شماره تماس نویسنده: 9124524736 - 0098 - ايران ، قم

Phone no. : 0098 - 9124524736 - IRAN , QOM

ص: 2

بسم اللّه الرّحمن الرّحيم

ص: 3

ص: 6

يكى از گرايش هاى تحقيقى در مورد غدير و از انواع راهكارها و تحقيقاتى كه محققان از طريق آنها در آستان غدير خدمت نموده اند ادبيات است.

ادبيات، تأليفاتى هستند كه به گردآورى اشعار نغز درباره غدير از شعراى مختلف پرداخته اند. در نثر فارسى و عربى هم - بخصوص در سال هاى اخير - شاهد آثار زيبايى هستيم كه به حق عظمت غدير را همچون زلالى از خمخانه غدير و كوثر ولايت در قلب خوانندگان جاى مى دهد.

شعر گذشته از زيبايى، با تراز موزونى كه در قرائت دارد در همه ملت ها براى بقاء و حفظ فرهنگ آنان مورد استفاده قرار مى گيرد. در راه فرهنگ سازى غدير نيز شعر از مؤثرترين ابزارهاى به كار گرفته شده در طول تاريخ و به شكل هاى مختلف به حساب مى آيد.

در اينجا به پنج مرحله از كارآمدى ادبيات در تبليغ غدير اشاره مى كنيم:

اقدام پيامبر صلى الله عليه و آله در آن موقعيت حساس، و در ادامه استقبال و امر معصومين عليهم السلام به سرودن و انشاء شعر دينى، به همه فهماند كه اعراض پيامبر صلى الله عليه و آله و دين از شعر و شاعرى در غير محدوده دين و اهل بيت عليهم السلام است.

وقتى اميرالمؤمنين عليه السلام نامه معاويه را خواند فرمود: آيا پسر هند جگرخوار با فضايل بر من فخر مى فروشد ؟ ! اى غلام، آنچه مى گويم برايش بنويس. و حضرت اشعارى سرود كه يك بيت آن درباره غدير خم بود:

وَ اَوجَبَ لى وِلايَتَهُ عَلَيكُم *** رَسولُ اللّه ِ يَومَ غَديرِ خُمٍّ

يعنى: پيامبر صلى الله عليه و آله در روز غدير ولايت خود بر شما را، براى من نيز واجب كرد.

وقتى معاويه پاسخ اميرالمؤمنين عليه السلام را خواند گفت: اى غلام، اين نامه را پاره كن، كه مبادا اهل شام آن را بخوانند و به على بن ابى طالب تمايل پيدا كنند !

ادامه اين مسير در زمان ائمه عليهم السلام است، كه با تأييد ايشان و در محضرشان توسط شعراى چيره دست، شعرهاى نابى درباره غدير به دنياى فرهنگ اسلام عرضه شده است. اين روند در طول تاريخ ادامه يافته و در پانزده قرن غدير شعرهاى زيبا به زبان هاى مختلف درباره غدير سروده شده و در مجموعه هاى نفيس گردآورى شده است.(1) در اين باره دو ماجراى ادبى غدير را مى آوريم:

به اين شكل راه تبليغِ غدير از طريق شعر براى شاعران دوستدار اهل بيت عليهم السلام باز شد، به گونه اى كه شعرا از اصحاب ائمه عليهم السلام درباره غدير شعر سرودند و در محضر ايشان و دوستانشان خواندند.

در اين باره مى توان از قيس بن سعد بن عباده از اصحاب اميرالمؤمنين و امام حسن عليهماالسلام نام برد. همچنين كميت بن زيد اسدى از اصحاب امام باقر عليه السلام و سيد اسماعيل حميرى و عبدى كوفى از اصحاب امام صادق عليه السلام و نيز ابوتمام طائى از زمان امامين عسكريين عليهماالسلام نام برد؛ كه علامه امينى در كتاب «الغدير» شعر آنان و ساير شعراى چهارده قرن اسلام را آورده است.

ص: 15

بعد از ايشان نيز شعراى غدير دوست تا امروز به زبان هاى عربى و فارسى و اردو و تركى و انگليسى براى غدير شعر سروده اند، و اثر عجيبى در تبليغ و بقاى غدير داشته است. كتاب «شعراء الغدير» و كتاب «غدير در شعر فارسى از كسائى مِروَزى تا شهريار تبريزى» ، به جمع آورى اين شعرها پرداخته اند.

و لذا يكى از موضوعاتى كه در تأليف يا ساير فعاليت هاى فرهنگى غدير بسيار اهميت داشته شعر غدير بوده است.

در مورد غدير شعرهاى بسيارى توسط شاعران عرب و فارس يا اردو زبان از شيعه و يا مذاهب ديگر سروده شده است. اين اشعار - كه در اصطلاح «غديريه» ناميده مى شوند - بسيار مورد توجه بوده و كتاب هاى مستقلى براى جمع آورى اين اشعار در هر زبانى تأليف شده است.

به خصوص در سال هاى اخير، يكى از گرايش هاى تحقيقى در مورد غدير و از انواع راهكارها و تحقيقاتى كه محققان از طريق آنها در آستان غدير خدمت نموده اند ادبيات است.

ادبيات، تأليفاتى هستند كه به گرد آورى اشعار نغز درباره غدير از شعراى مختلف پرداخته اند. در نثر فارسى و عربى هم - بخصوص در سال هاى اخير - شاهد آثار زيبايى هستيم كه به حق عظمت غدير را همچون زلالى از خمخانه غدير و كوثر ولايت در قلب خوانندگان جاى مى دهد.

از اوائل قرن يازدهم هجرى تا امروز با ايجاد ميدان باز علمى، محققين و انديشمندان اسلام تأليفات بسيار مهمى درباره غدير تأليف كرده و به خوبى از زحمات هزار ساله نتيجه گيرى نموده اند. در اين دوران تمام جوانب غدير مورد جمع و بررسى و تحقيق قرار گرفت.

ارتباط غدير با قرآن، بحث هاى مفصل در اسناد غدير، بررسى هاى عميق در متن حديث غدير، جمع آورى و تدوين اشعار مربوط به غدير و جوانب ديگر آن مورد توجه خاص واقع شد و در هر مورد كتاب هايى تدوين گرديد.

كرده اند، و در زيباترين سروده ها - از اشاره و رمز گرفته تا تصريح - ذكرى از آيات غدير به ميان آورده اند. آنچه پيش روى شماست گزيده اى از ابيات شعرى مربوط به غدير است كه در آنها به آيات قرآنى غدير اشاره شده است.

آيات معروفى كه همه به نزول آنها درباره غدير اعتراف دارند سه آيه است، كه در اكثر اشعار ديده مى شود و در بعضى به دو آيه اشاره شده است:

«يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللّه ُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ» .(1)

«الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» .(2)

«سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ» .(3)

اشعار قرآنى غدير از شيعه و غير شيعه است، و شكى نيست كه اشعار مربوط به غير شيعه اقرارى از سوى آنان تلقى مى شود. اين اشعار در چهار زبانِ فارسى، عربى، اردو و تركى است و مى توان به هفت موضوع تقسيم كرد:

1. شعرهايى با اشاره كلى به آيات غدير.

2. شعرهايى با اشاره به آيه تبليغ.

3. شعرهايى با اشاره به آيه اكمال.

4. شعرهايى با اشاره به آيه سأل سائل.

5 . شعرهايى با اشاره به دو آيه تبليغ و اكمال.

6 . شعرهايى با اشاره به دو آيه اكمال و سأل سائل.

7. شعرهايى با اشاره به سه آيه تبليغ و اكمال و سأل سائل.

ص: 19

براى آنكه مردم باور كنند در دين ما چنين اشعارى از منزلت خاصى برخوردار است، حضرت در پايان شعر حسان تصريح كردند كه در اين اشعار روح القدس مؤيد تو بوده و در واقع خداوند پشتيبان توست.(1)

و محتوايى غنى و متأثر از آيات قرآن و معارف اهل بيت عليهم السلام و سرشار از اشارات قرآنى و حديثى به مناقب صاحب ولايت.

شعر شيعى هم بُعد مديحه دارد هم مرثيه و هم حماسه. بارزترين شاخصه شعر شيعى، پرداختن به مسئله امامت اهل بيت عليهم السلام و هدايتگرى خاندان عصمت و احياى ياد مظلوميت هاى خاندان رسالت و افشاى جنايات ظالمان نسبت به دودمان حضرت رسول صلى الله عليه و آله است.

از اين رو در آئينه شعر شيعى، تصويرى از فضيلت ها، پاكى ها، مبارزات حق طلبانه، مظلوميت عترت و حماسه عاشورا و غدير ديده مى شود.

از آنجا كه حقيقت و ذات تشيع ريشه دار و ماندگار است، شعر شيعى نيز جاويدان و فروغ بخش و حركت ساز است، و گنجينه اى از علوم و معارف اهل بيتى و قرآنى است.

و اما شعر غدير، سروده هايى است كه شاعران شيعه در آن به يادكرد حادثه غدير خم و امامت حضرت على عليه السلام و ذكر مناقب و فضائل آن حضرت و آيات و رواياتى كه در شأن او است پرداخته اند، و از اين رهگذر انبوهى از غديريه ها پديد آمده است. به اينگونه شعرها «شعر ولايى» نيز گفته مى شود.

شاعران غدير، ادبيات و شعر را در مسير هدف متعالى تبيين آرمان هاى شيعى و اثبات حقانيت على عليه السلام و ولايت او و گسترش شور على دوستى و على جويى به كار گرفتند، و اينگونه حادثه غدير را زنده نگه داشتند.

يكى از نويسندگان مى نويسد:

شعر غدير با نام على عليه السلام جان مى گيرد، با نام على عليه السلام اوج مى پذيرد و با نام على عليه السلام مكانت و منزلت مى يابد. تصوير غدير بدون توصيف على عليه السلام ناممكن است. هر كجا سخن از عظمت اين روز به ميان مى آيد، ناگزير سخن از عظمت على عليه السلام به ميان مى آيد.

ص: 22

هر گاه شاعر مى خواهد از جوشش خمّ غدير بسرايد، پيش از آن بايد گويشى از كوثر ولايت علوى بنماياند.

شعر غدير فقط يك واقعه را تصوير نمى كند، كه يك معرفت را تفسير مى كند.

شعر غدير به تبيين يك حقيقت مى پردازد؛ حقيقتى كه سرحلقه هر معرفت ديگرى است.

شعر غدير تنها پرداختن به يك رويداد نيست، كه نمود يك نماد بينش است؛ آن هم يك بينش ارزشى؛ ارزشى كه ريشه در ملكوت دارد. يعنى كسى كه از غدير مى گويد، نه تنها از محمد صلى الله عليه و آله و على عليه السلام مى گويد، كه از خدا مى گويد. يعنى شعر او زبان گوياى حقيقت مى شود در مجراى زمان.

شعر غدير اگر طراوتى دراد، از آن جهت است كه در سبزه زار معرفت روييده است. شعر غدير اگر تازگى دارد، از آن جهت است كه صاحب غدير كهنگى ندارد و چونان آفتاب عالمتابى است كه جهانيان از او هستى مى گيرند.

شعر غدير اگر جوششى دارد، از آن جهت است كه غدير چشمه جوشانى است كه هرگز نمى خشكد، و شعر غدير اگر جاويدان است از آن جهت است كه بيان كننده يك بنياد عظيم فكرى است كه اراده الهى بر فراز آن متجلّى است.

بنابراين، شاعر غدير هم مروّج آن تفكر شيعى است، كه با جد و جهدش مى كاود تا بذر اين تفكر را در دل هر انديشه ورى بكارد و جوانه هاى انديشه را از آبشخور اين جويبار هميشه جارى سيراب سازد. پس شعر غدير ترسيم و تجلى يك فرهنگ و آئين است؛ فرهنگى پويا و آئينى نوين؛ فرهنگ دين الهى و آئين راستى محمدى.(1)

در كنار اين عظمت، شاعران غدير نيز آنان اند كه با زبان شعر به واقعه مهم غدير خم پرداخته و اشعارى درباره امامت و وصايت على بن ابى طالب عليه السلام و حديث غدير

ص: 23

و فضائل مولا سروده اند. اينگونه شعرها را «غديريه» مى نامند. معمولاً در غديريه ها نام غدير، يا غدير خم و اشاره به حديث پيامبر صلى الله عليه و آله در آن روز و احاديث فضائل اميرالمؤمنين عليه السلام ديده مى شود.

در صفحات بعدى و در عنوان «كتابشناسى شعر غدير» ، ذيل كتابشناسى بعضى از كتاب ها، و نيز در قسمت دوم همين بخش: «شعرِ غدير به زبان هاى مختلف» نام اكثر شعراى غدير آمده است.

از زمان حسّان بن ثابت - كه در روز غدير خم به اذن پيامبر برخاست و واقعه غدير را سرود - تا زمان حاضر، اشعار فراوان درباره آن حادثه و امامت على عليه السلام سروده شده و شاعران عرب و فارسى درباره آن اداى حق كرده اند.

و لذا يكى از شاخه هاى موضوعى غدير، اشعار غدير و يا همان «غديريه ها» است؛ كه در طول تاريخ، شعراى شيعه و حتى مذاهب ديگر، مكرر حديث غدير و يا واقعه و خطبه غدير را به زبان هاى عربى و فارسى و اردو و تركى به نظم در آورده اند، كه بعضى از آنها به صورت كتابى مستقل به چاپ رسيده است. اين كتاب ها اكثرا با نام «غديريه» و يا نام ديگر نوشته شده، كه در آن فقط غديريه مؤلف آمده و حدود 40 كتاب است.

بيش از 20 كتاب نيز فقط با موضوع شرح غديريه سيد حميرى مشهور به قصيده عينيّه تأليف شده، كه اكثرا خطى و به نام «شرح القصيدة العينية للحميرى» به زبان هاى عربى و فارسى و اردو است. همچنين مقاله هاى متعددى در مجلات در مورد غديريه ها نوشته شده است.

و اما چند نمونه از كتاب هايى كه از ابتدا تا انتها يك غديريه مفصل و طولانى از مؤلف آمده است:

خطبة الغدير، اثر مرحوم صغير اصفهانى، كه با همكارى مرحوم عمادزاده انجام گرفته است.

خطبه غديريه، اثر ميرزا رفيع، كه در سال 1313 قمرى در هند چاپ شده است.

ترجمه (منظوم) خطبه غدير خم، اثر ميرزا عباس جبروتى قمى.

غدير خم، اثر مرتضى سرافراز، كه در سال 1348 شمسى منتشر شده است. اين چند عنوان كتاب به عنوان نمونه ذكر شد، و براى اطلاع بيشتر به كتاب «غدير در آئينه كتاب» رجوع شود.

ص: 25

از سوى ديگر، با در نظر گرفتن حجم بالاى غديرى ها، مؤلفينى اقدام به جمع آورى و تدوين اشعار مربوط به غدير كرده اند، و اين اسناد ادبى غدير را به صورت مجموعه هاى تنظيم يافته ارائه نموده، و كتاب هاى مستقلى براى معرفى و جمع آورى غديريه ها تأليف شده است.

ليستى از اين كتاب هاى مستقل مجموعه شعر غدير همراه با كتابشناسى مختصر از اين قرار است:

1 - از ميقات تا ميثاق (با كاروان غدير) ، حسين خليلى راد، فارسى، چاپى، مؤمنين، قم، چاپ اول، سال 1378 ش، رقعى، 64 ص. اين كتاب اشعارى از سروده هاى مؤلف است كه پس از مقدمه پانزده شعر آمده و در ابتدا چند شعر در غدير و سپس در مورد امام زمان عليه السلام و در پايان درباره پاره اى از مسايل اجتماعى و اخلاقى است.

2 - الاصالة (مجله) ، جمعى از شاعران، عربى، چاپى، وزيرى، 80 ص. اين كتاب شماره 34 به تاريخ 1433 ق، 2012 م از مجله ادبى و علمى «الاصالة» است، كه در نجف اشرف منتشر شده، و اشعارى از شعراى نجف كه در موضوع غدير سروده شده گرد آمده است. عناوين اين كتاب از اين قرار است:

فى هذا العدد، اذا خدمتم النجف الاشرف فى حياتكم تنالون شفاعة اميرالمؤمنين عليه السلام بعد وفاتكم، رئيس التحرير، الصلة العقائدية بين مصطلح الوصية و بيعة الغدير: أ. د. حسن الحكيم، يوم الغدير ايراق الحقيقة الازلى: أ. د. صبحاح عنوز، فى عيد الغدير: أ. د. السيد محمد بحرالعلوم، ذكرى عيد الغدير: أ. د. محمدحسين الصغير، اطرح الهم جانبيا يا فؤادى: أ. د. ناجح جميل، فى عيد الغدير: الاستاذ طالب الشرقى، تباشير الغدير: د. رزاق محمود الحكيم، ذكرى الغدير: الاستاذ محمد الغبان، لك اللّه من أمة: محى الدين الجابرى، غدير الولاء: السيد عبدالامير جمال الدين، من وحيد الغدير: الاستاذ صادق اليعقوبى، غدير أتانا: رزاق المشهدى، البيعة المباركة: محمد الشماع، البيعة الغراء: شهيد الشمرى، الغدير و بشائر الولاء: محمد زايد ابراهيم، على عليه السلام و الغدير: جعفر الشرقى، عيد الغدير: وهاب شريف، يوم الغدير:

ص: 26

الشيخ احمد الخفاجى، الى ابن ابى طالب عليه السلام ممرّا الى اللّه: مهدى النهيرى، الغديريات: حمد القابجى، فى رحاب ابى تراب عليه السلام: محمد الخفاجى، شع الغدير: فاضل الشريفى، غدير الآلام: السيد مكى زبيبة، الى الامام على عليه السلام مع الاعتذار: وسام الحسناوى، عيد الغدير فى الفكر و الضمير: الاستاذ حسنين جابر الحلو، الغدير فى التراث النجفى، مصطفى الحكيم.

3 - بر جبين صبح (گزيده شعر شاعران معاصر درباره غدير) ، عباس براتى پور، فارسى، چاپى، سازمان تبليغات اسلامى، تهران، 1379 ش، 140 ص.

4 - بركه شانزدهم، حبيب صدقى، فارسى، چاپى، پارلاق قلم، بناب، دبيرخانه جشنواره سراسرى شعر غديريه بناب، اول، 1396 ش، رقعى، 208 ص. در اين كتاب اشعار برگزيده از شعراى شركت كننده در شانزدهمين جشنواره سراسرى شعر غديريه بناب در سه بخش تركى و فارسى و ويژه آورده شده است.

5 - بيعت با خورشيد، مؤلف: گروهى از محققين. فارسى، چاپى، انجمن ادبى اداره كل فرهنگ و ارشاد خراسان، مشهد، اول، 1376 ش، وزيرى، 136 ص. در اين كتاب پس از مقدمه اشعارى در غدير و گاهى در مدح اميرالمؤمنين عليه السلام از 38 شاعر آمده است:

در اين كتاب پس از مقدمه، اشعارى در غدير و گاهى در مدح اميرالمؤمنين عليه السلام از 38 شاعر آمده است. اسامى هر كدام از شاعران همراه با عنوان شعرشان از اين قرار است: احمد كمالپور (اكمال) : بر خلق و عطاى خلق در بندم. مرتضى امير اسفنديه: لباب ز آتش، خوشه خشم. الهام امين: بلنداى عدالت. منوچهر اسفنديارى (شيوا) : آيت كبرى. على باقرزاده (بقا) : آفتاب روشن. امير برزگر خراسانى: عيد غدير است و روز شادى عالم، از شكاف سنگ كعبه گل دميد. سيد على اكبر بهشتى: مظهر رحمت. محمدرضا جلالى فر (نويد) : دست قدرت. يحيى حدادى ابيانه: فيض ولايت، مولى على عليه السلام. سيد محمد خسرونژاد (خسرو) : غدير خم، جانشين پيغمبر صلى الله عليه و آله، نقش رهبرى، ساقى كوثر، درس رستگارى، ذوالفقار. محمدرضا خطيبى

ص: 27

(نويد) : تحقق غدير. منيژه درتوميان: غربت مولا. محمدحسن ذاكرالحسنى (ذاكر) : درج گهر. قاسم رفيعا: دريا در غدير. محمدعلى سالارى: پيام غدير. كريم سينيچى (سالك) : ساقى نامه. قاسم سروى ها (سروى) : نبوت و ولايت، سرير ولايت. عليرضا سپاهى لائين: غوغا در غدير. عفت شريعتى كرمانى: ستاره صبح. اكبر شعبانى: شهسوار خطه خيبر. شعار ابوذرى (ناصر) : چهارده قرن پس از حادثه پيمان بستن. محمدعلى صفرى (زرافشان) : جام ولايت. ذبيح اللّه صاحبكار: توتياى ديده، بخشى از يك مثنوى. حسن عبدى (شفيق) : آئين ولايت. محمدجواد غفورزاده (شفق) : بيعت با خورشيد، بركه خورشيد، ناد عليا مظهرالعجائب. غلامرضا غلامپور: كعبه دل ها. سيد رضا مؤيد: شكوه غدير خم، غديريه، تاريخ ولايت، سلام بر عيد غدير، روز غدير و روز امامت، سرچشمه بقاء جلوه قرآن، حقيقت توحيد، على عليه السلام همنشين كوثر. سيد رضا محمدى: مولا جان. مصطفى محدثى خراسانى: آيه هاى شكوه، راز خلقت. سيد مصطفى موسوى گرمارودى: گل هميشه بهار. طاهره موسوى گرمارودى: بركه سرشار هدايت. محمد نيك استوارى: دستان مشكل گشا. على نيك فرجام: آينه دار حق. سيد هاشم وفايى: خورشيد ولايت، مولود كعبه. وحيد خراسانى: محرم اسرار، يادواره. قاسم رسا: شهر علم، صحنه تاريخى عيد غدير، عيد غدير و نوروز، سه رباعى به مناسبت غدير، يداللّه فوق ايديهم. قاسم استادى (ثابت) :

خوشترين ايام. غلامرضا قدسى: به مناسبت ميلاد حضرت مولا على عليه السلام، آشناى على عليه السلام.

6 - پاسداران حماسه غدير، پرويز عباسى، فارسى، چاپى، نور فاطمه عليهاالسلام، تهران، اول، 1406 ق، 1364 ش، رقعى، 328 ص. اين كتاب شامل مختصرى از قضيه غدير و اشعار و قصائد فارسى از شاعران جديد و قديم درباره غدير است.

7 - تا هميشه غدير، رضا بيات، فارسى، چاپى، كلام سليس، تهران، اول، 1401 ش، رقعى، 168 ص. در اين كتاب طى 4 بخش اشعار منتخب غديرى آمده است: 1. رباعى 2. دوبيتى 3. سپيد 4. داستانك.

ص: 28

21 - رشك ملك سلامى بر آستان غدير، مؤلف: ؟ ، فارسى، چاپى، طور، سال 1408 ق، خشتى، 36 ص. در اين كتاب ابتدا مقدمه اى كوتاه درباره شعر و شعراى غدير آورده و سپس اشاره اى به سراينده و ديوان او نموده است. سپس ترجيع بندى در بيست و دو بند از مرحوم ميرزا حبيب اللّه خراسانى در مدح اميرالمؤمنين عليه السلام آورده كه در پايان اشاره اى به امام زمان عليه السلام دارد. چنانچه از ابتداى اين ترجيع بند معلوم مى گردد اين شعر به مناسبت غدير سروده شده، ولو اينكه همه آن درباره غدير نيست.

22 - روى دست آسمان، ليلا امير عربى بناب، فارسى، چاپى، بهاردخت، تبريز، اول، 1400 ش، رقعى، 260 ص. اين كتاب گزيده اى از آثار بيستمين جشنواره سراسرى شعر غدير بناب است، كه در 2 بخش اشعار فارسى و تركى در مورد غدير آمده است.

23 - ژرفاى غدير، محمد وافى، فارسى، چاپى، وزيرى، 176 ص. در اين كتاب 110 شعر غدير به زبان فارسى آمده است.

24 - ساقى خم غدير، كريم اسدى، فارسى، چاپى، خاطره، مشهد، اول، 1390 ش، رقعى، 88 ص. در اين كتاب غديريه هاى شعراى بزرگ پارسى گوى آمده است.

25 - سرود غدير، 2 ج، سيد احمد بن على حسينى (اشكورى) ، فارسى، خطى، 2 ج: 1000 ص تقريبا. اين كتاب شامل حدود چهارصد قصيده و غديريه فارسى است كه از ديوان ها يا خود شاعران جمع آورى شده، و بناست طبق قرن ها تنظيم شود و براى هر كدام از شاعرها مشخصاتى مختصر آورده شود. در مورد شعرها هم اگر توضيح ضرورى لازم باشد در اين كتاب آمده است.

26 - شرح و بررسى غديريات قرن نهم، على فلاح احمدى، فارسى، خطى، رقعى، 141 ص. اين كتاب مقطع كارشناسى ارشد دانشگاه آزاد اسلامى واحد تهران مركزى، دانشكده ادبيات و علوم انسانى است. در اين كتاب اشاره اى به ماجراى غدير و ماجراى پيرامون آن و سير غديريه نويسى از آغاز تا قرن نهم آمده است. همچنين معرفى شخصيت و آثار و انديشه ها و غديريه هاى سه تن آمده است: حافظ بُرسى و ابن عَرَندَس حلّى و ابن داغِر حلّى.

ص: 33

27 - شعراء الغدير، 3 ج، مركز الغدير للدراسات الاسلامية، بيروت، عربى، چاپى، ناشر: همان، اول، ج 1: 1419 ق، 1999 م، ج 2: 1421 ق، 2001 م، وزيرى، ج 1: 350 ص، ج 2: 442 ص، ج 3: 556 ص.

در اين كتاب پس از مقدمه اى كوتاه در مورد واقعه غدير، شاعران غديريه سراى عربى به ترتيب قرن ها در 12 بخش؛ از قرن اول تا دوازدهم هجرى همراه با غديريه ها و توضيحات آورده است. در مورد هر شاعر، ابتدا زندگى نامه، ادبيات، اساتيد و ديگر جوانب مربوط به آن شاعر را به طور مختصر آورده، و سپس غديريه او را همراه با شرحى كوتاه آورده است. اين كتاب جامع ترين كتاب در مورد غديريه هاى عربى است كه به رشته تحرير درآمده است. توضيح مجلدات اين كتاب چنين است:

ج 1: شعراى قرن اول: 1. اميرالمؤمنين عليه السلام 2. حسان بن ثابت انصارى 3. قيس بن سعد انصارى 4. عمرو بن عاص 5 . محمد بن عبداللّه حميرى. شعراى قرن دوم: 6 . كميت بن زيد اسدى 7. سيد اسماعيل بن محمد حميرى 8 . سفيان بن مصعب عبدى كوفى 9. يحيى بن بلال عبدى كوفى 10. ابوتمام حبيب بن اوس طائى 11. دعبل خزاعى 12. ابواسماعيل علوى 13. بقراط بن اشرط وامق نصرانى و شاعران ديگر 14. ابن رومى 15. حمانى افوه.

ج 2: شعراى قرن چهارم: 16. ابن طباطبا علوى اصفهانى 17. احمد علويه اصفهانى 18. محمد بن احمد بن مفجّع 19. احمد بن محمد حنّبى (صنوبرى) 20. قاضى تنوخى 21. ابوالقاسم زاهى 22. ابوفراس حمدانى 23. ابوالفتح كشاجم 24. ناشى ء صغير 25. بشنوى كردى 26. صاحب بن عبّاد 27. جوهرى جرجانى 28. ابن حجّاج بغدادى 29. ابوالعباس ضبّى 30. ابوالرقعمق انطاكى 31. ابوالعلاء سَرَوى 32. ابومحمد طلحة عونى 33. ابن حمّاد عبدى 34. ابوالفرج رازى 35. جعفر بن حسين و شاعران ديگر. شعراى قرن پنجم: 36. ابونجيب طاهر 37. شريف رضى 38. عبدالمحسن صورى 39. مهيار ديلمى 40. شريف مرتضى 41. ابوعلى بصير 42. ابوعلاء معرّى 43. المؤيد فى الدين 44. ابن جبر مصرى و شعراى ديگر.

ص: 34

ج 3: شعراى قرن ششم: 45. على بن احمد فنجكردى 46. ابن منير طرابلسى 47. قاضى ابن قادوس 48. ملك صالح 49. ابن عودى نيلى 50 . قاضى جليس 51 . ابن مكى نيلى 52 . خطيب خوارزمى 53 . فقيه عماره يمنى 54 . سيد محمد اقساسى 55 . قطب الدين راوندى 56 . سبط بن تعاويذى. شعراى قرن هفتم: 57 . ابوالحسن المنصور باللّه 58 . مجدالدين بن جميل 59 . شوّاء كوفى حلّى 60 . كمال الدين شافعى 61 . ابومحمد المنصور باللّه 62 . ابوالحسين جزّار 63 . قاضى نظام الدين 64 . شمس الدين محفوظ 65 . بهاءالدين اربلى. شعراى قرن هشتم: 66 . ابومحمد بن داود حلّى 67 . جمال الدين خلعى 68 . سريجى اوالى 69 . صفى الدين حلى 70. شيبانى شافعى 71. شمس الدين مالكى 72. علاءالدين حلى.

شعراى غدير در قرن نهم: 73. ابن عرندس حلى 74. ابن داغر حلى 75. حافظ بُرسى حلى 76. ضياءالدين هادى 77. حسن آل عبدالكريم مخزومى. شعراى غدير در قرن دهم: 78. شيخ كفعمى 79. شيخ عزالدين عاملى. شعراى غدير در قرن يازدهم: 80 . ابن ابى شاهين بحرانى 81 . زين الدين حميدى 82 . بهاءالدين عاملى 83 . حرفوشى عاملى 84 . ابن ابى الحسن عاملى 85 . شيخ حسين كركى 86 . قاضى شرف الدين 87 . سيد ابوعلى انسى يمنى 88 . سيد شهاب ابومعتوق موسوى 89 . سيد على خان مشعشعى 90. سيد ضياءالدين يمنى91. محمدطاهر قمى 92. قاضى جمال الدين مكى 93. ابومحمد بن شيخ صنعان. شعراى غدير در قرن دوازدهم: 94. شيخ محمد بن حسن حرّ عاملى 95. شيخ احمد بلادى 96. شمس الأديب يمنى 95. سيد على خان مدنى 96. شيخ عبدالرضا كاظمى 97. علم الهدى محمد 98. شيخ على عاملى 99. مسيحا فسوى 100. ابن بشاره غروى101. شيخ ابراهيم بلادى 102. شيخ ابومحمد شويكى 103. سيد حسين رضوى 104. سيد بدرالدين يمنى.

28 - شعراء الغدير فى التاريخ عن موسوعة الغدير، 2 ج، سعيد ابومعاش، عربى، خطى.

29 - شعراى غدير، على اصغر رضوانى، فارسى، خطى.

ص: 35

30 - شعر خورشيد، جمعى از نويسندگان، فارسى، چاپى، كانون خورشيد، قم، 1393 ش، 1435 ق، خشتى، 46 ص. در اين كتاب 7 مقاله درباره شعر غدير و چند مورد ديگر آمده است. عناوين اين كتاب از اين قرار است: مطلع سخن: محمدحسن مشكورى، شعر و شعراى غديرى در الغدير علامه امينى رحمة اللّه عليه: محمدحسين مشكورى، رويكرد فرهنگى به كتاب شريف الغدير: حسين تلخابى، ايده هايى با شال سبز: فاطمه عقيقى، كانون خورشيد پاتوق پژوهشى مى شود: حامد كاشانى، ايام غديريه: اطلاع نگاشت، برنامه هاى كانون خورشيد در عيد غدير سال 95. اين كتاب در نوع خود جامع و مفيد است، و از سرى كتاب هايى است كه توسط كانون خورشيد و به مناسب عيد غدير 1437 ق و شهريور ماه 1395 ش و ويژه نامه احياى سنت غديريه سرايى تنظيم و چاپ شده است. نام كتاب هاى ديگر اين سرى از اين قرار است: «قنوت خورشيد» و «زيارت خورشيد» و «مائده خورشيد» .

31 - شعر غدير، بنياد بين المللى غدير، قم، فارسى، چاپى، زمزم هدايت، قم، اول، 1394 ش، وزيرى، 133 ص. اين كتاب مجموعه اشعارى است كه در سومين جشنواره ملى شعر غدير جمع آورى شده است. اين جشنواره در دهه امامت و ولايت سال 1393 ش در شيرازو با حضور شخصيت هاى علمى و فرهنگى و شعراء برگزار شده است. در اين كتاب 42 شعر از شعراى غديرى آمده، كه نام ايشان از اين قرار است: احمد بابايى، بهنام صدوقى، سيد مهدى حسينى نژاد، عاليه مهرابى، عباس چشامى، على فردوسى، قاسم صرافان، مجتبى صفدرى، مجيد نجفى، محسن كاويانى، محسن ناصحى، محمدتقى جعفرى تفضل، محمد سهرابى، مصطفى توفيقى، مهدى مردانى، هادى فردوسى، ابراهيم روزبهانى، احمد جهان بين، اكبر آزادپور، اكبر سليمانى زاده، آرش پورعليزاده، پيام جهانگيرى، حامد عسگرى، حسن ابراهيم زاده، حسن اسحاقى، حسن بهرامى، رسول عظيمى مهر، رضا نيكوكار، رضا يزدانى، زهرا سپه كار، زهرا شعبانى، زهرا نعمتى، سارا باختر، ساره كفايى، سودابه مهيجى، سيد محمدجواد ميرصفى، سيد اكبر سليمانى، سيد مهدى نژادهاشمى، شبنم فرضى زاده، شكيبا غفاريان، شيما زنگنه، عاليه مهرابى.

ص: 36

32 - شعر غدير، بنياد بين المللى غدير، قم، فارسى، چاپى، زمزم هدايت، قم، اول، 1395 ش، رقعى، 176 ص. در اين كتاب اشعار برگزيده پنجمين جشنواره ملى شعر غدير جمع آورى شده، كه 118 شعر است. عناوين اشعار منتخب چنين است:

فرصت شراب شدن، دو دست، راه امتحان، بالا مى رود، چشم انتظار، مدافعان حرم، زمان الست، خمّ نگاهت، سيب هاى ازلى، جان پيغمبر صلى الله عليه و آله، شهر نجف وقتى جمال شاه را كم داشت، دموكراسى، عدالت، غدير، كتاب، مجله، مداد، معراج، مهره، نجف، تبعيد، فتنه، گلوى زمين، بركه غدير، معجزه، ترانه غدير، طواف، كبوتران حرم، طلوع، معصوم دوم، مستان غدير، بى نشان، غديريه، لبخند تو بهشتم، تقديم به فاتح خيبر اسداللّه الغالب على بن ابى طالب عليه السلام، رسم خورشيد، در قرن بيست و يكم چقدر تو را كم داريم، اشك على عليه السلام، راه بهشت، شعر كودك، نهج البلاغه، رباعى ها و دوبيتى هاى غدير، عيد غدير 1، عيد غدير 2، مدافعان حرم، اسم اعظم، عشق اول، رنگين كمان، دغدغه هاى قوها.

شاه بيت، مولاى كبوترها، رباعى، در انتظار، بجز تو ... ، به مظلوميت امام على عليه السلام، براى غدير، با تو تمام، شكوفه هاى خورشيد، عشق اعلاست ... ، بعد از محمد صلى الله عليه و آله، غدير قرن، كتيبه، شترزاده عاقبت شتر مى شود، مجموعه اى از چهل و دو دوبيتى ولايى، عدالت از گناهان كبيره است، بتاب اى ماه، منم غلام على عليه السلام، هفت آسمان، از نسل غدير، با اين قلم سست چه بايد بنويسم ؟ سرباز غدير، شعر اول، شعر دوم، يا اميرالمؤمنين، خانه زاد، در مقام حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام، در مقام غدير و حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام، ولايت و دفاع از حريم اهل بيت عليهم السلام، تكريم مدافعان حرم، غدير جلوه گه جلوس حق بر سرير، طاعت ماه، ساقى، در حال و هواى جنگ صفين، جهان باده، رسول عشق، آب و آئينه، زبان حال مدافعان حرم، مثنوى مرتبط با بخش ويژه مدافعان حرم، آل پوچ، غزل غديريه 1، غزل غديريه 2، غزل غديريه 3، يا حق، مهر مولا عليه السلام، الحاق به اقيانوس، غدير جلوه گه جلوس حق بر سرير، عيد غدير خم، شعر غدير 1، شعر غدير 2.

ص: 37

33 - شعر غديريه كودكانه، عيسى ثاقب بخشايش، فارسى، چاپى، خشتى.

34 - الشعر و الشعراء، عبدالحسين امينى، گردآورنده: محمدحسن شفيعى شاهرودى، عربى، چاپى، ميراث النبوة، قم، اول، 1389 ش، رقعى، 416 ص. اين كتاب خوانندگان را با شعر و شاعران صدر اسلام و شعرايى كه در باب عظمت و منزلت غدير اشعارى سروده اند آشنا مى سازد. نگارنده در ابتدا راجع به شعر و شاعرى و اقوالى كه در اين زمينه از قول محدثان نقل شده و اينكه شعر و شاعر از نگاه قرآن و سنت چه منزلتى داشته سخن مى گويد. وى شاعرانى را كه در شأن و وصف غدير اشعارى سروده اند يك به يك نام برده، كه مؤلف نخستين آنها را خود اميرالمؤمنين عليه السلام مى داند. حسان بن ثابت، قيس انصارى، محمد حميرى و عمرو بن عاص شاعران ديگرى هستند كه در سده اول در ادبيات و قصائد خود از واقعه غدير خم ياد كرده اند. وى در صفحات ديگر كتاب به ترتيب شاعران غدير را از سده دوم هجرى تا سده دوازدهم به ترتيب نام برده، و براى معرفى هر يك از آنها عنوان جداگانه اى در نظر گرفته است.

35 - صهباى غدير، جمعى از شعراى هند، اردو، چاپى، چاپ: چاپخانه اثنى عشرى، دهلى، 1344 ق، 1926 م، وزيرى، 96 ص. اين كتاب شامل مقدمه و ترجمه خطبه غدير به اردو، و سپس 21 قصيده از شعراى معروف هند در غدير است. اين اشعار يا غزل و يا به طور سلسله اى و يا شامل دو يا سه يا چهار بند و به اصطلاح اردو «مطلع» هستند.

36 - على گويان از غدير مى گويند، گرد آورى: ستاد غدير استان تهران، فارسى، چاپى، مؤسسه فرهنگى تحقيقاتى اميرالمؤمنين عليه السلام، قم، اول، 1382 ش، وزيرى، ص 301. در اين كتاب برگزيده اشعارى آمده است كه در فراخوان سال 1379 و 1381 ش به مناسبت غدير از سوى ستاد غدير استان تهران اعلام و جمع آورى شده، و مجموعا 108 شعر از 84 شاعر است. سرايندگان اين اشعار از اين قرار اند:

ص: 38

المقدمات) : 1. المطلع: الف. التكثيف، ب. الاستدعاء و الاحالة، ت. الرفض، ث. الترابط الفنى - المعنوى ج. الترابط الفنى - الغرضى 2. المقدمة (مقدمة القصيدة) :

الف. المقدمة الغزلية، ب. المقدمة الطللية، ت. المقدمة الحوارية، ث. مقدمة الرحلة (وصف الضعائن) ، ج. مقدمة طيف الخيال، ح. مقدمة وصف الطبيعة، خ. مقدمة الخمرة 3. التخلص 4. الغرض: الف. الامام على عليه السلام ب. اعداء الامام عليه السلام ت. محور الحدث (بيعة الغدير) ، ث. محور الشاعر، ج. محور الاحتجاج 5 . الخاتمة: الف. خاتمة الولاية، ب. خاتمة الدعاء، ت. خاتمة البراءة.

الفصل الثانى: لغة الشعر: المبحث الاول: الالفاظ، المبحث الثانى: التراكيب: 1. الاستفهام 2. الشرط 3. النداء 4. الامر 5 . النهى.

الفصل الثالث: الصورة الفنية: مهاد نظرى: المبحث الاول: الصورة التشبيهية: 1. التشبيه من حيث وجود الاركان: الف. التشبيه التام، ب. التشبيه المرسل المجمل ت. التشبيه البليغ 2. الصورة التشبيهية من حيث الافراد و التركيب: الف. التشبيه المفرد، ب. التشبيه المركب 3. الصورة التشبيهية القائمة على الاستدلال (التشبيه الضمنى) : الف. الصورة التشبيهية الضمنية فى جهة الفخر او المدح، ب. الصورة التشبيهية الضمنية فى جهة الذم و الهجاء، المبحث الثانى: الصورة المجازية: 1. المجاز المرسل: الف. اطلاق الجزء و ارادة الكل، ب. اطلاق المحل و ارادة الحال به، ت. اطلاق الحال بالمكان و اراده المكان نفسه، ث. العلاقة الزمانية 2. المجاز العقلى:

الف. علاقة السببية ب. علاقة الزماينة ت. علاقة المكانية ث. علاقة المصدرية ج. علاقة المفعولية، المبحث الثالث: الصورة الاستعارية: 1. الصورة الاستعمارية المكنية 2. الصورة الاستعمارية التصريحية، المبحث الرابع: الصورة الكنائية: 1. الكناية عن الصفة 2. الكناية عن الموصوف 3. الكناية عن النسبة.

الفصل الرابع: الايقاع الشعرى: مهاد نظرى: المبحث الاول: الايقاع الخارجى: 1. الوزن: الف. بحر الطويل، ب. بحر الكامل، ت. بحر البسيط،ث. بحر المتقارب، ج. بحر الوافر، ح. بحر السريع، خ. بحر الخفيف، د. بحر الرمل، ذ. بحر الرجز، ر. بحر

ص: 42

المجتث 2. القافية: الف. حروف الروى: 1. حرف اللام 2. حرف الميم 3. حرف الراء 4. حرف الدال 5 . حرف العين 6 . حرف العين 7. حرف الباء 8 . حرف النون 9. حرف الكاف 10. حرف الياء 11. حرف الهاء 12. حرف الزاى 13. حرف الهمزة 14. حرف الجيم 15. حرف السين، ب. القوافى المطلقة والقوافى المقيّدة: 1. القوافى المطلقة: الف. القوافى المضمومة الروى، ب. القوافى المكسورة الروى، ت. القوافى المفتوحة الروى 2. القوافى المقيدة، ث. عيوب القافية: 1. التضمين 2. الايطاء 3. الاقواء، المبحث الثانى: الايقاع الداخلى: 1. التصريح 2. الطباق و المقابلة 3. الجناس 4. التكرار 5 . ردّ الاعجاز على الصدور: الف. تصدير التقفية، ب. تصدير الطرفين، ت. تصدير الحشو 6 . الترصيع 7. التقسيم 8 . الترجيع.

الخاتمة.

44 - غديريّات هادفة، سيد طالب بن يوسف خرسان (م 1353 ق) ، عربى، چاپى، چاپ: النعمان، نجف، 1385 ق، رقعى، 16 ص. اين كتاب شامل اشعار درباره غدير است.

