه در اُمُّ الكتاب بر تو واجب كرده ام. هر حسنه اى ده برابر است، و نمازها هم پنجاه نماز در اُمُّ الكتاب است و براى تو پنج نماز واجب است.

اين بود كه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) همان پنج نماز را به عنوان نمازهاى واجب در شب معراج آورد، كه هر كدام دو ركعت و روى هم ده ركعت مى شد، تا ده سال بعد كه هفت ركعت به آنها اضافه شد.

در آسمان چهارم پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بار ديگر وارد بيت المعمور شد، و خداوند پيامبران و ملائكه را جمع كرد. آنگاه جبرئيل اذان و اقامه گفت، و پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) جلو ايستاد و نماز را با آنان به جماعت خواند.

پس از نماز به دستور خداوند حضرت رو به پيامبران كرد و از آنان پرسيد: «به چه چيزى مبعوث شده ايد»؟ در پاسخ گفتند: «بر شهادت به اينكه خدايى جز اللّه نيست و به اقرار بر نبوت تو و ولايت على بن ابى طالب». پس از اين

گفتگوها پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از بيت المعمور به آسمان چهارم بازگشت.

به نزديكى هاى زمين كه رسيدند پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرق كرد و قطره اى از عرق حضرت بر زمين چكيد. به امر خدا از آن عرق گل سرخ روييد، كه عطر محمدى دارد.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) همراه جبرئيل از آسمان مستقيما به سمت مكه پايين آمدند و به زمين رسيدند. آنان قبل از طلوع فجر و اذان صبح در شمال مكه در منطقه ابطح فرود آمدند.

هنگام خداحافظى، پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از همسفر خود جبرئيل پرسيد: آيا خواسته اى از من دارى؟ عرض كرد: حاجت من اين است كه از طرف خدا و از طرف من به خديجه سلام برسانى.

آنگاه حضرت ابوطالب (علیه السّلام) همراه بنى هاشم بيرون آمدند در حالى كه آن حضرت مى گفت: «چه اتفاق عظيمى خواهد افتاد اگر محمد را تا طلوع فجر نبينم»! و سپس در همه جاى مكه براى پيدا كردن آن حضرت متفرق شدند.

در حالى كه بنى هاشم در جستجوى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بودند، آن حضرت از سفر آسمانى بازگشت و در مكه فرود آمد. عباس عموى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) كه همراه بقيه بيرون آمده بود وقتى به كوه ذى طُوى رسيد فرياد زد: «يا محمد»! پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) جواب داد: لبيك. عباس گفت: «پسر برادرم. از اول امشب اقوام خود را به سختى انداخته اى! پس كجا بودى»؟ فرمود: «به بيت المقدس رفته بودم». عباس با تعجب گفت: امشب؟! فرمود: آرى. گفت: جز خير كه اتفاقى نيفتاده؟ فرمود: نه! آنچه اتفاق افتاده خير بوده است.

حضرت ابوطالب (علیه السّلام) با ديدن پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گفت: «پسر برادرم، همراه من بيا». سپس حضرت را همراه خود تا مسجد الحرام برد و با بنى هاشم وارد مسجد شدند. آن حضرت شمشير خود را كنار حجر الاسود از غلاف كشيد و به بنى هاشم گفت: «اى بنى هاشم، سلاح هايى را كه همراه خود پنهان كرده ايد بيرون آوريد». همه خنجرهاى مخفى خود را بيرون آوردند!

آنگاه حضرت ابوطالب (علیه السّلام) خطاب به قريشيان فرمود: «به خدا قسم، اگر محمد را نمى يافتم چشمى از شما باقى نمى ماند كه پلك بزند»!! كنايه از اينكه احدى از شما را زنده نمى گذاشتم. گفتند: «درباره ما تصميم عظيمى گرفته بودى»!! آنگاه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از مسجد الحرام به خانه بازگشت.

ص: 111

مى كردند و از باز گفتن آن ممانعت مى نمودند؛ و از سوى ديگر خود حضرت نگران پذيرش مردم بود، چرا كه تازه مسلمان و به جاهليت قريب العهد بودند، و بيش از سه سال از بعثت حضرت نگذشته بود و ممكن بود اتهاماتى نيز به حضرت وارد كنند.

با اين همه، به دستور خداوند تصميم قاطع حضرت آن بود كه به مردم خبر دهد و عجايبى از معراج را بازگو كند. برنامه حضرت اين بود كه براى باور مردم نسبت به اين واقعه عجيب، اولاً در جمع مردم و با اعلان عمومى آن را بگويد و شواهدى ارائه كند، و ثانيا از مطالب ساده ترِ ماجرا آغاز كند و مرحله به مرحله مسائل عجيب ترِ آن را براى آنان بازگو نمايد، و ابتدا رفتن تا بيت المقدس را و سپس رفتن تا آسمان ها را بگويد!