45 - غديريه در ادب پارسى از قرن چهارم تا قرن معاصر، دفتر مطالعات و بررسى هاى اسلامى، فارسى، چاپى، سازمان تبليغات، تهران، چاپ اول، سال 1379 ش، وزيرى، 272 ص. در اين كتاب 93 غديريه فارسى از 93 شاعر پارسى گوى از قرن چهارم هجرى تا حال آورده شده است.

46 - غديريه هاى فارسى از قرن چهارم تا چهاردهم، محمد صحتى سردرودى، فارسى، چاپى، وزارت فرهنگ و ارشاد، تهران، اول، 1379 ش، وزيرى، 636 ص. در اين كتاب به ترتيب تاريخ، غديريه ها و شعرهاى سروده شده در غدير از شاعران فارسى زبان، از قرن چهارم تا عصر حاضر گردآورى شده است. در هر غديريه و شعر، پس از نام شاعر، غديريه و شعر او آورده همراه با توضيحات مختصر آمده است. اين كتاب در سال 1377 ش به صورت مقاله اى در مجله «علوم حديث، ش 7» - كه ويژه حديث غدير است - با نام: «غديريه هاى فارسى از قرن چهارم تا چهاردهم» و در چاپ

ص: 43

اول و يك جلدى آن «غدير در شعر فارسى از كسائى مروزى تا شهريار تبريزى» آمده است. اين كتاب اكنون تكميل شده و با نام «دانشنامه شعر غدير» در 5 جلد وزيرى و هر جلد حدودا 600 صفحه در راه چاپ است.

47 - كمى غدير بياور (گزيده اشعار جشنواره آينه در غدير) ، عبدالرضا شهبازى، فارسى، چاپى، انتشارات شاپور خواست، خرم آباد، چاپ اول، سال 1378 ش، رقعى، 113 ص. در اين كتاب گزيده سروده هايى كه در سه جشنواره غدير قرائت شده آمده، كه چهل سروده در مورد غدير است. اين جشنواره ها توسط مركز آفرينش هاى ادبى حوزه هنرى لرستان در سال هاى 1384، 1385، 1386 ش برگزار شده است. در آخر طرحى جالب اجرا شده؛ و آن اينكه شش سروده به زبان محلى لرى در مورد غدير آورده شده است. اسامى سراينده هاى غديرى در اين كتاب از اين قرار است:

عباس آتشى، بيژن ارژن، شاهرخ اورامى، سميه اميدى راد، همت على اكرادى، محسن بياتيان، محمديوسف بغدادى، نبى تترى، احمد حجتى، حشمت اللّه خالقى، رضا حسنوند، منصور دولتى، مرتضى ذاكر، عبدالرضا رادفر، اكبر رضايى، الهام زارعى زاده، على سليمانى، ليلا ساعدى، مسعود سپه وندى، سيد على اشرف شريعتمدارى، حسين شكربيگى، عبدالرضا شهبازى، ميلاد شهبازى، فرانك صيدى مراد، فريدون علوى نسب، محمدتقى عزيزيان، سيد جبار عزيزى، نصراللّه عسگرى، بهادر غلامى، اسد فرهمند، على رضا كرمى، طاهره كاويانى، عزيز كلهر، سحر گودرزى، احمدرضا گوهرى، سيده فاطمه موسوى، الهام منصورپور، محمدجواد محبت، خداداد نورايى.

بومى سروده ها (اشعار لرى) : عزيز بيرانوند، خاطره جلدانى، عابد ميرزاييان چگنى، شكوفه محمدى، حجت اللّه مهدوى، عزيز نادرى.

48 - گلبانگ غدير، محمدمهدى بهداروند، فارسى، چاپى، چاپ اول و دوم: حرّ، تهران، 1381 ش، وزيرى، 216 ص. در اين كتاب 53 شعر در مورد غدير و جانشينى اميرالمؤمنين عليه السلام از شاعران مختلف آورده است. اسامى شاعران از اين قرار است:

ص: 44

سروش اصفهانى. عاشق اصفهانى. صفى اصفهانى، مدرس اصفهانى، كمپانى اصفهانى، صغير اصفهانى، نواى اصفهانى، شكيب اصفهانى، شفايى اصفهانى، حكيم اصفهانى، شفائى اصفهانى، حسن اردبيلى گمنام، حالى اردبيلى، سيد عباس افجه، ناظرزاده اصفهانى، ملك الشعراء بهار، مولوى بلخى، عارف بجنوردى، نعمت اللّه زكائى بيضائى، شهريار تبريزى، على اكبر پيروى، محمد تندرى، ؟ ، محمدمحسن هندى، حائرى سمنانى، حائرى مازندرانى، صبورى خراسانى، حبيب خراسانى، حبيب چايچيان، حكيم ساوجى، سيد صادق سرمد، عمان سامانى، فرخنده ساوجى، رفعت سمنانى، سوزنى سمرقندى، قاآنى شيرازى، هماى شيرازى، شباب شوشترى، شهنازى، سنايى غزنوى، فردوسى طوسى، ابن يمين فريومدى، اديب الممالك فراهانى، محيط قمى، ناصر خسرو قباديانى، شيخ الرئيس قاجار، نور قزوينى، طاهرى قمى، فياض لاهيجى، محمدعلى مردانى، عطار نيشابورى، نظيرى نيشابورى، طوطى همدانى، صابر همدانى. در اين كتاب قبل از هر شعر ابتدا شرح حالى مختصر در مورد شاعر آمده است.

49 - گوهر عشق، ضياءالدين ترابى، فارسى، چاپى، ستاد غدير، اول، 1375 ش، رقعى، 263 ص. اين كتاب گزيده اشعار غدير، و حاوى 56 شعر فارسى است.

50 - ماه در سايه سار خورشيد: برگزيدگان كنگره شعر غدير، محمدعلى مجاهدى، گردآورنده: انجمن هنرهاى ادبى استان قم، فارسى، چاپى، اداره كل فرهنگ و ارشاد قم، اول، 1389 ش، رقعى، 152 ص. در اين كتاب گزيده شعرهاى هشتمين كنگره سراسر شعر غدير كه توسط شاعران متعددى سروده شده آمده است. در مقدمه درباره برخى از شاعران همچون ابوالقاسم فردوسى طوسى، منوچهر دامغانى، حكيم ناصرخسرو قباديانى و ... مطالبى بيان شده است. سپس اشعار شروع شده، كه برخى شاعران اين مجموعه از اين قرار است: محمود تارى، على دينى پور، سودابه مهيجى، حميد واحدى، ميلاد عرفان پور، مهدى جهاندار، سيد حميدرضا برقعى، فاطمه قائدى، نغمه مستشار نظامى، بهجت فروغى مقدم.

ص: 45

51 - مجالس الشعراء فى غدير امام البلغاء، عبدالحسين امينى (تبريزى، نجفى، م 1390 ق) ، تهيه و تنظيم: محسن عقيل، عربى، چاپى، دار المحجة البيضاء، دار الرسول الاعظم صلى الله عليه و آله، رقعى، 620 ص. در اين كتاب ابتدا مطالبى درباره شعر و شاعران در كتاب و سنت و سيره اهل بيت عليهم السلام آمده، و سپس 108 تن از شاعران غديرىِ عرب را همراه با شعرشان به ترتيب قرن ها آورده، كه اقتباسى از «الغدير» است.

52 - مجموعه اشعار مولا على عليه السلام، مؤلف: ؟ ، فارسى، چاپى، اميد، قم، اول، 1379 ش، وزيرى، 164 ص. در اين كتاب اين عناوين آمده است: داستان غدير، عيد غدير، حديث تهنيت، خطبه حضرت امير عليه السلام در روز غدير همراه با ترجمه به صورت نيم صفحه در پايين، زيارت حضرت امير عليه السلام در روز غدير، همگام با مركب شاعران بر كرانه غدير. سپس 57 شعر فارسى از شعراى مختلف در مورد غدير آورده كه شامل 1400 بيت از 40 شاعر فارسى است.

53 - معرفى و متن و ترجمه منظوم خطبه غدير، محمدرفيع باذل مشهدى، به كوشش: اميرحسين رضايى، نيلوفر فرحزادى، فارسى، چاپى، كلام سليس، تهران، دوم، 1402 ش، رقعى، 241 ص. در اين كتاب فرازهاى خطبه غدير همراه با منظومه آن و توضيحات آمده است.

54 - منظومه خطبه غدير، مصطفى جعفرى (فائق)، فارسى، چاپى، شانى، كرج، اول، 1401 ش، رقعى، 221 ص. در اين كتاب فرازهاى خطبه غدير همراه با ترجمه فارسى در صفحات سمت راست، و منظومه همان قسمت در صفحه سمت چپ آمده است.

55 - مهر آب خم، گزينش و تصحيح: سيد على رضوى، فارسى، چاپى، ناشر: مؤلف، اول، 1369 ش، 1410 ق، وزيرى، 46 ص. اين كتاب 14 سروده از 14 شاعر فارسى زبان است. در اين كتاب ابتدا مقدمه اى در دو بخش آمده است: الف. خلاصه اى از غدير با سبكى زيبا و انشايى در سه بخش: شامل خلاصه اى از غدير و اسامى و جوانب آن ب. توضيحى مختصر درباره كتاب و شعرهاى انتخاب شده. سپس چهارده شعر از 14 شاعر به ترتيب زير آمده است:

ص: 46

1. قصيده، با تلخيص، ناصر خسرو قباديانى 2. قصيده، با تلخيص، حكيم قاآنى شيرازى 3. مسمّط ، جيحون يزدى 4. ترجيع بند، بند هفتم، صفى على شاه5 . قصيده، محيط قمى. 6 . قصيده، عمّان سامانى 7. قصيده، احمد احمدى بيرجندى 8 . قصيده، با تلخيص، ميرزا حبيب اللّه خراسانى 9. قصيده، با تلخيص، اديب الممالك 10. مسمط مسدّس، با تلخيص، يحيى 11. مسمّط مسدّس، رفعت سمنانى 12. مسمّط مربّع، آيه اللّه اصفهانى 13. مسمّط مخمّس، ملك الشعرا بهار14. مسمّط مخمّس، محمدحسين اصفهانى. اشعار اين كتاب جمعا عبارت اند از: نهُ قصيده و يك مسمّط و يك مسمّط مربع و دو مسمّط مخمس و نيز دو مسمّط مسدّس. در پايان هر يك از آنها مأخذ با ذكر صفحه و توضيحات كتاب آورده شده است.

56 - ميثاق الغدير فى معاجم اللغة و الادب، محمد سعيد مخزومى، عربى، چاپى، دار العلوم، بيروت، اول، 1439 ق، 2018 م. رقعى، 299 ص. در اين كتاب طى 17 فصل، ابتدا غدير را در معجم هاى لغت عربى بررسى كرده، و سپس اشعار و غديريه هاى عربى را طبق قرن ها آورده است. در بين اشعار احوال سرايندگان و بررسى هاى ادبى آمده، و نيز به شواهد تاريخى و حديثى و كلامى استناد كرده است. اين كتاب شماره 4 از سرى «الامة بين على عليه السلام و نقض الميثاق» است.

57 - نسيم غدير (غديريه هايى از شاعران معاصر) ، عليرضا ميرزامحمد، فارسى، چاپى، مركز آموزش و پژوهش دفتر بررسى هاى اسلامى، تهران، اول، 1378 ش، وزيرى، 216 ص. در اين كتاب 63 غديريه فارسى از 63 شاعر معاصر آورده شده است.

58 - هشتمين كنگره سراسرى ادبيات، اداره فرهنگ و ارشاد قم، فارسى، چاپى، نيم رحلى، 34 ص. اين كتاب گزارشى است از هشتمين كنگره سراسرى ادبيات غدير كه در دى ماه سال 1386 ش در تالار بعثت شهر قم برگزار شده است. در اين مجموعه چهار فصل آمده است: فصل اول: گزارش. فصل دوم: گزارش تصويرى. فصل سوم: بازتاب مطبوعات و سايت هاى خبرى. فصل چهارم: ضمائم. طى اين مجموعه،

ص: 47

بيشتر تصاوير از آنچه گفته شد همراه با توضيحى مختصر آمده است. ضمنا فراخوانى اعلام شده كه همگان آثار خود را به اين كنگره بفرستند، و براى آثار برتر جوايز نفيسى هم در نظر گرفته شده است.

59 - يك جرعه از غدير، شوراى شعر شهرستان قم، فارسى، چاپى، ناشر: همان، اول، 1374 ش، رقعى، 24 ص. در اين كتاب 15 شعر و غديريه از شعراى مختلف در مورد غدير آمده، كه بعضى از آن اشعار غديريه اى كامل است. اسامى شاعران به ترتيب كتاب از اين قرار است:

محيط قمى (شمس الفصحاء) 2. روشن اردستانى 3. محمدتقى بهار (ملك الشعراء) 4. محمدعلى مجاهدى (پروانه) 5 . شمس الحكماء 6 . عبدالعلى نگارنده 7. جواد جهان آرايى 8 . مشفق كاشانى 9. محمد آزادگان (واصل) 10. محمدعلى بيگدلى آذرى (آذر) 11. محمد موحديان قمى (اميد) 12. جعفر رسول زاده (آشفته) : دو شعر 13. سيد مصطفى آرنگ 14. رحمت اللّه صادقى. اين كتاب مجموعه شعر شماره 1 از نشريه شوراى شعر شهرستان قم است، كه در بهار سال 1374 ش به چاپ رسيده، و اكثرا از شعراى ساكن قم جمع آورى شده است.

ص: 48

از سوى ديگر، غديريه و اشعار در مورد غدير با موضوعات ديگر متفاوت است. چرا كه هر غديريه خود نوعى نقل غدير است. به خصوص اگر سراينده از سده هاى اوليه باشد، كه ارزش آن بسيار خواهد بود.

حال براى اينكه اين دو مهم رعايت شود، فقط اسامى غديريه سرايان مشهور به حسب قرن ها آورده مى شود، تا هم سير فنى و تأليفى دائره المعارف حفظ شود، و هم نام راويان غدير در قالب شعر آورده شود. غديرجويان مى توانند براى توضيح بيشتر به كتب جمع آورى اشعار غديرى - كه مستقلاً تأليف شده و در اوائل همين مجلد با عنوان «كتابشناسى شعر غدير» معرفى شد - مراجعه نمايند.

در كتاب هاى مجموعه شعر غدير، هم نام هاى بيشترى از شعراى غدير آمده كه البته اكثرا معاصر هستند، و هم توضيحات در مورد هر يك از شعراى غدير و شعرشان بيان شده است.

و اما اسامى غديريه سرايان به زبان عربى در طول چهارده قرن:

26. صاحب بن عبّاد (اسماعيل بن ابى الحسن عبّاد بن عباس بن عبّاد) ، ت 326 ق، م 385 ق.

27. جوهرى جرجانى (ابوالحسن على بن احمد) ، ت و م قرن 4 ق.

28. ابن حجّاج بغدادى (ابوعبداللّه حسين بن احمد بن محمد كاتب محتسب نيلى) ، م 391 ق.

29. ابوالعباس ضبّى (احمد بن ابراهيم كافى اوحد) ، م 398 ق.

30. ابوالرقعمق انطاكى (ابوحامد احمد بن محمد) ، م 399 ق.

31. ابوالعلاء سَرَوى (محمد بن ابرهيم) ، ت و م قرن 4 ق.

32. طلحة بن عبيداللّه عونى (ابومحمد غسّانى) ، ت و م قرن 4 ق.

33. ابن حمّاد عبدى (ابوالحسن على بن حمّاد بن عبيداللّه عدوى بصرى) ، ت و م قرن 4 ق.

34. ابوالفرج رازى (محمد بن هندو) ، ت و م قرن 4 ق.

35. جعفر بن حسين و شاعران ديگر، ت و م قرن 4 ق.

59 . شوّاء كوفى حلبى (ابوالمحاسن يوسف بن اسماعيل بن على) ، ت 562 ق، م 635 ق.

60 . كمال الدين شافعى (ابوسالم محمد بن طلحة بن محمد قرشى عدوى نصيبى) ، ت 582 ق، 652 ق.

61 . ابومحمد المنصور باللّه (حسن بن احمد بن يحيى يمنى) ، ت 596 ق، م 670 ق.

62 . ابوالحسين جزّار (جمال الدين يحيى بن عبدالعظيم بن يحيى بن محمد) ، ت 601 ق، م 672 يا 679 ق.

63 . قاضى نظام الدين (محمد بن قاضى القضاة اسحاق بن مظهر اصفهانى) ، م 678 ق.

64 . شمس الدين محفوظ بن وشاح بن محمد ابومحمد حلّى اسدى، م 667 ق.

65 . بهاءالدين اربلى (ابوالحسن على بن فخرالدين عيسى بن ابى الفتح) ، م 692 يا 693 ق.

71. شمس الدين ابن جابر اعمى مالكى (ابوعبداللّه محمد بن احمد بن على هوارى اندلسى نحوى) ، ت 698 ق، م 780 ق.

72. ابن الشَفهيَّه علاءالدين حلى (ابوالحسن على بن حسين شفيهى) ، ت و م قرن 8 ق.

84 . ابن ابى الحسن عاملى (سيد نورالدين على بن نورالدين على بن حسين موسوى جبعى) ، م 1068 ق.

85 . حسين بن شهاب الدين بن حسين كركى شامى (محقّق كركى) ، م 1076 ق.

86 . قاضى شرف الدين (حسن بن قاضى جمال الدين على بن جابر هبلى خولانى يمنى صنعانى) ، م 1079 ق.

87 . سيد ابوعلى انسى يمنى (احمد بن محمد حسنى) ، م 1079 ق.

88 . سيد شهاب بن احمد موسوى (ابومعتوق حويزى) ، ت 1025 ق، م 1087 ق.

89 . سيد على خان بن خلف مشعشعى (حويزى) ، م 1088 ق.

90. سيد ضياءالدين يمنى (جعفر بن مطهر بن محمد حسين جرموزى حسنى) ، م 1096 ق.

91. محمدطاهر بن محمدحسين قمى (شيرازى نجفى) ، م 1098 ق.

92. قاضى جمال الدين مكى (محمد بن حسن بن دراز) ، م بعد از 1012 ق.

93. ابومحمد بن شيخ صنعان، ت و م قرن 11 ق.

102. ابن بشاره غروى (ابوالرضا محمد بن على بن بشاره) ، م 1138 ق.

103. ابراهيم بلادى (ابورياض ابراهيم بن على بن حسن بحرانى) ، م قرن 12 ق.

104. ابومحمد شويكى (عبداللّه بن محمد بن حسين خطى) ، م قرن 12 ق.

105. سيد حسين بن اميررشيد بن قاسم رضوى (هندى نجفى) ، م 1156 ق.

106. سيد بدرالدين يمنى (محمد بن حسن بن المنصورباللّه صنعانى) ، ت 1062 ق، م قرن 12 ق.

بعد از ليست غديريه سرايان، ذيلاً به چند مورد از غديريه هاى مهم در زبان عربى اشاره مى كنيم:

بميرد ! پس واى و واى و واى بر كسى كه فردا در حالى كه به من ستم كرده خدا را ملاقات كند.

پاسخ كوتاه و پر محتوا با سندى به نام غدير، آن قدر شكننده بود كه وقتى معاويه پاسخ اميرالمؤمنين عليه السلام را خواند گفت: اى غلام، اين نامه را پاره كن، تا اهل شام آن را نخوانند و به على بن ابى طالب تمايل پيدا نكنند !

وقتى معاويه پاسخ اميرالمؤمنين عليه السلام را خواند گفت: اى غلام، اين نامه را پاره كن، تا اهل شام آن را نخوانند و به على بن ابى طالب تمايل پيدا نكنند !(1)

در موردى ديگر هناد بن سرى مى گويد: اميرالمؤمنين عليه السلام را در خواب ديدم. حضرت فرمود: شعر كميت را برايم بخوان كه مى گويد: «وَ يَومَ الدوحِ دوح غَدير خُمٍّ ... » . من آن اشعار را براى حضرت خواندم. فرمود: اى هناد، شعر مرا هم به آن اضافه كن(2):

وَ لَم أرَ مِثلَ ذاكَ اليَومَ يَوما *** وَ لَم أرَ مِثلَهُ حَقّا أُضيعا

و هيچ روزى را به مانند آن روز نديدم، و هيچ حقى نديدم كه مانند آن ضايع شود.

در ادامه جا دارد استدلال به غديريه اميرالمؤمنين عليه السلام نيز بررسى شود:

يكى از ادلّه و براهين روشن بر دلالت حديث غدير به امامت اميرالمؤمنين عليه السلام سخن خود حضرت در اشعارش است. اميرالمؤمنين عليه السلام اين اشعار سروده است:

لِذاكَ أقامَنى لَهُم إماما *** وَ أخبَرَهُم بِهِ بِغَديرِ خُمّ

از اين رو است كه پيامبر صلى الله عليه و آله مرا پيشواى مردم گرداند، و در غدير خم آنان را از اين امر آگاه ساخت.

ص: 59

همچنين اميرالمؤمنين عليه السلام در اشعارى ديگر از حديث غدير و دلالت آن بر امامتش سخن گفته، و در كنار اين گزيده هايى از فضائل و نمونه هايى از مناقب ويژه خود را نيز آورده و به آنها بر مردم فخر و مباهات كرده است. به عنوان مثال:

لَقَد عَلِمَ الأُناسُ بِأنَّ سَهمى *** مِنَ الإِسلامِ يَفضُلُ كُلَّ سَهمِ

وَ أحمَدُ النَبىُّ أخى وَ صِهرى *** عَلَيهِ اللّه ُ صَلّى وَ ابنُ عَمّى

وَ إنّى قائِدٌ لِلناسِ طُرّا *** إلى الإِسلامِ مِن عُربٍ وَ عُجمِ

وَ قاتِلُ كُلِّ صِنديدٍ رَئيسٍ *** وَ جَبّارٍ مِنَ الكُفّارِ ضَخمِ

وَ فى القُرآنِ ألزَمَهُم وِلائى *** وَ أوجَبَ طاعَتى فَرضا بِعَزمِ

كَما هارُونَ مِن مُوسى أخُوهُ *** كَذاكَ أنا أخُوهُ وَ ذاكَ اسمى

لِذاكَ أقامَنى لَهُم إماما *** وَ أخبَرَهُم بِهِ بِغَديرِ خُمّ

فَمَن مِنكُم يُعادِلُنى بِسَهمى *** وَ إسلامى وَ سابِقَتى وَ رَحمى

وَ وَيلٌ ثُمَّ وَيلٌ ثُمَّ وَيلٌ *** لِمَن يَلقَى الإلهَ غَدا بِظُلمى

وَ وَيلٌ ثُمَّ وَيلٌ ثُمَّ وَيلٌ *** لِجاحِدِ طاعَتى وَ مُريدِ هَضمى

وَ وَيلٌ لِلَذى يَشقَى سَفاها *** يُريدُ عَداوَتى مِن غَيرِ جُرمى

مردم همه مى دانند كه بهره من از اسلام از هر بهره اى افزون است. احمد پيامبر صلى الله عليه و آله برادر و پسرعمو و پدر همسر من است. بى گمان، من راهنماى همه مردم از عرب و عجم به سوى اسلام هستم. و بزرگان و سران و سركشان و گردنكشان كافر را به كام مرگ كشاندم. خدا در قرآن ولايت مرا بر مردم لازم كرد و اطاعت از مرا به وجوبى قطعى واجب گرداند.

همان جايگاهى كه هارون نسبت به برادرش موسى داشت، من نيز نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله دارم و برادر او هستم و اين نام من است. به سبب همين ويژگى هاست كه حضرتش مرا پيشواى مردم گرداند، و در غدير خم آنان را از اين امر آگاه ساخت. از ميان شما كيست كه با بهره من از ايمان و با اسلام و پيشتازى و خويشاوندى من برابرى كند ؟

ص: 60

واى واى واى بر كسى كه فردا خدا را در حالى ديدار كند كه نسبت به من ستمكار است. واى واى واى بر كسى كه منكر طاعت من باشد و شكست مرا بخواهد. واى بر كسى كه از سر بى خردى به شقاوت افتد و بى هيچ جرمى از سوى من با من دشمنى كند.

حسين بن معين الدين ميبدى در شرحش بر ديوان اميرالمؤمنين عليه السلام به نام «الفواتح» اين اشعار را شرح و معانى آن را روشن كرده است. وى در شرح بيتى كه امام عليه السلام در آن به حديث غدير اشاره فرموده، حديث غدير را به روايت احمد بن حنبل نقل كرده و خبر نزول آيه تبليغ(1) در روز غدير را از ثعلبى نقل كرده است.

همچنين تصريح كرده كه آيه «إنَّما وَليُّكُمُ اللّه ُ وَ رَسُولُهُ وَ الَذينَ آمَنُوا الَذينَ يُقيمُونَ الصَلاةَ وَ يُؤتُونَ الزكاةَ وَ هُم راكِعُون»(2): ولىّ شما تنها خداست و فرستاده اش و كسانى كه ايمان آوردند همانان كه نماز مى گزارند و ركوع كنان زكات مى دهند، به اتفاق مفسّران درباره اميرالمؤمنين عليه السلام نازل شده است.

ميبدى در پايان شرحش بر اشعار يادشده از امام على بن احمد واحدى از ابوهريره نقل كرده كه اميرالمؤمنين عليه السلام اين اشعار را در حضور ابوبكر و عثمان و طلحه و زبير و فضل بن عباس و عمّار و عبدالرحمن و ابوذر و مقداد و سلمان و عبداللّه بن مسعود خوانده است.(3)

همچنين اين ابيات از وجوه ديگرى نيز بر امامت امام اميرالمؤمنين عليه السلام دلالت مى كنند:

1. بيت «مردم همه مى دانند كه بهره من از اسلام از هر بهره اى افزون است» نصّ صريح است بر افضليت مطلق امام عليه السلام بر ديگران.

ص: 61

2. بيت «بى گمان من راهنماى همه مردم از عرب و عجم به سوى اسلام هستم» به روشنى دلالت مى كند كه امام عليه السلام وسيله اسلام آوردن همه مردم از عرب و عجم بوده، و از اين رو حضرتش به طور مطلق از همه آنان برتر است.

3. بيت «و بزرگان و سران و سركشان و گردنكشان كافر را به كام مرگ كشاندم» آشكارا دالّ بر افضليت امام عليه السلام است، زيرا از عمده ترين اسباب استوارى دين و قتل دشمنان است، و به اعتراف جميع مخالفين حضرتش بود كه آنان را به كام مرگ كشاند.

4. بيت «خدا در قرآن ولايت مرا بر مردم لازم كرد و اطاعت از مرا به وجوبى قطعى واجب گرداند» به صراحت به وجوب اطاعت امام عليه السلام دلالت مى كند. بنابراين حضرتش پس از رسول خدا صلى الله عليه و آله به امر خداى تعالى در قرآن كريم امام امت خواهد بود، چرا كه هر كس طاعتش واجب باشد او امام است. دهلوى خود به اين نكته اعتراف كرده است.

5 . بيت «از ميان شما كيست كه با بهره من از ايمان و با اسلام و پيشتازى و خويشاوندى من برابرى كند ؟» آشكارا دليل افضليت امام عليه السلام است.

افزون بر اينها، اينكه صحابه بزرگ مذكور در روايت واحدى اين اشعار را شنيدند و سخنان امام عليه السلام را تقرير كردند، از استوارترين شواهد بر دلالت حديث غدير به امامت است.

و اما حسين ميبدى كه شارح ديوان امام اميرالمؤمنين عليه السلام است و اين اشعار را نقل كرده است، از دانشمندان نامدار اهل سنت است. بزرگان عامه در كتاب هايشان او را ثناى بليغ گفته و ستوده اند. اين براى هر كس به آن كتاب ها مراجعه كرده باشد روشن است. از ستايندگان ميبدى يكى غياث الدين خواندمير در تاريخش «حبيب السير» است.

محمود بن سليمان كفوى نيز در طبقات حنفيه به نام «كتائب أعلام الأخيار من فقهاء مذهب النعمان المختار» از شرح ميبدى مطالبى را نقل كرده است. همچنين

ص: 62

كاتب چَلَبى در «كشف الظنون» نوشته است: ديوان على بن ابى طالب عليه السلام را حسين بن معين الدين ميبدى يزدى (م 870 ق) به زبان فارسى شرح كرده است.

فَرَقى آخِذا بِكَفِّ عَلىٍّ *** مَنبَرا كانَ مِن حَدوجٍ وَ كور

وَ دَعا وَ المَلأُ حُضورٌ جَميعا *** غَيَّبَ اللّه ُ رُشدَهُم مِن حُضور

إنَّ هذا أميرُكُم وَ وَلىُّ ال *** -أمرِ بَعدى وَ وارِثى وَ وَزيرى

هُوَ مَولى لِكُلِّ مَن كُنتُ مَولا *** هُ مِن اللّه ِ فى جَميعِ الأُمور

...

أفَصَبرا يا صاحِبَ الأمرِ وَ الخَط- *** -بُ جَليلٌ يُذيبُ قَلبَ الصَبور

وَ كَأنّى بِهِ يَقولُ وَ يَبكى *** بِسُلوٍّ نُزرٍ وَ دَمعٍ غَزير:

لا تَرانِى اتَّخَذتُ لا وَ عُلاها *** بَعدَ بَيتِ الأحزانِ بَيتَ سُرور

فَمَتى يَابنَ أحمَدَ تَنشُرُ الطا *** غوتَ وَ الجِبتَ قَبلَ يَومِ النُشور

هر خيانت و كلام دروغ و نادرست شاخه اى است از انكار كردن نصّ غدير.

...

روزى كه (پروردگار) جليل با وحى به (پيامبر) طه در حالى كه پيش مى رفت.

بار و بنه فرمانبرداران بر سرزمين بى آب فرود آورده شد، كسانى كه صاحبان بيابان بودند، و اين در گرماى شديد نيمروز بود.

سپس (خدا فرمان داد كه) پيام را به آنان برسان، و گرنه هيچ وحيى از (خداوند) لطيف خبير نرسانده اى.

مرتضى را بر مردمان امام قرار ده، و نورى كه بر تاريكى ظلمانى جلوه گرى كند.

پس (پيامبر صلى الله عليه و آله از منبر غدير) بالا رفت در حالى كه دست على عليه السلام را گرفته بود منبرى كه از هودج ها و كجاوه ها بود.

پس ندا داد در حالى كه همگان حاضر بودند، و خداوند توان در اين حضور را از آنان گرفته بود.

همانا اين (على عليه السلام) امير و سرپرست شما بعد از من و وارث و وزير من است.

او مولاى كسى است كه من از جانب خدا در همه امور مولاى اويم.

...

ص: 64

آيا بايد صبر كنيم اى صاحب امر، در حالى كه تيره روزى بس بزرگ است، كه حتى قلب شكيبا را ذوب مى كند.

و گويا مى بينم او را كه مى گويد و مى گِريد با گريه هاى سوزان و اشك هاى فراوان:

سوگند به حق او (حضرت زهرا عليهاالسلام) ديگر مرا نخواهى ديد كه بعد از خانه غم (بيت الاحزان مادرم زهرا عليهاالسلام) خانه شادى گرفته باشم.

پس اى پسر احمد، چه هنگام طاغوت و جِبت را بيرون مى كشى پيش از روز محشر ؟

شعرى تنظيم كرد. آنگاه خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و عرض كرد: يا رسول اللّه، اجازه مى فرماييد شعرى را كه درباره على بن ابى طالب - به مناسبت اين واقعه عظيم سروده ام بخوانم ؟ حضرت فرمود: بخوان به نام خداوند و بركت او.

حسّان بر جاى بلندى قرار گرفت و مردم براى شنيدن كلامش ازدحام كردند، در حالى كه براى بهتر شنيدن شعرش گردن مى كشيدند. در اين حال قبل از قرائت شعرش پاسخ اعتراض احتمالى را آماده كرد و گفت: اى بزرگان قريش، سخن مرا به گواهى و امضاىِ پيامبر گوش كنيد.

سپس اشعارى را كه همانجا سروده بود خواند، كه به عنوان يك سند تاريخى از غدير ثبت شد و به يادگار ماند. پس از اشعار حسان، پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: اى حسان، تا مادامى كه با زبانت از ما دفاع مى كنى، از سوى روح القدس مؤيد خواهى بود.(1)

به بيان ديگر:

كلام منظوم در همه ملت ها به عنوان سندى ماندگار تلقى مى شود، چرا كه نظم و قالب خاص كلام حفظ آن را در خاطره ها آسان تر مى سازد، و از نگاه ادبى براى يك مراسم مهم افتخار است كه دستمايه اى از شعر را به همراه داشته باشد.

به خصوص مراسمى كه به عنوان احياى شعائر برگزار مى شود با مراسمى كه با اهداف بلند مدت اجرا مى شود، اين تفاوت را دارد كه در نوع اول آنچه بر جاى مى ماند انتشار خبر آن است ولى در نوع دوم گذشته از گزارش خبرى بايد اسناد تثبيت شده اى از آن براى نسل هاى آينده باقى بماند تا اهداف دقيق آن را منتقل نمايد.

از مواضع اعجاب برانگيز سخنرانى غدير آن بود كه براى ماندگارى مقاصد آن برنامه عظيم چند پيش بينى متفاوت در نظر گرفته شد، كه در تمام عمر پيامبر صلى الله عليه و آله سابقه نداشت. يكى از آنها شعر بلند حسّان بن ثابت بود كه داستان غدير را در خود جاى داد.

ص: 67

آنچه در غدير اين بُعد ادبى را فوق العاده نشان داد و تعجب همه را در چنان شرايطى برانگيخت دو جهت بود:

جهت اول:

سابقه مخالفت پيامبر صلى الله عليه و آله با شعر بر همگان روشن بود، به گونه اى كه اگر هم در موردى برخورد مثبتى از حضرت ديده مى شد اجازه قرائت شعرهاى مثبت قديمى بود، نه آنكه حضرت به كسى اجازه سرودن شعر بدهد. در حالى كه در غدير حسان بن ثابت براى شعرش رسما از پيامبر صلى الله عليه و آله اجازه گرفت و آن حضرت اجازه داد.

اين اجازه از سوى حضرت آن قدر عجيب بود كه حسان هنگام قرائت شعرش براى مردم - به عنوان اطمينان خاطر - گفت: اى مردم، سخن مرا به گواهى پيامبر صلى الله عليه و آله گوش كنيد؛ و پيامبر صلى الله عليه و آله نيز فرمود: «بخوان به بركت خداوند» . جالب تر آن بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله پس از خواندن شعرها توسط حسان تصريح كرد كه در اين اشعار روح القدس مؤيد تو بوده و در واقع خداوند تو را يارى كرده است.

جهت دوم:

حضور شاعر زبردست عرب در چنان مراسمى، به گونه اى كه شعر غدير را بدون سابقه ذهنى در همانجا سرود و براى مردم خواند. اين در حالى است كه معمولاً شعر مربوط به مراسمى را قبلاً پيش بينى مى كنند، به خصوص آنكه متن شعر منعكس كننده عين مراسمى باشد كه اجرا شده است. سرودن چنين شعرى جز به دست شاعرى فوق العاده امكان نداشت، به خصوص آنكه با مضامينى بلند و دقيق از نظر ادبى سروده مى شد.

با توجه به اين جهات بازتاب مسئله شعر در غدير به قدرى عجيب بود كه حسان راضى نشد شعر خود را به طور خصوصى بخواند، بلكه به اطلاع مردم رساندند كه حسان قصد دارد شعرى را با اجازه پيامبر صلى الله عليه و آله درباره غدير بخواند.

ص: 68

پس پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: اى على، برخيز كه من تو را امام و راهنماى پس از خود برگزيدم. پس هر كس من مولاى او هستم اين ولىّ او است. او را يار و دوستدار راستين باشيد. در اينجا بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله دعا كرد: خدايا، با دوستدار على عليه السلام دوستى كن و دشمن كسانى باش كه با على عليه السلام دشمنى كنند.

واقعا جاى ابياتى از شعر در آن مراسم عظيم خالى بود كه نشاطى دو چندان به جمعيت بخشيد و به عنوان يك سند تاريخى از غدير ثبت شد و به يادگار ماند و بسيارى از مردم آن را حفظ كردند.

پس از شعر حسان، پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اى حسان، مادامى كه با زبانت از ما دفاع مى كنى از سوى روح القدس مؤيد خواهى بود» و اين در واقع مهر تأييد الهى بود كه از سوى پيامبرش بر شعر حسان زده شد.(1)

شعر حسّان بن ثابت به شكل ديگرى نيز نقل شده كه تقريبا شبيه شعر بالا است، و آن اين است:

اَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ النَّبِىَّ مُحَمَّدا *** لَدى دَوْحِ خُمٍّ حينَ قامَ مُنادِيا

وَ قَد جاءَهُ جِبْريلُ مِنْ عِنْدِ رَبِّهِ *** بِأنَّكَ مَعْصُومٌ فَلا تَكُ وانِيا

وَ بَلِّغْهُمُ ما أَنْزَلَ اللّه رَبُّهُمْ *** وَ إِنْ اَنْتَ لَمْ تَفْعَلْ وَ حاذَرْتَ باغِيا

عَلَيْكَ فَما بَلَّغْتَهُمْ عَنْ إِلهِهِمْ *** رِسالَتَهُ إِنْ كُنْتَ تَخْشَى الْأَعادِيا

فَقامَ بِهِ إِذْ ذاكَ رافِعُ كَفِّهِ *** بِيُمْنى يَدَيْهِ مُعْلِنُ الصَّوْتِ عالِيا

فَقالَ لَهُمْ: مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ مِنْكُمُ *** وَ كانَ لِقَوْلى حافِظا لَيْسَ ناسِيا

فَمَوْلاهُ مِنْ بَعْدى عَلِىٌّ وَ اِنَّنى *** بِهِ لَكُمْ دُونَ الْبَرِيَّةِ راضِيا

فَيا رَبِّ مَنْ والى عَلِيّا فَوالِهِ *** وَ كُنْ لِلَّذى عادى عَلِيّا مُعادِيا

ص: 71

وَ يا رَبِّ فَانْصُرْ ناصِريهِ لِنَصْرِهِمْ *** إِمامَ الْهُدى كَالْبَدْرِ يَجْلُو الدَّياجِيا

وَ يا رَبِّ فَاخْذُلْ خاذِليهِ وَ كُنْ لَهُمْ *** إِذا وَقَفُوا يَوْمَ الْحِسابِ مُكافِيا

آيا نمى دانيد كه محمد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كنار درختان غدير خم به حالت ندا ايستاد.

و اين در حالى بود كه جبرئيل از طرف خداوند پيام آورده بود كه در اين امر سستى مكن كه تو محفوظ خواهى بود.

و آنچه از خدا بر تو نازل شده به مردم برسان، و اگر نرسانى و از ظالمان بترسى.

و از دشمنان حذر كنى رسالت پروردگارشان را نرسانده اى.

در اينجا بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله دست على عليه السلام را بلند كرد و با صداى بلند.

فرمود: هر كس از شما كه من مولاى او هستم و سخن مرا به ياد مى سپارد و فراموش نمى كند.

مولاى او بعد از من على است، و من فقط به او - نه به ديگرى - به عنوان جانشين خود براى شما راضى هستم.

پروردگارا هر كس على را دوست بدارد او را دوست بدار، و هر كس با على دشمنى كند او را دشمن بدار.

پروردگارا، يارى كنندگان او را يارى فرما به خاطر نصرتشان امام هدايت كننده اى را كه در تاريكى ها مانند ماه شب چهارده روشنى مى بخشد.

پروردگارا، خوار كنندگان او را خوار كن و روز قيامت كه براى حساب مى ايستند خود جزا بده.

حسّان بن ثابت اين شعر را پس از آنكه پيامبر صلى الله عليه و آله سخنرانى اش را به پايان رساند، با اذن حضرتش و در مقابل حضرت و همگان سرود و خواند. شعر او اين است: يُنَاديهِمُ يَومَ الغَديرِ نَبيُّهُم ... .

پس از نقل مختصر ماجراى غدير و نزول آيه اكمال از ابوسعيد خُدرى روايت كرده است.(1)

3. موفّق بن احمد مكّى خوارزمى

مكّى خوارزمى نيز در «مناقب على بن ابى طالب عليه السلام» ماجراى شعر سرودن حسّان را پس از نقل مختصر ماجراى غدير و نزول آيه اكمال از ابوسعيد خُدرى نقل كرده است.(2)

4. محمد بن على بن ابراهيم نطنزى، ابوالفتح

ابوالفتح نطنزى نيز در «الخصائص العلوية» اين خبر را پس از نقل مختصر ماجراى غدير و نزول آيه اكمال از ابوسعيد خُدرى نقل كرده است.(3) سمعانى و صفدى و ابن نجّار(4): وى را توثيق كرده و ستوده اند، به خصوص در ادبيات. سمعانى شاگردش او بوده است.

5 . سبط بن جوزى، ابوالمظفر

سبط ابن جوزى در «تذكرة الخواصّ» گفته كه شاعران اشعار بسيارى را درباره غدير خم سروده اند، كه از جمله حسّان بن ثابت است.(5)

6 . ابراهيم بن محمد مؤيّد بن عبداللّه بن على بن محمد بن حمويه خراسانى جوينى صوفى، صدرالدين ابوالمجامع (ت 644 - م 722 ق)

صدرالدين حموينى نيز در «فرائد السمطين» شعر حسّان در روز غدير را پس از نقل مختصر ماجراى غدير و نزول آيه اكمال با اسنادش از خوارزمى و نيز با سندى ديگر از ابوسعيد خُدرى روايت كرده، و سپس مى گويد: اين حديثى است كه طرق

ص: 74

بسيارى به ابوسعيد سعد بن مالك خُدرى انصارى دارد.(1) حموينى از پيشوايان نامدار اهل سنت و از اعلام مشايخ بزرگان آنهاست، به خصوص وى استاد ذهبى و كازرونى است. ذهبى و كازرونى(2): وى را توثيق كرده و بسيار ستوده اند، به خصوص در حديث و رجال.

7. ابوعبداللّه گنجى شافعى

گنجى شافعى ضمن بيان حديث غدير شعر حسّان بن ثابت در غدير را آورده است.

8 . جلال الدين سُيوطى

جلال الدين سيوطى رساله اى دارد كه خود در آغاز آن چنين وصفش كرده است: اين رساله اى است كه در آن، اشعارى را گرد آوردم كه دربردارنده مضامين احاديث و آثار است و آن را «الأزهار» ناميده ام ... . وى در اين كتاب از تذكره شيخ تاج الدين ابن مكتوم اشعار حسّان بن ثابت انصارى در غدير را نقل كرده است. در ادامه اشعارى از سيد حِميَرى و شاعرى ديگر آورده است.

سيوطى از حافظان و بزرگان به نام اهل سنت است، تا جايى كه بعضى از دانشمندان عامه او را مجدّد قرن نهم ناميده اند. شرح حال مفصل سيوطى در جلد حديث مدينة العلم از كتاب «عبقات» آمده است. همچنين ابن مكتوم (ت 682 يا 683 - م 749 ق) - كه سيوطى شعر حسّان را از تذكره او نقل كرده - از دانشمندان بزرگ اهل تسنن است: صفدى و ابن جَزَرى و سيوطى(3): وى را توثيق كرده و بسيار ستوده اند، به خصوص در حديث و تاريخ و فقه و ادبيات. «الدرّ اللقيط من البحر المحيط» در تفسير قرآن تأليف او است.

ص: 75

مى گوييد ؟ حال آنكه من اميد دارم كه خدا او را به خاطر دفاع زبانى اش از پيامبر صلى الله عليه و آله به بهشت برد. آيا او نگفته است(1):

هَجَوتَ مُحَمَّدا فَأجَبتُ عَنهُ *** وَ عِندَ اللّه ِ فى ذاكَ الجَزاءُ

فَإنَّ أبى وَ والِدَتى وَ عِرضى *** لِعِرضِ مُحَمَّدٍ مِنكُمُ الوَقاءُ

محمد صلى الله عليه و آله را هجو كردى و من به آن پاسخ دادم. اين كار نزد خدا پاداش دارد. بى گمان پدر و مادر و آبروى من مايه پاسدارى از آبروى محمد صلى الله عليه و آله در برابر شماست.

پس عايشه حسّان را از اينكه به او افترا زده باشد تبرئه كرده است (زيرا اين سخن شايع بود كه حسّان عايشه را هجو كرده است) .(2)

دو. ابن اثير در شرح حال حسّان مى نويسد: او را شاعر رسول خدا صلى الله عليه و آله مى گفتند. عايشه پيامبر صلى الله عليه و آله را توصيف كرد و گفت: به خدا سوگند، اين توصيف مانند اشعارى است كه حسّان درباره حضرتش سروده است ... .

رسول اللّه صلى الله عليه و آله در مسجد، منبرى براى حسّان مى نهاد و او بر آن منبر مى ايستاد و اشعارى در ستايش پيامبر صلى الله عليه و آله مى خواند و هجوهاى مشركان را پاسخ مى گفت. رسول خدا صلى الله عليه و آله مى گفت: ما دام كه حسّان از فرستاده خدا دفاع كند، خدا او را به روح القدس تأييد مى كند.(3)

سه. ابن حجر عسقلانى مى گويد: در صحيحين از براء روايت شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله به حسّان گفت: در هجو مشركان شعر بگو كه جبرئيل با تو است.

ابوداوود از لؤىّ، از ابن ابى زِناد، از پدرش، از هشام بن عُروه، از عايشه روايت كرده است: پيامبر صلى الله عليه و آله در مسجد، منبرى براى حسّان مى نهاد و او بر آن منبر مى ايستاد

ص: 78

و هجو كنندگان حضرتش را هجو مى كرد. رسول اللّه صلى الله عليه و آله مى گفت: ما دام كه حسّان از پيامبر خدا دفاع كند، روح القدس با او خواهد بود.

حاكم نيشابورى نيز در شرح حال حسّان احاديثى آورده كه بعضى شان ذكر شد. يكى از آن احاديث اين است: ابوالعباس محمد بن يعقوب، از حسن بن على بن عفّان، از ابواُسامه، از وليد بن كثير، از يزيد بن عبداللّه بن قسيط، از ابوالحسن بنده بنى نوفل براى ما روايت كرد: هنگامى كه سوره شعراء نازل شد و پيامبر صلى الله عليه و آله آن را بر مسلمانان خواند، وقتى به اين آيه رسيد: «وَ الشُعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الغاوُونَ»(1): «و شاعران را گمراهان پيروى كنند» ، عبداللّه بن رواحه و حسّان بن ثابت گريه كنان نزديك حضرت آمدند.

وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله به اين آيه رسيد: «وَ عَمِلُوا الصالِحاتِ» : «كسانى كه كارهاى نيك كنند» ، فرمود: يعنى شما. و وقتى آيه «وَ ذَكَرُوا اللّه َ كَثيرا» : «و خداى را بسيار ياد كنند» ، را خواند، فرمود: يعنى شما. و چون «وَ انتَصَرُوا مِن بَعدِ ما ظُلِمُوا»(2): «و پس از آنكه ستم ديده اند داد مى ستانند» ، را خواند، فرمود: يعنى شما.(3)

ولى مردان از قوم آن را داد و ستد كردند، و من هيچ گاه نديده ام امر بزرگى آن (ولايت) مورد مبايعه قرار گيرد.

من لعنت و تبرّى خود را بدين خريد و فروش نمى رسانم، ولى اول آنان بدين مبايعه كار زشتى انجام داد.

و بدين عمل، نزديك ترين آنها به عدالت به سوى جور و ستم كشيده شد، و نگهبان ترين آنها خراب كننده و ضايع كننده شد.

امر و فرمان و رهبرشان (على عليه السلام) را ضايع كردند و لذا گمراه شدند. آن كس كه در حوادث جهان از همه افراد استوارتر و با سعه صدر بود.

حقّ او را عمدا به فراموشى سپردند، و بر او ستم كردند، بدون آنكه قصاصى از او طلب داشته باشند، و با آنكه او رئيس و سرپرست ايشان بود.

پس اگر چه از شمشير آبدار و برهنه بنى اميه بترسى و از قطعه قطعه شدن بيم داشته باشى، به ايشان بگو هر جا كه باشند:

اى افّ باد بر آن روزگارى كه من در آن بوده باشم، و مطيع و منقاد شما باشم، و از نبرد با شما احساس سنگينى نمايم.

خداوند گرسنه گرداند كسى را كه شما سير كرده ايد، و سير كند كسى را كه از ستم شما گرسنه شده است.

و آن فردِ بارز و بى شرمِ و عزل شده امتش را آشكارا لعنت مى كند، هنگامى كه خداوند مردم را تدبير كند.

به دست آن هاشمى پسنديده، كه براى امت خويش چون باران حيات بخش و بهار با طراوت است.

آن هاشمى كه همچون شير نر در معركه ها و مشاهد نبرد بدون اضطراب، براى بر پا داشتن مردم جهان نيرومند و تواناست.

و پيوسته امور امت را بر پا مى دارد، و از حريم امت دفاع مى كند، و همواره زمين هاى خشك امت را به زمين هاى آباد و پربهره در مى آرود.

ص: 84

در مورد غديريه كميت، هناد بن سرى مى گويد: اميرالمؤمنين عليه السلام را در خواب ديدم. حضرت فرمود: شعر كميت را برايم بخوان كه مى گويد: «وَ يَومَ الدوحِ دوح غَدير خُمٍّ ... » . من آن اشعار را براى حضرت خواندم. فرمود: اى هناد، شعر مرا هم به آن اضافه كن(1):

وَ لَم أرَ مِثلَ ذاكَ اليَومَ يَوما *** وَ لَم أرَ مِثلَهُ حَقّا أُضيعا

و هيچ روزى را به مانند آن روز نديدم، و در عين حال هيچ حقى نديدم كه مانند آن ضايع شود.

هِبَةٌ وَ ما يَهَبِ الإلهُ لِعَبدِهِ *** يَزدَد وَ مَهما لا يَهِب لا يوهَب

يَمحو وَ يُثبِت ما يَشاء وَ عِندَهُ *** عِلمُ الكِتابِ وَ عِلمُ ما لَم يَكتُب

و در خم غدير، آنگاه كه خداوند به امرى استوار فرمود: اى محمد ! در ميان مردم برپاخيز و خطبه بخوان.

و اباالحسن را به امامت منصوب كن، كه او به راستى راهنما است، و اگر چنين نكنى تبليغ رسالت نكرده اى.

پس آنحضرت على عليه السلام و ديگران را فرا خواند، و او را در ميان مردمى كه دسته اى تصديق و گروهى تكذيب مى كردند بودند بلند كرد.

و ولايت را پس از خود به چنين وارسته اى واگذار فرمود، و آن را به دست مردم ناشايست نسپرد.

على عليه السلام را مناقبى است كه هيچ كوشائى (هر چند تلاش كند) به برخى از آن هم دسترسى نمى يابد.

ما به آئين دوستىِ آل محمد عليهم السلام مى گرويم، و دوستداران آنان را شايانِ.

مهر و محبت خويش مى دانيم، و اما آنكه خواهان ديگرى در عوض آنهاست محبوب ما نخواهد بود.

چنين كسى چون بميرد به دوزخ رود و به حوض پيامبر صلى الله عليه و آله در نيايد، و اگر خواست در آيد (تازيانه) مى خورد.

مانند شتر گَر زده اى كه ساربان تازيانه به گردنش مى زند، تا با ديگر شتران نياميزد و آنها را بيمار نكند.

دلم چون به ياد احمد صلى الله عليه و آله و جانشين او مى افتد، گويى به شهپر پرنده تيزبالى بسته شده است.

كه از زمين رو به آسمان يا از آسمان رو به زمين در پرواز است.

و دل از شوق آن دو چنان مى طپد كه نزديك است پرده را بشكافد، و از دنده هاى برگشته بيرون افتد.

اين موهبتى الهى است، و آنچه خدا به بنده اش مى بخشد فزونى مى گيرد، و چون او نبخشد موهبتى در كار نخواهد بود.

او هر چه را بخواهد پاك و يا ثبت مى كند، و علم نوشته و نانوشته در نزد او است.

ص: 87

اين قصيده 112 بيت دارد و «مُذَهَّبة» ناميده مى شود. سيد مرتضى علم الهدى آن را شرح كرده، و به سال 1313 در مصر چاپ شده است. وى در شرح اين بيت: وَ انصِب أباحَسَنٍ لِقَومِكَ إنَّه، هادٍ وَ ما بَلَّغتَ إن لَم تَنصِب، گفته كه لفظ «نصب» كه در اين بيت آمده جز در مورد امامت و خلافت شايسته استعمال نيست.

همچنين اين سخن شاعر كه مى گويد: جَعَلَ الوِلايَةَ بَعدَهُ لِمُهَذَّبٍ، صراحت در امامت دارد، زيرا آنچه پس از پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام واگذار شده امامت است، كه محبت و نفرت در حال حاصل بوده و اختصاص به پس از وفات ندارد.

همچنين حافظ نسابه اشرف بن اعزّ معروف به تاج العلى حسينى (م 610 ق) اين قصيده را شرح كرده است.

آيا برادر و جانشين محمد صلى الله عليه و آله را لعن مى كنى، و با اين كار رسيدن به رستگارى را اميد مى دارى ؟

هيهات ! مرگ بر تو، و عذاب و عزرائيل به تو نزديك باد.

پيامبر صلى الله عليه و آله به بهترين وصيت ها و آشكارترين بيان ها در روز غدير خم درباره على عليه السلام سفارش فرمود.

و با سخنى منتشر شده و آشكار فرمود: هر كس من مولاى اويم بدانيد كه اين على مولاى او است.

او پرداخت كننده قرض ها و راهنماى شما است، همانطور كه خود من شما را به هدايت و رستگارى رهبرى كردم.

اى پدر ! تو مادر مرا نيز كه زنى سخت ناتوان بود از راه به در بردى، و او را راهى بيابان گمراهى كردى.

با لعن بر امام به نامى كه ميراث پيامبر صلى الله عليه و آله با اصرار هر چه بيشتر به او تعلق يافته بود.

به راستى كه من از خشم خداوندى كه كوه هاى گران را در سرزمين هاى باز و تهى برافراشته است بر شما بيمناكم.

اى پدر و مادر من ! از خدا بترسيد و بحق اعتراف كنيد.

اين شعر ابياتى است كه سيد حميرى براى پدر و مادر اباضى مذهب خود نوشته و آنها را به تشيع و دوستى اميرالمؤمنين عليه السلام دعوت نموده و از لعن آن امام باز داشته است. مرزبانى اين شعر را روايت كرده است.

بَذَلتُ لَهُم وُدّى وَ نُصحى وَ نُصرَتى *** مَدَى الدَهرِ ما سُمّيَت يا صاحِ سَيّدا

وَ إنَّ أمرأ يُلحى عَلى صِدقٍ وُدَّهُم *** أحَقُّ وَ أولى فيهِم أن يُفَنِّدا

فإن شِئتَ فَاختَر عاجِلَ الغَمِّ ضلَّةٌ *** وَ إلاّ فَأمسِك كَى تُصانُ وَ تَحمِدا

آنگاه كه من وصيت محمد صلى الله عليه و آله پيمان استوار او را در غدير نگه ندارم.

به كسى مى مانم كه گمراهى را به هدايت خريده، و پس از ره يافتن به اسلام به نصرانيت يا يهوديت گرويده است.

مرا با (قبيله) تميم و عدى (ابوبكر و عمر) چه كار است، كه ولى نعمتان من در راه خدا منحصرا دودمان احمد اند.

نماز خود را با درود بر آنان به پايان مى برم، كه اگر پس از تشهد.

بر آنها درود نفرستم و خداى كريم و بزرگ را در دعا به آنها نخوانم نمازم كامل نخواهد بود.

اى همره من ! من مهر و محبت و يارى خود را از آن روز كه سيدم ناميدند به پاى آنان ريختم.

به راستى كه آن كس كه بر مهر راستين اين خاندان سرزنش مى كند سزاوارتر و بهتر اين است كه تكذيبش كنند.

اگر خواهى غمى گذران را سايه بان خويش گير، و گر نه خوددار باش تا مصون و محمود بمانى.

از اين قصيده 25 بيت در دست است. ابوالفرج در كتاب «الاغانى» آورده كه ابوخلال عتكى بر عقبة بن سالم وارد شد، و سيد در نزد عقبه بود. وى به جايزه اى براى سيد فرمان داد. ابوخلال كه شيخ و بزرگمرد طايفه بود به او گفت: اى امير ! اين عطايا را به مردى مى دهى كه از لعن ابوبكر و عمر باك ندارد ؟ عقبه گفت: من اين را نمى دانستم و بخشش من جز از جهت خويشاوندى و مودت پيشين و رعايت حق همسايگى او نيست. علاوه بر اين او دل به مهر خاندانى بسته است كه حق و جانبدارى آنان بر ما لازم است.

ص: 90

ابوخلال گفت: اگر او راستگوست، بگو ابوبكر و عمر را مدح كند تا برائت او را از نسبت تشيعى كه به وى مى دهند باز شناسيم. عقبه گفت: او خود سخن تو را شنيد و اگر بخواهد چنين مى كند. سيد گفت: آن گاه كه من وصيت محمد صلى الله عليه و آله و پيمان استوار او را در روز غدير نگه ندارم ... . سپس خشمناك از جا برخاست. ابوخلال به عقبه گفت: اى امير ! مرا از شرّ سيد پناه ده كه خدا تو را از هر شرّى پناه دهد. گفت: چنين كردم، به شرط آنكه تو نيز پس از اين متعرض وى نشوى.

هان ! سپاس فراوان مخصوص خداوندى است كه ولى ستايش ها و پروردگار آمرزنده است.

مرا به پيشگاه خود رهبرى كرد، و من او را به يكتائى شناختم و به توحيد نور بخشش به اخلاص دل بستم.

سيد در اين قصيده گويد:

لِذلِكَ مَا اختارَهُ رَبُّه *** لِخَيرِ الأنامِ وَصيّا ظَهيرا

فَقامَ بِخُمٍّ بِحَيثِ الغَدير *** وَ حَطِّ الرِحالِ وَ عافَ المَسيرا

وَ قُم لَهُ الدَوحَ ثُمَّ ارتقى *** عَلى مَنبَرِ كانَ رَحلاً وَ كورا

وَ نادى ضُحى بِاجتِماعِ الحَجيج *** فَجاءوا إلَيهِ صَغيرا كَبيرا

فَقالَ وَ فى كَفِّهِ حَيدرٌ *** يَليحُ إلَيهِ مُبينا مِشيرا:

ألا إنَّ مَن أنَا مَولى لَهُ *** فَمَولاهُ هذا قَضا لَن يَجورا

فَهَل أنا بَلَّغتُ قالوا نَعَم *** فَقالَ اشهَدوا غَيبا أو حُضورا

يُبلِّغُ حاضِرَكُم غائِبا *** وَ أُشهِدُ رَبّىَ السَميعُ البَصيرا

فَقوموا بِأمرِ مَليكٍ السَما *** يُبايِعُهُ كُلُّ عَلَيهِ أميرا

فَقاموا لِبَيعَتِهِ صافِقين *** أكُفّا فَأوجَسَ مِنهُم نَكيرا

فَقالَ إلهى والِ الوَلىَّ *** وَ عادِ العَدُوَّ لَهُ وَ الكُفورا

وَ كُن خاذِلاً لِلأُلى يَخذُلون *** وَ كُن لِلأُلى يَنصُرونَ نَصيرا

فَكَيفَ تَرى دَعوةَ المُصطَفى *** مُجابا بِها أو هَباءا نَثيرا

أُحِبُّكَ يا ثانِىَ المُصطَفى *** وَ مَن أشهَدَ الناسُ فيهِ الغَديرا

وَ أشهَدُ أنَّ النَبىَّ الأمين *** بَلَّغَ فيكَ نِداءا جَهيرا

وَ أنَّ الَذينَ تَعادوا عَلَيكَ *** سَيُصلَونَ نارا وَ ساءت مَصيرا

به همين جهت، خداى پيامبر صلى الله عليه و آله، على عليه السلام را به نام جانشينى پشتيبان براى پيامبر صلى الله عليه و آله، كه بهترين خلق است انتخاب كرد.

ص: 93

و او در كنار غدير خم درنگ كرد و بارها را فرود آورد و از رفتن باز ايستاد.

چوب ها را برافراشتند، و او بر منبرى كه از بار و بنه شتران فراهم آمده بود بالا رفت.

و در آن چاشتگاه، حاجيان را به گرد آمدن فرا خواند و خرد و بزرگ مردم به سويش روى آوردند.

و در حالى كه دست على عليه السلام را به دست داشت، و او را بى پرده نشان مى داد و به سوى وى اشاره مى كرد فرمود:

هان ! به راستى كه هر كس من مولاى او هستم اين على به امرى ناگسستنى سرور اوست.

آيا تبليغ كردم ؟ گفتند: آرى، فرمود: پس در غياب و حضور به آن گواهى دهيد.

حاضران به غائبان برسانند، و من نيز پروردگار شنوا و بيناى خود را بر آن گواه مى گيرم.

مردم برخاستند و براى بيعت دست در دست على عليه السلام نهادند. پس پيغمبر از آنها احساس نگرانى كرد.

و فرمود: خداوندا ! با دوست على عليه السلام دوست باش و دشمن و ناسپاس او را دشمن دار !

كسانى كه وى را خوار دارند خوارشان دار، و آنان كه با وى يارند ياورشان باش.

پس دعاى پيامبر مصطفى صلى الله عليه و آله را چگونه مى بينى ؟ آيا پذيرفته شده يا بر باد هوا رفته است ؟

اى على ! اى همانند مصطفى ! و اى كسى كه در كار ولايتت مردم در غدير خم حاضر آمدند !

دوستت دارم و گواهى مى دهم كه پيامبر صلى الله عليه و آله راستين با آهنگى رسا درباره ات تبليغ كرد.

و آنان كه با تو از در دشمنى در آمدند به آتش كشيده مى شوند، و دوزخ بد گذرگاهى است.

ص: 94

عرض كرد: فدايت شوم، اعراف چيست ؟ فرمود: تپه هايى از مشك است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و جانشينان او بر آن قرار مى گيرند، و همه را به چهرهاشان مى شناسند.

عبدى در ضمن قصيده اى طولانى در مورد غدير چنين گويد:

وَ كانَ عَنها لَهُم فى خُمٍّ مُزدَجَر *** لَمّا رَقى أحمَدُ الهادىُ عَلى قَتَب

وَ قالَ وَ الناسُ مَن دانَ إلَيهِ وَ مَن *** ثاوٍ لَدَيهِ وَ مَن مُصغٍ وَ مُرتَقِب

قُم يا عَلىُّ فَإنّى قَد أمَرتُ بِأن *** أبَلِّغُ الناسَ وَ التَبليغُ أجدَرُ بى

إنّى نَصَبتُ عَليّا هاديا عَلَما *** بَعدى وَ إنَّ عَليّا خَيرُ مُنتَصَب

فَبايَعوكَ وَ كُلُّ باسِطٌ يَدَهُ *** إلَيكَ مِن فَوقِ قَلبٍ عَنكَ مُنقَلَب

عافوكَ لا مانِعٌ طَولاً وَ لا حَصرٌ *** قَولاً وَ لا لَهجٌ بِالغِشِّ وَ الريَب

وَ كُنتَ قُطبَ رُحَى الإسلامِ دونَهُم *** وَ لا تَدورُ رَحىً إلاّ عَلى قُطُب

وَ لا تُماثِلُهُم فِى الفَضلِ مَرتَبَةً *** وَ لا تُشابِهُهُم فِى البَيتِ وَ النَسَب

و چون حضرت احمد صلى الله عليه و آله كه هادى امت است در خم بر روى كوهان هاى شتر بالا رفت، افرادى از آن جماعت بودند كه پيوسته مى خواستند خلافت را از على عليه السلام منع و طرد كنند و به دور افكنند.

و در حالى كه بعضى از آن جماعت به پيامبر صلى الله عليه و آله نزديك بودند، و بعضى در كنار آن حضرت سكنى گزيده بودند، و بعضى گوش فرا مى دادند، و بعضى انتظار وقوع حادثه اى را داشتند، پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود:

بپاخيز اى على ! زيرا كه من مأمور شده ام به اينكه تبليغ كنم و به مردم برسانم، و تبليغ براى من سزاوارتر است.

من على عليه السلام را به عنوان هدايت و عَلَم رهبرى بعد از خودم نصب كردم، و به درستى كه على عليه السلام بهترين فرد پسنديده و انتخاب شده و گزيده شده براى منصب امامت است.

پس آن جماعت با تو (اى على) بيعت كردند، و هر يك از آنها دست خود را براى بيعت به سوى تو دراز كرد، ولى اين بيعت از فراز دل و قلب بود نه از درون آن، و خواسته آنان از تو روى گردان و به سوى غير تو متوجه بود.

ص: 96

ايشان تو را از هر بدى و علت و ناپاكى مبرّا و منزّه مى دانستند؛ نه از جهت سعه و قدرت تو منعى بود، و نه از جهت گفتار و سخن تو كوتاهى و ضعفى بود، و نه از جهت تحريض و اصرار به خيانت و شك و تهمت متهم بودى !

تو (اى على) قطب آسياى اسلام و محور گردش آن بودى نه ايشان، و هيچ گاه چرخ آسيا بدون قطب نمى گردد.

نه در فضيلت و شرف هم رتبه ايشان بودى ! و نه در اصالت خاندان و نسب شبيه آنان بودى.

و در روز غدير در بيابانى كه در آن پرده و پوششى نبود، حق بر اهلش آشكار شد.

پيامبرخدا صلى الله عليه و آله بپا خاست و مردم را به حق فرا خواند، تا نيكى به حريم آنان نزديك و زشتى از پيرامونشان دور شود.

بازوان على عليه السلام را گرفت و اعلام كرد كه او سرور و سرپرست شما است، آيا مى دانيد ؟

پيامبر صلى الله عليه و آله روز و شب خود را به اين بيان با مردمى كه بامداد و شامشان به گمرهى و نادانى مى گذشت گذراند.

تا حق بر آنها نمودار شد، و آنها نيز آشكارا اين حق را ربودند.

پس از اين جريان آيا بهره على عليه السلام را بروز شهادت از دم شمشيرى بايد داد كه در كف مرد تيره روزى بود كه گناهانش وى را به چراگاه گمرهى و شومى مى فرستاد ؟

بر مردم آسان نكرده كه اين مذهب ها در بين آنها باشد، مگر بيعتى كه از روى عجله و بدون فكر انجام شد.

و (اگر اين بيعت نبود) سخنى كه ياران سقيفه با ادّعاى ارث آشكارا گفتند، در گمراهى بالا نمى رفت.

اگر امور مردم (خلافت) را به دست كسى كه به او وصيت شده بود (على عليه السلام) مى سپردند، امور منظّم مى شد و مردم از لغزش ها ايمن مى شدند.

برادر خاتم پيامبران صلى الله عليه و آله كه از آلودگى پاك شده است، و در گرداب هاى جنگ گردن پهلوانان را شكست.

پس اگر انكار كنند، غدير و بدر و كوه هاى بلند و گسترده اُحد شاهد او هستند.

و آياتى از قرآن كه خوانده مى شود درباره فضيلت او و ايثار او و قوت و غذايش در زمان سختى و شدّت (شاهد او هستند) .

و صفات درخشانى كه او بر آنها سبقت گرفت، فضائل و مناقبى هستند كه او پيش از همه به آنها آراسته بود.

عومِلتَ يا تِلوَ النَبىِ وَ صِنوَهُ *** بأوابدٍ جاءَت بِكُلِّ عُجابِ

قَد لَقَّبوكَ أباتُرابٍ بَعدَ ما *** باعوا شَريعَتَهم بِكَفِّ تُرابِ

لَم تَعلَموا أنَّ الوَصىَّ هُوَ الَذى *** آتَى الزَكاةَ وَ كانَ فِى المِحرابِ

لَم تَعلَموا أنَّ الوَصِىَّ هُوَ الَذى *** حَكَمَ الغَديرُ لَهُ عَلَى الأصحابِ

اى همسر دخت محمد عليهاالسلام، اگر گوهر وجودت نبود او به خانه شوهر نمى رفت.

اى ريشه خاندان احمد عليهم السلام، اگر تو نبودى از احمد مرسل صلى الله عليه و آله نسلى بجا نمى ماند.

پيامبر صلى الله عليه و آله كه شهر علم و به هر گونه كمال آراسته بود، دروازه طلائى آن شهر توئى.

خورشيد بخاطر تو بازگشت و آن منقبتى است كه پرده پوشى نتوان كرد.

من آنچه را دشمنانت روايت كرده اند بازگو كردم، به همين جهت جان و مال آنها را حلال مى شمارم.

اى همتاى محمد صلى الله عليه و آله، اى پيوند همايون، تو با مشكلات و شدائدى مواجه گشتى كه شگفتى ها به بار آورد.

با لقب «بوتراب» تو را سركوفت زدند، ولى دين خود را با كفى «تراب» معامله كردند.

ندانستيد وصى رسول صلى الله عليه و آله همان است كه در محراب عبادت انگشترى به رسم زكاة بخشيد.

ندانستيد وصى رسول صلى الله عليه و آله همان باشد كه روز «غدير» فرمانروائى او را بر صحابه مسجّل ساخت.

از اينكه در پاسخ نامه تأخير داشتم عذر مى خواهم؛ عذرى كه تو را از پاسخ نامه بيشتر خوشحال مى كند و آن را بر پاسخ نامه ترجيح خواهى داد. عذرم اين است كه من در اين مدت از كوچك ترين فرصتى كه بيمارى به من داد، براى سرودن حماسه اى تحت عنوان «عيد الغدير» بهره مى جستم، تا آن را در حماسه اى منظوم در ارتباط با زندگى و مصايب اهل بيت پيامبر عليهم السلام از آغاز جاهليت تا پايان مصيبت كربلا بياورم. تعداد ابيات اين حماسه افزون بر 3500 بيت است كه عنوان «عيد الغدير» را بر آن نهاده ام.(1)

البته خود شاعر اشاره مى كند كه دعوت سيد شرف الدين يا عبداللّه علايلى تنها انگيزه سرودن اين حماسه نبوده، بلكه اين كارش را لبيك به دعوتى درونى مى داند كه خودش بى صبرانه منتظرش بوده است. خود شاعر در اين باره مى گويد:

پوشيده نيست كه سرودن اين حماسه باعث نشر بخش عظيمى از تاريخ اعراب مى شود. عربيتى كه امروزه در سينه اعراب شعله ور شده - از باختر دور تا جزيرة العرب - بيش از اينها به الگو گرفتن از قهرمانان گذشته خويش نيازمند است؛ قهرمانانى كه تعدادشان زياد است، ولى هيچ يك از آنها شجاعت، دانش و خيرانديشى حضرت على عليه السلام را ندارند و هيچ كس چون حسين عليه السلام در مقابل ستمگران قيام نكرد. پدر براى حق زيست و شمشيرش را در جنگ بدر براى دفاع از حق از نيام كشيد، و فرزند در كربلا در راه آزادى به شهادت رسيد. بدون شك اولى دست پرورده رسول اللّه صلى الله عليه و آله و ديگرى پاره تن او بود.(2)

شاعر از ديگر عللى كه وى را به سرودن اين اثر حماسى تشويق كرده است، آشنايى اش با قرآن كريم و شيفتگى او به شخصيت هاى اسلامى همچون پيامبر صلى الله عليه و آله، امام على و امام حسين عليهماالسلام مى داند. وى در مقدمه قصيده «على و الحسين عليهماالسلام» - كه در پايان كتاب «سرّ الايمان» به چاپ رسيده - در اين باره مى گويد: از كودكى شيفته قرآن

ص: 103

مجيد و تاريخ اسلام بودم. اكنون كه حدود چهل سال از عمرم گذشته چگونه مى توان شيفته آن نباشم. هر گاه به ياد كشته شدن اميرالمؤمنين و فرزندش حسين عليهماالسلام مى افتادم، سينه ام براى يارى حق و شكست باطل بر افروخته مى شد.(1)

از نظر پولس سلامه اين واقعه از مهم ترين وقايع صدر اسلام است. به همين دليل است كه حماسه خود را نيز به همين نام نهاده است. يكى از قصائد اين حماسه طولانى «يوم الغدير» مى باشد، كه در آن شاعر به تفصيل به اين واقعه پرداخته است.

پولس سلامه بازگشت رسول خدا صلى الله عليه و آله از مكه و حال و هوايى كه حاكم بر جمعيت بود را اين چنين توصيف مى كند:

عيدُكَ العيدُ يا عَلىّ

عادَ مِن حَجَّهِ الوِداعِ الخَطير *** وَ لَفيفُ الحَجيجِ مَوجُ البُحور

لُجَّةُ خَلفٍ لُجَّةٌ كَانتِشارِ ال *** غَيمِ صُبحا فِى الفَدفَد المَغمور

وَ تُبارى لِلحَجِّ كُلُّ رَشيدٍ *** يَستَطيعُ القيامَ لِلتَكبير

وَ استَفاض النَبىُّ نُصحا وَ أحكا *** ما وَ هَديا إلَى الصِراطِ القَرير

بَلَغَ العائِدونَ بَطحاءَ «خُمٍّ» *** فَكَأنَّ الرُكبانَ فِى التَنور

عَرَفوهُ غَديرَ خُمٍّ وَ لَيسَ ال- *** -غور إلاّ ثُمالَةً مِن غَدير(1)

از حج مهم خود برگشت در حالى كه انبوهى از حاجيان همچون موج دريا جمع شده بودند.

امواج مردم (حاجيان) پشت سر هم همچون تكه هاى پراكنده ابرها در صبحگاه در بيابان بودند.

هر انسان توانمندى كه توانايى قيام و تكبير داشت براى رفتن به حج از ديگران سبقت مى گرفت.

پيامبر صلى الله عليه و آله شروع به نصيحت مردم و بيان احكام و هدايت آنها به راه راست كرد.

مردم كه از حج برگشتند به سرزمين «خم» رسيدند، گويى كه كاروانيان از گرماى هوا در تنور بودند.

آن سرزمين را به نام «غدير خم» مى شناختند، زيرا آن سرزمين پست جز ته سپس حالت پيامبر صلى الله عليه و آله در پى نازل شدن آيه تبليغ را ترسيم مى كند:

ص: 105

وَ إذا بِالنَبىِّ يَرقَبُ شَيئا *** وَ هُوَ فى مَثلِ جُمدِهِ المَسحور

جاءَ جَبرَئيلُ قائلاً يا نَبىَّ *** اللّه ِ بَلِّغ كَلامَ رَبٍّ مُجير

أنتَ فى عِصمَةٍ مِنَ الناسِ فَانثُر *** بَيِّناتَ السَماءِ لِلجُمهور

أذِعها رِسالةَ اللّه ِ وَحيا *** سرَمَديا وَ حُجَّةً لِلعُصور(1)

ناگهان گويى پيامبر صلى الله عليه و آله در انتظار چيزى است؛ گويى كه او در سكوتى جادو شده و چون شيفتگان مفتون بود.

جبرئيل بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده و عرض كرد: اى پيامبر خدا ! پيام پروردگار امنيت را ابلاغ كن.

تو در بين مردم در امان خواهى بود، پس آيات روشن آسمانى را به همه مردم برسان.

و رسالت خداوند را به عنوان وحى هميشگى و دليلى براى همه عصرها پخش كن.

در اين چهار بيت، پولس سلامه حالت پيامبر صلى الله عليه و آله را هنگام نزول آيه و نيز مضمون آيه تبليغ را به نظم در آورده است.

ما دَعاهُم طه لأمرٍ يَسيرٍ *** وَ صَعيدِ البَطحاءِ وَهجِ حَرور

وَ ارتَقى مَنبرَ الحَدائجِ طه *** يَشهَرُ السَمعَ لِلكَلامِ الكَبير

أيُّهَا الناس قالَ أوشَكَ أن *** أُدعى وَ إنّى وَ إنَّكُم لِنُشور

وَ كلانا يُجيبُ: هَل تَشهَدونَ ال- *** -حَقَّ إنّى بَلَّغتُ أمرَ القَدير ؟

أدرِكوا لَهجَةَ النَعىِ خِلالَ ال- *** -قَولِ فَالصَوتُ فى جلال القُبور

عَبَراتٌ مِلئَ العُيونِ وَ كَبَّت *** فى حَلوقٍ تَأجَّجَت بِالزَفير

إنَّنا شاهِدونَ قالوا جَزاكَ اللّه ُ *** خَيرا مِن ناصِحٍ وَ مُشير

أوَ لا تَشهَدونَ أن لا إلهَ *** غَيرَ رَبٍّ فَردٍ رَحيمٍ غَفور

وَ بِأنّى عَبدٌ لَهُ وَ رَسولٌ *** لَم يَقصُر فِى النُصحِ وَ التَبشير

فأجابوا بَلى فَقالَ إلهى *** أنتَ فَاشهَد لِعَبدِكَ المَأمور

أيُّهَا الناس إنَّما اللّه ُ مَولا *** كُم وَ مَولاىَ ناصِرى وَ مُجيرى

ثُمَّ إنّى وَليُّكُم مُنذُ كانَ الدَ *** هرُ طِفلاً حَتّى زَوالَ الدُهور

يا إلهى مَن كُنتُ مَولاهُ حَقّا *** فَعَلىٌّ مَولاهُ غَيرَ نَكير

يا إلهى والِ الَذينَ يُوالونَ اب *** نَ عَمّى وَ انصُر حَليفَ نَصيرى

كُن عَدوّا لِمَن يُعاديهِ وَ اخذُل *** كُلَّ نَكسٍ وَ خاذِلٍ شَرير

قالَها آخِذا بِضَبعِ عَلىٍّ *** رافِعا ساعِدَ الهَمامِ الهَصور

لاحَ شَعرُ الإبطَينِ عِندَ اعتِناقِ الزَ *** ندِ لِلزَندِ فى المَقامِ الشَهير

فَكَأنَّ النَبىَّ يَرفَعُ بند ال- *** -عِزِّ عَيدا لِلقائِدِ المَنصور

راويا لِلزَمان فَضلَ عَلىٍّ *** باسِطا لِلعُيونِ حَقَّ الوَزير(1)

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: اى مردم، نزديك است كه از طرف خداوند فرا خوانده شوم، من و شما با هم محشور خواهيم شد.

ص: 107

وى در كتاب خود به ساير افراد معتبر - كه جمعا حدود هشتاد و نه حديث در مورد واقعه غدير نقل كرده اند - و نيز آيه هاى قرآن استناد كرده است.(1)

از نظر پولس سلامه، پيامبر صلى الله عليه و آله به طور واضح و بدون هيچ غموضى نظر خود را در مورد حضرت على عليه السلام و ولايت او بيان كرده اند.

بَثَّ طه مَقالَةً فى عَلىٍّ *** واضِحا كَالنَهارِ دونَ سُتور

لا مَجازَ وَ لا غُموضَ وَ لَيسَ *** يَستَحِثُّ الإفهامَ لِلتَفسير(2)

پيامبر صلى الله عليه و آله سخنش را در مورد على عليه السلام چون روز روشن واضح و بى پرده بيان كرد.

سخنى كه بدون پيچيدگى و ابهامى كه نياز به فهماندن تفسير داشته باشد ادا شد.

گويى پولس عقيده دارد كه گروهى در پى تحريف سخنان پيامبر صلى الله عليه و آله در روز غدير بر آمده اند و سخنان پيامبر صلى الله عليه و آله را پيچيده و در پرده دانسته اند. وى سعى كرده تا پاسخ آنها را بدهد، و چون خود عرب زبانى اصيل و نيز عالم به علوم زبانى و نيز اديبى بزرگ است، خوب شرايط قبل و بعد سخن پيامبر صلى الله عليه و آله را سنجيده؛ و اين چنين مى گويد كه معنى حديث غدير واضح و آشكار است و منظور پيامبر صلى الله عليه و آله را مى توان بدون هيچ غموض و ابهامى دريافت.

پولس سلامه بعد از اين ابيات به تبريك صحابه و زنان پيامبر صلى الله عليه و آله و همه مردم حاضر در آن روز نيز اشاره كرده است. گويى او اين تبريك را نيز دليل بر وضوح منظور پيامبر صلى الله عليه و آله دانسته و تصميم دارد تا با آوردن شواهد به تثبيت اين معنى بپردازد:

فَأتاهُ المُهَنِّئونَ عُيونُ ال- *** -قَومِ يَبدونَ آيَةَ التَوقير

جاءَ الصاحِبانُ يَبتَدِرانِ ال- *** -قَولِ طُلاًّ عَلى حِقاقِ العَبير

بِتَّ مَولىً لِلمُؤمِنينَ هَنيئا *** لِلمَيامين بِالإمامِ الجَدير

ص: 110

هَنَّأتهُ أزواجُ أحمدَ يَتلو *** هُنَّ رَتلٌ مِنَ الجَميعِ الغَفير

عَيدُكَ العَيدُ يا عَلىّ فَإن يَصمِ- *** -تَ حَسودٌ أو طامِسٌ لِلبِدور

تَنطِقُ البَيد ناثِراتٍ عَلَى الصَ- *** -صَحراءِ وَشيا مِن كُلِّ زَهرٍ نَضير(1)

تبريك گويان به نزد او آمدند، در حالى كه آيه تكريم را زمزمه مى كردند.

صاحبان (ابوبكر و عمر) شتابان به نزد او آمدند در حالى كه سخنان عطر آگينى چون عبير ناب بر زبان مى راندند:

«تو مولاى مؤمنان گشتى. مبارك باد بر تو كه به امامت شايسته اى» .

زن هاى پيامبر صلى الله عليه و آله در حالى كه جماعتى از مردم پشت سر آنها بودند به او تبريك گفتند.

اى على ! عيد تو عيد همه مسلمانان است. هر چند كه حسودان و كسانى كه ماه را بى فروغ مى كنند ساكت باشند.

بيابان هاى پراكنده در كوير، گل هايى شاداب مى پراكند.

او معتقد است كه روز عيد غدير از اهميت بالايى برخوردار است. حتى در نظر او اين روز همتا و هم ارزش و حتى بالاتر از روز مبعث پيامبر صلى الله عليه و آله است، زيرا اگر اين روز - يعنى اعلام جانشينى على عليه السلام - نبود، دين پيامبر صلى الله عليه و آله با همه زحمات بسيارى كه كشيده بود كامل نبود، و حتى به تعبير آيه قرآن رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله ابلاغ نشده بود:

كَانَ وَهجُ الشُروقِ يَومَ حَراءٍ *** وَ جَلالُ المَغيبِ يَومَ غَدير(2)

درخشش طلوع دين در غار حرا بود و شكوه غروب آن در روز غدير.

به سوى حضرت حق ثبت مى كند؛ مدينه تا آن روز فاجعه اى بدتر از شهادت رسول خدا صلى الله عليه و آله به خود نديده بود؛ زمانى كه همه مردم دسته دسته با ديدگانى اشك آلود و نوحه گويان به كوچه ها ريختند، و در غم از دست دادن خاتم پيامبران صلى الله عليه و آله در مصيبت و اندوهى عظيم فرو رفتند.

در كتاب هاى مجموعه شعر غدير، هم نام هاى بيشترى از شعراى غدير آمده كه البته اكثرا معاصر هستند، و هم توضيحات در مورد هر يك از شعراى غدير و شعرشان بيان شده است.

همچنين در مورد غديريه هاى فارسى، به عنوان «كنگره سراسرى ادبيات غدير» كه در صفحات بعد در همين بخش آمده مراجعه شود.

و اما اسامى غديريه سرايان به زبان فارسى در طول چهارده قرن:

31. وحشى بافقى (كمال الدين محمد) ، م 991 ق.

32. سائل كاشانى، م قرن 10 ق.

51 . فقير دهلوى (مير شمس الدين) ، ت 1115 ق، م 1183 ق.

52 . آذر بيگدلى (لطفعلى بيك) ، ت 1134 ق، م 1195 ق.

53 . هاتف اصفهانى (سيد احمد) ، م 1198 ق.

54 . آزاد بلگرامى (ميرغلام على واسطى) ، ت 1116 ق، م 1200 ق.

55 . قادر گرامى پنجابى (شيخ غلام) ، م 1200 ق حدودا.

72. روشن اردستانى (ميرزا صادق) ، م 1305 ق.

73. عنقاى اصفهانى (محمدحسين) ، م 1308 ق.

74. خرد كرمانى (محمدعلى خان) ، زنده در سال 1308 ق.

75. صباى كاشانى (محمودخان ملك الشعراء) ، ت 1228 ق، م 1311 ق.

76. ميرزا حبيب اصفهانى، م 1311 ق.

77. پروين همدانى (محمد ملا پروين) ، زنده در 1312 ق.

78. صفى عليشاه (ميرزا حسن اصفهانى) ، ت 1251 ق، م 1316 ق.

79. قدرت قمى (سيد على رضوى) ، ت 1274 ق، م 1316 ق.

80 . محيط قمى (ميرزا محمد) ، م 1317 ق.

81 . مشتاقى نائينى (ميرزا على خان) ، ت 1246 ق، م 1318 ق.

82 . آسوده شيرازى (محمدمهدى) ، م 1320 ق.

83 . حكيم ساوجى (ميرزا على رضا) ، م 1322 ق.

84 . عمان سامانى (ميرزا نوراللّه) ، ت 1264 ق، م 1322 ق.

85 . صبورى كاشانى (محمدكاظم) ، ت 1259 ق، م 1322 ق.

86 . شكيب اصفهانى (محمدرضا) ، زنده در 1323 ق.

87 . شباب شوشترى (ملا عباس) ، ت 1250 ق، م 1324 ق.

88 . داور شيرازى (شيخ مفيد) ، ت 1251 ق، م 1325 ق.

89 . لعلى تبريزى (ميرزا على شمس الحكماء) ، ت 1261 ق، م 1325 ق.

90. فروغى اصفهانى (ميرزا محمدحسين ذكاءالملك) ، ت 1255 ق، م 1325 ق.