داشتم! سؤال كرد: به كجا؟ فرمود: به بيت المقدس! گفت: بيت المقدس؟! فرمود: آرى! گفت: شب تا بيت المقدس رفته اى و صبح نزد ما هستى؟!! فرمود: آرى!

ابوجهل گفت: «آيا حاضرى قومت را فرا بخوانم تا آنچه به من خبر دادى به آنان نيز خبر دهى»؟! فرمود: «آرى»! ابوجهل منظورش اين بود كه با شنيدن سخنان پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مردم از آن حضرت رويگردان شوند، در حالى منظور حضرت آن بود كه همه مردم جمع شوند تا اين خبر مهم در اسلام را به صورت عمومى ابلاغ كرده باشد.

با پاسخ مثبت پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، ابوجهل حاضرين در مسجد الحرام را فراخواند، و همه اطراف پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) جمع شدند. ابوجهل گفت: «اكنون آنچه به من خبر دادى براى اينان بگو»!

به دنبال اين برخورد، خبرِ آن حضرت به سرعت در شهر مكه پخش شد و مردم براى به دست آوردن اخبار كامل تر از همه جاى شهر به مسجد الحرام آمدند، كه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) هم منتظر همين بود! با اجتماع مردم حضرت رو به آنان كرد و فرمود:

خداوند تبارك و تعالى امشب مرا از مسجد الحرام تا مسجد الاقصى برد، و محراب ها و آثار انبيا را در آنجا نشانم داد. من سوار براق شدم كه چهارپايى است از اسب كوچكتر و هر گام آن به اندازه اى است كه چشم كار كند.

از آنجا من به آسمان رفتم و با انبيا و ملائكه نماز جماعت خواندم، و بهشت و جهنم و آنچه در آنهاست ديدم و بر همه ملكوت اطلاع يافتم.

بدانند چگونه ممكن است چنين ادعايى حقيقت داشته باشد؟ اما عمومى شدن مسئله باعث شد تمسخرهاى ابوجهل رنگ ببازد و ابوسفيان مجبور شود از حضرت دليل طلب كند، كه پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) هم منتظر همين بود. ابوجهل گفت:

از آنچه محمد مى گويد تعجب نمى كنيد؟ او گمان مى كند ديشب به بيت المقدس رفته و صبح نزد ما بازگشته، در حالى كه هر يك از ما براى طى اين مسير بايد با مركبش يك ماه برود و يك ماه برگردد. اين مسيرِ دو ماه است كه در يك شب طى شده است!!

حضرت سومين علامت را چنين فرمود: از كنار كاروان فلان قبيله عبور كردم و ديدم شترى گم كرده اند و دنبال آن هستند. چهارمين علامت را پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) چنين بيان كرد:

از كنار كاروان فلان قبيله عبور كردم در حالى كه فلانى و فلانى سواره بودند. شتر بنى مُرّه با ديدن من فرار كرد و فلانى را بر زمين زد. اين مطلب را از آن دو بپرسيد.

حضرت نشانه پنجم را چنين فرمود: در منطقه «تنعيم» از كنار كاروان اهل مكه عبور كردم كه فلان تعداد بودند و پيشاپيش كاروان شتر سياه و سفيدى در حركت بود كه دو روانداز دوخته شده روى آن بود.

وقتى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اين علائم را براى صدق كلام خود نشانه داد، گفتند: منتظر مى مانيم تا كاروان ها بيايند و درباره سخنانت از آنها خبر بگيريم. حضرت فرمود:

دليل بر صدق اين مطالب آن است كه كاروانى هنگام طلوع آفتاب بر شما پديدار مى شود كه شتر سرخ مويى پيشاپيش آن است، و بر آن پارچه پشمى مشكى و دو خورجين سياه قرار دارد.

آيا مى توانى مسجد الاقصى و بيت المقدس را براى ما توصيف كنى؟ فرمود: آرى!

ابوجهل خطاب به مردم حاضر در مسجد گفت: «فرصت به دستتان افتاده است! از او بپرسيد ستون ها و قنديل هاى مسجد الاقصى چند تاست»؟ گفتند: «يا محمد، اينجا كسانى هستند كه به بيت المقدس رفته اند. اكنون ستون ها و قنديل ها و محراب هاى مسجد الاقصى را توصيف كن».