91. ميرزا حبيب خراسانى، ت 1266 ق، م 1327 ق.

92. شوكت شيرازى (فضل اللّه) ، م 1329 ق.

93. طرب اصفهانى (ابوالقاسم محمدنصير) ، ت 1274 ق، م 1330 ق.

94. حضورى سلماسى (ميرزا حسين خان) ، ت 1263 ق، م 1330 ق.

ص: 118

95. عنقاى طالقانى (جلال الدين ابوالفضل) ، ت 1266 ق، م 1333 ق.

96. اختر طوسى (ميرزا غلام حسين) ، ت 1268 ق، م 1334 ق.

97. سيد محمد جدّاى قمى، م 1336 ق.

98. شيخ الرئيس قاجار (ميرزا ابوالحسن حيرت) ، ت 1264 ق، م 1336 ق.

99. اديب الممالك فراهانى (سيد محمدصادق متخلص به اميرى) ، ت 1277 ق، م 1336 ق.

100. اديب خلوت (ميرزا على آشوب آشتيانى) ، ت 1285 ق، م 1337 ق.

101. حكيم هيدجى (محمد بن معصوم على) ، ت 1270 ق، م 1339 ق.

102. فرصت شيرازى (سيد ميرزا محمدنصير حسينى) ، ت 1271 ق، م 1339 ق.

103. منزوى تهرانى (شيخ على) ، ت 1290 ق، م بعد از 1341 ق.

104. ربانى گرگانى (حاج ميرزا محمدحسين) ، ت 1271 ق، م بعد از 1341 ق.

105. حكمت تهرانى (على نقى مشيرالكُتّاب) ، ت 1293 ق، م 1344 ق.

106. ايرج ميرزا، ت 1291 ق، م 1344 ق.

107. دروديان تفرشى (شيخ محمدرضا) ، ت 1284 ق، م 1344 ق.

108. غمگين اصفهانى (محمدكاظم) ، ت 1280 ق، م 1345 ق.

109. اديب پيشاورى (سيد احمد) ، ت 1260 ق، م 1349 ق.

110. خوشدل تهرانى (على اكبر صلح خواه) ، ت 1293 ق، م 1349 ق.

111. پروانه (سلطان محمود ميرزا) ، ت 1280 ق، م 1349 ق.

112. يحيى مدرس اصفهانى، ت 1254 ق، م 1349 ق.

113. مايل تهرانى (ميرزا حبيب اللّه) ، ت 1288 ق، م 1350 ق.

114. رفعت سمنانى (محمدصادق) ، م 1350 ق.

115. دانش تبريزى (صدرالافاضل) ، ت 1268 ق، م 1350 ق.

116. فقير شيرازى (ميرزا على معين الشريعه) ، ت 1296 ق، م 1351 ق.

ص: 119

117. نادرى مشهدى (محمدحسين ميرزا اميرالشعراء) ، ت 1299 ق، م 1356 ق.

118. غروى اصفهانى (محمدحسين كمپانى) ، ت 1296 ق، م 1361 ق.

119. عبرت نائينى (محمدعلى مصاحبى) ، ت 1283 ق، م 1362 ق.

120. ملك الشعراء بهار (محمدتقى) ، ت 1304 ق، م 1370 ق.

121. بنائى يزدى (على اصغر) ، ت 1301 ق، م 1370 ق.

122. صغير اصفهانى (محمدحسين) ، ت 1312 ق، م 1390 ق.

123. حائرى مازندرانى (محمدصالح) ، ت 1298 ق، م 1391 ق.

124. الهى قمشه اى (مهدى محى الدين) ، ت 1319 ق، م 1393 ق.

125. امينى تبريزى (سليمان) ، ت 1341 ق، م 1394 ق.

126. نجومى خراسانى (اسماعيل نجوميان) ، ت 1302 ق، م 1397 ق.

127. حشمت شيرازى (عبدالرحيم) ، م قرن 14 ق.

128. فارس بروجردى، م قرن 14 ق.

137. مُكرَم اصفهانى (محمدعلى حبيب آبادى) ، ت 1283 ش، م 1344 ش.

138. منشى كاشانى (حسين على) ، ت 1271 ش، م 1349 ش.

139. عارف بجنوردى (سيد مرتضى رضوى نژاد) ، ت 1284 ش، م 1353 ش.

140. محمدرضا حكيمى خراسانى، ت 1314 ش، م 1354 ش.

141. صابر همدانى (اسداللّه صنيعيان) ، ت 1282 ش، م 1355 ش.

142. احمد ناظرزاده كرمانى، ت 1296 ش، م 1355 ش.

143. سنا (جلال الدين همايى) ، ت 1278 ش، م 1359 ش.

144. محمدحسين آيتى بيرجندى (ضياءالدين) ، ت 1310 ش، م 1350 ش.

145. طوطى همدانى (ابوالحسن) ، ت 1283 ش.

146. محمد على نجاتى تهرانى، ت 1285 ش.

147. احمد سهيلى خوانسارى، ت 1291 ش.

148. نواى اصفهانى (جعفر نوابخش) ، ت 1293 ش.

149. اسحاق شهنازى (سرهنگ) ، ت 1297 ش.

150. سيد كريم اميرى فيروزكوهى، ت 1288 ش، م 1364 ش.

151. ناصح تهرانى (محمدعلى) ، ت 1278 ش، م 1365 ش.

152. نعمت اللّه ذكايى بيضايى، ت 1283 ش، م 1365 ش.

153. قاسم رساء، ت 1288 ش، م 1365 ش.

154. سيد محمدحسين شهريار تبريزى، ت 1283 ش، م 1367 ش.

155. ابوالقاسم حالت، ت 1292 ش، م 1371 ش.

156. مهدى سهيلى، ت 1303 ش.

157. سروى (قاسم سروى ها) ، ت 1304 ش.

158. حميد سبزوارى (حسين ممتحنى) ، ت 1304 ش.

159. مشفق كاشانى (عباس كى منش) ، ت 1304 ش.

ص: 121

160. جواد نوربخش كرمانى، ت 1305 ش.

161. كيفر (حسين مظلوم) ، ت 1306 ش.

161. شاهرخى بَمى (محمود جذبه) ، ت 1306 ش.

163. على اكبر پيروى، ت 1309 ش.

164. مهدى اخوان ثالث (م. اميد) ، ت 1307 ش، م 1369 ش.

165. مرتضى اشترى اصفهانى، ت 1312 ش.

166. عابد تبريزى (محمد عابدى خيابانى) ، ت 1314 ش.

167. آزرم (نعمت ميرزازاده، م. آزرم) ، ت 1315 ش.

168. سيد على موسوى گرمارودى، ت 1320 ش.

169. طه حجازى (ح. آرزو) ، ت 1330 ش.

170. احمد عزيزى، ت 1334 ش.

171. محمد آلاندوزلى، ت 1343 ش.

172. اسماعيل نورى علاء، ت قرن 14 ش.

173. محمدرضا شريفى نيا، ت قرن 14 ش.

174. فرخنده ساوجى، ت قرن 14 ش.

175. صديقه وسمقى، ت 1340 ش.

176. شارخ تندرو صالح، ت قرن 14 ش.

177. يوسفعلى ميرشكاك، ت قرن 14 ش.

178. محمدعلى مجاهدى (پروانه) ، ت قرن 14 ش.

179. محمدى تبريزى (جلال) ، ت قرن 14 ش.

180. امير برزگر خراسانى، ت قرن 14 ش.

بعد ارائه از ليست غديريه سرايان، ذيلاً به چند مورد از غديريه هاى مهم در زبان فارسى اشاره مى كنيم:

ص: 122

زين سبب پيغمبر با اجتهاد *** نام خود و آن على مولا نهاد

گفت هر كاو را منم مولا و دوست *** ابن عم من على مولاى او است

كيست مولى آنكه آزادت كند *** بند رقّيّت ز پايت بر كند

از جهت سير تاريخى اشاره به واقعه.

از جهت شيعه و سنى بودن شاعران و بسامد تكرار موضوع در شعر هر كدام.

از جهت نوع برخورد شاعران بامسئله غدير و ديدگاه شاعران نسبت به واقعه غدير خم.

به همين جهت ابتدا به تحليل بسامدى آن پرداخته مى شود، و سپس از نظر محتوايى موضوع بررسى مى گردد:

ايرج ميرزا: قرن 14، شيعه، 1 غديريه.

عطار: شيعه، 3 غديريه.

در مجموع: 37 غديريه از 10 شاعر شيعه، و 8 غديريه از 6 شاعر سنى.

آنچه از نگاه اول به جدول و آمار آن بر مى آيد اين است كه شاعران سنى مذهب بيشتر در قرون پنجم تا هفتم به مسئله غدير پرداخته اند. تنها شاعر شيعه قرن پنجم ناصر خسرو قباديانى است كه راجع به غدير شعر سروده است. پس از آن، از اواخر قرن دهم به بعد شاعران شيعه مذهب به مسئله غدير اشاره نموده اند، و در قرون 8 و 9 سكوت شاعران در اين زمينه ديده مى شود.

شايد دليل آن باشد كه غالب شاعران پارسى گوى تا قبل از عهد صفوى سنى مذهب هستند، و شاعران شيعه مذهب در اقليت هستند. از عهد صفوى است - كه شيعه مذهب رسمى ايران شد - غالب شاعران شيعه هستند. البته ناصر خسرو هم به خاطر ماهيت محتوايى شعرش يك استثناست.

نكته قابل تأمل ديگر اين است كه شاعران سنى مذهبى كه به مسئله غدير اشاره نموده اند، از لحاظ بسامد كمتر هستند؛ شش نفر در مقابل ده شاعر شيعه مذهب. علاوه بر آن، بسامد و تعداد اشاره شاعران شيعه مذهب هم به نسبت شاعران سنى مذهب بيشتر است، و مجموعا هشت بار (39 / 17% كل موارد) در شعر شاعران سنى مذهب به مسئله غدير اشاره شده است.

در حالى كه شاعران شيعه مذهب به دفعات بيشتر به اين موضوع اشاره نموده اند، و جمعا در 39 مورد (61 / 82% كل موارد) از غدير سخن گفته اند؛ يعنى هم تعداد شاعران بيشتر است، و هم تعداد دفعات اشاره شاعران به غدير بسيار بيشتر است.

مثلاً در بين شاعران سنى مذهب، بيشترين اشارات مربوط به امير معزى و سه بار است. در حالى كه ناصر خسرو ده بار، اديب الممالك فرهانى هفت بار، قاآنى شيرازى شش بار و ملك الشعراء بهار پنج بار به موضوع غدير اشاره نموده اند.

ص: 129

اگر دقت شود، بيشترين اشارات مربوط به قرن هاى 5 و 6 (16 مرتبه در شعر 5 شاعر) و قرن هاى 13 و 14 (21 مرتبه در شعر 5 شاعر) است. دليل اين امر شايد آن باشد كه اولاً در قرون 5 و 6 اوج فعاليت شيعيان - خصوصا اسماعيليان - است، كه با طرح مباحث و مسائل سعى در ترويج آئين خود - يعنى تشيع و حقانيت اهل بيت عليهم السلام - داشتند.

ذبيح اللّه صفا در اين مورد نوشته است: قرن 5 و 6 دوره قدرت اسماعيليه و كمال فعاليت آنان در اين ايران و مبارزه سخت با فرق ديگر اسلامى و با سلاطين و امراى مختلف در اين سرزمين بوده است. نخستين داعى بزرگ اسماعيلى كه فعاليت خود را از اوائل عهد سلجوقى آغاز كرد، شاعر و نويسنده و حكيم و متكلم بزرگ ناصرخسرو است.(1)

از طرف ديگر فعاليت شديد اسماعيليه و حسن صباح و همچنين فعاليت هاى گسترده فاطميان شيعه مذهب مصر در مقابل عباسيان سنى مذهب بغداد، زمينه هاى روشنگرى بيشتر در زمينه شيعه و اعتقادات آنها را حتى در بين شاعران سنى مذهب فراهم كرده است.

ديگر اينكه در قرون 13 و 14، به جهت فعاليت سياسى و استعمارى كشورهاى استعمارگر، زمينه بروز فرقه هاى جديدى چون وهابيت فراهم شد. شيعه نيز به جهت مخالفت با اين پديده هاى شوم بى كار ننشسته، و همين امر اثر خود را در ادبيات نيز گذارد و غديريه هاى بيشترى سروده شد.

از سوى ديگر با ارتباطات گسترده و آسان تر دنياى مدرن، لزوم پرداختن به اين مسائل زيادتر شد. به همين جهت شاعران شيعه بيشتر احساس نياز و تكليف نمودند كه به اين مسائل و مباحث بپردازند. به همين دليل بسامد اشاره به اين مباحث در اين دو قرن هم زياد شده است.

ص: 130

كثرت شاعران شيعه مذهب و بسامد بسيار اشارات آنها كاملاً طبيعى است، زيرا از ديدگاه شيعيان مسئله غدير و جانشينى حضرت على عليه السلام يكى از اساسى ترين مسائلى است، كه با ناديده گرفتن و تحريف آن شكاف عميقى در ادامه رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله ايجاد خواهد شد، و مايه بسيارى از اختلافات و نابسامانى هاى جامعه اسلامى خواهد گرديد. شيعه مى گويد: اگر سخن پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير خم تحريف نمى شد و آنگونه كه مراد پيامبر صلى الله عليه و آله بود فهميده و اجرا مى شد، ريشه بسيارى از مشكلات اسلام و مسلمين خشك مى شد و اصولاً فرصت بروز و ظهور نمى يافت.

به عنوان مثال، سوزنى سمرقندى در قصيده اى تحت عنوان «امام كيست ؟ » به فضائل حضرت على عليه السلام مى پردازد. او پس از بيان فضائل، در اثناى قصيده مى آورد:

گو كه دست كه بگرفت مصطفى صلى الله عليه و آله به غدير *** كه را امام هدى خواند و فخر وزين همام

امام آنكه خداى بزرگ روز غدير *** به فضل كرد به نزديك مصطفى صلى الله عليه و آله پيغام(1)

اين سخن دقيقا همان حرف هايى است كه يك شيعه مذهب بدان معتقد است، و اگر كسى با استناد به آنها قائل به شيعه بودن سوزنى سمرقندى شود خيلى بيراهه نرفته است. مگر شيعه بودن غير از اين است ؟

همچنين است در حديقه سنايى وقتى مى گويد:

نائب مصطفى صلى الله عليه و آله به روز غدير *** كرده در شرع مرورا به امير(2)

يا وقتى امير معنوى مى گويد:

كسى كه در كنف شرع در حمايت تو است *** همى نشاط كند خاصه صبح عيد غدير(3)

عيد خواندن غدير بسيار به نظر شيعيان نزديك است، زيرا از ديدگاه اهل سنت واقعه غدير خداحافظى پيامبر صلى الله عليه و آله با امت بود. به همين خاطر رفتن كسى عيب نمى تواند باشد. در حالى كه شيعيان آن را عيد ولايت و امامت مى دانند.

البته شاعران سنى مذهب همگى اينگونه نيستند، و بيشتر اشارات آنها در حد همان اعتقادات اهل سنت است.

ص: 132

مثلاً معزى در جاى ديگر مى گويد:

نام آن دارد كه از بهر بزرگى و شرف *** احمد مختار كرد او را ادعا روز غدير(1)

يا منوچهرى مى گويد:

آهنى در كف چون مِردِ غدير خم *** به كَتِف باز فكنده سر هر دو كُم(2)

يا حلاج مى گويد:

گفته اى «اليوم اكملت لكم» دين الهدى *** آن زمان كين رحمت مهداه اهدا كرده اى(3)

كه همگى در حد همان اعتقادات اهل سنت است. ملاى رومى نيز در مثنوى به مسئله غدير و حديث «مَن كُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلىٌّ مَولاهُ» اشاره مى كند، و در عنوان آن مى آورد: در تفسير اين خبر كى مصطفى صوات اللّه عليه فرمود: من كنت مولاه فعلى مولاه. تا منافقان طعنه زدند كى بس نبودش كى ما مطيعى و چاكرى نموديم او را. چاكرى كودكى خلم آلودمان هم مى فرمايد الى آخره. سپس مى آورد:

زين سبب پيغمبرِ با اجتهاد *** نام خود را وان على مولا نهاد

گفت هر كو را منم مولا و دوست *** ابن عم من على مولاى اوست

كيست مولا ؟ آنكه آزادت كند *** بند رقّيت ز پايت بر كند(4)

بر خلاف عنوان مبحث در مثنوى كه نشان مى دهد در واقعه غدير مسئله متابعت و پيروى است، نه دوستى و محبت و امور خانوادگى. در متن ابيات مثنوى تصريح مى كند كه «مولى» همان دوست است، و مى گويد: «مولا و دوست» .

ص: 133

در ادامه به تفسير خاص خود از مولى مى پردازد، و به گونه اى به سادگى از كنار مسئله مى گذرد ! هر چند از مثنوى بعيد است كه چنين با سادگى از كنار مسئله اى به اين بزرگى بگذرد، و حتى سخن خود در عنوان را ناديده بگيرد.

شاعران شيعه مذهب بر خلاف شاعران سنى مذهب - كه معمولاً به اشارتى به واقعه غدير بسنده كرده اند - معمولاً اشعار مستقلى اعم از قصيده، غزل، رباعى و ...

در وصف غدير سروده اند. اشعارى كه به آنها «غديريه» گفته مى شود، و در آنها به اظهار شادمانى از فرا رسيدن عيد غدير پرداخته و فضائل و مناقب حضرت على عليه السلام و خاندانش را در آن بر شمرده اند.

البته بايد توجه داشت كه همه اشعار شاعران شيعه مذهب اينگونه نيست، و آنها هم گاه در خلال اشعارشان اشاراتى گذرا - چون شاعران سنى مذهب - به واقعه غدير دارند.

علاوه بر آن، گاه اشعار مستقلى هم در مورد غدير در ديوان شاعران سنى مذهب ديده مى شود. همانند قصيده «امام كيست ؟ » از سوزنى سمرقندى، كه پيشتر بدان اشاره شد. تعداد اين نوع قصيده هاى مستقل در شعر شاعران شيعه بسيار زياد است. به عنوان مثال:

قاآنى شيرازى: در چهار قصيده با عناوين: «در تهنيت عيد غدير و ستايش شاهزاده بى نظير فريدون ميرزا طاب ثراه گويد»"(2 قصيده با اين عنوان) ، «در تهنيت عيد غدير و ستايش وزير بى نظير صدراعظم ميرزا آقاخان دام اقباله» ، «در مدح هژبر سالب على بن ابى طالب صلوات اللّه و سلامه عليه گويد» .

اديب الممالك فرهانى: در دو قصيده با توضيحات: «اين قصيده در تهنيت عيد غدير سال 1307 ش در تبريز ساخته شد» و «در 1320 ش در تهنيت عيد اضحى و غدير و نوروز و مدح حضرت على عليه السلام در عنوان و يك ترجيع بند يا بيت ترجيع:

ص: 134

همايونا و شادا فرّخا عيد غدير آمد *** از آن خوش تر كه پيش از عيد فرّخ فر امير آمد(1)

همچنين در چهار موضع ديگر به مسئله غدير اشاره كرده است.

ملك الشعراء بهار: در قصيده اى تحت عنوان «در تهنيت عيد غدير و مدح حضرت امير سلام اللّه عليه» .

حزين لاهيجى: دو قصيده با عناوين «ايضا فى مدحه» و «ايضا فى مدحه» در ديوان حزين آمده است، كه در آنها به مدح حضرت على عليه السلام و واقعه غدير خم اشاره شده است.

صائب تبريزى: در قصيده اى با عنوان «در تعمير تربت پاك اميرالمؤمنين عليه السلام و آوردن نهرى از فرات به نجف به فرمان شاه صفى» به مسئله غدير خم اشاره نموده است.

عطار: كل كتاب «مظهر العجائب» منسوب به عطار نيشابورى در وصف و منقبت حضرت على عليه السلام است، و در مباحث مستقلى از آن به غدير خم اشاره شده و اجزا و عناصر آن به تفصيل آمده است.

گذشته از اختصاص دادن اشعار مستقل به موضوع غدير، شاعران شيعه مذهب در بسيارى موارد در اشارت به غدير شادمانى نموده اند و آن را عيد خوانده اند.

به عنوان مثال:

آخر ز فيض ساقى كوثر تمام سال *** عيد غدير شد به مقيمان اين ديار(2)

الا چو عيد غدير آيد از پى قربان *** الا چو باشد ذى قعده از پى شوال(3)

ص: 135

همايونا و شادا فرخا عيد غدير آمد *** از آن خوش تر كه پيش از عيد فرخ فرامير آمد(1)

آمد نغز و هژير و فرخ و فيروز *** اضحى و عيد غدير و جمعه و نوروز(2)

گفت كه فردا مگر نه عيد غدير است *** عيدى بادش چو بوى عود معطر(3)

اگر چه عيد غدير است و هر گنه كه كنند *** ببخشد از كرم خويش كردگار قدير(4)

زين بشارت در ميان عيد اضحى و غدير *** عيد ديگر شد عيان از امير مؤتمن

عيد قربان و غديرى را كه بود از هم جدا *** هم ملفّق هم مثنّى كرد و در يك انجمن

هم دو شد عيد غدير از آن سبب كز هر كنار *** دست بوس عيد را الحمد خوان شد مرد و زن(5)

هميشه شاد بود شاه خاصه عيد غدير *** كه كردگار قديرش به جان دهد فرمان

يكى است عيد غدير ار چه خلق را امروز *** بود درست مه عيد سعيد در ايران

نخست عيد غدير از خلافت شه دين *** دوم جمال ملك شهريار ملك ستان(6)

ص: 136

گذشته از اينها، در موارد بسيارى هم در عنوان اشعار آمده است: «در تهنيت عيد غدير ... » . و اگر اين اشارت هم نباشد، در موارد زيادى شاعران با شادمانى و سرور از غدير ياد كرده اند.

به عنوان مثال:

بريخت صاف نشاط از خم غدير به جام *** صلاى سرخوشى اى صوفيان درد آشام(1)

ز بعد قطع منازل در اين همايون روز *** عنان كشيده به خم غدير ساخت مقام(2)

غدير خم رسيد اى ساقى گل چهره مى يابد *** مى ئى كو يادگار از دولت كاوس كى بايد(3)

گذشته از اظهار شادمانى از آمدن عيد غدير، شاعران شيعى بيشتر به دنبال اثبات حقانيت على عليه السلام و اولاد او در جانشينى پيامبر صلى الله عليه و آله مى باشند، و معمولا از در محاجّه و معارضه بر مى آيند، و به مخالفان گوشزد مى كنند كه حقيقتى بسيار مهم را ناديده گرفته اند و بايد از اشتباه خويش برگشته و متنبّه شوند و به امامت و ولايت على عليه السلام و اولادش معترف شده و ايمان بياورند.

مثلاً ناصر خسرو مى گويد:

بنگر كه خلق را به كه داد و چگونه گفت *** روزى كه خود بكرد نبى بر سر غدير

دست على بگرفت بدو داد جاى خويش *** گر دست گرفت تو جز دست او مگير

ص: 137

اى ناصبى اگر تو مقرّى بدين سخن *** حيدر امام تو است و شبر وانگهى شبير

ور منكرى وصيت او را به جهل خويش *** پس خود پس از رسول نبايد تو را سفير(1)

آگه نه اى مگر كه پيامبر كه را سپرد *** روز غدير خم ز منبر ولايتش

آن را سپرد كه ايزد مر دين و خلق را *** اندر كتاب خويش بدو كرد اشارتش(2)

بياويزد آن كس به غدر خداى *** كه بگريزد از عهد روز غدير

چه گويى به محشر اگر پرسدت *** از آن عهد محكم شبر يا شبير ؟

گر امروز غافل توئى همچنين *** بر اين درد فردا بمانى حسير

و گر پند گيرى ز حجت به حشر *** تو را پند او بس بود دستگير(3)

غير از اينها، واقعه غدير داراى اجزا و عناصر و موارد و مباحث و زواياى بسيارى دقيق و مفصلى است، كه شاعران شيعه مذهب به اجزا و عناصر بيشترى از آنها اشاره كرده اند.

در حالى كه شاعران سنى مذهب بيشتر به چند نكته آن اشاره كرده اند، و خيلى وارد زوايا و خباياى آن نشده اند، زيرا در آن صورت براى بسيارى از پرسش هايى كه با آنها مواجه شدند جوابى نمى يافتند.

از بين آن همه مسائل متعدد و زواياى غدير، شاعران سنى مذهب به موارد زير اشاره كرده اند:

ص: 138

1. امام بودن على عليه السلام

گو كه دست بگرفت مصطفى به غدير *** كه را امام هدى خواند و فخر وزين

همام امام آن كه خداى بزرگ روز غدير *** به فضل كرد به نزديك مصطفى پيغام(1)

امام بود محمد على خليفه او *** كنون على است مشير و محمد وزير

على ز مهر محمد چنان نازد *** كه از دعاى محمد على به روز غدير(2)

2. نايب مصطفى صلى الله عليه و آله و امير شرع بودن على عليه السلام

نائب مصطفى به روز غدير *** كرده در شرع مر ورا به امير(3)

3. اكمال دين

گفته اى «اليوم اكملت لكم» دين الهدى *** آن زمان كين رحمت مهداه اهدا كرده اى(4)

4. مرد غدير خم

آهنى در كف، جون مِردِ غدير خم *** به كَتِف باز فكنده سر هر دو كُم(5)

5 . جمله معروف «مَن كُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلىٌّ مَولاهُ» و بيان معنى واژه مولى

زين سبب پيغمبرِ با اجتهاد *** نام خود را وان على مولا نهاد

گفت هر كس را منم مولا و دوست *** ابن عم من على مولاى اوست

كيست مولا ؟ آنكه آزادت كند *** بند رقّيت ز پايت بر كند(6)

ص: 139

6 . دعاى پيامبر صلى الله عليه و آله براى على عليه السلام در روز غدير «اللّهُمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ وَ انصُر مَن نَصَرَه وَ اخذُل مَن خَذَلَه»

نام آن دارد كه از بهر بزرگى و شرف *** احمد مختار كرد او را دعا روز غدير(1)

امام بود محمد على خليفه او *** كنون على است مشير و محمد وزير

على ز مهر محمد چنان نازد *** كه از دعاى محمد على به روز غدير(2)

7. امر حق تعيين جانشينى على عليه السلام

امام آنكه خداى بزرگ روز غدير *** به فضل كرد به نزديك، مصطفى پيغام(3)

8 . در حالى كه شاعران شيعه مذهب به موارد بيشترى از اجزا و عناصر واقعه غدير اشاره نموده اند. آن موارد و اجزا و عناصر عبارتند از: جمله معروف «مَن كُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلىٌّ مَولاهُ» :

به آهنگ جلى «من كنت مولا *** على مولاه» گفت آن شاه ذوالمن(4)

گفت هر كس را منم مولاى او *** پس على مولاى او باشد نكو(5)

در ترانه معنى دم ز سر مولا زن *** وانگه از غدير خم باده تولا زن(6)

گويد آن كاو را منم مولا، على مولاى اوست *** زينهار از طاعت او گر كسى سر در كشد(7)

ص: 140

هر كش مولا منم على مولا است *** او است پس از من به خلق سيد و سرور

بگفت هر كش مولا منم على مولا است *** كه او مكمّل دين است و تالى قرآن(1)

9. منبر ساختن از جهاز شتران

فراز منبر يوم الغدير رمز است *** كه سر ز جيب محمد على بر آورده(2)

نبى اندر غدير خم برافراشت *** جهاز چار اشتر جاى منبر

برآمد بر فراز از آن و بگرفت *** به دست خويش اندر دست حيدر(3)

امر حق فورى است بايد مصطفى را در غدير *** از جهاز اشتران ناچيز منبر داشتن(4)

10. بخّ بخّ گفتن حضّار به على در غدير خم

نداى «بخ بخ لك يا على مولاى» *** گواه نص ولايت به محضر آورده(5)

11. ولايت على عليه السلام

همه تفويض كرده امر ولايت *** به ابن عم و در معنى برادر(6)

نداى «بخ بخ لك يا على مولاى» *** گواه نص ولايت به محضر آورده(7)

ص: 141

17. جمله معروف «اللهم وال من والاه» در خطبه رسول خدا درباره حضرت على عليه السلام

مرا به روز غدير آن پريوش دلخواه *** چشاند شربتى از جام «وال من والاه»(1)

18. دعاى پيامبر عليه السلام براى حضرت على عليه السلام: اللّهُمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ وَ انصُر مَن نَصَرَهُ وَ اخذُل مَن خَذَلَهُ

آنكه معروف بدو شد به جهان روز غدير *** وز خداوند ظفر خواست پيمبر به دعاش(2)

19. عهد گرفتن پيامبر صلى الله عليه و آله از مردم بر ولايت على عليه السلام در غدير خم

چه گويى به محشر اگر پرسدت *** از آن عهد محكم شبر يا شبير ؟(3)

ندانم جز اين عيب مرا خويشتن را *** كه بر عهد معروف روز غديرم(4)

عهد غدير خم زن بولهب نداشت *** در گردن شماست شده سخت چون كنب(5)

اين مسئله نشان مى دهد كه شاعران شيعى توجه بيشترى به موضوع غدير دارند و مايلند تمام جوانب آن مورد توجه قرار گيرد. در حالى كه اهل سنت از پرداختن به غدير و مسائل گوناگون مطرح در آن طفره مى روند، و بنا به تعصبات خشك مذهبى مايل نيستند تمام جوانب مسئله مورد دقت قرار گيرد.

علاوه بر اينها، شاعران شيعى مذهب با مسئله غدير برخوردى عارفانه نيز دارند و اين جهت نيز در شعرشان انعكاس يافته است.

ص: 143

من باب مثال:

بريخت صاف نشاط از خم غدير به جام *** صلاى سرخوشى اى صوفيان درد آشام(1)

نشكند باده گلرنگ خمارى كه مراست *** ساقيا جرعه ده از ميكده خم غديرم(2)

مستى مرا نيست به دنبال خمارى *** پيمانه كش ميكده خم غديرم(3)

اگر چه عيد است و هر گنه كه كنند *** ببخشد از كرم خويش كردگار قدير(4)

در ترانه معنى دم ز سر مولا زن *** وان گه از غدير خم باده تولا زن(5)

مرا به روز غدير آن پريوش دلخواه *** چشاند شربتى از جام «وال من والاه»(6)

غدير خم رسيد ساقى گلچهره مى بايد *** مى ئى كو يادگار از دولت كاوش كى بايد(7)

غدير در شعر فارسى، سيد مصطفى موسوى گرمارودى.

سرود غدير، سيد احمد اشكوردى، 2 جلد.

شعراى غدير از گذشته تا امروز، محمدهاى امينى، 10 جلد.

غدير در شعر فارسى از كسايى مروزى تا شهريار تبريزى، محمد صحتى.

پاسداران حماسه غدير، پرويز عباسى.

در ساحل غدير، احمد احمدى بيرجندى.

گلبانگ غدير، محمدمهدى بهداروند.

دريا در غدير، ثابت محمودى.

تا جايى كه بررسى شده است، غدير در شعر معاصر تا كنون تحت عنوان كتاب يا نوشتار يا مقاله اى مستقل و جامع مورد بررسى قرار نگرفته است. بنابراين، به روش كتابخانه اى و با رويكرد تحليل و آسيب شناسى به بررسى غديريه هاى شاعران معاصر پرداخته شد.

اكنون غدير در شعر معاصر فارسى را با نگاهى دقيق تر دنبال مى كنيم:

نگاه ارزشى و تبليغى به مضامين مذهبى.

نگاه انتزاعى و متفكرانه به دين يا فلسفه و كلام اسلامى.

نگاه زيبايى شناسانه به دين.

نگاه مناسبتى به مقولات مذهبى.

مثنوى و غزل - مثنوى نيز از قالب هاى پركاربرد در شعر آئينى و خصوصا موضوع غديريه است. همچنين قالب مستزاد، بحر طويل، دو بيتى و رباعى در اشعار عاميانه آئينى و غديريه ها كاربرد فراوان دارد و از قالب هاى پركابرد براى اين مضامين شعرى است.

شعر سال هاى بعد از 1360 ش، افزون بر نوآورى معنوى از ويژگى هايى صورى نيز بهره مند شد. مهم ترين تمايز اين شعر، گرايش ديگر بار به قالب هاى كهن مى باشد.

اين گرايش عوامل گوناگونى دارد. از جمله گستردگى حوزه مخاطبان، كه بيشتر مردم بودند و آشنا به قالب هاى شناخته شده كهن خاصه غزل. از ديگر سوى مى دانيم كه پيشينه درون مايه شعر آزاد در ايران، براى قشر متدين چندان قابل پذيرش نبوده است.

البته بيشتر شاعران جوان اين دوره قالب هاى شعر آزاد را تجربه كرده اند، و برخى بهترين شعرهايشان را در اين قالب ها سروده اند. برخى در كنار نوپردازى، غزل و مثنوى يا رباعى و چارپاره را در حد تفنن به كار مى گرفتند، و برخى از شاعران نيز متوجه بيدل دهلوى شدند و شعرهاى آئينى را در اين فضا سروده و از او پيروى كردند.

شيخ محمد حسين غروى اصفهانى:

علامه غروى هم در ديوان فارسى و هم ديوان عربى غديريه هاى زيبايى دارد:

باده بده ساقيا ولى ز خمّ غدير *** چنگ بزن مطربا ولى به ياد امير

تو نيز اى چرخ پير بيا ز بالا به زير *** داد مسرّت بده، ساغر عشرت بگير

ميرزا محمد كاظم صبورى:

منت ايزد كه دين پاك پيمبر *** فرو بها يافت كه ولايت حيدر

ما كه كنون از خم غدير پياپى *** باده كشيم از ولاى ساقى كوثر

صغير اصفهانى:

اين شاعر حدود پانزده غديريه سروده است، كه در ديوانش مى توان ديد(1):

با اهل زمين برگو كز عرش بشير آمد *** خيزيد به استقبال آن عرش سرير آمد

بر خيل خراباتى ده مژده كه پير آمد *** با جلوه اللهى در خم غدير آمد

البته خطبه غدير به صورت نظم فارسى توسط عده اى از شعراى فارسى زبان انجام گرفته، كه يكى از آنها «خطبة الغدير» اثر مرحوم صغير اصفهانى، كه با همكارى مرحوم عمادزاده انجام گرفته است.

رفعت سمنانى:

شد مصطفى به منبر با شوكت و جلالت *** فرمود كاى خلايق شد باز باب رحمت

آمد على پس از من فرمانرواى ملت *** امرش چو امر يزدان شد واجب الاطاعت

ص: 152

از مهم ترين ويژگى هاى شعر او، سادگى و شيوايى كلام اوست. زبان شعرى وى در عين حال كه سهل و ممتنع و قابل استفاده براى عموم است، در بطن خود معانى عميق دارد.

همين نكته سبب شده اشعار وى نزد طيف وسيعى از مخاطبان شهرت فراوانى يابد. او همواره اشعارش را متناسب با نياز جامعه مى سروده، كه نشانگر مردمى بودن اين شاعر است. نزديكى با قرآن و معارف دينى در اشعار وى هويداست. از ويژگى هاى شهريار پرداختن به قالب غزل است، و در حوزه شعر علوى و غديريه نيز آثار ماندگارى از خود برجاى گذاشته است:

اگر سنجد هر سهمى در اسلام *** هر آن كو سهمگين تر، حصه من

نه احمد در مؤاخاتم به خود خواند *** نه خود با من پسرعمّ و پدر زن ؟

نه با آن خطبه من كنت مولاه *** على را برد بر اعلا و اعلن ؟

نه خود فرياد بخّابخّ كشيدند *** من اينها شور خوانم يا كه شيون ؟

چه شد عهد خدا بر من شكستيد ؟ *** الا اى حاسدان عهد بشكن

نيمايوشيج:

آن كس كه ولايت تو را منكر شد *** بر تافت رخ از حقيقت و كافر شد

گر نور طريقتى است باشد روشن *** كز پرتو ذات مرتضى ظاهر شد

مهدى الهى قمشه اى:

از غدير مشتهر امت را كشيد سر *** روز حكم دادگر مى رسد به داورى

محيط قمى:

گرفت عهد ز اشيا، در دو روز رب قدير *** يكى به روز الست و يكى به روز غدير

گرفت عهد ز ذرات بر خدايى خويش *** نخست روز و دويم روز بر خلافت مير

ص: 154

موج يك حادثه در جان غدير است امروز *** و على چهره تابان غدير است

امروز بيعت شيشه اى و آهن پيمان شكنى *** داد از بيعت آبستن پيمان شكنى !

پس از آن بيعت پرشور على تنها ماند *** و وصاياى نبى در دل صحرا جا ماند

موج آن حادثه در جان غدير است هنوز *** و على چهره تابان غدير است هنوز

ناظم زاده كرمانى:

عارفان را شب قدر است شب عيد غدير *** بلكه قدر است از اين عيد مبارك تعبير

كرده تقدير بدينسان چو خداوند قدير *** اى على، اى كه تويى بر همه خلق امير

بهترين شاهد اين قصه بود خم غدير *** كرد تقدير چنين لطف خداوند قدير

فرصت شيرازى:

اين خم نه خم عصير باشد *** اين خم، خم غدير باشد

از خم غدير مى كنم نوش *** تا همچون خم بر آورم جوش

محمدجواد غفورزاده(شفق) :

جلوه گر شد بار ديگر طور سينا در غدير *** ريخت از خم ولايت مى به مينا در غدير

رودها با يكدگر پيوست كم كم سيل شد *** موج مى زد سيل مردم مثل دريا در غدير

هديه جبريل بود «اليوم اكملت لكم» *** وحى آمد در مبارك باد مولى در غدير

ص: 156

سيد رضا مؤيد:

باز تابيد از افق روز درخشان غدير *** شد فضا سرشار عطر گل ز بستان غدير

موج زد درياى رحمت در بيابان غدير *** چشمه هاى نور جارى شد ز دامان غدير

حالى اردبيلى:

صبح سعادت دميد، عيد ولايت رسيد *** فيض ازل يار شد، نوبت دولت رسيد

از كرمش بر گدا، داد همى جان فزا *** گفت بخور زين هلا، كز خم جنت رسيد

نظيرى نيشابورى:

قسم به جان تو اى عشق اى تمام هست *** كه هست هستى ما از خم غدير تو مست

در آن خجسته غدير تو ديد دشمن و دوست *** كه آفتاب بود آفتاب بر سر دست

فراز منبر يوم الغدير اين رمز است *** كه سر ز جيب محمد، على برآورده

دكتر يحيى حدادى ابيانه:

پى تكامل دينش خداى كعبه گزيد *** گرفت پرچم اسلام را على در دست

از اين گزيده زمين و زمان به خود باليد *** به يمن ولايت شراب خم الست

به عشق آل على از غدير خم جوشيد

ص: 157

سيد مصطفى آرنگ:

امروز گل باغ رسالت وا شد *** قرآن مبين به امر حق معنى شد

در مركز خود يافت حق امروز قرار *** منشور ولايت على امضا شد

مهرداد اوستا:

اى گوهر گوهر ولايت *** خورشيد منور ولايت

اى مهر فروغ بخش اسلام *** وى مشعل انور ولايت

اى آيت حق و روح قرآن *** وى رايت و افسر ولايت

سلطان سرير عقل و ايمان *** والى هنر، درِ ولايت

اى گوهر عشق و جان عرفان *** تاج سر و مفخر ولايت

عبدالعلى نگارنده:

عيد غدير، روز وداد است *** روز وداد و داد و سداد است

در بحر بى كران سعادت *** عيد غدير، باد مراد است

از بهر حفظ مكتب اسلام *** عيد غدير، حرز جواد است

محمدعلى مردانى:

شمع راه هدايت است على *** مه برج ولايت است على

مهر تابان آسمان جلال *** گوهر بحر فضل و علم و كمال

حامى دين و حافظ قرآن *** مجرى عدل و خصم قول ضلال

ناظرزاده كرمانى:

عيد غدير، مژده جان پرور آورد *** يعنى خبر ز سلطنت حيدر آورد

فرمانروا به هر دو سرا شد به حق *** فرخنده تر از اين خبر ديگر آورد

دكتر قاسم رسا:

از خم رسيد مژده كه جشن ولايت است *** لبريز خم ز باده لطف و عنايت است

ص: 158

خمخانه ولايت مولى گشوده شد *** ساقى ز جاى خيز، كه وقت سقايت است

در صحنه غدير به فرمان كبريا *** در اهتزاز پرچم شاه ولايت است

مصطفى جوادى مقدم:

صبح مى آيد محمد با على *** دشت مى لرزد بانگ يا على

لحظه اى كه دشت غرق و هم بود *** جبرئيل از آسمان آمد فرود

گفت اى پيغمبر، اى اميد ما *** نغمه جاويدى توحيد ما

آخرين شعر رسالت را بخوان *** آيه عشق و امامت را بخوان

بر كسى كه همدل و هم خون تو است *** تو چو موسايى و او هارون تو است

لايقى لايق تر از حيدر مباد *** خلق را ديگر كسى رهبر مباد

حبيب چايچيان (حسان) :

پايى كه نيست همره مولا شكسته باد *** دستى كه نيست ياور آن شاه بسته باد

تكميل دين از او شد و نعمت از او تمام *** عيد غدير بر همه يا رب خجسته باد

احمد عزيزى:

از على و آل او جو درد عشق *** جفت شش آورده حق در نرد عشق

آب و رنگ باغ، آب و گل، على است *** صورت آئينه كامل على است

ارمغان بهداروند:

حرف آخر عشق، انتخاب سرخ، مولاى سبزپوشى بود

آنگاه غدير، به خداوند علم و شمشير اعتراف كرد

و رستنگاه تلاقى، نبوت و امامت

به التيام زخم غربت عشق، هبوط كرده بود

و ... او قرينه محمد صلى اللّه عليه و آله بود

ص: 159

يوسفعلى ميرشكاك:

ماه صد آئينه دارد، نيمه شب ها در غدير *** روزها گسترد، خورشيد خود را بر غدير

سدرها اين سوتر از اندوه كوه افتاده اند *** هم عنان با ابرها، افتاده آن سوتر غدير

نخل ها افتان و خيزان، اشتران خسته اند *** سر در اوهام گريز از تشنگى در سر غدير

هيچ كس نشنيد گيرم، خود تو نشنيدى مگر ؟ *** وال من والاه گفت، آن روز پيغمبر غدير

پس چرا صد چشمه آتشفشان پنهان شدى ؟ *** چون دل من زير چتر سرد خاكستر غدير

تا تمام دشت از پيغام دريا پر شود *** مى رود از واحه اى تا واحه ديگر غدير

مصطفى محدثى خراسانى:

ملتهب در كنار يك بركه *** روح تاريخ پير منتظر است

دست خورشيد تا نهد در دست *** آسمان در غدير منتظر است

بر سر آسمانى از ظهر *** آيه هاى شكوه نازل شد

مژده دادند آيه هاى شكوه *** دين احمد تمام و كامل شد

محمدعلى سالارى:

سر زد از دوش پيمبر، ماه در شام غدير *** تا كه جبرائيل او را داد پيغام غدير

مژده داد او را ذات حق كه با فرمان خويش *** نخل هستى بار و برآرد در ايام غدير

دين خود را كن مكمل با ولاى مرتضى *** خوف تا كى بايد از فرمان و اعلام غدير

ص: 160

طاهره موسوى گرمارودى:

اى شرف اهل ولايت غدير *** بركه سرشار هدايت غدير

زمزم و كوثر ز تو كى بهترند *** آبروى خويش ز تو مى خرند

اينكه كند زنده همه چيز آب *** زاب غدير است نه از سراب

از ازل اين بركه بجا بوده است *** آينه لطف خدا بوده است

خوشدل كرمانشاهى:

در غدير خم نبى خشت از سر خم بر گرفت *** خشت از خم ولاى ساقى كوثر گرفت

از خم خمر خلافت در غدير خم بلى *** ساقى كوثر ز دست مصطفى ساغر گرفت

سيد مصطفى موسوى گرمارودى

گل هميشه بهارم غدير آمده است *** شراب كهنه ما در خم جهان باقى است

خداى گفته كه «اكملت دينكم» ، آنك *** نواى گرم نبى در رگ زمان باقى است

قسم به خون گل سرخ در بهار و خزان *** ولايت على و آل، جاودان باقى است

گل هميشه بهارم بيا كه آيه عشق *** به نام پاك تو در ذهن مرمان باقى است

در روز غدير، عقل اول *** آن مظهر حق، نبى مرسل

چون عرش تو را كشيد بر دوش *** آنگاه گشود لعل خاموش

فرمود كه اين خجسته منظر *** بر خلق پس از من است رهبر

بر دامن او هر آن كه زد دست *** چون ذره به آفتاب پيوست

محمود شاهرخى:

به كام دهر چشاندى ميى ز خم غدير *** كه شور و جوشش آن در رگ زمان جارى است

ز چشمه سار ولاى تو اى خلاصه لطف *** به جويبار زمان فيض جاودان جارى است

ص: 161

محمد على صفرى (زرافشان) :

آن روز كه با پرتو خورشيد ولايت *** ره را به شب از چهار طرف بست محمد

صحراى غدير است زيارتگه دل ها *** از شوق على داد على از دست محمد

تا جلوه حق را به تماشا بنشينند *** بگرفت على را به سر دست محمد

احمد عزيزى:

از چمن گلرخان، ماه به زير آمده است *** خلعت شاهانه پوش ! عيد غدير آمده است

عشق محمد على است، اى همه اهل نظر *** زان كه مراعات عشق بهر نظير آمده است

غلام رضا سازگار:

غدير عيد همه عمر با على بودن *** غدير آينه دار على ولى اللّه است

غدير حاصل تبليغ انبيا همه عمر *** غدير نقش ولاى على به سينه ماست

غدير يك سند زنده، يك حقيقت محض *** غدير از دل تنگ رسول عقده گشاست

اسماعيل نورى علاء:

آرى ... خم !

شربدار ولايت

غدير حادثات

و ميان منزل افشاى رازهاست.

بنگريدش

كه بر اوج دست و بازو

در چنگ چنگالى از نور

ايستاده است

به ابرها نزديك تر تا به ما

و نگاه نمى كند

ص: 162

نه در چشمان مشتاق

نه در ديدگان دريده از حسد.

به اين ترانه گوش كنيد

كه در هفت آسمان مى طپد:

«هر كه مرا

ولاى خويش بداند اينكه فراچنگ من ايستاده مولاى او است» . آرى

امروز همه چيز كامل است ...

نعمت ميرزاده آزرم:

تمام قافله گيرد به جاى خويش قرار *** مناديان همه كردند حكم را تكرار

كوير بود، افق تا افق، گداخته مس *** بر آن گداخته مس، كاروان، خطى ز غبار

عباس براتى پور:

تا شد به روى دست نبى صلى الله عليه و آله مرتضى عليه السلام بلند *** شد رايت جلال خدا بر ملا بلند

بشيند چون كه نغمه «يا ايها الرسول» *** گرديد منبرى همه از پشته ها بلند

پروانه نجاتى:

دشت تا خيمه زد آهنگ خروشيدن را *** چاه هم تجربه كرد آتش جوشيدن را

دست خورشيد در آفاق رسالت چرخيد *** چنگ زد گيسوى ترديد پريشيدن را

و بيابان چه تبى داشت از انبوه سكوت *** تا مبارك كند اين آينه پوشيدن را

عشق ابلاغ شد و حلقه مستان گل كرد *** تازه كرد آن خم نو، چشمه نوشيدن را

پر شد آغوش غدير از دم «بخ بخ» *** تا بكوبد هياجانات نيوشيدن را

عطر «من كنت ... » و غوغاى «على مولاه» *** قافله قافله راند اين همه كوشيدن را

نادر بختيارى:

السلام اى غدير، مهبط عشق *** مقصد دولت مسلط عشق

ص: 163

السلام اى غدير، مقصد يار ! *** وى گل افشان ز موج موج بهار

چه بهارى تو راست كز خم تو *** مست عشقيم در تلاطم تو ؟

جواد جهان آرايى:

تا على بر روى دستان پيمبر جا گرفت *** رفت روى دست اقيانوس، دريا در غدير

ديده دل باز كن تا آفتاب «هل اتى» *** بنگرى همدوش با خورشيد بطحا در غدير

مهر، با آن زرفشانى ذرّه سرگشته بود *** تا تجلى كرد آن ماه دلارا در غدير

مهدى رحيمى:

دستى به هوا رفت و دو پيمانه به هم خورد *** در لحظه» مى نظم دو تا شانه به هم خورد

دستور رسيد از ته مجلس به تسلسل *** پيمانه مى تا سر ميخانه به هم خورد

دستى به هوا رفت و به تأييد همان دست *** دست همه قوم صميمانه به هم خورد

رضا اسماعيلى:

از غدير خم، سبويى مى زديم *** در صراط عشق، هويى مى زديم

زائر كوى تولا مى شديم *** جرعه نوش عشق مولا مى شديم

با نزول سوره سبز غدير *** باز مى كرديم، بيعت با امير

محمدعلى مجاهدى:

چون وجود مقدس ازلى *** شاهد دلرباى لم يزلى

وقت پيمان گرفتن از ذرات *** با صدايى رسا و بانگ جلى

«او لست بربكم» فرمود *** پاسخ آمد از هر طرف كه: بلى

ص: 164

نصراللّه مردانى:

قسم به جان تو اى عشق اى تمام هست *** كه هست هستى ما از خم غدير تو مست

در آن خجسته غدير تو ديد دشمن و دوست *** كه آفتاب بر آفتاب بر سر دست

نشان از گوهر آدم نداشت هر كه بود *** به خم سراى ولايت خراب و باده پرست

ابوالقاسم حسينجانى:

روز و شب را به كار وا مى داشت *** اين سپيد و سياه مولا بود

آب از الغدير بر مى داشت *** مشربى كه گواه مولا بود

كوفه هر چند هم كه بد مى كرد *** باز هم در پناه مولا بود

پدر خاك بود و خاكى بود *** بى گناهى گناه مولا بود

مرتضى اميرى اسفندقه:

صداى كيست چنين دلپذير مى آيد ؟ *** كدام چشمه به اين گرمسير مى آيد ؟

صداى كيست كه اينگونه روشن و گير است ؟ *** كه بود و كيست كه از اين مسير مى آيد ؟

خبر دهيد كه دريا به چشمه خواهد ريخت *** خبر دهيد به ياران غدير مى آيد

به سالكان طريق شرافت و شمشير *** خبر دهيد كه از راه، پير مى آيد

محمود اكرامى:

به آتش مى كشم آخر زبان سر به زيرم را *** به توفان مى سپارم آسمان هاى اسيرم را

ص: 165

منم من گردبادى خسته ام زندانى خويشم *** بگيريد آى مردم دست هاى ناگزيرم را

تمام عمر باقى مانده اش را گريه خواهد كرد *** اگر توفان بخواند خنده هاى دور و ديرم را

درختان گردبادى رو به خورشيدند، از آن دم *** كه خواندم در مسير باد اندوه غديرم را

شبى اندوه و تابان على عليه السلام از چاه بيرون شد *** شبى سيراب ديدم جان سر تا پا كويرم را

على رضا سپاهى لائين:

دشت غوغا بود غوغا در غدير *** موج مى زد سيل مردم مثل دريا در غدير

در شكوه كاروان آن روز با آهنگ زنگ *** بى گمان بارى رقم مى خورد فردا در غدير

اى فراموشان باطل سر به پايين افكنيد *** چون پيمبر دست حق را برد بالا در غدير

حيف اما كاروان منزل به منزل مى گذشت *** كاروان مى رفت و حق مى ماند تنها در غدير

على رضا قزوه:

ابتداى كربلا مدينه نيست، ابتداى كربلا غدير بود *** ابرهاى خون فشان نينوا، اشك هاى حضرت امير بود

ولى اللّه پاشا:

مردى كه آفتاب به او سجده مى برد *** روح زلال آب به او سجده مى بَرد

ص: 166

مردى كه مثل ماه نخوابيد تا طلوع *** شب با سپاه خواب به او سجده مى برد

يك بركه، واژه در نگهش موج مى زند *** يك دشت شعر ناب به او سجده مى برد

زهرا حسين زاده:

شكست خواب زمين پلك آسمان وا شد *** سوار هودج رنگين باد، پيدا شد

غبار همهمه پيچيد و ناگهان در خاك *** غدير برق زد و برق، آب معنى شد

شمس الدين بختكى:

آغاز شد ولايت عشق از غدير خم *** باران گرفت سوى تو «اكملت دينكم»

الهام عمومى:

در بركه نيز حادثه اى راه مى رود *** ناگاه مى نشيند و ناگاه مى رود

جبريل باز در هيجان اوفتاده است *** نبض ملايك از ضربان او فتاده است

يكباره چشم كفر چه تاريك مى شود *** بركه به روز واقعه نزديك مى شود

اى شاهدان مردنما حجتان قبول *** اى تاجران زهد و ريا حجتان قبول

آيا كسى ز جمع شما عيد را نديد ؟ *** بالاى قله دست دو خورشيد را نديد ؟

سيد محمد باباميرى:

اينجا گرفته است مردى بر روى دست آسمان را *** مردى كه در قبضه خود دارد تمام جهان را

در جشن «من كنت مولاه» آئينه نور كرده است *** لبريز از روشنى ها، چشمان پير و جوان را

كل مى كشد هر چه قديس، دف مى زند هر چه عابد *** جبرئيل در حلژه نور، آورده اين ارمغان را

ص: 167

على حيدرى زاده:

دست خورشيديان قله عشق *** رفت بالا غدير خم شده بود

در دل خاكيان افلاكى *** لحظه ها سبز و غصه گم شده بود

غديرى كرد بى همتا، چنان چون بيكران دريا *** لبالب از رحيق حق، جهان را زو مشامى خوش

از اين دريا دل آماده، غديرى ايزدى باده *** خوش آن رندى كزين مشرب كند شرب مدامى خوش

در شعر اميرى فيروزكوهى نيز كه بيان به ستايش صاحب الغدير گشوده است، همين تقابل دريا و غدير ديده مى شود:

غدير خم شد از او بحر بى نهايت علم *** كه خود به علم و ادب بحر بى نهايت بود

تراشه قلم از ذوالفقار حيدر داشت *** از آن به نيش قلم ذوالفقار امت بود

استاد محمدرضا حكيمى در چاپ نخست كتاب «حماسه غدير» ، قصيده بلندى در وصف علامه امينى و كتاب «الغدير» دارد. وى نيز به اين نكته تقابل دريا و بركه اشاره دارد:

بحر را در بركه گنجاندن نه كارى بود خرد *** اينكه موّاج اين چنين يابى فضاى الغدير

توجه به جشن و شادى در اين اشعار بسيار دستمايه قرار گرفته است. غدير عيد بزرگ اسلامى است، و ما مكلف به تكريم و ارج نهادن به آنيم. جنبه عيد بودن اين روز خجسته نيز در سروده هاى شاعران مورد توجه بوده است.(1)

مضمون سازى با خورشيد، قافله نور، جان بخشى به غدير و بركه و حسن استفاده از اين عناصر در تشبيه سازى و استعاره پردازى از ابعاد ادبى اغلب اين شعرهاست.

فراموشى غدير در روزمره هاى امروزى و هم ذات پندارى با فراموشى و غربت على عليه السلام در كوفه، از ديگر مؤلّفه هاى اين غدير سروده هاست.

ص: 170

در بررسى اشعار اين حوزه ويژگى هايى از قبيل، موضوع و مضمون مشترك با پرداخت هاى شخصى، قالب هاى سنتى با ظرفيت سازى امروزى، حركت رو به رشد شاعران به سمت شعر ناب، عبور از ايستايى در سطح زبان و حركت به سوى ژرف انديشى، رويكرد به خلاقيت هاى فردى و فاصله گرفتن از سنت هاى تكرارى برخى از اينگونه شعرها، و همچنين خلق عرصه هاى تازه و سعى در جهت بهره بردن از ذهن و زبانى امروزين، شايان توجه است.

غدير و سپس ترجمه فارسى در قالب نثر ادبى آمده است. پس از آن، چهار غديريه مفصل از صغير اصفهانى، على تنها، غلامرضا سازگار، حسين حسنى؛ هر كدام در يازده بخش آمده است، كه ماجرا و خطبه غدير را در قالب شعر فارسى سروده اند. در آخر هم دو بيتى هاى ده بزرگى، مخمس هاى راشى زاده، و غديريه اى تركى از حسين حسنى آورده شده است.

پنج. همچنين در شعرهاى محلى كشور افغانستان - كه همزمانى عيد غدير با نوروز براى آنان جا افتاده است - نيز به اين همزمانى بسيار پرداخته شده است:

بهار آمد بهار آمد خوش آمد *** على با ذوالفقار آمد خوش آمد

طبق باور به حقِ عامه مردم شريف افغانستان، اميرالمؤمنين عليه السلام در روز اول نوروز به جانشينى رسول خدا صلى الله عليه و آله برگزيده شد و مردمان اين كشور در كنار تجليل از نوروز، به توصيف رشادت ها و دلاورى هاى حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام نيز مى پردازند، و در ايام جشن نوروز در شهر مزار شريف دوبيتى هاى مخصوص اين ايام را با صداى خوش مى خوانند:

نوروز رسيد و عيد اكبر گرديد *** برگرد سر ساقى كوثر گرديد

امروز على عليه السلام نشست بر تخت نبى صلى الله عليه و آله *** زان است كه روز و شب برابر گرديد

از دو بيتى هاى معروف ديگرى كه در مورد مورد خلافت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز اول نوروز در ميان مردم آن سرزمين خوانده مى شود، اين دو بيتى ها است:

نوروز شد و جمله جهان گشت معطر *** از بوى خوش لاله و ريحان و صنوبر

بر تخت خلافت بنشست آن شاه صفدر *** داماد نبى صلى الله عليه و آله، شير خدا، ساقى كوثر

و يا:

نوروز شد و على عليه السلام ز روى تعظيم *** بر تخت خلافت نبى صلى الله عليه و آله گشت مقيم

از مقدم شاه اوليا بر كرسى *** امروز نشسته معنى عرش عظيم

مراسم جهنده على، مراسمى خاص دينى است كه به مناسبت خلافت حضرت على بن ابى طالب عليه السلام در مسجد مقدس اين شهر - كه گفته مى شود آرامگاه اين امام است - اجرا مى شود. اين مراسم با برافراشتن يك علم - كه تركيب رنگ آن به درفش كاويانى شباهت دارد و به آن ژنده سخى مى گويند - در حرم منسوب به امام على عليه السلام و در اولين روز سال اجرا مى شود. جشن گل سرخ براى چهل روز در دشت هاى لاله و حرم ادامه مى يابد.

عيد نوروز يكى از اعياد جالب مرزنشينان پاكستان غربى به شمار مى رود، و اين بخش را منتسب به مولاى متقيان حضرت على عليه السلام مى دانند، كه در حقيقت همان جشن غدير خم است، و معمولاً آن را در 21 مارس برگزار مى كنند.

آنها معتقدند روزى كه حضرت محمد صلى الله عليه و آله در يك اجتماع 124 هزار نفرى از اصحاب خودشان به حكم پروردگار حديث معروف غدير را خواند و حضرت امير عليه السلام را به جانشينى خود معرفى كرد، 21 مارس و همزمان با 18 ذى حجه و مصادف با اول بهار بوده است.

لذا در اين ايام خانه تكانى مى كنند و لباس نو مى پوشند. خود و خانواده و خانه هايشان را با انواع صندل و عطرها خوشبو مى كنند. سفره اى در منازل خود پهن كرده و انواع شيرينى و ميوه را در آن چيده و نذر حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام مى كنند.

در اين سفره يك كاسه پر آب را تدارك مى بييند و يك گل سرخ تازه را در آن قرار مى دهند، و در وقت سال تحويل - كه در حقيقت آفتاب وارد برج حمل (فروردين) مى شود - به آن گل و آب نگاه مى كنند. مى گويند اين گل در آب به حركت در مى آيد، و آن زمانى است كه دعا مستجاب مى شود و مى خوانند.

در پاكستان، اول فروردين به روز «تاجپوشى على عليه السلام» موسوم است، و گفته مى شود كه در دهه هاى پيش حتى اهل سنت نيز نقش بسزايى در گراميداشت اين آئين داشته اند. متأسفانه تشديد فعاليت هاى افراط گرايانه برخى گروه هاى مذهبى اهل سنت در اين سرزمين، اكنون گستره بزرگداشت اين آئين را محدود به شيعيان كرده است.

شيعيان اين منطقه معتقدند كه لحظه تحويل سال با زمان بلند كردن دست حضرت على عليه السلام توسط حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله در روز عيد غدير خم همزمان بوده، و معتقدند كه اين لحظه با بركت ترين زمان سال بوده و هر دعايى به درجه استجابت خواهد رسيد.

ص: 178

زنان در اين زمان يك ظرف بزرگ را از آب پر كرده و در درون يك اتاق پاكيزه مى گذارند. دو غنچه گل محمدى در داخل آب گذاشته و شروع به خواندن قرآن و دعاى «يا مقلّب القلوب و الابصار ... » مى كنند. باورمندان اين رسم معتقدند كه دو غنچه گل محمدى پس از حركت در يك لحظه به هم مى رسند، و آن لحظه زمان تحويل سال و آغاز فروردين و يا به امامت رسيدن حضرت على عليه السلام است.

در برخى شهرهاى شيعه نشين پاكستان همچون پاراچنار، بلتستان، و گلگيت و بعضى از محله هاى شهر كراچى و كويته و برخى روستاهاى ايالت هاى سند و پنجاب، مراسم خصوصى جشن «تاج گذارى» بر پا مى شود، و ذاكرين و شاعرين و روحانيان فضائل و مناقب حضرت على عليه السلام را بيان مى كنند.

از جمله شعرهايى كه در اينگونه مراسم بيان مى شود ابيات زير است كه سروده خواجه نظام الدين اولياء در مدح حضرت اميرالمؤمنين على عليه السلام مى باشد:

امامت را كسى باشد كه شاه اولياء باشد *** به زهد و عصمت و دانش مثال انبياء عليهم السلام باشد

امام حق كسى باشد كه باشد همسر زهرا عليهاالسلام *** چنان رفعت كه مى بينى بجز حيدر عليه السلام كه را باشد ؟

امام حق كسى باشد كه باشد جامع قرآن *** نبى صلى الله عليه و آله را حجت برهان به هنگام وغا باشد

وصيت كرد با امت، محمد صلى الله عليه و آله در غدير خم *** على بن ابى طالب عليه السلام خلافت را سزا باشد

امام آنچنان فاضل كه مى جوئى زمين بشنو *** حسن عليه السلام ابن على عليه السلام ما را به جاى مرتضى عليه السلام باشد

حسين بن على عليه السلام ما را به مذهب زينت و زيب است *** كه از روز اول ما را جنابش ملتجى باشد

شفيع جنت و دوزخ، اميرالمؤمنين عليه السلام باشد *** اگر خواهى كه در محشر شفيعت مصطفى صلى الله عليه و آله باشد

ص: 179

معمولاً در پايان اينگونه مراسم، به طول مفصل از ميهمانان با انواع شيرينى ها و شام پذيرايى مى شود.

جهت حضور مدعوين گرامى در برگزارى جشنواره تهيه شده بود، كه حاوى يك متن ادبى به مناسبت عيد غدير و دعوت عزيزان جهت شركت در مراسم بود.

دبيرخانه جشنواره جهت دعوت عمومى اقدام به پخش تيزر تلويزيونى در شبكه بومى نمود، تا تمامى افراد علاقمند در استان نسبت به برگزارى اين جشنواره اطلاع كافى را كسب كنند.

و اما پيشينه كنگره ادبيات غدير:

اولين دوره: كنگره ادبيات غدير در سال 1377 ش با نام جشنواره استانى شعر و قصه غدير كار خود را آغاز كرد، كه در سال اول با دريافت 54 اثر متشكل از 49 شعر و 5 داستان از شاعران استان، گام اول خويش را برداشت.

دومين دوره: سال 1378 ش جشنواره منطقه اى شعر و قصه غدير - كه دومين سال خود را سپرى مى كرد - با استقبال جوانان استان قم و استان هاى مجاور (تهران اصفهان - مركزى) روبرو شد. كنگره مذكور با دريافت 59 شعر و 10 داستان آمار نسبتا مقبول از خود به جا گذاشت، و با اهداء جوايز به 3 نفر اول به كار خود پايان داد.

سومين دوره: سال 1379 ش سومين جشنواره منطقه اى شعر و قصه غدير اقبال بيشترى در جمع آورى آثار داشت. در اين سال 95 شعر و 7 داستان به دبيرخانه جشنواره ارسال شد، و چون سال گذشته به آثار برتر در هر رشته 3 نفر (شعر و داستان) جوايزى اهدا شد.

چهارمين دوره: چهارمين سال جشنواره با تغييرات اساسى همراه بود و جشنواره شعر و قصه سال 1381 ش جاى خود را در بين كنگره هاى سراسرى كشور باز كرد. آثار رسيده در اين سال به علت يكسال وقفه، رشد خوبى را نداشت. اما اتفاق جالبى كه افتاده اين بود كه 110 شعر به جشنواره ارسال شده بود، كه با احتساب 21 داستان رسيده بالغ بر 130 اثر را نشان مى داد.

ص: 181

خواف، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مريم آرايش.

بهمنير، فاطمه عليهاالسلام و غدير، آقا برارى نژاد، زينب شوركى.

بندپى غربى، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، معصومه آقاجانى، گل بهار مقيم پور.

آمل، غدير در قرآن، ياسر آقايى مرزنگو.

زيراب، پيامبر صلى الله عليه و آله و غدير، زيبده آلاشتى.

آمل، شعر على عليه السلام، مجتبى آوريده.

ابهر، غدير در قرآن، رفعت اباذرى.

آمل، غمنامه - دفاع فاطمه عليهاالسلام از ولايت، مهرانه ابراهيم زاده.

سارى، فاطمه عليهاالسلام و غدير، سيده فاطمه ابراهيمى، اعظم نظرى، نرجس يوسفى لاجيمى

سارى، غدير و حكومت شيعى در طبرستان، فاطمه ابراهيم، كلثوم اسدى، بنفشه بخشنده.

تهران، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، حسين ابراهيمى كوشالى.

قم، پيامدهاى حقوقى واقعه غدير خم، محمدعلى ابراهيمى.

بابل، حكومت دينى از ديدگاه حضرت امام على عليه السلام، دكتر سيد حسين ابراهيميان.

بابل، غدير و عدالت (اجتماعى و اقتصادى و فرهنگى) ، دكتر على اكبر ابوالحسنى.

بابل، غدير در هنر - شعر - ادبيات ملل، دكتر على اكبر ابوالحسنى.

تهران، الگوى جامع از ابعاد غدير و مديريت انسجام، سيد حسن ابوالمعالى.

بابل، غدير در قرآن، فاطمه ابوذرپور - على حليمى.

قم، شخصيت غدير در آيات الهى، داوود احسانى.

سمنان، غدير و عدالت اجتماعى (اجتماعى و فرهنگى و ... ) ، محمدرضا احسانى فرد.

بابل، غدير از ديدگاه اهل سنت، مهرى احمد على نژاد.

قم، غدير در قرآن، محسن احمد ناطق.

ص: 183

قائمشهر، غدير در گستره سياست و حاكميت در سيره حكومتى فاطمه عليهاالسلام، محمد احمدعلى.

سارى، غدير و مديريت اسلامى، مسعود احمدى.

اسلام آباد غرب، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت جهانى، زهرا احمديان.

قائمشهر، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، رقيه احمديان كوچكسرايى.

بابل، غدير درقرآن، حسين اخگر.

كاشان، غدير سرحلقه اتحاد اسلامى، عباسعلى اخوان ارمكى.

قائمشهر، غدير در قرآن، مرضيه اردشيرى.

موسيان، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فرشته اروانه.

نكاء، غدير در قرآن، محمدولى اسدى تهامى.

بابل، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مليحه اسدى.

قم، غدير در قرآن، محمد اسديان پاك ور.

بابلسر، غدير در قرآن، فاطمه اسفنديارى.

زنجان، غدير در قرآن، مهين اسكندپور.

قم، اقبال اهل سنت و انسجام اسلامى، دكتر سيد حسن اسلامى.

سارى، غدير در قرآن، رقيه اسلامى.

قم، پيام ها و عبرت هاى غدير، معصومه اسماعيل زاده.

قم، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، محبوبه اسماعيلى.

اراك، نقش شيعيان طبرستان در گسترش فرهنگ غدير، ژيلا اسماعيليون.

قائمشهر، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، رضا اصغرى.

سارى، غدير از ديدگاه شيعه و اهل سنت، على اصغر اصغرى ولوجائى.

اسفراين، غدير در قرآن، فاطمه اصغريان.

سارى، غدير از منظر عالميان و بزرگان اهل سنت، سيده مريم اصفهانى.

بابل، تجلى غدير در انديشه پيامبر صلى الله عليه و آله، بهروز افشار.

ص: 184

زنجان، فاطمه عليهاالسلام و غدير، فهيمه افشارچى - سعيده افشارچى.

بابلسر، پيام ها و عبرت هاى غدير، غلامرضا افشون.

زنجان، غدير در قرآن، معصومه اكبرى امامى.

اسفراين، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، ريحان اكبرى.

كرج، غدير از ديدگاه اهل سنت، على اكبرى.

بابل، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، على اكبرى مجد.

مشهد، ملخص المجلد الاول من الغدير، مرتضى فاطمى.

قم، واقعة الغدير و دورها فى الوحدة و الانسجام الاسلامى، نيبل يعقوبى.

قم، جمعيت حاضر در غدير، سيد جلال امام.

عباس آباد تنكابن، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، فرح امانى.

بهشهر، پيام غدير و عبرت هاى آن، محمد اميرمحمدى.

اراك، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، اعظم اميرى.

زيراب، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، خداداد اميرى.

سارى، جايگاه ولايت و امامت در اسلام از ديدگاه تشيع، مژگان امين نيا.

مشهد، كتاب شناسى غدير، محمدتقى امين يزدى.

زنجان، غدير در قرآن، پروانه امينى.

گرگان، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، اسماعيل انصارى.

بابل، غدير در قرآن، ميثم انتظارى.

سارى، فاطمه عليهاالسلام و غدير، فاطمه انصارى.

سنندج، تولاى على عليه السلام (كتاب) ، شاهرخ اورامى.

چالوس، پيام ها و هشدارهاى غدير، دكتر على اوسط خانجانى.

بابلسر، احاديث غدير و ولايت على بن ابى طالب عليه السلام، دكتر ايزدى فرد.

ورزقان، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، حسين ايمانى.

بهشهر، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، رقيه ايوبى - نجبيه ايوبى.

ص: 185

عباس آباد، غدير در قرآن، طاهره بابازاده.

بابل، سيد قوام الدين - چگونگى تأسيس سلسله سادات مرعشى، رقيه بابازاده طلوتى.

نكاء، پيام ها و عبرت هاى غدير، شهربانو بابلى چالوپلى.

سارى، غدير و صحابه و انسجام اسلامى، هوشنگ بابايى ركنى.

سارى، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، منصوره بابايى سروينه باغى.

آمل، غدير از ديدگاه مقام معظم رهبرى، معصومه بابايى.

اراك، غدير و ياران، حسين بابايى نيا حلت آبادى فرشته.

بابل، توجهات نويسندگان اهل سنت در حديث غدير، ماريا بازارى.

بابل، كتاب هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، معصومه بازارى.

بابل، غدير و راويان غدير خم، ناديا بازارى.

نوشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، سوسن باستى.

سارى ، غدير و مديريت اسلامى، حسين باقرى آشتيانى - سيده ربابه خاتمى.

سارى، جايگاه غدير در عرصه ادبيات عرفانى و هنر، ام ليلا باقرى.

مياندوآب، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، نقى باقرى ميانه دوآب.

سارى، غدير از ديدگاه اهل سنت، سمانه بالويى - زهرا رضايى - عاطفه رضايى سحر صالحى.

اراك، صحابه غدير، طاهره بالين پر.

بناب، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فريده باوفا.

بناب، گزارش لحظه به لحظه غدير خم، كبرى باوفا.

عباس آباد، غدير در قرآن، سوسن برارى.

فريدونكار، غدير در قرآن، سكينه برارى ميرى - حسين سيفى.

سارى، غدير در قرآن، اعظم برهانى.

مازندران، نماد در آيينه حيات انبياء، اميرحسين بزرگ پور.

ص: 186

قم، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مريم بزرگر بفروشى.

گرگان، فاطمه عليهاالسلام و غدير، اعظم بطيارى.

قم، غدير در قرآن، سيده فاطمه بنى هاشمى.

سارى، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، عباسعلى بهارى اردشيرى.

زيراب، غدير در قرآن، حشمت بهازى - سهيلا نصراللّه زاده.

قم، حديث غدير در ميراث مكتوب مسلمانان، فاطمه بهشتى.

سارى، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، مرتضى بهشتى نيا.

بابل، غدير خم، شهربانو بيانى بندپى.

محمودآباد ، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، فائزه بيشه كلابى.

اسفراين، عيد غدير خم از ديدگاه شيعه، فاطمه بيقهى.

اراك، فاطمه عليهاالسلام و غدير، زهرا بيگ محمدى.

بابل، كتابشناسى غدير، فاطمه بيگم اوصياء.

قم، غدير و ولايت (اثبات ولايت اميرالمؤمنين صلى الله عليه و آله) ، محبوبه پاكدامن.

سارى، غدير و مديريت اسلامى، مريم پاكزاد سورتيچى.

اسفراين، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مرضيه السادات پرويزى.

زنجان، غدير در هنر - شعر - ادبيات ملل، مهناز پزشكى - مينا انگورى - سيده كبرى موسوى.

قم، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، اعظم، نكاء پسنديده.

غدير در قرآن، فاطمه پلنگى كوهى.

بابل، غدير در افق تنهايى، حميد پوررمضان.

قم، استراتژى وحدت تشيع بعد از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله، حميد پوررمضان.

سارى، غدير در قرآن، امين پهنايى - رضوان پهنايى - غلامرضا پهنايى.

گيلان - لاهيجان، احتجاجات علامه شرف الدين به واقعه غدير در المراجعات، عباس تقوايى.

ص: 187

بندپى غربى، غدير و عقلانيت دينى، مولودعلى تقى تبار.

فريدونكنار، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مظاهر تقى زاده.

سارى، غدير در قرآن، ميرايوب تقيان.

خراسان جنوبى - اسفراين، غدير در قرآن، مرضيه تمرى.

بابل، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، زهرا تنكابنى.

تهران، غدير از نگاه متكلمين شيعه، دكتر اعلى نورانى.

آمل، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، نادر ثالث.

بابل، غدير از ديدگاه متفكران اهل سنت، نفيسه ثباتى.

قم، اهل سنت و حديث غدير، محمدرضا جباران.

اسفراين، مفهوم ولايت در حديث غدير، مرضيه جبارى.

زنجان، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، فضه جريان قلم - فريبا جم.

دامغان، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، فاطمه جزءخيمه.

جويبار، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، على جعفرزاد.

اراك، غدير در قرآن، مريم جعفرى.

چالوس، غدير از ديدگاه متفكران و انديشمندان، مريم جعفرى آملى.

زنجان، غدير از منظر عالمان و منابع اهل تشيع، بهبود جعفرى.

سلمانشهر، غدير در قرآن، زهرا جعفرى.

نور، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، عبدالحميد جعفرى.

نكاء، نقش غدير در اتحاد اسلامى، محمدحسين جعفرى نيم چاهى.

قم، غدير و محمد بن جرير بن يزيد بن طبرى، رسول جعفريان.

گرگان، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، طيبه جلالى.

آمل، پيام ها و عبرت هاى غدير و نقش جوانان در حفظ و گسترش غدير ولايت، رقيه جمشيدپناه.

محمودآباد، غدير در قرآن - پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير، آمنه خاتون جمشيد بلوكى.

ص: 188

محمودآباد، فاطمه عليهاالسلام و غدير، على اكبر جمشيدى بلوكى.

بابل، واقعه غدير و اهميت آن در اسلام، مريم جمشيدى.

بابل، محمد صلى الله عليه و آله و غدير، مريم جمشيدى.

تنكابن، غدير و عدالت (اجتماعى - سياسى - فرهنگى و ... ) ، اسداللّه جنت بوداغى - اشرف سرسختجنتى.

نورچمستان، غدير در قرآن، عنايت اللّه جنگجو.

قم، امامت و ولايت، دكتر قاسم جوادى.

عباس آباد، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، غزل جوكار.

آذربايجان شرقى - ورزقان، غدير در قرآن، آذر جهانشاهى.

روان سر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، عليرضا جهانى.

جويبار، شيوه شناسى توسعه فرهنگ غدير، عيسى چراتى.

كازرون، برفراز غدير، شهين چوپانى.

پل دختر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، نساء حاتمى ماه.

بابل، غدير در قرآن، فاطمه حاجى آقا پورمقيمى.

لاريجان، فاطمه عليهاالسلام و غدير، نعمت اللّه حاجى پور.

رامسر، فاطمه عليهاالسلام و غدير، مليحه حاجى كريم خانى.

سارى، مبادى معرفت شناختى عدالت اقتصادى در سخنان امام على عليه السلام، دكتر عباس حاجى ها.

سارى، مبادى جامعه شناختى حكومت اميرالمؤمنين عليه السلام، محمد حاجى ها.

آمل، غدير از منظر پيشوايان گرامى اسلام، محترم حبيبى - حشمت بشيرى.

قم، اعتقاد به منجى نقطه انسجام اديان و مذهب، دكتر سيد على رضا حجازى.

ابهر، صحابه و غدير، رؤيا حدادى.

قائمشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مريم حسن پور اميرى.

خراسان جنوبى - اسفراين، عيد غدير خم، ناهيد حسن زاده.

ص: 189

قائمشهر، على عليه السلام و غدير، رقيه حسن نژاد.

نوشهر، كتابشناسى غدير، شادى حسنى.

نور، غدير در قرآن، مرضيه حسين پور.

آمل، غدير و مبانى وحدت انسجام اسلامى، سيد محترم حسين زاده.

ابهر، غدير در قرآن، مولود حسينى بيگى.

قم، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى از ديدگاه اهل سنت، سيد فياض حسينى رضوى كشميرى.

بابل، غدير و عدالت اجتماعى، سيد خورشيد حسينى.

محمودآباد، ارمغان غدير - ظهور ولايت در غدير، سيد جاويد حسينى.

نور، غدير در قرآن، سيده زيبده حسينى.

گلشهر، چشم انداز غدير در نگاه امام رضا عليه السلام، سيده فاطمه حسينى.

چالوس، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فخرى السادات حسينى.

قائمشهر، غدير در قرآن، سيده ليلا حسينى كشكا.

نوشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و صحابه و غدير، سيد اسماعيل حسينى مازندرانى.

عباس آباد، غدير در قرآن، فرشته حسينى مرزه.

سارى، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، دكتر سيد عسگرى حسينى مقدم.

محمودآباد، واقعه غدير، سيده مرضيه حسينى مهر.

نوشهر، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، ناهيد السادات حسينى.

قم، غدير در قرآن، معصومه حقايق.

قائمشهر، غدير و نگاهى بر مديريت اسلامى، دكتر ابراهيم حلاجيان - عليرضا مدانلو جويبارى.

بابل، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، عشرت حليمى جلودار.

گلوگاه، كتابشناسى غدير، ام البنين حمزه - هاجر نورى.

ص: 190

تهران، ارسال دو حلقه تصنيف سفير نور در مدح حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام، حميدرضا ستوده.

سلمانشهر، فاطمه عليهاالسلام و غدير، خاتون حميدى.

مدخل شهر، حضرت فاطمه عليهاالسلام در جريان غدير و دفاع از ولايت، فاطمه حميديان.

قم، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، زهره حيات پور.

محمودآباد، غدير و صحابه، حبيب اللّه حيدرى.

تهران، شكوه غدير و ستايش على عليه السلام، دكتر غلامحسين حيدرى.

تهران، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، دكتر غلامحسين حيدرى.

آمل، فاطمه عليهاالسلام و غدير، راضيه حيدرى.

تنكابن، غدير در قرآن، على حيدرى.

قم، غدير از منظر عالمان و منابع اهل فريقين، محمدحسن حيدرى.

مشهد، مهدويت و جهانى شدن، موسى الرضا حيدرى.

آمل، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، ليلا خاكپور.

زنجان، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، منيژه خان احمدلو.

زنجان، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، كبرى خانبابايى.

چالوس، پيام ها و هشدارهاى غدير، دكتر على اوسط خانجانى.

فريدونكنار، غدير و امامت، على خبازى كنارى.

دامغان، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، زينب خدابندلو - فرشته خدابندلو.

رامسر، غدير از ديدگاه اهل سنت، فاطمه خداپرست.

آمل، غدير در انسجام اسلامى، منيژه خراسانى آملى.

نوشهر، غدير در قرآن، رقيه خردمندى.

قائمشهر، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، مليحه خرسندى.

نوشهر، غدير در قرآن، جميله خزائى پول.

چالوس، قرآن و غدير، خديجه خزائى پول.

ص: 191

خراسان رضوى - خواف، غدير در قرآن، زهرا خزائى روزنى.

بابل، پيام غدير و عبرت هاى آن، مجيد خسروى.

بابل، غدير و مديريت اسلامى در اسلامى و ايران، ابراهيم خليلى.

بابل، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى غدير و مهدويت، طاهره خليلى.

بابل، سيماى اميرالمؤمنين عليه السلام در قرآن، طاهره خليلى.

بابل، غدير در قرآن، طاهره خليلى.

بابل، واقعه غدير اوج ابلاغ ولايت، طاهره خليلى.

بابل، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، طاهره خليلى.

بابل، غدير از منظر عالمان و منابع اهل تشيع، طاهره خليلى.

بابل، نقش زنان در حفظ گسترش غدير و ولايت، طاهره خليلى.

بابل، پيام غدير و عبرت هاى آن، طاهره خليلى.

بابل، واقعه غدير اوج ولايت، على خليلى.

بابل، غدير و انقلاب اسلامى، فرشته خليلى.

بابل، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فرشته خليلى.

بابل، غدير از زبان محقق نويسنده مصرى، ليلا خليلى.

دامغان، كتابشناسى غدير، ليلا خواجه زاده.

نوشهر، غدير در قرآن، على خواجه وند كوهپر.

سارى، غدير در قرآن، مرضيه خوارزمى.

نكاء، غدير در قرآن، زينب خوشه چرخ.

نكاء، سيره فقها از نظر اهل سنت، دكتر محمدعلى خيراللهى.

جويبار، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، زينب خاتون دانى جويبارى.

قائمشهر، غدير در قرآن، ريحانه دابوئى.

ابهر، غدير در قرآن، ليلا داداشيان ابهرى.

ص: 192

خلخال، علل و عوامل جاودانگى گفتمان غدير، بهرام درخشان.

بابلسر، غدير در ديدگاه ائمه عليهم السلام اصحاب و دشمنان، محمدى درزيان خشك رودى.

قائمشهر، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، معصومه دستكنده كلايى شعبانى.

قم، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، اكرم دشتيان.

بابل، امير غدير و رستگارى، مليحه دماوندى.

نيشابور، پيام ها و عبرت هاى غدير، مرتضى دوستى ثانى.

قائمشهر، جامعه شناسى غدير - ابتكارات نبوى، دانيال دهقانيان.

بهشهر، غدير و تاثير آن در مديريت ادارى، رمضانعلى دهنبدى.

قائمشهر، پيامبر صلى الله عليه و آله و غدير، خطير ذاكرى.

بابل، غدير و حكومت شيعى در طبرستان، فاطمه ذاكرى دلاور.

آستانه اشرفيه، پيامبر صلى الله عليه و آله و غدير، حميرا ذكريازاده.

سارى، غدير و فلسفه سياسى اسلام، دكتر على اصغر ذكوى.

عباس آباد، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، افسر ذوالفقاريان.

قائنات، غدير و صحابه، حميد ذوالفقاريان.

رامسر، كتابشناسى غدير، صغرى رادمرد - معصومه رادمرد.

رامسر، غدير حماسه جاويد تاريخ، مرتضى رادمرد.

تنكابن، غدير در قرآن، صغرى رادمرد.

بابلسر، غدير در قرآن، سيد على اكبر ربيع نتاج.

قم، سرزمين ولايت، مريم رجبى وركيانى.

قم، دين در آيينه غدير، وحيد رحمانى خليلى.

سارى، فاطمه عليهاالسلام و غدير، سيده زينب رحمانى.

زنجان، حضرت على عليه السلام و غدير، فريبا رحمتى.

رامسر، غدير از ديدگاه قرآن، مولود رحيم زاده.

ص: 193

قم، غديرشناسى (غدير و صحابه) ، معصومه رحيمى.

زنجان، غدير از ديدگاه اهل سنت، رقيه رستگار كريمى.

سارى، غدير از ديدگاه اهل سنت، مهدى رستمى.

آمل، غدير از ديدگاه بزرگان، سيده خديجه رسولى.

بابل، پيام ها و عبرت هاى غدير، سيد رضا رسولى نژاد.

محمودآباد، واقعه غدير و اهميت آن، زهرا رشيدى.

بابل، نقش علويان طبرستان در گسترش فرهنگ غدير، نرگس رضا قلى زاده.

لاهيجان، بررسى علل تأخير ولايت على عليه السلام توسط پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله، حسين رضاپور.

بابلسر، غدير و حكومت شيعى در طبرستان، رحيم رضازاده شرمه.

نوشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فاطمه رضازاده لرد.

سارى، فاطمه عليهاالسلام و غدير، اعظم رضايى.

فريدونكنار، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مهرى رضايى چراتى.

اهواز، فاطمه عليهاالسلام و ولايت غدير، زهرا رضايى.

قائمشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، سيروس رضايى.

سارى ، غدير در شعر و ادبيات شاعران ايران، عليرضا رضايى كياسرى.