در اين ميان يكى از كسانى كه به بيت المقدس سفر كرده بود گفت: «من از همه به بيت المقدس آگاهترم و كيفيت بناى آن و شكل و فاصله آن را تا كوه مى دانم. اگر نادرست بگويد به شما خبر مى دهم». آنگاه از حضرت خواست تا بيت المقدس را توصيف كند.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) جزئيات كاملى از بيت المقدس و مسجد الاقصى براى مردم بيان فرمود، و آن كسى كه به بيت المقدس سفر كرده بود رو به جمعيت كرد و گفت: «محمد در آنچه مى گويد صادق است»! كسان ديگرى هم كه قبلاً بيت المقدس را ديده بودند گفتند: « محمد در توصيفى كه كرد دقيق بود»!

معراج فهميدند. بعد از چند روز با آمدن كاروان ابوسفيان و هُشام، از آنان نيز پيشگويى هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را پرسيدند و همه را درست يافتند.

وقتى حقانيت پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بر آنان ثابت شد، حضرت پرسيد: چه كرديد؟ در پاسخ گفتند:

صحت همه آنچه تو گفتى را ديديم، ولى كسى جز تو سحر نمى داند و تو شيطانى عالِم هستى!! ما حتى اگر با چشم خود ببينيم كه ملائكه اى از آسمان بر تو نازل مى شوند تو را تصديق نمى كنيم و سخن تو را نمى پذيريم و قائل نمى شويم كه رسول و نبى هستى و هرگز به آنچه مى گويى ايمان نمى آوريم!!

حسين (علیهما السّلام) در مدينه به دنيا آمدند. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) هفت ركعت به نمازها به عنوان شكرانه اضافه كرد، و به خاطر تنگى وقت نماز صبح چيزى به آن اضافه نكرد. خداوند هم آن هفت ركعت را از حضرت پذيرفت، و جمعا نمازهاى واجب روزانه هفده ركعت شد: «دو ركعت صبح، چهار ركعت ظهر، چهار ركعت عصر، سه ركعت مغرب، چهار ركعت عشا».

بعد از آن در كنار نمازهاى واجب، نافله هاى آنها سى و چهار ركعت اعلام گرديد؛ و جمع نمازهاى واجب و مستحب روزانه پنجاه و يك ركعت شد. نمازهاى نافله عبارتند از: «نافله صبح دو ركعت، نافله ظهر هشت ركعت، نافله عصر هشت ركعت، نافله مغرب چهار ركعت، نافله عشا دو ركعت، نافله شب يازده ركعت».

آنگاه كه به زمين فرود آمدم اخبار معراج را به اطلاع على رساندم، ولى ديدم خود او هم آن اخبار را عينا به من اطلاع مى دهد. دانستم كه من قدم در هيچ جايى نگذاشته ام مگر آنكه پرده براى على برداشته شده و آنجا را مشاهده كرده همان گونه كه من ديده ام.

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) صبح روزى كه از معراج بازگشت كسى را سراغ على (علیه السّلام) فرستاد. وقتى آن حضرت آمد ابتدا سلام و پيغام هاى خدا را به او رساند. سپس سلام ملائكه آسمان را رساند كه اين وعده را از پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) گرفته بودند.

آنگاه فرمود: يا على، برادرت موسى و برادرت عيسى و پدرت آدم را ملاقات كردم و همه آنان سفارش تو را كردند». اشك اميرالمؤمنين (علیه السّلام) جارى شد و فرمود: «سپاس خدايى را كه مرا به فراموشى نسپرده است».

پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «يا على، نگاهم را به سوى عرش پروردگار دوختم و مِثل تو را در آسمان بالا ديدم، و در آن حال خداوند درباره تو مطالبى را به من سپرد». سپس فرمود:

همه اهالى عالم بالا براى تو دعا مى كنند؛ و برگزيدگان منتخب خداوند از خداى عز و جل درخواست مى كنند كه تو را ببينند و تو روز قيامت آنان را شفاعت كنى، در آن روزى كه همه امت ها بر پرتگاه جهنم نگه داشته مى شوند.

ص: 122

بعد از پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، امامان معصوم (علیهم السّلام)- با علم غيبى كه داشتند - جزئياتى از ماجراى معراج را براى مردم بازگو مى كردند؛ و علما در حفظ اين ميراث اعتقادى سعى داشتند تا امروز كه اين مجموعهٔ پر بار به دست نسل هاى مسلمان رسيده، و جايگاه خود را در اعتقادات آنان باز كرده است.

ص: 124