زيراب، اهميت روز غدير و درآمدى بر برخى از ديدگاه هاى منحصر به فرد على عليه السلام، مجيد رضايى - مهرداد اكبرى - ناصر اصغرى.

چالدران، غدير مقصد رسالت انبياء عليهم السلام الهى و مبدأ ولايت الهى، ولى رضايى.

سارى، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، على رضوانى گلوگاهى.

توسيركان، بررسى تطبيقى بازتاب غدير و فضائل على عليه السلام در شعر اقبال لاهورى، حامد رفعت جلو.

قم، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، فاطمه رفيعى.

سارى، غدير و حكومت شيعى در طبرستان (سادات هزار جريب) ، دكتر على رمضانى پاچى.

ص: 194

بابل، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، سرور رمضانى درويشى.

بابل، غدير و عدالت اجتماعى و سياسى، دكتر عباس رنجبر.

امام على عليه السلام در سه جلوه ولادت - ولايت - شهادت، صادق رنجبر.

سارى، غدير از ديدگاه اهل سنت، سوده روحانى.

كاشان، امام على عليه السلام در خطبه غدير از حضرت محمد صلى الله عليه و آله، سيف اللّه روحانى يزدلى.

سارى، غدير از منظر عالمان و منابع اهل تشيع، معصومه روحانى مله.

قائمشهر، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، اعظم رودبارانى.

اراك، شيوه شناسى توسعه فرهنگ غدير، اكرم رودبارانى.

سارى، راويان غدير، خديجه رودبارى.

آمل، نقش نماز در ايجاد وحدت ملى و انسجام اسلامى، رقيه رودى.

آمل، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، رقيه رودى - حميدرضا رودى.

پل دختر، غدير در قرآن، كبرى رهامى.

سارى، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، رضا رهبر.

مازندران، نماز، عاليه زارعى كياسرى.

تنكابن، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، ساسان زرانى - فاطمه مصدق نيك.

بعثت نبى صلى الله عليه و آله - غدير على عليه السلام - حكومت مهدى عليه السلام، آذر زرينى.

نور، بعثت نبى صلى الله عليه و آله - غدير على عليه السلام - حكومت مهدى عليه السلام، نصراللّه زكايى.

نور، غدير و فلسفه سياسى اسلام، محمد زمانى.

آباده، نقش جوانان در حفظ گسترش غدير و ولايت، مهرناز زمانى - حميد نعمت اللهى.

نور، غدير در قرآن، رضيه ساجدى.

لاريجان، غدير در قرآن، سيده سكينه ساداتى - اصغر وفائى مقدم.

اسفراين، جايگاه ولايت و امامت در اسلام از ديدگاه تشيع، معصومه سارخانه.

ص: 195

نور، غدير خم در قرآن، خيرالنساء سالاريان.

گرگان، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، يداللّه سپهرى.

بابل، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، ربابه سجادى مقدم.

نور، سرّ غدير، دكتر سيده مژگان سخابى.

قم، فاطمه عليهاالسلام و غدير، زهرا سعدآبادى فراهانى.

عباس آباد، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، پروانه سعيدى.

سارى، فاطمه عليهاالسلام و غدير، رحيمه سعيدى.

رباط كريم، واقعه بزرگ غدير، لعيا سقايى.

نوشهر، غدير از كلام فاطمه عليهاالسلام، صديقه سلطانى.

قم، گستره غدير، محمد سلمانى كياسرى.

چالوس، غدير در قرآن، فلورا سليمان پور.

اردبيل، جوانان و غدير، ايران سليمانى.

آمل، غدير و مديريت اسلامى، صغرى سليمانى.

قم، محبوبيت غدير، خديجه سليمى.

همدان، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، على سليمى گنبدى - دكتر على نجفى.

نوشهر، غدير و صحابه، مريم سليمى.

دورود، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، احمد سليميان.

دورود، غدير در كلام - قرآن، حميدرضا سليميان.

زرين شهر، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، سعيد سليميان.

درود، غدير از ديدگاه متفكران غير مسلمان، على سليميان.

دورود، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، نجمه سليميان.

دورود، انبياء عليهم السلام وصايت و غدير، نرجس سليميان.

دورود، غدير طلوع ولايت، على منصور سمايى - مهدى حزب اللهى.

قائمشهر، صفات خداوند عزوجل در نهج البلاغه، تقى سنايى.

ص: 196

قائمشهر، على عليه السلام و جوانان، نقى سنايى.

على آباد كتول، غدير از ديدگاه اهل سنت، محمدرضا سنچولى.

سارى، فاطمه عليهاالسلام و غدير، محمدرضا سوادكوهى.

سارى، غدير در قرآن، اقدس سوارپور.

قم، غدير در قرآن، اشرف سهرابى.

خراسان جنوبى - اسفراين، واقعه غدير و اهميت آن، سيد معصومه سيدى.

آمل، پيام ها و عبرت هاى غدير، الهه سيوكى شهر.

جرجام، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مريم شاطريان فر.

قم، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، محمدرضا شاليكار.

آمل، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، اكرم شاملى.

شهرضا، بعثت نبى صلى الله عليه و آله - غدير على عليه السلام - حكومت مهدى عليه السلام، زهرا شاه منصوريان.

رامسر، خلاصه از روز غدير خم از منظر اهل سنت، سميه شاه نورى.

آمل، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير و معصومين عليهم السلام و غدير، حميده شاهپورى.

سارى، فاطمه عليهاالسلام و غدير، غفار شاهدى.

اراك، واقعه غدير خم، پروين شيبرى پور.

اراك، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فرشته شجاعى.

نوشهر، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، على شريعتى.

كرج، غدير از ديدگاه متفكران و انديشمندان، مظفر شريف زاده.

نقده، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، آسيه شعبانى.

بابل، نقش زنان در غدير، محمد شعبانى وركى.

سارى، رمز و راز جاودانگى غدير، سكينه شعبانيان.

مازندران، نماز - نياز اساسى بشر، رضا شفيع زاده.

تهران، غدير و راهكارهاى فراروى اتحاد ملى و انسجام اسلامى، حسين شفيعى دارابى.

ص: 197

قم، نقش شيعيان طبرستان در گسترش فرهنگ غدير، سيد محمد شفيعى مازندرانى.

قم، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، محمد شفيعى.

قم، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، رقيه شكرى.

محمودآباد، غدير و حكومت شيعى در طبرستان، مريم شكوهى.

نوشهر، غدير، مهتاب شورميج.

تنكابن، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مهتاب شورميج.

تنكابن، نقش زنان در حفظ و گسترش غدير و ولايت، حميدرضا شهركى.

تربت جام، غدير در قرآن، حميدرضا شهركى.

تربت جام، غدير - امكان ساز استمرار حركت پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله، حميدرضا شهركى.

تربت جام، غدير در قرآن، حميدرضا شهركى.

تربت جام، اهميت مسئله غدير در اسلام، حميدرضا شهركى.

قم، فاطمه عليهاالسلام و غدير، معصومه شهرى پور.

اراك، كتابشناسى غدير، پروين شيبرى پور.

فريدونكار، غدير در قرآن، كريم شيرزاد.

قم، چهل حديث در مورد غدير، معصومه شيرين كار موحد.

سارى، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، نوراللّه صادقى پالند.

نور، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، حليمه صادقى.

تنكابن، كتابشناسى غدير، عليرضا صادقى.

ابهر، رابطه پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مجيد صادقى.

قم، از غدير تا رحبه، مصطفى صادقى.

آمل، پيام غدير - منشور امامت على عليه السلام، مهرى صادقى.

كاشمر، كتابشناسى غدير، اسداللّه صادقيان.

نكاء، غدير در مديريت اسلامى، دكتر محمد صالحى.

تنكابن، پيام ها و عبرت هاى غدير، فاطمه صالحى.

ص: 198

آمل، فاطمه عليهاالسلام و غدير، معصومه صداقت.

قم، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مريم صدر.

زنجان، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فاطمه صراطى.

ابهر، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، اكرم صفرجماعت.

ابهر، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، مريم صفرجماعت.

ابهر، غدير در قرآن، شهناز صفرجماعت.

قم، جايگاه غدير در سقيفه، نعمت اللّه صفرى فروشانى.

خرم آباد، بررسى مواضع جامعه شناسى حضرت فاطمه عليهاالسلام در برابر سقيفه و نظريه امامت على عليه السلام در غدير خم، مهدى صلاح.

چالوس، نظر علماى اهل سنت در رابطه با واقعه غدير، فاطمه صلاحى.

تنكابن، غدير در هنر - شعر - ادبيات ملل، فاطمه صمدى.

زنجان، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، رقيه صنعت كار.

آمل، غدير و صحابه (غدير بعد از وفات پيامبر صلى الله عليه و آله) ، رحمان طالبى.

سارى، غدير و حكومت، عباسعلى طالبى.

سارى، غدير و ولايت - نانوشته تاريخ اسلام، نصرت السادات طاهرپور.

قم، تجلى امامت در غدير، دكتر حبيب اللّه طاهرى.

محمودآباد، پيام ها و عبرت هاى غدير، سحر طاهرى.

قم، غدير سند هويت نظام سياسى شيعه، سيد مهدى طاهرى.

قم، تجليگاه وصايت انبياء عليهم السلام، محمدحسين طاهرى.

قم، از غدير چه مى دانيم - غدير پيوند رسالت و ولايت، مير سيد حسين طباطبايى.

قم، كتابشناسى حضرت امام على عليه السلام و توضيح مختصر درباره آن، مير سيد حسين طباطبايى.

قائمشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، سهيلا طبرى كوچكسرائى.

سارى، بعثت نبى صلى الله عليه و آله - غدير على عليه السلام - حكومت مهدى عليه السلام، صديقه طيبى.

ص: 199

ابهر، غدير رهنماى عدل جهانى، ليلا ظرافت جو.

اسفراين، فاطمه عليهاالسلام و غدير، زهرا عابدينى اول.

زنجان، غدير در قرآن، مريم عباسى جماعتى.

گرگان، بررسى غدير مبانى وحدت و انسجام اسلامى، هاجر عباس.

قم، فاطمه عليهاالسلام و غدير، نرجس عبدالهى.

سارى، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، ربابه عرب.

خواف، انبياء عليهم السلام وصايت و غدير، صغرى عرب روزنى.

خواف، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فاطمه عرب روزنى.

زنجان، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، رقيه عرب وردانى ايرج كرمى.

سارى، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، مريم عرفانى.

آمل، غدير در ادبيات - شعر - هنر - ملل، سيد مهديه عزيزپور، راضيه حيدرى.

سارى، غدير از ديدگاه اهل سنت، فاطمه عزيزى - آسيه خشور - ربابه اكبرى.

سارى، تجلى غدير در شعر فارسى، على عسگرى.

عباس آباد، غدير و نوانديشى، طاهره عسگرى.

قم، پيامبر صلى الله عليه و آله در انديشه تداوم رهبرى، سبحان عصمتى.

اصفهان، غدير خم ابتكار نبوى در نفى قدرت استيلابى، مجتبى عطارزاده.

اسفراين، غدير و مدريت اسلامى، سهيلا عظيمى روبين.

قم، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، زهرا عظيمى نصرآبادى.

زنجان، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، پروانه علاقبندان.

قم، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، ضامن على حبيبى.

سلمانشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، محدثه عليزاده اصل.

قم، اقدامات عمر در مواجهه با غدير، سيد كمال الدين عمادى.

زنجان، غدير در قرآن، خديجه عميدآبادى سلطانى.

ص: 200

نشتارود، فاطمه عليهاالسلام و غدير، مباركه عندليب.

تهران، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مهشيده عندليب.

قم، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، ولى اللّه عيسى زاده آملى.

بافق، غدير چشمه اى تا پايان هستى، رضا غلامزاده بافقى.

تنكابن، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، رقيه غنيمى.

گرگان، غدير در قرآن، فاطمه بطيار.

مشهد، ايجاد وحدت بنيادين و انسجام اسلامى در كلام امام رضا عليه السلام، مرتضى فاطمه.

اراك، غدير و ولايت، ابوالفضل فخرالاسلام.

تبريز، انبياء عليهم السلام و غدير، فاطمه فداكار.

قم، انبياء عليهم السلام وصايت در قرآن از نگاه عمادالدين طبرى، مهدى فرمانيان.

سارى، غدير و علماى اهل تسنن، سكينه فرودى.

قم، غدير و علماى و منابع اهل سنت، نرگس فروزمند.

زنجان، گذرى بر غدير، نرگس فروزنده.

قائمشهر، غدير و انقلاب اسلامى، غفار فريدخنارى.

نور، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، محمدرضا فقاهتى.

نوشهر، غدير در قرآن، مهدى فكرى.

بابل، انبياء عليهم السلام وصايت و غدير، دكتر حسن فلاح احمدچالى.

تنكابن، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، عباس فلاحى.

زنجان، غدير از منظر عالمان و اهل تشيع، هاله فلسفى.

زيراب، فاطمه عليهاالسلام و شيوه هاى دفاع از اهداف حادثه غدير، فاطمه فولاديان.

لاريجان، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مينو قادى اسكى.

بابل، ولايت و واقعه غدير خم، نبى اللّه قاسمى حطير.

سارى، غدير و حكومت شيعى در طبرستان، نبى اللّه قاسمى خطير.

سارى، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، نبى اللّه قاسمى خطير.

ص: 201

سارى، غدير و مديريت اسلامى، سيد احمد قاسمى.

سارى، بحران جاهليت و بحران بعثت غدير و مهدويت، محمداسماعيل قاسمى طوسى.

پل سفيد، غدير در قرآن، منيره قاسمى - سيده زهرا صادقى.

تنكابن، غدير در قرآن، معصومه قدرتى.

سمنان، پيام آخرين عشق، نسترن قدرتى.

قائمشهر، غدير در قرآن، فخرى قدمى كارمزدى.

رامسر، پيام ها اعظم و غدير، سارادخت قراملكى.

مشهد، پيام ها و عبرت هاى از غدير، احمد قربان پور.

اراك، غدير در قرآن، سوسن قربانى.

نور، پيام ها و عبرت هاى از غدير، صفورا قربانى.

لاهيجان، غدير در قرآن، معصومه قربانى.

تنكابن، غدير در قرآن، كلثوم قرچه بيكى.

تنكابن، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، كلثوم قرچه بيكى.

اروميه، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، دكتر سيد مهدى قريشى.

بابل، بزرگداشت غدير (آداب و رسوم) ، شهرام قلى پور گودرزى.

اسفراين، غدير از ديدگاه عالمان، موسى قلى زاده.

مازندران، نقش نماز در رشد اخلاقى و معنوى فرزندان، عباس قلى نژاد.

قم، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، حسين قليج خانى.

نوشهر، نقش جوانان در حفظ و گسترش ولايت و غدير، ملاله قمى اندرود.

زنجان، فاطمه عليهاالسلام و غدير، رفعت قنبرى - رعنا قنبرى.

سارى، نقش بانوان در حفظ و گسترش غدير و ولايت، زهرا قنبرى مله.

تنكابن، غدير از منظر عالمان و منابع اهل تشيع، ابوالفضل قهارى.

دامغان، غدير سرمنشاء وحدت اسلامى، نرجس كاشفى - سيده مريم سيدمؤمنى.

ص: 202

دامغان، غدير در آيينه كتاب ، يداللّه كاشفى - طيبه مهرابى.

نكاء، نقش بانوان در حفظ و گسترش غدير و ولايت، معصومه كاظمى رمدانى.

عباس آباد، انبياء عليهم السلام وصايت و غدير، سميه كاظمى.

ابهر، فاطمه عليهاالسلام و غدير، عزيزه كاظمى.

سارى، ضرورت تحقق اصول مديريت علوى در مدريت عصر حاضر، حميرا كاكويى.

محمودآباد، غدير در قرآن، حكيمه كاويان پور.

محمودآباد، غدير در قرآن، حليمه كاويان پور.

محمودآباد، ديدگاه اهل سنت درباره حديث غدير، مهرى كاويان پور.

زنجان، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، سجاد كتابى.

قم، غدير از ديدگاه تسنن و اهل تشيع، پروانه كتى خواه.

بروجرد، حماسه غدير، زينب كردى - حسين كردى.

آمل، غدير و عدالت اجتماعى، مسعود كرشى.

دهلران، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، سعيد كرمى.

زنجان، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، فاطمه كرمى.

بهشهر، غدير در قرآن، فاطمه كريمى پتيه رودى.

نور، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، طيبه كريمى.

سبزوار، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، على كريمى.

خراسان شمالى - اسفراين، غدير در قرآن، لعيا كريمى.

قم، مبانى قرآن اتحاد و انسجام با گفتگو در قرآن كريم، محمدمهدى كريمى نيا.

قم، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، صديقه كسرايى.

محمودآباد، غدير خم، رضيه كمانگر.

جويبار، غدير و صحابه، زبيده كمانگرى كردكلايى.

اراك، غدير و صحابه، عبدللّه كميجانى بزچلوئى.

ص: 203

سارى، غدير در قرآن، سيده نساء كوثرى.

سارى، غدير از ديدگاه دانش پژوهان غير ايرانى، فاطمه صغرى كوثرى لنگرى.

سارى، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، منيره كهنسال.

چالوس، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فرح كيا.

آمل، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، محترم كيا قبادى.

نوشهر، غدير در قرآن، مرضيه كياكجورى.

اراك، غدير در ادبيات - شعر - هنر - ملل، فاطمه گرامى.

اراك، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، منظر گرامى.

گرگان، فاطمه عليهاالسلام و غدير، فاطمه گرزين.

اراك، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، محبوبه گلفشان.

زنجان، اهميت غدير، زينب گل محمدى.

جويبار، غدير در قرآن، محمد گلدوست.

گرگان، غدير و صحابه، نرگس ملك گوهر گريزينى.

ابهر، غدير در قرآن، زهرا لشگرى.

محمودآباد، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، رقيه لطفى.

زرن، تحليل و بررسى واقعه تاريخى و مذهبى و سياسى غدير خم، محمود لطفى كمال.

سارى، سيره سياسى پيامبر صلى الله عليه و آله در تعيين جانشنينى، دكتر حسن مبينى.

بابل، غدير در سيره سياسى پيامبر صلى الله عليه و آله، دكتر حسن مبينى.

سارى، غدير در قرآن، حسينعلى متقى نيا.

سارى، غدير از مناظر عالمان و منابع اهل تشيع، حسينعلى متقى نيا.

تبريز، غدير و صحابه، ندا متين.

اسفراين، غدير از مناظر عالمان و منابع اهل تشيع، مهرى السادات مجتبائى.

زنجان، غدير در قرآن، ملك ناز محبى.

ص: 204

سارى، فاطمه عليهاالسلام و غدير، صديقه محتشمى.

قائمشهر، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، فوزيه محمدزاده چالى.

نوشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، شيرين محمدپور بى بالان.

نشتارود، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، محمد حسين زاده - زهرا روسرى.

قم، غدير از منظر اهل سنت ، زهرا محمدخانى.

محمودآباد، ولايت در قرآن و احاديث كلام بزرگان، هوشنگ محمدزاده.

جرجام، غدير از منظر عالمان و منابع اهل تشيع، ام ليلا محمدزاده.

قائمشهر، غدير از منظر عالمان و منابع اهل تشيع، مارى محمدزاده چالى.

قم، محتوى غدير حقيقى ابدى، سمانه محمد هاشمى.

قائمشهر، فاطمه عليهاالسلام و غدير، حميرا محمد رودبارى.

قم، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و تعيين جانشين غدير، على محمدى - اميرملك گودرزى.

سلمانشهر، غدير در قرآن، ناهيد محمدى.

مشهد، غدير امتحان بزرگ الهى، رجب محمديان.

بابل، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، حسين محمديان اميرى.

تنكابن، غدير - حكومت اسلامى - انتظار، هاجر محمديان.

گلوگاه، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، ام فروه محمود خانلو.

نوشهر، غدير و حكومت شيعه در طبرستان، على محمودى عالمى.

بابل، غديرشناسى در نگاه فاطمه عليهاالسلام، زهرا محموديان - سكينه مرادى.

اراك، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، افسانه مخلص الائمه.

جويبار، چگونه كودكان و نوجوانان را به نماز تشويق و ترغيب نمايم، على مدانلود جويبارى.

عباس آباد، غدير از منظر عالمان و منابع اهل تشيع، كلثوم مدرسى.

قم، غدير و حكومت شيعى در طبرستان، ماهرو مرادپور.

ص: 205

تنكابن، غدير در قرآن، ماهرخ مرادخانى.

بابل، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، سكينه مرادى.

بابل، مفهوم شناسى غدير و ولايت، سكينه مرادى - زهرا حموديان.

بوشهر، غدير در قرآن - و پنج موضوع ديگر، فاطمه مرادى.

چالوس، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، ميترا مرادى.

بابل، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، حسين مرضيه پور.

فيروزكوه، اهميت وحدت و زيان تفرق از منظر مولى الموحدين على عليه السلام، ابوالفضل مستقميان.

فيروزكوه، مبانى وحدت اسلامى از منظر قرآن و سنت، ابوالفضل مستقميان.

تنكابن، نقش زنان در حفظ گسترش غدير و ولايت، فهيمه مشايخى.

اراك، غدير در قرآن، اعظم مشيرى.

جويبار، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، سيده رقيه مطيعى. على اصغر واحد جويبارى.

اراك، غدير و صحابه راويان - شاهدان - تابعان، محبوبه مقيمى ع.

زنجان، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، صغرى ملائى يگانه.

مهدى شهر، غدير در آيينه سخنان ماندگار، صديقه ملائيان.

سلمان شهر، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، زهرا ملاابراهيم.

ابهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، اسكندر ملايى.

شهرضا، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فريبا ملايى.

سارى، بررسى نظرات اهل تسنن در آيينه خطبه غدير خم، نجيبه ملايى.

گرگان، پيام ها و عبرت هاى غدير، زهرا ملك.

گرگان، غدير و عدالت (اجتماعى و اقتصادى و فرهنگى) ، زهرا ملك.

رامسر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، شهربانو ملك نيا.

قم، فاطمه عليهاالسلام و غدير، ليلا ملوجى.

ص: 206

نشتارود، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، بهناز منصورى.

چهارمحال بختيارى، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، داراب منصوريان.

نكاء، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، زكيه موافقى.

مياندرود، غدير و عدالت، سيد ميهن موسوى.

سارى، غدير در قرآن، سيد نوراللّه موسوى.

سارى، نقش جوانان در حفظ گسترش غدير و ولايت، سيده شهلا موسوى.

قم، خورشيد خاندان رسالت در طبرستان، سيد على موسوى نژاد.

سارى، نقش طبرستان در گسترش دولت هاى شيعه و فرهنگ غدير، سيد ابوالحسن موسوى.

شهرضا، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، سهيلا مولايى.

سارى، غدير و مديريت اسلامى، محمدرضا مؤيدى.

سارى، پيام غدير، حسينعلى مهدوى تلارمى.

على آباد كتول، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، فاطمه مهدوى.

بابل، فاطمه عليهاالسلام و غدير، درويشعلى مهدى پور.

نوشهر، غدير از نگاه روايات و شاهدان، فرنگيس مهدى پور.

بابل، نماز - جوان - بندگى و عشق، الهه مهدى زاده.

مازندران، آثار و فوايد نماز، افسانه مهديان كرانى.

تنكابن، نقش زنان در بزرگداشت غدير خم، مختار ميارى - ثمره سليمانى نژاد.

قم، غدير در قرآن، عفت ميراب زاده - منصوره ميراب زاده.

اراك، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، منتهى ميرزااحمدى.

اراك، پيام غدير، منصوره ميرزايى.

سارى، بعثت - غدير - مهدويت و حكومت عدل جهانى، دكتر سيد احمد ميريان اكندى.

اراك، غدير در قرآن، بدرى نادرى.

ص: 207

على آباد كتول، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، محمدعلى ناظمى.

قم، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، سيده آسيه نبى زاده.

بوشهر، نقش زنان در حفظ گسترش غدير و ولايت، فروغ نجف پور.

بوشهر، نقش زنان در حفظ گسترش غدير و ولايت، فاطمه نصرتى.

سارى، پيام ها و عبرت هاى غدير، فاطمه نصيرى - محمدولى باكويى.

قم، اكسير حيات اخروى در شناخت غدير هستى، محمد نصيرى.

بهشهر، نماز و جوان، سعيد نصيريان.

بهشهر، پيام ها و عبرت هاى غدير، آتنا نظرى.

خرم بيگ، فاطمه عليهاالسلام و غدير، سهيلا نعمت اللهى - مريم نعمت اللهى.

بابل، كتابشناسى و غدير، عشرت السادات نعمت زاده.

رامسر، پيام ها و عبرت هاى غدير، گيتى نقدى.

زيراب، بعثت نبى صلى الله عليه و آله - غدير على عليه السلام - حكومت مهدى عليه السلام، نسرين نقى پور.

فريدونكنار، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، اسماعيل نورى.

على آباد كتول، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، ناهيد نورى پنجولى.

بابلسر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، سيد اسماعيل نيكپور.

قائمشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، رقيه نيكزاد.

جويبار، غدير و مبانى وحدت و انسجام اسلامى، تقى واحد - بانو عراقى.

قائمشهر، پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و غدير، مريم واحدى.

سارى، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، حبيب اللّه وظيفه شناس رستمى.

سارى، غدير در قرآن، كبرى وفائى نژاد.

اسفراين، فاطمه عليهاالسلام و غدير، محمد مقار موسوى - سهيلا تميمى.

سارى، فاطمه عليهاالسلام و غدير، رقيه ولى زاده.

سارى، غدير از ديدگاه پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله، الهام السادات هاشمى - سكينه اصغرى زهرا رجبى.

ص: 208

سارى، تأثير بازسازى تاريخ سياسى اسلام در تحقق انسجام اسلامى، سيد مجتبى هاشمى ركاوندى.

سارى، زندگى سعادتمندانه در گرو آموزه هاى غدير، سيد على هاشمى.

سارى، عدالت اقتصادى دستاوردى در غدير، سيد على هاشمى.

بهشهر، غدير در قرآن، سيد مهدى هاشمى.

زنجان، نقش زنان در حفظ گسترش غدير و ولايت، سيده زهرا هاشمى.

سارى، غدير، مهدى هاشمى.

محمودآباد، غدير و عدالت، آزاده هدايتى.

مازندران، نماز - جوان - بندگى و عشق، آزاده هدايتى.

تهران، چگونه انسجام اسلامى را عملى سازيم ؟ ، محمدجعفر مرندى.

بهشهر، ارمغان غدير - ظهور ولايت در غدير، رمضان يخكش.

نكاء - بابل، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، مهدى يداللهى.

اسفراين، غدير و عدالت (اجتماعى و فرهنگى و ... ) ، ناهيد يداللهى.

زنجان، پيام ها و عبرت هاى غدير، خديجه يزدانى.

مازندران، نماز - جوان - بندگى و عشق، مريم يزدانى.

بابل، غدير از منظر عالمان و منابع اهل سنت، ام البنين يعقوبى.

بابلسر، تفريحى در قصيده غديريه ابوتمام، دكتر حسين يوسفى آملى.

قائمشهر، گفتمان هاى ماندگار و عوامل جاودانگى غدير، رضا يوسفى.

زنجان، غدير در قرآن، سپيده يوسفيان.

ص: 209

ص: 210

«صهباى غدير» ، جمعى از شعراى هند، اردو، چاپى، چاپ: چاپخانه اثنى عشرى، دهلى، 1344 ق، 1926 م، وزيرى، 96 ص. اين كتاب شامل مقدمه و ترجمه خطبه غدير به اردو، و سپس 21 قصيده از شعراى معروف هند در غدير است. اين اشعار يا غزل و يا سلسله اى و يا شامل دو يا سه يا چهار بند و به اصطلاح اردو «مطلع» هستند.

«ترانه غدير» ، سيد محمدرضاساجد بن سبط الرضا زيدپورى (م 1958 م) ، اردو، چاپى. چاپ: بزم سلطانى، لكنهو، 1410 ق. در اين كتاب اشعارى درباره غدير به زبان اردو آمده است.

به عنوان نمونه، پنج غديريه به زبان اردو و سه غديريه به زبان تركى مى آوريم:

متاعِ كون و مكان كو غدير كهتى هين *** چراغِ خانه جان كو غدير كهتى هين

صداقتون كى زبان كو غدير كهتى هين *** عمل كى روحِ روان كو غدير كهتى هين

غدير منزل تكميل هى سفر نه كهو

نبى كى صبحِ تمنا هى دوپهر نه كهو

ستم كى هين بهت وقت كى شر يرون نى *** مطائى نقشِ وفا خنجرون نى تيرون نى

حديثين دط هالى هين دنيا كى بى ضميرون نى *** فسانى لكهى هين دربار اميرون نى

على كى لال كاجب ها ته- تهام لى گى غدير

ستمگرون سى ضرور انتقام لى گى غدير

موج نفرت مين محبت كى كنول كهلنى لگى *** خون كى پياسى بهى آپس مين گلى ملنى لگى

ذوالعشيره مين هوا پهلى پهل اعلان حق *** يعنى يه آغاز تها آئينه انجام حق

بن گئى هجرت كى شب دين الهى كى سحر *** بستر احمد په سوئى شير داور رات بهر

بزم يغمبر مين ديكهو آدميت كا جلال *** يعنى جلال سرداران كى پهلومين نظر آئى بلال

آخرش بدر و احد كى معر كى سر هو كئى *** جب ائهى تيغ على پسپا ستم گر هو گئى

دلِ پيمبر اعظم كا چين بهى هى غدير *** نمودِ قوتِ بدر و حنين بهى هى غدير

لبِ بتول په فرياد و شين بهى هى غدير *** حسن كى صلح بهى جنگِ حسين بهى هى غدير

كبهى صدائى جرس بن كى راه مين آئى

كفن پهن كى كبهى قتل گاه مين آئى

نبى كى بعد صفِ اشقياء جب آئى تهى *** عداوت آل پيمبر كى رنگ لائى تهى

ستم پر ستون نى كب آستين چرط هائى تهى *** جمل كى اور نه صفين كى لرط ائى تهى

نه سمجهو تها ده شه قلعه گير پر حمله

كيا تها اهل هوس نى غدير پر حمله

يه آرزو تهى مطادين گى نقش پائى غدير *** سمجه- رهى تهى كه مقتل هى انتهائى غدير

مگر نه رك سكى تيغون سى بهى هوائى غدير *** سنان كى نوك په بهى گونج انهى صدائى غدير

لهو مين غرق هراك حق پسند هو كى رها

مگر غدير كا پرچم بلند هو كى رها

نفاق و كفر كى گهيرون دن نى راسته روكا *** جفا و ظلم كى دط يرون نى راسته روكا

جهالتون كى اند هيرون نى راسته روكا *** قدم قدم په لطيرون نى راسته روكا

جو سدِّ راه بصد نخوت و غرور هوئى

وه سب غدير سى طكرا كى چور چور هوئى

ص: 215

جو حق پرست تهى ده دار پر چرط هائى گئى *** نه جانى كتنى غريبون كى گهر جلائى گئى

نقوشِ حق و صداقت تهى جو مطائى گئى *** زبانين كاطى گئين اور لهو بهائى گئى

جو ايك مريض كوبيرط ى پهنانى آئى تهى

وه سب غدير كو قيدى بنانى آئى تهى

ستمگرون سى كهو قتل عام كرتى رهين *** نبى كى قول كى تأويلِ خام كرتى رهين

جو كر گئى هين اب و جدوه كام كرتى رهين *** هزار ظلم صبح و شام كرتى رهين

مگر غدير كا اعلان رك نهين سكتا

اطهاتها خُم سى جو طوفان رك نهين سكتا

لئى هى تيغِ على قلعه گير كا وارث *** نمودِ قوتِ نان شعير كا وارث

نبى كى لال جنابِ امير كا وارث *** نكل كى آئيگا جس دن غدير كا وارث

زبان تيغ بتائى گى عز و شان غدير

كهين پناه نه پائين گى دشمنان غدير

سوره توبه حرم مين لى كى جائى گاو هى *** جس نى چوسى هى زبان قرآن سنائى گاو هى

فتح مكه مين جهالت كى صنم تورط ى گئى *** پتهرون كى بت روايت گى صنم تورط ى گئى

آچكا هى اب وهان پر كاروان انقلاب *** انبياء نى مد تون د يكهاتهاجس منزل كاخواب

هوگيا اعلان جب مولا على كى نام كا *** چهره روشن هوگيا مستقبل اسلام كا

مصطفى كو تا ابد محمود حق نى كر ديا *** حد په جو آئى تو لا محدود حق نى كرديا

ذمه دار دينِ حق پرط ه كر ولايت هو گئى *** دوسرى لفظون مين تو سميع نبوت هو گئى

تهام كر بازوئى حيدر مصطفى بتلا گئى *** ايك كيا سارى رسولان كا سهارا هى غدير

پيچ و خم كوئى نه كهائى نه كهانچه هى غدير *** جس مين دط هلتى هى صداقت ايسا سانچه هى غدير

پهر گيا رخ دشمنان مذهب اسلام كا *** كفر كى رخسار پر حق كا طمانچه هى غدير

منزلِ تكميلِ دينِ كبريائى كى عيد هى *** نقطه معراج كار انبياء كى عيد هى

آدمى كيا عترت و قرآن ملتى هين گلى *** عيد سب بندون كى يه دين خدا كى عيد هى

ص: 220

يكى از موارد مهم در مورد غدير، شناخت تمام موضوعات و واژه هاى مرتبط با غدير است. اين مسئله به ما كمك مى كند دايره وسيع مبحث غدير و شاخه هاى مربوط به آن را بهتر واكاوى كنيم، و در نتيجه در مورد زواياى آشكار و از آن مهم تر زواياى پنهان غدير شناخت كامل داشته باشيم.

در كنار اين مهم، صفحات جديدى از معارف غديرى و بسيارى از مسائل ديگر؛ چه دينى و چه غير دينى كه مرتبط با غدير هستند، به روى ما گشوده خواهد شد، و خواهيم ديد كه غدير صرفا يك رخداد چند روزه تاريخى و يا يك ايدئولوژى صرف نيست. بلكه غدير اقيانوسى پرتلاطم در بازه تاريخ و در گستره گيتى است.

به منظور تحقق اين تفكر ژرف و با اين پيشينه ذهنى، در اينجا موضوعات مرتبط با غدير به شكل واژه و در قالب الفبايى و فرهنگنامه اى، و نيز هر موضوعى كه زيرمجموعه هر واژه تصور مى شود، آورده مى شود.

اين قسمت چكيده و بر گرفته از كتاب 26 جلدىِ «دانشنامه غدير» تأليف محقق ارجمند و خادم آستان غدير آقاى حاج شيخ محمدرضا شريفى است.

ص: 222

آمار: 1. آمارهاى كلى قرآنى و آيات غدير 2. آيات دشمنان غدير 3. آيات غدير به ترتيب زمانى و مكانى 4. آيات غدير به ترتيب قرآنى 5. اتمام حجت هاى قرآنى غدير 6. پژوهش هاى قرآنى غدير 7. تاريخچه قرآنى غدير 8. تحليل هاى قرآنى غدير 9. تفسيرهاى غدير 10. خطبه غدير و آمار موضوعات و كلمات 11. خطبه غدير و آمارهاى متفرقه 12. دشمنان غدير = آمار / آيات دشمنان غدير 13. دعاها و زيارت هاى قرآنى غدير 14. زيارت هاى قرآنى غدير = آمار / دعاها و زيارت هاى قرآنى غدير 15. فعاليت هاى فرهنگى غدير 16. فهرست سوره ها و آيات غدير = آمار / آيات غدير به ترتيب قرآنى 17. كتابشناسى غدير 18. كتابنامه هاى غدير 19. مراحل حضور قرآن در غدير = آمار / آيات غدير به ترتيب زمانى و مكانى 20. موضوعاتِ آيات غدير 21. مؤلفين مشهور چهارده قرن 22. نتايج اعتقادى آيات غدير

آمرزش: 1. آخرين فراز از خطبه غدير 2. آمرزش پس از بيعت در غدير 3. حج و مغفرت الهى در خطبه غدير 4. دوستان اهل بيت عليهم السلام و آمرزش گناهان 5. صفت غفّار در خطبه غدير 6. غفران با قبول ولايت در خطبه غدير

آمريكا: مقاله درباره غدير

آمنه بنت وهب (مادر پيامبر صلى الله عليه و آله) : قبر آمنه در مسير حجة الوداع

آموزش و پرورش: تبليغ غدير در آموزش و پرورش

آيات = تفسير - سوره - قرآن

آيات ولايت در قرآن، ج و (كتاب) : كتب برگزيده غدير

آينه غدير در روايات شيعه و اهل سنت (كتاب) : كتب برگزيده غدير

آيه

آيه تبليغ، آيه اكمال (كتاب) : كتب برگزيده غدير

آيه ميثاق غدير (كتاب) : كتب برگزيده غدير

ص: 224

وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللّه هُمُ الْغالِبُونَ» 16. آيه «يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَىْ ءٌ عَظِيمٌ» 17. آيه «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللّه وَ كُفْرٌ بِهِ ... » 18. آيه «يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمالَكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ... » 19. آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / اكمال دين با ائمه اثنى عشر عليهم السلام 20. ائمه اثنى عشر عليهم السلام از مبانى خطبه غدير 21. ائمه اثنى عشر عليهم السلام اصل ايمان = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللّه وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ ... » 22. ائمه عليهم السلام از مصاديق «مولى» 23. ائمه عليهم السلام از نسل اميرالمؤمنين عليه السلام 24. ائمه عليهم السلام از نسل پيامبر صلى الله عليه و آله 25. ائمه عليهم السلام، انتصابِ بهترين در غدير 26. ائمه عليهم السلام حاكمان خدا در زمين = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / امامان عليهم السلام اُمَناء خدا در زمين 27. ائمه عليهم السلام در خطبه غدير 28. ائمه عليهم السلام در قرآن 29. ائمه عليهم السلام دعوت كننده به قرآن = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / امامان عليهم السلام و سرپرستى قرآن 30. ائمه عليهم السلام يكى از پايه هاى اعتقادى خطبه غدير 31. ائمه عليهم السلام يكى از نتايج اعتقادى غدير 32. اتصال امامت در خطبه غدير 33. اتمام حجت پيامبر صلى الله عليه و آله در مورد امامان عليهم السلام 34. اتمام نعمت با ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / اكمال دين با ائمه اثنى عشر عليهم السلام 35. احكام و ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / بيان احكام توسط ائمه اثنى عشر عليهم السلام 36. اختصاص آيه اكمال به امامان عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / اكمال دين با ائمه اثنى عشر عليهم السلام 37. ادامه خاتميت پيامبر صلى الله عليه و آله با ائمه عليهم السلام 38. ارتباط امامت ائمه عليهم السلام با غدير 39. اشاره به ائمه عليهم السلام پيش از خطبه غدير 40. اشاره به ائمه عليهم السلام در صفين 41. اشاره به ائمه عليهم السلام در غدير 42. اشاره به ائمه عليهم السلام در ماجراى حديث قرطاس 43. اطاعت از ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / وجوب اطاعت از ائمه عليهم السلام 44. اعلان ولايت دوازده امام عليهم السلام 45. اكثريت و اقليت مردم در زمان امامان عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 46. اكمال دين با ائمه اثنى عشر عليهم السلام 47. امامان عليهم السلام اُمَناء خدا در زمين 48. امامان عليهم السلام در دعاهاى روز غدير

ص: 226

49. امامان عليهم السلام و سرپرستى قرآن 50. انتصاب ائمه عليهم السلام از جانب خداوند 51. انحصار دوازده امام عليهم السلام 52. انكار ائمه عليهم السلام 53. انكار يكى ائمه عليهم السلام انكار همه 54. بيان احكام توسط ائمه اثنى عشر عليهم السلام 55. بيعت با ائمه عليهم السلام در غدير 56. بيعت براى اينكه حلال و حرام نزد ائمه عليهم السلام است = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / بيان احكام توسط ائمه اثنى عشر عليهم السلام 57. بيعت لسانى با ائمه عليهم السلام در غدير 58. پاسخگويى ائمه عليهم السلام به نياز علمى بشر = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / بيان احكام توسط ائمه اثنى عشر عليهم السلام - علم ائمه عليهم السلام 59. پايه هاى ايمان، ائمه اثنى عشر عليهم السلام 60. تبليغ غدير توسط امامان عليهم السلام 61. تفسير سوره حمد در مورد ائمه عليهم السلام 62. تفسير قرآن فقط نزد ائمه عليهم السلام = تفسير 63. تقوى و ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَىْ ءٌ عَظِيمٌ» 64. تكرار ائمه اثنى عشر عليهم السلام در خطبه غدير = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / اتصال امامت در خطبه غدير 65. تنها صراط مستقيم ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «وَ أَنَّ هذا صِراطِى مُسْتَقِيما فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ... » - صراط مستقيم ائمه اثنى عشر عليهم السلام 66. ثقل اصغر ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / اعلان ولايت دوازده امام عليهم السلام 67. جايگزين پيامبر صلى الله عليه و آله ائمه اثنى عشر عليهم السلام 68. جزاى منكرين امامت ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللّه وَ كُفْرٌ بِهِ ... » 69. حجيت علم و عمل ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / بيان احكام توسط ائمه اثنى عشر عليهم السلام 70. حديث ثقلين = ثقلين (حديث) 71. حزب اللّه ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «وَ مَنْ يتولى اللّه وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللّه هُمُ الْغالِبُونَ» 72. حقوق ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / انتصاب ائمه عليهم السلام از جانب خداوند 73. حوض كوثر و ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / اكمال دين با ائمه اثنى عشر عليهم السلام 74. خاتم الائمة عليهم السلام 75. خلقت نورى ائمه اثنى عشر عليهم السلام 76. دشمنان ائمه عليهم السلام = دشمنان اهل بيت عليهم السلام 77. دشمنى منافقين با ائمه اثنى عشر عليهم السلام 78. دوستان ائمه عليهم السلام = دوستان اهل بيت عليهم السلام 79. رابطه تقوى و ائمه

ص: 227

اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَىْ ءٌ عَظِيمٌ» 80. ريشه اصلى كمال دين ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / اكمال دين با ائمه اثنى عشر عليهم السلام 81. زكات و ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / بيان احكام توسط ائمه اثنى عشر عليهم السلام 82. سوره نور و ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «فَآمِنُوا بِاللّه وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِى أَنْزَلْنا وَ اللّه بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ» 83. شاكرين در قرآن و خطبه غدير ائمه اثنى عشر عليهم السلام 84. شئون ائمه عليهم السلام در خطبه غدير 85. شرائط ائمه عليهم السلام 86. شرط قبولى اعمال ائمه اثنى عشر عليهم السلام 87. شكر ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / شاكرين در قرآن و خطبه غدير ائمه اثنى عشر عليهم السلام 88. شيعيان ائمه عليهم السلام = دوستان اهل بيت عليهم السلام 89. صابرين در قرآن و خطبه غدير ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / شاكرين در قرآن و خطبه غدير ائمه اثنى عشر عليهم السلام 90. صبر ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / شاكرين در قرآن و خطبه غدير ائمه اثنى عشر عليهم السلام 91. صراط مستقيم ائمه اثنى عشر عليهم السلام 92. عصمت ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / انتصاب ائمه عليهم السلام از جانب خداوند 93. علم ائمه عليهم السلام 94. عمل ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / بيان احكام توسط ائمه اثنى عشر عليهم السلام 95. غلبه ائمه عليهم السلام و شيعيان بر دشمنان = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «وَ مَنْ يتولى اللّه وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللّه هُمُ الْغالِبُونَ» 96. فرهنگبانان قرآن 97. قبولى اعمال با ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / شرط قبولى اعمال ائمه اثنى عشر عليهم السلام 98. قرآن و ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / اكمال دين با ائمه اثنى عشر عليهم السلام 99. كلمه باقيه، ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / بيعت لسانى با ائمه عليهم السلام در غدير 100. كمال دين با امامت ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / اكمال دين با ائمه اثنى عشر عليهم السلام 101. محور خطبه غدير، ائمه اثنى عشر عليهم السلام 102. معارف صحيح اسلام نزد ائمه عليهم السلام 103. معرفى دوازده امام عليهم السلام تا آخر دنيا 104. مفسرين قرآن = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / امامان عليهم السلام و سرپرستى قرآن 105. مقام ائمه عليهم السلام در خطبه غدير 106. منكرين ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / انكار ائمه عليهم السلام 107. موضوع اصلى بيعت غدير، ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / بيعت با

ص: 228

ائمه عليهم السلام در غدير 108. نااميدى دشمنان با اعلان امامت ائمه عليهم السلام 109. نام «على» در حديث غدير به خاطر امامان عليهم السلام 110. نتيجه گيرى از حديث غدير، ائمه اثنى عشر عليهم السلام 111. نسل ابراهيم عليه السلام و پيامبر صلى الله عليه و آله و امام حسين عليه السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِى عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» 112. نسل پاك امامت 113. نماز و ائمه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / بيان احكام توسط ائمه اثنى عشر عليهم السلام 114. نور ائمه عليهم السلام 115. نور خداوند در ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام / آيه «فَآمِنُوا بِاللّه وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِى أَنْزَلْنا وَ اللّه بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ» 116. وجوب اطاعت از ائمه عليهم السلام 117. ولايت ائمه عليهم السلام 118. ولايت ائمه عليهم السلام اراده خداوند 119. ولايت ائمه عليهم السلام در آيات قرآن 120. ولايت ائمه عليهم السلام ولايت اللّه 121. ويژگى هاى ائمه عليهم السلام 122. هاديان امت، ائمه اثنى عشر عليهم السلام 123. يكى از ثقلين ائمه اثنى عشر عليهم السلام ائمه ضلال: 1. آيه «فَادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ» 2. آيه «وَ أَتْبَعْناهُمْ فِى هذِهِ الدُّنْيا لَعْنَةً وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِينَ» = ائمه ضلال / آيه «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ لا يُنْصَرُونَ» 3. آيه «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ لا يُنْصَرُونَ» 4. ائمه ضلال در جهنم = ائمه ضلال / اصحاب صحيفه ملعونه اول 5. ائمه ضلال در قرآن 6. اصحاب صحيفه ملعونه اول 7. پيروان ائمه ضلال = ائمه ضلال / آيه «فَادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ» - پيشگويى پيامبر صلى الله عليه و آله از ائمه ضلال در خطبه غدير 8. پيشگويى پيامبر صلى الله عليه و آله از ائمه ضلال در خطبه غدير 9. شناخت رؤساى ضلالت 10. غدير روز شناسايى امامان آتش 11. غصب خلافت و ائمه ضلال = ائمه ضلال / پيشگويى پيامبر صلى الله عليه و آله از ائمه ضلال در خطبه غدير 12. مثال سوسمار براى ائمه ضلال 13. ولايت باطل و ائمه ضلال

ابان بن تغلب: سؤال از معناى مولى

اَبرار: اهل بيت عليهم السلام، ابرار در قرآن

ابراهيم عليه السلام: 1. آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ

ص: 229

مُهْتَدُونَ» 2. آيه «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِى عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» 3. آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 4. تقارن روز نجات حضرت ابراهيم عليه السلام از آتش با غدير

5. صحيفه ابراهيم عليه السلام از ودايع امامت

ابراهيم بن حجّاج سامى (ابواسحاق، ناجى بصرى) : روايت حديث غدير

ابراهيم بن حسين كِسائى (ابواسحاق، ابن دَيزيل) : روايت حديث غدير

ابراهيم بن عبدالصمد هاشمى (ابواسحاق) : روايت حديث غدير

ابراهيم بن عبداللّه كجى: روايت حديث غدير

ابراهيم بن عبداللّه وصابى: 1. روايت احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام با صحابه به حديث غدير 2. روايت ماجراى سنگ آسمانى در غدير

ابراهيم بن مالك اشتر: حركت ابراهيم اشتر در دهه غدير

ابراهيم بن محمد حنفى (كمال الدين، ابن حمزه حَرّانى) : روايت حديث غدير

ابراهيم بن محمد مؤيّد جوينى (حموينى) : 1. روايت حديث غدير 2. روايت غديريّه حسّان بن ثابت 3. روايت نزول آيه اكمال در غدير

ابراهيم بن مرعى مالكى (شَبرَخيتى) : روايت حديث غدير

ابراهيم بن منذر حزامى (ابواسحاق) : روايت حديث غدير

ابراهيم بن يونس طرسوسى (مؤدّب حرمى) : روايت حديث غدير

ابطح: در سفر حجة الوداع

ابلاغ غدير = ابلاغ ولايت - تبليغ

ابلاغ ولايت: 1. آخرين جمله خطبه غدير و ابلاغ ولايت 2. آيه «سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرابِ شَغَلَتْنا أَمْوالُنا وَ أَهْلُونا ... » = ابلاغ ولايت / خطر ابلاغ ولايت 3. آيه «قُلْ أَطِيعُوا اللّه وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْهِ ما حُمِّلَ وَ عَلَيْكُمْ ... » 4. آيه «وَ إِنْ تُكَذِّبُوا فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ ما عَلَى الرَّسُولِ إِلاّ الْبَلاغُ الْمُبِينُ» = ابلاغ ولايت / آيه «قُلْ أَطِيعُوا اللّه وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْهِ ما حُمِّلَ وَ عَلَيْكُمْ ... » 5. آيه «يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ

ص: 230

وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ ... » 6. ابلاغ غدير وظيفه همگانى = ابلاغ ولايت / دستور ابلاغ غدير تا ابد 7. ابلاغ ولايت از مبانى خطبه غدير 8. ابلاغ ولايت پيش از غدير 9. ابلاغ ولايت در خطبه غدير 10. ابلاغ ولايت در عرفات 11. ابلاغ ولايت در مدينه 12. ابلاغ ولايت در مسير غدير 13. ابلاغ ولايت در مكه 14. اجر ابلاغ ولايت در قرآن 15. ارتباط مستقيم ابلاغ ولايت با وحى 16. اعلان غدير پس از حج 17. اكمال دين با ابلاغ ولايت 18. امام حسين عليه السلام و ابلاغ ولايت 19. امتثال آيه «بَلِّغْ» 20. امر پيامبر صلى الله عليه و آله به ابلاغ ولايت 21. امر خدا به ابلاغ ولايت 22. احياء شعائر با نشر غدير 23. بزرگ ترين امر به معروف ابلاغ ولايت 24. بَلاغ مبين ابلاغ ولابت = ابلاغ ولايت / آيه «قُلْ أَطِيعُوا اللّه وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْهِ ما حُمِّلَ وَ عَلَيْكُمْ ... » 25. بيعت براى ابلاغ غدير به نسل هاى آينده 26. تبليغ ولايت توسط پيامبر صلى الله عليه و آله 27. تشكر خداوند از ابلاغ ولايت توسط پيامبر صلى الله عليه و آله 28. خطر ابلاغ ولايت 29. دستور ابلاغ غدير تا ابد 30. دستور به ابلاغ ولايت پيش از غدير 31. رابطه ابلاغ و اكمال 32. زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير و ابلاغ ولايت 33. سند مكتوبِ غدير و ابلاغ ولايت 34. شاهد گرفتن خداوند براى ابلاغ = ابلاغ ولايت / ابلاغ ولايت در خطبه غدير 35. فرمان ابلاغ عمومى غدير

ابليس = شيطان

ابن ابى حاتم = عبدالرحمن بن محمد بن ادريس رازى

ابن ابى داوود سِجِستانى: عدم نقل حديث غدير

ابن اثير = على بن محمد جَزَرى (ابوالحسن، ابن اثير)

ابن ادريس حلّى: مسجد غدير در كلام ابن ادريس

ابن ادريس شافعى: معناى مولى در كلام ابن ادريس

ابن اسحاق: عدم نقل حديث غدير توسط ابن اسحاق

ابن امرأة زيد بن ارقم: در سند خطبه غدير

ابن باكثير = احمد بن فضل مكّى (ابن باكثير)

ابن برّاج (قاضى) : مسجد غدير در كلام ابن برّاج

ص: 231

ابن تيميه: 1. انكار تواتر حديث غدير 2. انكار ماجراى سنگ آسمانى در غدير 3. شبهه ابن تيميه در خطبه غدير

ابن جَزَرى: 1. تأليف كتاب در غدير 2. تواتر حديث غدير در كلام ابن جزرى

ابن جوزى بغدادى: معناى مولى در كلام ابن جوزى

ابن حجر عسقلانى: 1. نقل احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام با صحابه به حديث غدير 2. روايت حديث غدير 3. معناى اولى براى «مولى» در كلام ابن حجر

ابن حزم اندلسى: 1. انكار تواتر حديث غدير 2. روايت حديث غدير

ابن حمزه: مسجد غدير در كلام ابن حمزه

ابن خلدون = عبدالرحمن بن محمد (ابن خلدون، ولى الدين)

ابن روزبهان: نقل احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام با حديث غدير

ابن سكّيت: نقل حديث غدير

ابن سمين حلبى: معناى مولى در كلام ابن سيمين

ابن سينا = ابوعلى سينا

ابن شهرآشوب = محمد بن على بن شهرآشوب

ابن صبّاغ مالكى = على بن محمد مكّى (نورالدين، ابوالحسن، ابن صبّاغ مالكى)

ابن طاووس = على بن طاووس

ابن طلحه شافعى = محمد بن طلحه نصيبى (كمال الدين، ابوسالم، ابن طلحه)

ابن طولون دمشقى: تأليف در غدير

ابن عباس = عبداللّه بن عباس

ابن عبدالبَرّ قُرطُبى (ابوعمر) : روايت حديث غدير

ابن عربى = محى الدين بن عربى

ابن عساكر = على بن حسين دمشقى (ابوالقاسم، ابن عساكر)

ابن عقده كوفى = احمد بن محمد كوفى (ابوالعباس، ابن عقده)

ابن غاليه: مناظره ابن غاليه در مورد غدير

ابن الغضائرى = غضائرى

ص: 232

ابن غنم ازدى = عبدالرحمن بن غنم ازدى

ابن فتّال نيشابورى: نقل متن كامل خطبه غدير

ابن قُتَيبه: روايت حديث غدير

ابن كثير دمشقى = اسماعيل بن عمر دمشقى (ابن كثير)

ابن ماجه قزوينى: روايت حديث غدير

ابن مَردَوَيه = احمد بن موسى بن مَردَوَيه اصفهانى (ابوبكر، ابن مَردَوَيه)

ابن مسعود = عبداللّه بن مسعود

ابن مَغازلى = على بن محمد جُلاّبى (ابوالحسن، ابن مَغازِلى)

ابن مكتوم قيسى: روايت حديث غدير

ابن ملجم مرادى = عبدالرحمن بن ملجم مرادى

اَبْواء: در مسير حجة الوداع

ابواسحاق ثعلبى = ثعلبى

ابواسحاق زجاج لغوى نحوى: معناى مولى در كلام ابواسحاق

ابوايوب انصارى: 1. اقرار به غدير در صفين 2. روايت حديث غدير

ابوبكر بن ابى قحافه: 1. آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ

وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 2. آيه «اِنَّ الَّذينَ آمَنوا ثُمَّ كَفَروا ثُمَّ آمَنوا ثُمَّ كَفَروا ثُمَّ ازدادوا كُفرا ... » 3. آيه «إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ» = ابوبكر بن ابى قحافه / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 4. آيه «إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِى الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَ لَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرا» 5. آيه «تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ . وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ ... » 6. آيه «نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلى عَذابٍ غَلِيظٍ» = ابوبكر بن ابى قحافه / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 7. آيه «وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللّه إِذا عاهَدْتُمْ وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ بَعْدَ تَوْكِيدِها ... » = ابوبكر بن ابى قحافه / اعتراض ابوبكر به لقب «اميرالمؤمنين» در

ص: 233

غدير 8. آيه «وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِىٍّ عَدُوّا شَياطِينَ الاْءِنْسِ وَ الْجِنِّ يُوحِى بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ ... » = ابوبكر بن ابى قحافه / شيطانِ انسىِ پيامبر صلى الله عليه و آله 9. ابوبكر از اصحاب صحيفه ملعونه 10. اتمام حجت اميرالمؤمنين عليه السلام بر ابوبكر با غدير 11. اتمام حجت پيامبر صلى الله عليه و آله بر ابوبكر 12. اتمام حجت صحابه بر ابوبكر با غدير 13. ارتداد ابوبكر با انكار غدير 14. استهزاء خدا و رسول صلى الله عليه و آله و اميرالمؤمنين عليه السلام توسط ابوبكر 15. اعتراض ابوبكر در غدير دليل بر ولايت 16. اعتراض ابوبكر به لقب «اميرالمؤمنين» در غدير 17. اعراض ابوبكر و عمر از قبول ولايت در غدير = ابوبكر بن ابى قحافه / اهانت ابوبكر به پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير 18. اهانت ابوبكر به پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير 19. اهانت ابوبكر به پيامبر صلى الله عليه و آله در مسير غدير 20. برخورد ابوبكر با اصحاب اميرالمؤمنين عليه السلام پس از غدير 21. برخورد تند پيامبر صلى الله عليه و آله با ابوبكر پيش از مراسم غدير 22. برزخِ ابوبكر = ابوبكر بن ابى قحافه / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 23. بى تقوايى در غصب خلافت و در مقابل غدير 24. بيعت ابوبكر با اميرالمؤمنين عليه السلام در غدير 25. پيشنهادِ جايگزينىِ فردى به جاى على عليه السلام 26. پيشنهادِ مشاركت در خلافت 27. تحركات ابوبكر پس از بازگشت به مدينه 28. ترور پيامبر صلى الله عليه و آله 29. تشبيه ابوبكر به مدعيان خدايى 30. تمام گناهان بر گردن ابوبكر و عمر 31. جدايى ابوبكر از كاروان غدير 32. حَشرِ ابوبكر و پيروانش 33. خبرچينى عايشه براى ابوبكر پيش از غدير 34. روايت حديث غدير 35. سخنان ابوبكر و عمر پس از بيعت در غدير 36. سلام ابوبكر و عمر به عنوان «اميرالمؤمنين» 37. سؤال ابوبكر و عمر در غدير 38. شبهه در نسبت غدير به امر الهى 39. شركت در خلافت = ابوبكر بن ابى قحافه / كانديداى شركت در خلافت 40. شيطانِ انسىِ پيامبر صلى الله عليه و آله 41. صحابه و اتمام حجت و اعتراص به ابوبكر = ابوبكر بن ابى قحافه / اتمام حجت صحابه بر ابوبكر با غدير 42. عِجل امت: ابوبكر 43. عدم اعتراض ابوبكر به غديريّه حسّان 44. عذاب ابوبكر 45. عكس العمل ابوبكر در برابر فضائل اميرالمؤمنين عليه السلام

ص: 234

46. عمر، شيطانِ ابوبكر 47. غصب خلافت 48. كانديداى شركت در خلافت 49. كانديداى غصب خلافت 50. كفر ابوبكر و عمر و عثمان با انكار غدير 51. ماجراى مالك بن نويره = ابوبكر بن ابى قحافه / اتمام حجت صحابه بر ابوبكر با غدير 52. محاكمه در عصر ظهور و رجعت و قيامت 53. مرگ ابوبكر 54. مسخره كردن مؤمنين با همراهى منافقين در غدير 55. معرفت به ابوبكر ! 56. معناى اولى براى «مولى» 57. همه گناهان و بلاها و فتنه ها بر گردن ابوبكر

ابوبكر بن انبارى: معناى مولى در كلام انبارى

ابوبكر جِعابى = محمد بن عمر بغدادى (ابوبكر، جِعابى)

ابوبكر شيرازى: روايت حديث غدير

ابوتمام طائى: شعرِ غدير در حضور امام عليه السلام

ابوجعفر بغدادى: كتابى در غدير

ابوجعفر محمد بن على بن دحيم شيبانى = محمد بن على بن دحيم شيبانى

ابوحاتم رازى: عدم نقل حديث غدير

ابوحامد غزّالى = محمد بن محمد غزّالى

ابوالحجاج شمنترى: معناى اولى براى مولى در كلام شمنترى

ابوالحسن اخفش نحوى: معناى اولى براى مولى در كلام اخفش

ابوالحسن دارَقُطنى = على بن عمر دارَقُطنى (ابوالحسن)

ابوالحسن رمانى: معناى اولى براى مولى در كلام رمانى

ابوالحسن على القنانى = على القنانى

ابوالحسن واحدى = على بن احمد واحدى

ابوحنيفه: ابوحنيفه و حديث غدير

ابوالدرداء: ابوالدرداء در جنگ صفين و حديث غدير

ابوذر غفارى = جندب بن جناده غفارى (ابوذر)

ابوراشد حبرانى: روايت حديث غدير

ص: 235

ابورافع قبطى (مولى رسول اللّه صلى الله عليه و آله) : روايت حديث غدير

ابوزكريا شيبانى: معناى اولى براى مولى در كلام شيبانى

ابوزينب بن عوف انصارى: روايت حديث غدير

ابوساسان انصارى: امتحان ابوساسان در مورد غدير

ابوالسعود مفسّر: معناى اولى براى مولى در كلام ابوالسعود

ابوسعيد خدرى: 1. اتمام حجت ابوسعيد با غدير 2. روايت حديث غدير

ابوسلمان مؤذّن = ابوسليمان (ابوسلمان) مؤذّن

ابوسلمة بن عبدالرحمن زهرى: روايت حديث غدير

ابوسليمان (ابوسلمان) مؤذّن: روايت حديث غدير

ابوطالب عليه السلام: 1. حمايت از پيامبر صلى الله عليه و آله 2. ولادت حضرت ابوطالب عليه السلام در دهه غدير

ابوطالب انبارى: تأليف در غدير

ابوطالب فارسى: تأليف در غدير

ابوالطفيل: راوى غدير

ابوالعباس ابن عقده كوفى = ابن عقده كوفى

ابوالعباس مبرّد نحوى: معناى اولى براى مولى در كلام مبرّد

ابوعبدالرحيم كندى: روايت حديث غدير

ابوعبداللّه غضائرى = غضائرى

ابوعبداللّه گنجى = محمد بن يوسف گنجى (شافعى)

ابوعبيده جرّاح: 1. امين منافقين 2. ترور اميرالمؤمنين عليه السلام 3. ترور پيامبر صلى الله عليه و آله

ابوعلى سينا: توحيد و غدير در كلام ابن سينا

ابوعمرة بن عمرو انصارى: روايت حديث غدير

ابوعنفوانه مازنى: روايت حديث غدير

ابوالفتح كراجكى = كراجكى

ابوفضاله انصارى: روايت حديث غدير

ص: 236

ابوقدامه انصارى: روايت حديث غدير

ابوليلى انصارى: روايت حديث غدير

ابوليلى كندى: روايت حديث غدير

ابومحمد علوى: در سند خطبه غدير

ابومريم: در سند خطبه غدير

ابوالمعالى جوينى: معرفى كتب غدير

ابوالمفضل شيبانى: تأليف در غدير

ابوموسى اشعرى: 1. بيعت ابوموسى در غدير 2. ترور پيامبر صلى الله عليه و آله 3. نفاق ابوموسى پس از بيعت در غدير

ابونصر فارابى: معناى اولى براى «مولى» در كلام فارابى

ابونعيم اصفهانى = احمد بن عبداللّه اصفهانى (ابونُعَيم)

ابوهريره دوسى: 1. ابوهريره در جنگ صفين 2. اتمام حجت اصبغ بر ابوهريره با غدير 3. اقرار به ولايت و غدير 4. ترور پيامبر صلى الله عليه و آله 5. روايت حديث غدير 6. نقل آيه تبليغ براى غدير

ابوالهيثم بن التيهان: 1. اتمام حجت ابوالهيثم با غدير 2. روايت حديث غدير 3. شهادت به غدير در صفين

اُبَىِّ بن كعب انصارى: 1. اتمام حجت ابىّ بن كعب با غدير 2. روايت حديث غدير

«اتَّبِعُوا السَّوادَ الاعْظَمَ» (حديث جعلى) = جَعل حديث

اتّحاد = وحدت مسلمين

اتمام حجت: 1. آيه تبليغ بزرگ ترين اتمام حجت پيش از غدير 2. آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 3. ابلاغ ولايت در غدير 4. ابوحنيفه و اتمام حجت با حديث غدير 5. اتمام حجت امام باقر عليه السلام با آيه اكمال = اتمام حجت / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 6. اتمام حجت امام حسين عليه السلام با غدير 7. اتمام

ص: 237

حجت امام رضا عليه السلام با آيه اكمال = اتمام حجت / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 8. اتمام حجت امام صادق عليه السلام با آيه اكمال = اتمام حجت / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 9. اتمام حجت اميرالمؤمنين عليه السلام با حديث غدير

10. اتمام حجت اميرالمؤمنين عليه السلام با حديث غدير در زمان عثمان 11. اتمام حجت اميرالمؤمنين عليه السلام با حديث غدير در كوفه 12. اتمام حجت اميرالمؤمنين عليه السلام با حديث غدير در نامه اى به شيعيان 13. اتمام حجت اميرالمؤمنين عليه السلام بر طلحه = اتمام حجت / اتمام حجت اميرالمؤمنين با حديث غدير عليه السلام در زمان عثمان 14. اتمام حجت اميرالمؤمنين عليه السلام بر عبداللّه بن عمر = اتمام حجت / اتمام حجت اميرالمؤمنين عليه السلام با حديث غدير در زمان عثمان 15. اتمام حجت بر نسل هاى آينده 16. اتمام حجت بر همگان در غدير 17. اتمام حجت پيامبر صلى الله عليه و آله با غدير 18. اتمام حجت حضرت زهرا عليهاالسلام با حديث غدير 19. اتمام حجت خداوند با غدير 20. اتمام حجت كامل با غدير 21. اتمام حجت هاى قرآنىِ غدير 22. احتجاج به حديث غدير بزرگ ترين حجت اميرالمؤمنين عليه السلام 23. استدلال اميرالمؤمنين عليه السلام به حديث غدير 24. اهداف خطبه غدير = اتمام حجت / خطبه غدير و احتجاج 25. تاريخچه اتمام حجت در چهارده قرن 26. تبليغ غدير با احتجاج 27. تحقيق در احتجاجات به غدير 28. تلاش در زنده نگهداشتن غدير با احتجاج 29. حديث غدير و احتجاج به آن 30. حقيقت اتمام حجت هاى اميرالمؤمنين عليه السلام 31. خطبه غدير و احتجاج 32. روايت غدير و احتجاج به آن 33. زمينه اتمام حجت با غدير 34. سكوت يا احتجاج 35. سند مكتوب غدير و احتجاج به آ 36. شاهدان غدير و احتجاج ايشان و اعتراض به سقيفه 37. عمرو بن ميمون و اتمام حجت با حديث غدير = اتمام حجت / حديث غدير و احتجاج به آن 38. فهرستواره احتجاج با غدير 39. قيس بن سعد و اتمام حجت با حديث غدير = اتمام حجت / حديث غدير و احتجاج به آن 40. معاويه و اتمام حجت بر او با حديث غدير 41. منافقين و احتجاج بر آنها

ص: 238

اتمام نعمت = اكمال دين - قرآن / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا»

اتيوپى: مقاله درباره غدير

اَثاية: يكى از منازل در سفر حجة الوداع

اثبات الهداة (كتاب) : 1. بررسى اسناد غدير 2. نقل متن كامل خطبه غدير

اجماع مسلمين = مسلمين

اجنّه = جنّ

احاديث جَعلى = جَعل حديث

احتجاج = اتمام حجت

الاحتجاج (كتاب) : 1. سند خطبه غدير 2. متن كامل خطبه غدير 3. نسخه مشهور خطبه غدير و ترجمه هاى آن

احراق بيت فاطمه = هجوم به خانه وحى

احسان: احسان كردن به مؤمنين در عيد غدير

احكام: 1. آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» = احكام شرط قبولى اعمال 2. ائمه عليهم السلام مبيّن احكام = احكام / حلال و حرام فقط نزد ائمه عليهم السلام 3. ابلاغ احكام 4. احكام، يكى از مبانى خطبه غدير 5. بيعت براى حلال و حرام 6. تبليغ غدير با قبولى اعمال با ولايت 7. تغيير در احكام ممنوع 8. تكميل احكام با ولايت = احكام / شرط قبولى اعمال 9. حلال و حرام فقط نزد ائمه عليهم السلام 10. شرط قبولى اعمال 11. ضوابط كلى درباره حلال و حرام 12. نزول تدريجى احكام 13. وجوب اطاعت از ائمه عليهم السلام

احمد بن جعفر ختلى (ابوبكر) : روايت حديث غدير

احمد بن جعفر قطيعى (ابوبكر) : روايت حديث غدير

احمد بن حازم غِفارى (ابن ابى غرزه) : روايت حديث غدير

احمد بن حسين بغدادى (ابوالحسن، ابن سمّاك) : روايت حديث غدير

ص: 239

احمد بن حسين خسروجردى (ابوبكر، بيهقى) : روايت حديث غدير

احمد بن حنبل: روايت حديث غدير

احمد بن زينى دحلان: روايت حديث غدير

احمد بن سهل فقيه (بخارى) : روايت حديث غدير

احمد بن عبدالرحمن فارسى (ابوبكر شيرازى) : روايتِ نزول آيه تبليغ در غدير

احمد بن عبدالرحيم دهلوى (ولى اللّه) : روايت حديث غدير

احمد بن عبدالقادر حفظى روايتِ كاملِ ماجراى حارث فهرى در غدير

احمد بن عبدالقادر عجيلى روايت حديث غدير

احمد بن عبداللّه اصفهانى (ابونُعَيم) : 1. روايتِ نزولِ آيه اكمال و آيه تبليغ در غدير 2. نقلِ غديريّه حسّان بن ثابت

احمد بن عبداللّه بزّاز (ابوجعفر، ابن نيرى) : روايت حديث غدير

احمد بن عبداللّه صوفى (ابونُعَيم، اصفهانى) : روايت حديث غدير

احمد بن عبداللّه مكّى (ابوالعباس، محب الدين طبرى) : روايت حديث غدير

احمد بن عثمان اودى (ابوعبداللّه) : روايت حديث غدير

احمد بن عثمان بصرى (ابوالجوزاء) : روايت حديث غدير

احمد بن على بغدادى (ابوبكر، خطيب) : روايت حديث غدير

احمد بن على تميمى (ابويَعلى، موصلى) : روايت حديث غدير

احمد بن على طبرسى راوىِ متن كامل خطبه غدير

احمد بن على مَقريزى (تقى الدين) : 1. اعتراف به مفاد حديث غدير 2. روايت حديث غدير 3. نقلِ عيد غدير

احمد بن عمرو بصرى (ابوبكر، بَزّار) : روايت حديث غدير

احمد بن عمرو شيبانى (ابوبكر، ابن ابى عاصم) : روايت حديث غدير

احمد بن عمر وكيعى (ابوجعفر) : روايت حديث غدير

احمد بن فضل مكّى (ابن باكثير) : 1. روايت حديث غدير 2. روايتِ ماجراى كامل حارث فهرى در غدير

ص: 240

احمد بن محمد (ابوعلى، مِسْكَوَيه) : روايت حديث غدير

احمد بن محمد (ابوعمر، ابن عبدربه) : روايت حديث غدير

احمد بن محمد (ابوالفيض) : روايت حديث غدير

احمد بن محمد ثعلبى (ابواسحاق، نيشابورى) : 1. اِعتراف به مفاد حديث غدير 2. روايت حديث غدير 3. روايتِ كامل ماجراى حارث فهرى در غدير 4. نقلِ آيه تبليغ براى غدير

احمد بن محمد خَفاجى (شِهاب الدين قاضى القضاة) : روايت حديث غدير

احمد بن محمد سمنانى (علاءالدوله) : روايت حديث غدير

احمد بن محمد ضُبَعى (ابوجعفر، احول) : روايت حديث غدير

احمد بن محمد طبرى (خليلى) : روايت خطبه غدير

احمد بن محمد عاصمى: روايت حديث غدير

احمد بن محمد قَسطَلانى (ابوالعباس، مصرى شافعى) : روايت حديث غدير

احمد بن محمد كوفى (ابوالعباس، ابن عقده) : 1. تأليف كتاب در غدير 2. روايت حديث غدير 3. نقلِ اسناد حديث غدير

احمد بن محمد مجبّر (ابوالحسن، بغدادى) : روايت حديث غدير

احمد بن محمد مكّى (ابن حجر) : روايت حديث غدير

احمد بن محمد مهلَّب: روايت خطبه غدير

احمد بن محمد نيشابورى (فريدالدين، عطّار همدانى) : 1. اِعتراف به مفاد حديث غدير 2. غديريه عطار

احمد بن محمد وَتَرى (ابومحمد، ضياءالدين رِفاعى) : روايت حديث غدير

احمد بن مصطفى قادين خانى: روايت حديث غدير

احمد بن منصور رمادى (ابوبكر) : روايت حديث غدير

احمد بن موسى بن مَردَوَيه اصفهانى (ابوبكر، ابن مَردَوَيه) : 1. روايت حديث غدير 2. روايتِ نزول آيه اكمال و آيه تبليغ در غدير 3. نقل غديريه حسّان بن ثابت

ص: 241

احمد بن يحيى بَلاذُرى: روايت حديث غدير

احمد بن يحيى ثعلب: اِعتراف به مفاد حديث غدير

احمد بن يوسف چَلَبى (ابوالعباس، ابن سِنان قَرَمانى) : روايت حديث غدير

احمد بن يوسف سلمى (ابوالحسن، حمدان) : روايت حديث غدير

احمد زكى عدوى مصرى: روايت حديث غدير

احمد فريد رِفاعى: روايت حديث غدير

احمد نسيم مصرى: روايت حديث غدير

احياء شعائر = شعائر

اخلاص: رابطه ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام و اخلاص

اخلاق: ابلاغ رسالت در سايه اخلاق عظيم پيامبر صلى الله عليه و آله

اخوّت: 1. اخوّت اسلامى 2. برادرى اميرالمؤمنين عليه السلام با پيامبر صلى الله عليه و آله در زيارت غديريه 3. تبليغ غدير با عقد اخوّت 4. روز غدير و عقد اخوّت = اخوّت / تبليغ غدير با عقد اخوّت 5. عقد اخوّت در عيد غدير 6. ماجراى اخوّت پس از حجة الوداع و پيش از غدير 7. ماجراى اخوّت در منى 8. مراحل و لوازم اخوّت = اخوّت / اخوّت اسلامى 9. هفته غدير و عقد اخوّت

ادبيات: 1. تبليغ غدير با ادبيات 2. تحقيق در ادبيات غدير 3. كنگره سراسرى ادبيات غدير 4. نظم و نثر براى غدير

ادريس عليه السلام: 1. تقارن روز حضرت ادريس عليه السلام با غدير 2. صحيفه ادريس عليه السلام از ودايع امامت

ادريس بن يزيد اودى (ابوعبداللّه) : روايت حديث غدير

ادعيه = دعا

اديب نيشابورى: وفات اديب نيشابورى در دهه غدير

اذكار = ذِكر

اراده خداوند = خداوند

ص: 242

أَعْقابِكُمْ ... » 19. پيش بينى ارتداد = ارتداد امت / آيه «وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ . أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ ... » 20. پيشگويى ارتداد در قرآن 21. سردمداران ارتداد = ارتداد امت / آيه «وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ . أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ ... » 22. شادى شيطان از كفر و ارتداد مسلمين = ارتداد امت / نقشه شيطان در غدير و ارتداد 23. شبهه عمل صحابه در امر امامت 24. عذاب ارتداد امت = ارتداد امت / آيه «سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ» 25. غدير روز معرفى كفار بعد از اسلام 26. كفر اصحاب عقبه بعد از اسلام 27. معناى ارتداد = ارتداد امت / آيه «وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ . أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ ... » 28. نقشه شيطان در غدير و ارتداد

ارجح المطالب (كتاب) : نقل آيه تبليغ براى غدير

ارحام: 1. بيعت براى تبليغ غدير به ارحام 2. تبليغ غدير براى اولاد

اردن: رسيدن خبر غدير به اردن

اردو (زبان) : 1. تأليفات اردو در غدير 2. تدوين كتب شعر غدير به زبان اردو = اردو (زبان) / غدير در شعر اردو 3. ترجمه خطبه غدير به اردو 4. غدير در شعر اردو 5. مقاله هاى اردو درباره غدير

اروپا: تأليف كتابِ غدير

ازبكستان: مقاله درباره غدير

ازدواج: ازدواج حضرت على و فاطمه عليهماالسلام در دهه غدير

ازرق بن على كوفى (ابوجَهم) : روايت حديث غدير

اسامة بن زيد كلبى: 1. اتمام حجت با غدير 2. روايت حديث غدير

اسپانيايى (زبان) : ترجمه خطبه غدير به زبان اسپانيايى

استراليا: مقاله درباره غدير

استغفار: ملائكه و استغفار براى شيعيان در جشن غدير

ص: 244

استهزاء: 1. ابوبكر و عمر و استهزاء خدا و رسول صلى الله عليه و آله و اميرالمؤمنين عليه السلام 2. تبيين غدير و فاطميه با استهزاء دشمن 3. خدا و پيامبر صلى الله عليه و آله و استهزاء منافقين = استهزاء / منافقين و مسخره كردن خدا ورسول صلى الله عليه و آله 4. منافقين و استهزاءِ ابلاغ ولايت 5. منافقين و مسخره كردن خدا و رسول صلى الله عليه و آله

اسحاق بن ابراهيم حنظلى (ابويعقوب، مَروَزى) : روايت حديث غدير

اسرار غدير (كتاب) : كتب برگزيده غدير

اسرائيل بن يونس سَبيعى: روايت حديث غدير

اسعد بن زراره انصارى: روايت حديث غدير

اسعد بن محمود عِجلى (ابوالفتح، اصفهانى واعظ) : روايت حديث غدير

اسلام: 1. آيه «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ماجاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » 2. آيه «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الاْءِسْلامِ دِينا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِى الاْخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِينَ» = اسلام / آيه «إِنَّ الدّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » 3. آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 4. ابديت اسلام با غدير 5. ارتباط غدير و اسلام 6. ارتداد از اسلام = ارتداد امت 7. اسلام فقط يك گروه = اسلام / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» - اسلام واقعى و غير واقعى 8. اسلامِ كامل با غدير 9. اسلام كامل در دعاهاى روز غدير 10. اسلام واقعى و غير واقعى 11. اسلام يعنى تسليم در برابر ائمه عليهم السلام = اسلام / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 12. افتراق امت = مسلمانان 13. اقتدار اسلام 14. امت اسلام = مسلمانان 15. انزجار خداوند از اسلام بدون ولايت = اسلام / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 16. اولين مسلمان در خطبه غدير 17. پيشرفت اسلام18. تسليم واقعى = اسلام / آيه «إِنَّ

ص: 245

الدّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » 19. تنها دين الهى در خطبه غدير 20. ثمرات اسلام در خطبه غدير 21. حديث افتراق امت = اسلام / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» - مسلمانان 22. دعوت همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت = اسلام / آيه «إِنَّ الدّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » 23. روز كمال اسلام = اسلام / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 24. شرط قبولى اسلام 25. كمال اسلام 26. لزوم غدير براى بقاى اسلام 27. معارف صحيح اسلام 28. ولايت مايه كمال و قبول اسلام = اسلام / آيه «إِنَّ الدّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَااخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ... »

اسلام شناسان غربى = خاورشناسان

اسماء بنت عميس خثعميّه: 1. بيعت در غدير 2. راوى غدير

اسماعيل بن ابراهيم بصرى (ابوالبشر) : روايت حديث غدير

اسماعيل بن عبداللّه سَمّويَه: روايت حديث غدير

اسماعيل بن على سَمّان رازى (ابوسعد، ابن سمّان) : روايت حديث غدير

اسماعيل بن عمر دمشقى (ابن كثير) : 1. روايت حديث غدير 2. معرفى كتاب در موضوع غدير 3. معناى مولى در كلام ابن كثير 4. نقل نزول آيه اكمال در غدير

اسماعيل حِميَرى: شعرِ غدير در حضور امام عليه السلام

اسماعيليه: تأليفات اسماعيليه در غدير

اسناد = سند حديث غدير - سند خطبه غدير - سند مكتوب غدير

اسود بن عامر شامى (ابوعبدالرحمن) : روايت حديث غدير

اشعث بن قيس: كتمان غدير توسط اشعث و نفرين اميرالمؤمنين عليه السلام

اصبغ بن نباته تميمى (ابوالقاسم) : 1. اتمام حجت با غدير 2. تبليغ غدير براى اصبغ توسط اميرالمؤمنين عليه السلام 3. روايت حديث غدير 4. معرفت اصبغ به ولايت

ص: 246

اصحاب ائمه عليهم السلام: 1. اتمام حجت اصحاب با غدير 2. تبليغ غدير توسط اصحاب ائمه عليهم السلام 3. روايت غدير توسط اصحاب ائمه عليهم السلام

اصحاب اَيْكه: آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ»

اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله = صحابه

اصحاب حِجر = اصحاب اَيْكه

اصحاب رَسّ = اصحاب اَيْكه

اصحاب سَبت: 1. آيه «يا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ . آمِنُوا بِما نَزَّلْنا مُصَدِّقا لِما مَعَكُمْ ... » 2. مثال اصحاب سَبت براى منافقين = اصحاب سَبت / آيه «يا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُواالْكِتابَ . آمِنُوا بِما نَزَّلْنا مُصَدِّقا لِما مَعَكُمْ ... »

اصحاب صحيفه ملعونه اول = صحيفه ملعونه اول

اصحاب صحيفه ملعونه دوم = صحيفه ملعونه دوم

اصحاب الفيل: شباهت حارث فهرى با اصحاب الفيل

اَصمعى: نقل حديث غدير

اطاعت = طاعت

اطعام: اطعام مؤمنين در عيد غدير

اعتراض: 1. اغتشاش و اعتراض در برابر پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير 2. شاهدان غدير

معترضان سقيفه 3. ماجراى حارث بن نعمان فهرى و سنگ آسمانى = حارث بن نعمان فهرى

اعتراف = اقرار

اعلان غدير = ابلاغ ولايت

اعلان ولايت = ابلاغ ولايت

اعمال غدير = عيد غدير

افتراق امت (حديث) = مسلمانان

افضل الاعياد (كتاب) : كتب برگزيده غدير

ص: 247

فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ ... »= اكثريت / آيه «ما آمَنَ مَعَهُ إِلاّ قَلِيلٌ» 6. تغافل اكثريت مردم از غدير 7. زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير و اكثريت 8. ضلالت در اكثريت = اكثريت / آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 9. غدير روز تبيين بى ارزشىِ اكثريت 10. كثرت خبيث و قلّت طيّب 11. مذمت اكثريت در خطبه غدير و قرآن

اِكراه: اكراهِ عرب در مورد غدير

اكمال دين: 1. آيه «إِنَّ الدّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » 2. آيه «وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا الَّتِى بارَكْنا فِيها ... » 3. آيه «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الاْءِسْلامِ دِينا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِى الاْخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِينَ» = اكمال دين / آيه «إِنَّ الدّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » 4. آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 5. اتمام نعمت خداوند در همه اعصار = اكمال دين / آيه «وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا الَّتِى بارَكْنا فِيها ... » 6. اراده خداوند بر اكمال دين 7. اسلام بدون ولايت قبول نيست 8. اقرار همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت = اكمال دين / آيه «إِنَّ الدّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » 9. اكمال دين پس از خطبه غدير 10. تبريك و تهنيت در روز غدير و اكمال دين 11. تبليغِ كمال دين در غدير 12. تسليم واقعى = اكمال دين / آيه «إِنَّ الدّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » 13. حج با اكمال دين 14. حجة الوداع و اكمال دين 15. حديث غدير و اكمال دين 16. خطبه غدير و اكمال دين 17. خطبه غديريه اميرالمؤمنين عليه السلامو اكمال دين 18. دعاى روز غدير و اكمال دين 19. دعوت همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت = اكمال دين / آيه «إِنَّ الدّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا

ص: 249

اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » 20. رابطه ابلاغ و اكمال 21. روز كمال اسلام = اكمال دين / آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» - روز كمال دين و تمام نعمت 22. روز كمال دين و تمام نعمت 23. زيارت غديريه و اكمال دين 24. عرفات و اكمال دين 25. غدير يعنى كمال دين 26. فرهنگ سازى «سپاس بر كمال دين» در دعاى غدير 27. كلام اميرالمؤمنين و امام عسكرى عليهماالسلام و اكمال دين 28. كمال اسلام با امامت در غدير 29. كمال دين و تمام نعمت 30. مفهوم اتمام نعمت 31. وفور نعمت در غدير 32. ولايت و كمال دين

اَلبانى: نظريه اَلبانى در حديث غدير

الجزاير: مقاله درباره غدير

اللّه جل جلاله = خداوند

«اللّهُمَّ والِ مَن والاهُ ... » (حديث) : عبارت «اللهم وال من والاه ... » در ادامه حديث غدير

اللهم وال من والاه (كتاب) : كتب برگزيده غدير

اِلياس عليه السلام: آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ»

امام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام - امامت - ولايت

امامان دوازده گانه عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام

امامان ضلالت = ائمه ضلال

امامان هدايت عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام

امامت: 1. آيه «إِنَّا نَحْنُ نُحْىِ الْمَوْتى وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ كُلَّ شَىْ ءٍ أَحْصَيْناهُ فِى إِمامٍ مُبِينٍ» 2. آيه «إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللّه وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ» 3. آيه «أُولئِكَ جَزاؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللّه وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ» = امامت / آيه «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ

ص: 250

كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللّه وَ كُفْرٌ بِهِ ... » 4. آيه «خالِدِينَ فِيها لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ» = امامت / آيه «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللّه وَ كُفْرٌ بِهِ ... » 5. آيه «كَيْفَ يَهْدِى اللّه قَوْما كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جاءَهُمُ الْبَيِّناتُ ... » = امامت / آيه «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللّه وَ كُفْرٌ بِهِ ... » 6. آيه «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِى عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» 7. آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 8. آيه «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللّه وَ كُفْرٌ بِهِ ... » 9. آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 10. ائمه اثنى عشر عليهم السلام = ائمه اثنى عشر عليهم السلام 11. ابطال حمل امامت در حديث غدير بر امامت تصوّف 12. اتصال امامت 13. ارتباط امامت و ولايت با خطبه غدير 14. اكثريت و اقليت مردم در مورد امامت = امامت / آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُم أكثَرُ الأوَّلينَ» 15. اكمال دين با امامت 16. امامت دوازده امام يعنى دين كامل = امامت / آيه «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللّه وَ كُفْرٌ بِهِ ... » 17. امامت محور كتب غدير 18. امامت همطراز نبوت 19. انتصاب امام از جانب خداوند 20. انكار ائمه عليهم السلام مساوى با ارتداد = امامت / آيه «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللّه وَ كُفْرٌ بِهِ ... » 21. بلا فصلى در امامت 22. پيش بينى هاى امامت در خطبه غدير 23. پيش درآمد غدير با امامت 24. تبليغ غدير با امامت 25. تصريح به امامت در خطبه غدير = امامت / خطبه غدير و امامت 26. تولد رسمى امامت و ولايت در غدير 27. جزاى منكرين امامت ائمه عليهم السلام = امامت / آيه «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللّه وَ كُفْرٌ بِهِ ... » 28. حديث امامت از امام رضا عليه السلام 29. حكمت امامت 30. خطبه غدير و امامت 31. روز تبيين امامت 32. شك در امامت مساوى با كفر 33. ضرورت شناخت امام = امامت / پيش درآمد غدير با امامت 34. عصمت امام = امامت / پيش درآمد غدير با

ص: 251

امامت 35. غدير آغاز امامت 36. قرآن و امامت 37. كلمه امامت 38. كمال دين با امامت = امامت / اكمال دين با امامت 39. محور خطبه غدير: امامت 40. معرفى امامت = امامت / حديث امامت از امام رضا عليه السلام 41. منكرين امامت = امامت / اكمال دين با امامت 42. موضوع اصلى بيعت غدير: امامت 43. مهم ترين امر به معروف 44. نسل ابراهيم عليه السلام و امامت = امامت / آيه «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِى عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» 45. نسل اميرالمؤمنين عليه السلام و امامت 46. نسل پيامبر صلى الله عليه و آله و امامت 47. ولايت = ولايت

امام زمان عليه السلام = مهدى عليه السلام

امت اسلام = مسلمانان

امتحان الهى: 1. آزمونِ الهى در غدير 2. آيات مربوط به امتحان و مقابله با دشمنان غدير 3. آيه «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ ... » 4. آيه «أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ أَنْ يَسْبِقُونا ساءَ ما يَحْكُمُونَ» = امتحان الهى / آيه «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ ... » 5. آيه «وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللّه الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ» = امتحان الهى / آيه «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لايُفْتَنُونَ ... » 6. ارتداد امت = ارتداد امت 7. امت هاى گذشته و امتحان الهى = امتحان الهى / آيه «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُواأَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ ... » 8. على عليه السلام وعده گاه امتحان 9. غدير روز امتحان نهايى مردم 10. ولايت بزرگ ترين امتحان امت 11. هشدار به امتحان الهى در خطبه غدير

امت هاى گذشته: 1. آيه «أَ لَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ . ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الاْخِرِينَ . كَذلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ . وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ» 2. آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 3. انكار غدير در امت هاى گذشته و اسلام 4. شباهت امت اسلام با امت هاى سابقه

ص: 252

امر به معروف: 1. آيه «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِى الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ ... » 2. ارتباط امر به معروف و ولايت 3. تبليغ امامت 4. خطبه غدير و امر به معروف 5. معرفى معروف و منكر در خطبه غدير = امر به معروف / خطبه غدير و امر به معروف 6. معرفى معروف و منكر فقط نزد ائمه عليهم السلام 7. منكر يعنى مخالفت با ولايت 8. مهم ترين نهى از منكر 9. ولايت مهم ترين امر به معروف

امّ سلمه (همسر پيامبر صلى الله عليه و آله) : 1. اتمام حجت ام سلمه با غدير 2. جلسه پيامبر صلى الله عليه و آله در خانه ام سلمه 3. روايت غدير توسط ام سلمه

امّ كلثوم بنت على: 1. راوى حديث غدير 2. غدير در وصيت حضرت زهرا عليهاالسلام به دخترش امّ كلثوم

املاء خطبه غدير و املاء

ام المجتبى علويه: راوى حديث غدير

امم سابقه = امت هاى گذشته

امنيت: تدابير امنيتى در غدير

امويان = بنى اميه

امّ هانى بنت ابى طالب: 1. بيعت ام هانى در غدير 2. راوى حديث غدير

امير صنعانى = محمد بن اسماعيل يمانى (امير صنعانى)

اميرالمؤمنين (لقب) : 1. آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ

وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 2. آيه «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتُ النَّعِيمِ» = اميرالمؤمنين (لقب) / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 3. آيه «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمانِهِمْ ... » =اميرالمؤمنين (لقب) /

آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 4. آيه «وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللّه إِذا عاهَدْتُمْ وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ بَعْدَ تَوْكِيدِها ... » 5. آيه

ص: 253

«يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فيها نَعِيمٌ مُقِيمٌ» = اميرالمؤمنين (لقب) / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 6. اختصاصى بودن لقب «اميرالمؤمنين» 7. اعتراض در سلام به امرة المؤمنين 8. اقرار ابوبكر در مورد لقب «اميرالمؤمنين» 9. امر پيامبر صلى الله عليه و آله بر سلام به على عليه السلام به اين لقب 10. بهشت سزاى سلام به لقب «اميرالمؤمنين» = اميرالمؤمنين (لقب) / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 11. تفسير «الَّذِينَ آمَنُوا» در قرآن 12. جزاى سلام به على عليه السلام با لقب «اميرالمؤمنين» = اميرالمؤمنين (لقب) / خطبه غدير و لقب «اميرالمؤمنين» 13. خطبه غدير و لقب «اميرالمؤمنين» 14. دعاى روز غدير و لقب «اميرالمؤمنين» 15. دفاع ابوذر از لقب «اميرالمؤمنين» = اميرالمؤمنين (لقب) / اختصاصى بودن اين لقب 16. زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير و لقب «اميرالمؤمنين» 17. سلام ابوبكر و عمر به لقب «اميرالمؤمنين» 18. سلام منافقين به لقب «اميرالمؤمنين» 19. على بن ابى طالب عليه السلام = على بن ابى طالب عليه السلام 20. قرينه براى معناى مولى 21. لقب «اميرالمؤمنين» پيش از غدير 22. لقب «اميرالمؤمنين» در ابطح 23. لقب «اميرالمؤمنين» در بيعت غدير 24. لقب «اميرالمؤمنين» در مكه 25. لقب «اميرالمؤمنين» و فطرت 26. مفهوم «اميرالمؤمنين»

امينى = عبدالحسين امينى

«إنَّ أُمَّتى لا يَجتَمِعُ عَلى ضَلالٍ» (حديث جعلى) = جَعل حديث

انبارى = ابوطالب انبارى

انبياء عليهم السلام = پيامبران عليهم السلام

انتخاب = انتصاب

انتصاب: 1. امامت و انتصابِ خداوند 2. امر خدا و انتصاب 3. انتصاب پس از حجة الوداع 4. انتصاب پيامبر صلى الله عليه و آله تنها گزينه صحيح 5. انتصاب در عرفات

ص: 254

«إنَّ الفَضلَ وَ الشَرَفَ وَ المَنزِلَةَ وَ الوِلايَةَ لِرَسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله وَ ذُرّيَّتِه عليهم السلام ... » (حديث) = «يا أيُّهَا الناس ! إنَّ الفَضلَ وَ الشَرَفَ وَ المَنزِلَةَ وَ الوِلايَةَ لِرَسول اللّه ِ صلى الله عليه و آله وَ ذُرّيَّتِه عليهم السلام ... »(حديث)

انكار: 1. انكار غدير در صحيفه ملعونه دوم 2. انكار غدير و پيامدهاى آن

انگشتر سليمان عليه السلام: ودايع امامت

انگليسى: 1. تأليف در غدير 2. ترجمه خطبه غدير به انگليسى = انگليسى / كتاب هاى انگليسى در زمينه غدير 3. كتاب هاى انگليسى در زمينه غدير 4. مقاله انگليسى درباره غدير

«أوصى مَن آمَن بى وَ صَدَّقَنى بِوِلايَةِ عَلىِّ بنِ أبى طالِب عليه السلام» (حديث) زمينه غدير

اوكراين: مقاله درباره غدير

اولاد = فرزند

اَولى = مولى

اولى الامر = صاحب اختيار

اوّلين: اولين هاى غدير

اهداف = هدف

اهل بيت عليهم السلام: 1. آيه «فَآمِنُوا بِاللّه وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِى أَنْزَلْنا وَ اللّه بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ» 2. آيه «الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ النَّبِىَّ الْأُمِّىَّ الَّذِى يَجِدُونَهُ مَكْتُوبا عِنْدَهُمْ فِى التَّوْراةِ وَ الاْءِنْجِيلِ ... » = اهل بيت عليهم السلام / آيه «فَآمِنُوا بِاللّه وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِى أَنْزَلْنا وَ اللّه بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ» 3. اثر ولايت و محبت اهل بيت عليهم السلام 4. اهل بيت عليهم السلام در قرآن 5. پايه هاى اعتقادى خطبه غدير 6. تفسير سوره هل اتى 7. تفسير قرآن فقط نزد اهل بيت عليهم السلام = تفسير 8. تلاش اهل بيت عليهم السلام براى زنده نگه داشتن غدير 9. حديث ثقلين 10. حضور جدى اهل بيت عليهم السلام در نقل حديث غدير 11. حضور اهل بيت عليهم السلام در سفر حجة الوداع و غدير 12. خلقت نور اهل بيت عليهم السلام 13. دشمنان اهل بيت عليهم السلام = دشمنان اهل بيت عليهم السلام 14. دعوت اهل بيت عليهم السلام به قرآن = اهل بيت عليهم السلام

ص: 256

بَدى = سيئه

براء بن عازب انصارى: 1. اقرار به غدير 2. روايت حديث غدير 3. شهادت براى غدير 4. كتمان غدير و نفرين اميرالمؤمنين عليه السلام 5. نقل آيه تبليغ براى غدير

برائت: 1. آيه «لا تَجِدُ قَوْما يُؤْمِنُونَ بِاللّه وَ الْيَوْمِ الاْخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّه وَ رَسُولَهُ ... » 2. آيه «ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ وَ ما أَنَا بِظَلاّمٍ لِلْعَبِيدِ» = برائت / تبرّى اصلى تغييرنيافتنى 3. آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الاْءِسْلامَ دِينا» 4. برائت از ائمه ضلال و پيروانشان 5. برائت از پيمان شكنان غدير 6. برائت معيار ولايت 7. برائت، يكى از اعمال عيد غدير 8. تبرّى اصلى تغيير نيافتنى 9. تبليغ غدير با برائت 10. دعاهاى روز غدير و بيان برائت 11. زيارت غديريه و بيان برائت 12. شرط ولايت: برائت 13. غدير روز بيزارى از دشمنان ولايت 14. كمال دين با برائت برادران يوسف عليه السلام: ملاقات حضرت يوسف عليه السلام با برادران در دهه غدير

برادرى = اخوّت

برچسب: برچسب غديرى

بَرده: وظيفه تبليغ غدير براى آزاد و برده به امر پيامبر صلى الله عليه و آله

بَرد همدانى: اتمام حجت بَرد با غدير

برزخ: 1. آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُوداأَوْ نَصارى ... » 2. آيه «إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ» = برزخ / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 3. آيه «نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلى عَذابٍ غَلِيظٍ» = برزخ / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 4. ابوبكر و عمر در برزخ = برزخ / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 5. عذاب غاصبين خلافت و اصحاب صحيفه در برزخ 6. معاويه در برزخ

ص: 260

بَرزَنجى: روايت حديث غدير

بركت: نزول بركات با قبول ولايت

بِرلين: كتاب هاى خطى غدير در برلين

برمه = ميانمار

برنامه هاى كامپيوترى = كامپيوتر

بروشور: بروشور براى غدير

بريدة بن خصيب اسلمى: 1. اتمام حجت بريده بر ابوبكر با غدير 2. افشاگرى در مورد ابوبكر و عمر 3. بيعت در غدير 4. روايت حديث غدير 5. شهادت بر عليه ابوبكر و عمر

بِرِيل: كتاب هاى بِرِيل با موضوع غدير

بساط (حديث) : 1. تبليغ غدير با حديث بساط = حديث بساط / هفته غدير و واقعه حديث بساط 2. هفته غدير و واقعه حديث بساط

بشارت = مُبشِّر

بشير بن سعيد: اتمام حجت بر بشير با غدير

بعثت: 1. بعثت، غدير، عصر ظهور 2. غدير و مبعث

بغداد: كتابى در بغداد در مورد سند حديث غدير

بُغض اهل بيت عليهم السلام = دشمنان اهل بيت عليهم السلام

بُغض على بن ابى طالب عليه السلام = دشمنان اهل بيت عليهم السلام

بكر بن سَوادة بصرى (ابوثُمامه) : روايت حديث غدير

بلاغت: خطبه غدير و فصاحت و بلاغت

بلال حبشى: 1. اتمام حجت بلال با غدير 2. بلال پس از خطبه غدير 3. بلال پيش از ماجراى غدير 4. دعوت بلال براى سندِ مكتوب غدير

بُلتستانى (زبان) : مقاله درباره غدير

بلغارستان: مقاله درباره غدير

ص: 261

بمبئى: كتاب هاى خطى غدير

بنده = برده

بنگلادش: 1. ترجمه خطبه غدير به زبان بنگالى 2. كتاب غدير به زبان بنگالى 3. مقاله درباره غدير

بنى اسرائيل: 1. آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 2. تشابه عيد غدير و اعياد بنى اسرائيل

بنى اميه: 1. آيه «فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِى الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ ... » = بنى اميه / منع خمس از اهل بيت عليهم السلام 2. انقراض دولت بنى اميه در دهه غدير 3. اولين ياوران صحيفه ملعونه و سقيفه 4. بنى اميه در قرآن 5. غصب خلافت و خمس 6. غصب خمس = بنى اميه / منع خمس از اهل بيت عليهم السلام 7. منع خمس از اهل بيت عليهم السلام

بنى عباس: دشمنى با غدير

بوسنى: مقاله درباره غدير

بوعلى سينا = ابوعلى سينا

بولِس سَلامه مسيحى: شعر غديرِ پولس سلامه و علل و انگيزه هاى آن

بهشت: 1. آيه «ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِينَ» = بهشت / آيه «إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ .ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِينَ» 2. آيه «الَّذِى أَحَلَّنا دارَ الْمُقامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لا يَمَسُّنا فِيها نَصَبٌ وَ لا يَمَسُّنا فِيها لُغُوبٌ» = بهشت / آيه «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا . فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ ... » 3. آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 4. آيه «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتُ النَّعِيمِ» = بهشت / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 5. آيه «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمانِهِمْ ... » = بهشت / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 6. آيه «إِنَّ الَّذِينَ

ص: 262

يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ» 7. آيه «إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ» 8. آيه «أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللّه بِرَحْمَةٍ . ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ ... » 9. آيه «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا . فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ ... » 10. آيه «جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَ الْمَلائِكَةُ ... » = بهشت / آيه «أَهؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللّه بِرَحْمَةٍ . ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ ... » - آيه «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا . فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ ... » 11. آيه «سَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ» = بهشت / آيه «أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللّه بِرَحْمَةٍ . ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ ... » 12. آيه «وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ» 13. آيه «وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرا حَتَّى إِذا جاؤُها وَ فُتِحَتْ أَبْوابُها ... » = بهشت / آيه «إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ . ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِينَ» 14. آيه «وَعَدَ اللّه الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَ مَساكِنَ طَيِّبَةً ... » = بهشت / آيه «أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللّه بِرَحْمَةٍ . ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ ... » 15. آيه «وَ قالُوا الْحَمْدُ للّه ِ الَّذِى أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنا غفور شَكُورٌ ... » = بهشت / آيه «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا . فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ ... » 16. آيه «يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فِيها نَعِيمٌ مُقِيمٌ» = بهشت / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 17. آيه «يُطافُ عَلَيْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَ أَكْوابٍ وَ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ ... » = بهشت / آيه «أَهؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللّه بِرَحْمَةٍ . ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ ... » 18. بهشت در خطبه غدير 19. بيعت در غدير و بهشت = بهشت / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 20. ثبات قدم در ولايت و بهشت = بهشت / آيه «وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ» 21. ديدار مؤمنين در روز غدير و بهشت

ص: 263

22. رضوان اللّه براى اهل ولايت = بهشت / آيه «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا . فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ ... » 23. سلام با لقب «اميرالمؤمنين» و بهشت = بهشت / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 24. شيعيان و بهشت در خطبه غدير 25. عظمت شيعه در بهشت = بهشت / آيه «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا . فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ ... » 26. غدير برات بهشت 27. قصر غدير در بهشت 28. ورود غدير و قربان و فطر و جمعه به بهشت

بيت اللّه = كعبه

بيت المعمور: 1. تزيين آسمان چهارم به بيت المعمور در روز غدير 2. جشن غديرِ ملائكه مقابل بيت المعمور

بَيداء: سرزمينى در مسير حجة الوداع

بيزارى = برائت

بَيضاوى = عبداللّه بن عمر بَيضاوى (ابوالخير، ناصرالدين)

بيعت: 1. آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 2. آيه «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتُ النَّعِيمِ» = بيعت / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 3. آيه «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمانِهِمْ ... » = بيعت / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 4. آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » 5. آيه «سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرابِ شَغَلَتْنا أَمْوالُنا وَ أَهْلُونا ... » = بيعت /بيعت تحت الشجرة 6. آيه «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِى عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» 7. آيه «يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فِيها نَعِيمٌ مُقِيمٌ» = بيعت / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى

ص: 264

سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 8. آيه «يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » = بيعت / آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » 9. اتمام حجت با بيعت غدير 10. ارزش و پشتوانه بيعت غدير 11. اشتهار غدير به خاطر مراسم سه روزه بيعت 12. اعلان مراسم بيعت غدير 13. امر الهى بر بيعت 14. امر نبوى بر بيعت 15. بلال حبشى و بيعت نكردن با ابوبكر 16. بهشت سزاى بيعت در غدير = بيعت / آيه «الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِى سَبِيلِ اللّه بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّه ... » 17. بيعت ابوبكر با اميرالمؤمنين عليه السلام 18. بيعت اجبارى اميرالمؤمنين عليه السلام با ابوبكر 19. بيعتِ الهى غدير و بيعتِ شيطانى سقيفه = بيعت / آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » 20. بيعت اميرالمؤمنين عليه السلام با پيامبر صلى الله عليه و آله = بيعت / ارزش و پشتوانه بيعت غدير - زمينه سازى براى بيعت غدير 21. بيعت اميرالمؤمنين عليه السلام با خلفا = بيعت / بيعت اجبارى اميرالمؤمنين عليه السلام با ابوبكر 22. بيعت با ائمه اثنى عشر عليهم السلام = بيعت / آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » - آيه «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِى عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» - امرالهى بر بيعت - بيعت در خطبه غدير - بيعت عملى در غدير 23. بيعت با ابوبكر = بيعت / بيعت اجبارى اميرالمؤمنين عليه السلام با ابوبكر 24. بيعت با اميرالمؤمنين عليه السلام بيعت با خدا = بيعت / زمينه سازى براى بيعت غدير - بيعت در خطبه غدير 25. بيعت با پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير = بيعت / بيعت عملى در غدير - آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » - زمينه سازى براى بيعت غدير 26. بيعت با خدا در غدير = بيعت / آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُاللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » - غدير روز بيعت با خدا 27. بيعت با خلفاى ثلاثه = بيعت / بيعت اجبارى اميرالمؤمنين عليه السلام با ابوبكر - نتيجه بيعت غدير 28. بيعت با غدير در تبليغ غدير 29. بيعت براى حلال و حرام 30. بيعت پيامبر صلى الله عليه و آله با خدا = بيعت / ارزش و پشتوانه بيعت غدير - زمينه سازى براى بيعت غدير 31. بيعت تحت الشجرة 32. بيعت در خطبه غدير 33. بيعت در

ص: 265

زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير 34. بيعت در غدير بيعت با خدا = بيعت / ارزش و پشتوانه بيعت غدير - بيعت در خطبه غدير - زمينه سازى براى بيعت غدير 35. بيعت زبانىِ همگانى پس از خطبه غدير 36. بيعت زبانىِ همگانى در خطبه غدير = بيعت / بيعت در خطبه غدير 37. بيعت صد و بيست هزار نفر = بيعت / بيعت در خطبه غدير 38. بيعت عملى در غدير 39. بيعت غدير در قرآن 40. بيعت غدير مقابل بيعت سقيفه = بيعت / نتيجه بيعت غدير 41. بيعت قرينه براى معناى مولى = بيعت / مفهوم مولى در بيعت 42. بيعت قلبى = بيعت / بيعت در خطبه غدير 43. بيعت لسانى در غدير = بيعت / آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُاللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » - بيعت در خطبه غدير 44. پيام بيعت با خدا در غدير = بيعت / آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » 45. تجديد بيعت با غدير = دعا - زيارت 46. تحليل بيعت در غدير 47. تقيه راويان در نقل بيعت غدير 48. زمينه سازى براى بيعت غدير 49. سبقت در بيعت با اميرالمؤمنين عليه السلام = بيعت / بيعت در خطبه غدير 50. سخنان منافقين پس از بيعت در غدير 51. شفاف ترين بيعت تاريخ در غدير = بيعت / آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » 52. ضامن و شاهد بيعت غدير 53. غدير روز بيعت با خداوند 54. كيفيت و شكل بيعت غدير 55. لعن بر بيعت شكنان غدير 56. متن بيعت در غدير = بيعت / بيعت در خطبه غدير 57. متن بيعت لسانى = بيعت / آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » 58. محتواى بيعت غدير = بيعت / تحليل بيعت در غدير 59. مراسم همزمان با بيعت در غدير 60. مفهوم بيعت و جوانب آن 61. مفهوم مولى در بيعت غدير 62. منافقين و مثال بيعت تحت الشجرة = بيعت / بيعت تحت الشجرة 63. موضوع اصلى بيعت غدير 64. نتيجه بيعت غدير 65. يكى از دو ركن غدير عليهم السلام بيعت

ص: 266

بيلبورد = هنر

بينامتنى: روابط بينامتنى قرآن با خطبه غدير

بى نيازى (غِنا) : حج و بى نيازى در خطبه غدير

پيامبران عليهم السلام: 1. آيه «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللّه الاْءِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاّ مِنْ بَعْدِ ماجاءَهُمُ الْعِلْمُ ... » = پيامبران عليهم السلام / دعوت همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت 2. آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 3. آيه «وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ . أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ ... » 4. آيه «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الاْءِسْلامِ دِينا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِى الاْخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِينَ» =پيامبران عليهم السلام / دعوت همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت 5. احياء عيد غدير توسط انبياء عليهم السلام 6. اقرار همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت در زمان خود = پيامبران عليهم السلام / دعوت همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت 7. اقرار همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت در معراج = پيامبران عليهم السلام / دعوت همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت 8. ايمان به پيامبران عليهم السلام در خطبه غدير 9. بشارت انبياء عليهم السلام به بنيانگذار غدير 10. بشارت انبياء عليهم السلام به حضرت مهدى عليه السلام در خطبه غدير 11. پيامبران عليهم السلام و غدير در قيامت 12. دعوت همه انبياء عليهم السلام به اسلام و ولايت 13. عظمت غدير براى انبياء عليهم السلام 14. علوم انبياء عليهم السلام نزد اميرالمؤمنين عليه السلام 15. قبول ولايت توسط انبياء عليهم السلام 16. مواريث انبياء عليهم السلام = مواريث انبياء عليهم السلام

پير: وظيفه تبليغ غدير براى سالخوردگان به امر پيامبر صلى الله عليه و آله

پيراهن = تى شرت

پيمان = عهد

پيمان غدير بيعت با مهدى عليه السلام (كتاب) : كتب برگزيده غدير

تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 3. آيه «إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِى الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَ لَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرا» 4. آيه «نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلى عَذابٍ غَلِيظٍ» = تابوت جهنم / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... »

تاج الدين خجندى نحوى: معناى اولى براى مولى

تاجيكستان: 1. تأليف در غدير 2. ترجمه خطبه غدير به زبان تاجيكى 3. مقاله درباره غدير

تاريخ: 1. اهميت غدير از لحاظ تاريخى 2. تاريخ نگاران و غدير خم 3. تحقيق تاريخى غدير 4. زمينه كتابشناسى غدير

التاريخ الكبير (كتاب) : نقل حديث غدير

تاريخ مدينة دمشق (كتاب) : نقل آيه تبليغ براى غدير

تاريخ نگاران = تاريخ

تأليف: 1. بزرگان اهل سنت و تأليف درباره حديث غدير 2. غدير و تأليف 3. مسابقه تأليف در كنگره جهانى غدير در لندن 4. منع از تأليف = منع از نقل و تدوين حديث 5. مؤلفين مشهور غدير در چهارده قرن 6. مؤلفينِ غدير

تاميلى: تأليف در غدير

تانزانيا: مقاله درباره غدير

تاى (زبان) : مقاله درباره غدير

تايلند: 1. تأليف در غدير 2. ترجمه خطبه غدير به زبان تايلندى 3. مقاله درباره غدير

تبرّى = برائت

تبريك: 1. اعمال عيد غدير: تبريك 2. تبريك پس از خطبه غدير 3. تبليغ غدير با تبريك گفتن 4. تحليل مراسم تبريك و تهنيت 5. رسميت تبريك در غدير

ص: 269

التحصين (كتاب) : 1. سند خطبه غدير 2. متن كامل خطبه غدير

تحفه اثنى عشريه: (كتاب) شبهات دهلوى در حديث غدير

تخلّف از جيش اسامه = جيش اسامه

تدوين حديث = منع از نقل و تدوين حديث

تربيت: تربيت غديرى

ترجمه: 1. اولين ترجمه فارسى خطبه غدير 2. تبليغ غدير با ترجمه كتب 3. ترحمه فارسىِ خطبه غدير = خطبه غدير 4. ترجمه كتب و خطبه غدير به زبان هاى ديگر 5. خطبه غدير به شعر

ترجمة اميرالمؤمنين عليه السلام من تاريخ دمشق (كتاب) : نقل آيه تبليغ براى غدير

تركمنستان: مقاله غدير به زبان تركمنى

تركى (زبان) : 1. تأليفِ كتاب و ترجمه خطبه غدير به زبان هاى تركى 2. غدير در شعر تركى 3. مقاله درباره غدير به چند زبانِ تركى

تركيه: مقاله درباره غدير

تِرمِذى = محمد بن عيسى تِرمِذى (ابوعيسى)

ترور اميرالمؤمنين عليه السلام: 1. اِخبار خداوند در غدير از ترور توسط منافقين 2. اسرار ترور اميرالمؤمنين عليه السلام 3. ماجراى ترور اميرالمؤمنين عليه السلام پس از غدير

ترور پيامبر صلى الله عليه و آله: 1. آيه «أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللّه يَعْلَمُ ما فِى السَّماواتِ وَ ما فِى الْأَرْضِ ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ ... » 2. آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 3. آيه «إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللّه وَ رُسُلِهِ وَ يُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللّه وَ رُسُلِهِ ... » = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «فَإِذا نَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ» 4. آيه «إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ» = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 5. آيه «فَإِذا نَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ» 6. آيه «لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَ قَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ حَتَّى جاءَ الْحَقُّ ... » = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «فَإِذا

ص: 271

نَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ» 7. آيه «نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلى عَذابٍ غَلِيظٍ» = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 8. آيه «وَ لَقَدْ كانُوا عاهَدُوا اللّه مِنْ قَبْلُ لا يُوَلُّونَ الْأَدْبارَ وَ كانَ عَهْدُ اللّه مَسْؤُلاً» = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «فَإِذا نَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ» 9. آيه «يَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِما فِى قُلُوبِهِمْ ... » = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «فَإِذا نَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ» 10. آيه «يَحْلِفُونَ بِاللّه ما قالُوا وَ لَقَدْ قالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ بَعْدَ إِسْلامِهِمْ ... » = ترورپيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «فَإِذا نَزَلَ بِساحَتِهِمْ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ» اِخبار خداوند در غدير از ترور توسط منافقين 11. ارتباط ترور پيامبر صلى الله عليه و آله و اميرالمؤمنين عليه السلام با صحيفه ملعونه اول = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 12. اسرار ترور پيامبر صلى الله عليه و آله در عقبه هرشى 13. تابوت جهنم، عذاب اصحاب عقبه = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 14. ترور پيامبر صلى الله عليه و آله پس از تبوك 15. عاملين ترور پيامبر صلى الله عليه و آله پس از غدير در قيامت = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / واكاوى ترور پيامبر صلى الله عليه و آله پس از غدير 16. عذاب اصحاب عقبه = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 17. عقبه هرشى = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / واكاوى ترور پيامبر صلى الله عليه و آله پس از غدير 18. كفر عوامل ترور پيامبر صلى الله عليه و آله = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / اسرار ترور پيامبر صلى الله عليه و آله در عقبه هرشى 19. ماجراى ترور پيامبر صلى الله عليه و آله در عقبه هَرشى = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / واكاوى ترور پيامبر صلى الله عليه و آله پس از غدير 20. مرگ اصحاب عقبه = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 21. مقدمه ترور پيامبر صلى الله عليه و آله 22. واكاوى ترور پيامبر صلى الله عليه و آله پس از غدير

تزكيه: تزكيه نفس در عيد غدير

تسبيح: جشن غدير در آسمان ها و تسبيح ملكوتيان

ص: 272

تسليم: تسليم در برابر ذات الهى در خطبه غدير

تصوّف: ابطال حمل امامت در حديث غدير بر امامت تصوّف

تعجّب: 1. تعجب از كوتاهى درباره غدير 2. فرهنگ سازى غدير با ادبيات تعجب !

تعصّب: اقرار اهل سنت به تعصّبِ منكران حديث غدير

تعويذ = حِرز و تعويذ

تفتازانى = مسعود بن عمر تَفتازانى (سعدالدين)

تفسير: 1. آيات «رضاى خداوند» در قرآن 2. آيات مدح اميرالمؤمنين عليه السلام در قرآن 3. آيات مربوط به اقدامات پيامبر صلى الله عليه و آله در غدير 4. آيات مربوط به اقدامات منافقين در غدير 5. آيات مربوط به امتحان و مقابله با دشمنان غدير 6. آيات مربوط به دستورات الهى درباره ولايت 7. آيات مربوط به دشمنان غدير 8. آيات مربوط به دوستان غدير 9. آيات مربوط به مقابله با دشمنان غدير = تفسير / آيات مربوط به امتحان ومقابله با دشمنان غدير 10. آيات مربوط به مناسبت هاى خاص در غدير 11. آيات مربوط به موضوعات غير ولايت 12. آيات ولايت در سراسر قرآن 13. آيه = قرآن 14. «الَّذِينَ آمَنُوا» در قرآن 15. اميرالمؤمنين عليه السلام در قرآن 16. اميرالمؤمنين عليه السلام و تفسير قرآن 17. اهل بيت عليهم السلام در قرآن = تفسير / خطبه غدير و تفسير 18. اهل بيت عليهم السلام مبيّن و مفسّر قرآن 19. تحقيق در آيات غدير 20. تحليل نزول و تفسير آيات قرآن در غدير 21. تفسير در خطبه غدير = تفسير / خطبه غدير و تفسير 22. تفسير صريح هيجده آيه در خطبه غدير 23. تفسير، مختص معصومين عليهم السلام = تفسير / معصومين عليهم السلام تنها مفسّرين قرآن 24. تفسير يك آيه به صورت اقتباس يا استشهاد در غدير 25. تقسيم بندى كلى آيات ولايت = تفسير / آيات ولايت در سراسر قرآن 26. تنها مفسّرين قرآن = تفسير / معصومين عليهم السلام تنها مفسّرين قرآن 27. خطبه غدير و تفسير 28. دشمنان اهل بيت عليهم السلام در قرآن 29. دوستان اهل بيت عليهم السلام در قرآن = تفسير / خطبه غدير و تفسير - دشمنان اهل بيت عليهم السلام در قرآن 30. رضايت خدا در قرآن 31. ستايش در

ص: 273

تنزيل الآيات (كتاب) : نقل آيه تبليغ براى غدير

تَنْعيم = ذى طُوى

تَواتُر = سند حديث غدير - مُتَواتِر

تواضع: تواضع در برابر خداوند در خطبه غدير

توبه: 1. حج و توبه 2. قبولى توبه با ولايت

توحيد: 1. آفرينش 2. اقرار همگانى به توحيد در سند مكتوب غدير 3. انكار توحيد ريشه ضديت با غدير 4. اولين دستور خداوند: توحيد 5. تنزيه خداوند 6. توحيد در خطبه غدير 7. خداوند پناه بندگان 8. درس غدير: توحيد 9. رحمت خداوند = توحيد / توحيد در خطبه غدير 10. ستايش خداوند = توحيد / توحيد در خطبه غدير 11. شهادت به ربوبيّت و عبوديّت براى خدا 12. صفات خداوند در خطبه غدير 13. عدل خدا در مكتب غدير و سقيفه 14. علم خداوند 15. قدرت خداوند 16. نور خداوند 17. وحدانيت

تورات: از ودايع امامت

توضيح الدلائل على ترجيح الفضائل (كتاب) : 1. نقل آيه تبليغ براى غدير 2. نقل خطبه غدير در اهل سنت

تولّى: تولّى در خطبه غدير

التهذيب فى التفسير (كتاب) : نقل آيه تبليغ براى غدير

تهران: كتاب هاى خطى غدير

تهليل = تسبيح

تهنيت = تبريك

تهيدستى = فقر

تيجانى: مناظره غدير

تى شرت: تى شرت براى غدير

ص: 276

جاحظ: نقل حديث غدير

جاراللّه زمخشرى = زمخشرى

جاكليدى: جاكليدى با تبليغ غدير

جامعه (كتاب) : كتاب «جامعه» از ودايع امامت

جامعه اسلامى: 1. بررسى جامعه مسلمين در غدير 2. پيشينه اجتماعى غدير 3. تحليلى از جامعه اسلامى مرتبط با غدير 4. تركيب جامعه اسلامى در غدير 5. جاهليت و نفاق در جامعه اسلامى 6. چهره هاى سقيفه در برابر غدير 7. غدير بهترين راه براى جامعه اسلامى 8. فرصت طلبان جامعه اسلامى در غدير 9. كمىِ متقين در جامعه اسلامى 10. لياقت جامعه اسلامى براى ولايت 11. نفاق در جامعه اسلامى 12. واكسينه جامعه اسلامى در برابر منافقين

جامعه انسانى: تبليغ غدير در جوامع مختلف انسانى

جانشين = خلافت

جاودانگى: 1. عوامل تأثيرگذار در جاودانگى گفتمان غدير 2. عوامل جاودانگىِ غدير

جاهليت: 1. استفاده دشمنان از جاهليت در غدير 2. اصحاب صحيفه ملعونه و جاهليت 3. جامعه اسلامى و جاهليت 4. جاهليت در قرآن 5. شك در ولايت مساوى با كفر و جاهليت 6. صحابه و جاهليت 7. مطرح كردن تعصبات جاهلى در غدير = جاهليت / استفاده دشمنان از جاهليت در غدير

جبت و طاغوت: 1. جبت و طاغوت در قرآن 2. جبت و طاغوت مانع تحقق غدير 3. دعاى روز غدير و نام جبت و طاغوت

جبرئيل: 1. اتمام حجت جبرئيل بر عمر در غدير = جبرئيل / حضور جبرئيل پس ازخطبه غدير 2. جبرئيل و غدير در قيامت 3. جشن غدير و حضور جبرئيل = جبرئيل / عيد غدير و جبرئيل 4. حامل وحى در خطبه غدير 5. حضور جبرئيل پس از خطبه غدير 6. دستور ابلاغ ولايت 7. ظهور جبرئيل در غدير

ص: 278

= جبرئيل / حضور جبرئيل پس از خطبه غدير 8. عيد غدير و جبرئيل 9. نزول آيات توسط جبرئيل در غدير

جبلة بن عمرو انصارى: روايت حديث غدير

جبير بن مطعم بن عدى قرشى: روايت حديث غدير

جُحفه: 1. احرام و شروع حجة الوداع از جحفه 2. اشكالِ عدم حضور پيامبر صلى الله عليه و آله در جحفه 3. جغرافياى جحفه 4. كارشكنى علنى منافقين در جحفه 5. منزلى در بازگشت از غدير 6. نام جحفه 7. نزول آيه تبليغ در جحفه

جَحيم = جهنم

جدول: غدير و طرح جدول

جرجانى = على بن محمد حنفى (شريف جرجانى)

جرير بن عبداللّه بجلى: 1. روايت حديث غدير 2. كتمان غدير و نفرين اميرالمؤمنين عليه السلام

جزءٌ فيه خطبة النبى صلى الله عليه و آله يوم الغدير (كتاب) : نقل متن كامل خطبه غدير

جَزَرى = شمس الدين جَزَرى

جشن غدير = عيد غدير

جِعابى = محمد بن عمر بغدادى (ابوبكر، جِعابى)

جعفر بن زياد كوفى (احمر) : روايت حديث غدير

جعفر بن محمد خواصّ (ابومحمد، خلدى) : روايت حديث غدير

جعفر بن محمد الصادق عليه السلام: 1. اتمام حجت با غدير 2. اتمام حجت قرآنىِ غدير 3. احياى عيد غدير توسط امام صادق عليه السلام 4. تبليغ غدير توسط امام صادق عليه السلام 5. حضور امام صادق عليه السلام در سرزمين غدير 6. مسجد غدير و امام صادق عليه السلام 7. معناى مولى در كلام امام صادق عليه السلام 8. موقعيت هاى تبليغى غدير در زمان امام صادق عليه السلام

جعل حديث: 1. آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 2. مقابله با غدير با جعل حديث

ص: 279

جغرافياى غدير: 1. ارتباط جغرافى غدير با تاريخ اسلام 2. امكانات حياتى غدير 3. امكانات مسافرتى در غدير 4. انتخاب سرزمين غدير 5. تاريخ سرزمين غدير 6. تحقيق در جغرافياى غدير 7. توصيف جغرافيايى غدير خم 8. جايگاهى مناسب براى سخنرانى 9. جمع بندى بين توصيف هاى جغرافيايى مختلف در غدير 10. حدود عمومى غدير 11. حدود غدير نزد جغرافيدانان 12. چشمه غدير = چشمه غدير 13. دقت در شرايط مكانى غدير 14. راه هاى منتهى به غدير = جغرافياى غدير / مسير غدير 15. سفرنامه هاى غدير = سفرنامه هاى غدير 16. علت انتخاب سرزمين غدير خم براى اجراى حكم الهى 17. علت نامگذارى به غدير خم 18. غدير خم كجاست ؟ 19. غدير در زمان ائمه عليهم السلام. 20. غدير در عصر حفظ میراث فرهنگی = جغرافیای غدیر / تاریخ سرزمین غدیر 21. فاصلۀ غدیر تا جحفه 22. قلۀ «هرشی» ادامۀ جغرافیای غدیر 23. مسجد غدیر 24. مسیر غدیر 25. موقعیت جغرافیایی غدیر 26. موقعیت کنونی غدیر 27.موقعیت مکانی غدیر خم 28. نام غدیر خم 29. ناگفته های پنهان غدیر 30. ورود غدیر به جغرافیای اسلام 31. وسیع و مسطح بودن غدیر

جلال الدين سيوطى = عبدالرحمن بن ابى بكر سيوطى (جلال الدين)

جمادات: ولايت ائمه عليهم السلام بر جمادات

جماعت = اكثريت

جماعت (نماز) = نماز

«الجَماعَةُ رَحمَةٌ وَ الفُرقَةُ عَذابٌ» (حديث جعلى) = جَعل حديث

جماعت مسلمين = مسلمين

جمال الدين شيرازى = عطاءاللّه بن فضل اللّه شيرازى (جمال الدين، محدّث)

جمرات: خطبه پيامبر صلى الله عليه و آله پس از جمرات پيش از غدير

جمعه: 1. عيد غدير در روز جمعه 2. غدير برتر از جمعه 3. نماز جمعه = نماز

ص: 280

جمعيّت: 1. بررسى و تحليل روايات جمعيّت حاضر در غدير 2. حضور همگانى در غدير 3. كثرت حاضرين در غدير 4. موقعيت مردمى در غدير

جمل (جنگ) : 1. اتمام حجت با غدير = جمل / دفاع اميرالمؤمنين عليه السلام از غدير در مقابل طلحه در جنگ جمل 2. پيشگويى از جنگ جمل در خطبه غدير = جمل / خطبه اميرالمؤمنين عليه السلام در جنگ جمل 3. خطبه اميرالمؤمنين عليه السلام در جنگ جمل 4. دفاع اميرالمؤمنين عليه السلام از غدير در مقابل طلحه در جنگ جمل 5. شاخه اى از سقيفه مقابل غدير 6. غدير در جمل و صفين و نهروان 7. ناكثين در خطبه غدير = جمل / خطبه اميرالمؤمنين عليه السلام در جنگ جمل

جميل بن عماره: روايت حديث غدير

جنّ: 1. آيه «سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ» 2. آيه «يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ» = جنّ / آيه «سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ» 3. ولايت ائمه عليهم السلام بر جنّيان

جنب اللّه: آيه «أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِى جَنْبِ اللّه وَ إِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ»

جندب بن جناده غفارى (ابوذر) : 1. آماده سازى منبر غدير 2. ابوذر از اركان اربعه 3. ابوذر پس از حجة الوداع 4. ابوذر و غدير در قيامت 5. اتمام حجت ابوذر با غدير 6. استهزاء ابوذر از سوى ابوبكر و منافقين در غدير 7. افشاى نفاق منافقين در غدير 8. بيعت ابوذر در غدير 9. روايت حديث غدير 10. رئيس اولياء در قيامت = جندب بن جناده غفارى / ابوذر و غدير در قيامت 11. شهادت ابوذر براى غدير 12. شهادت ابوذر بر عليه منافقين 13. مسخره شدن توسط ابوبكر و منافقين در غدير = جندب بن جناده غفارى /استهزاء ابوذر از سوى ابوبكر و منافقين در غدير 14. نظر منافقين در مورد ابوذر

جندع بن عمرو انصارى (ابوجنيده) : روايت حديث غدير

جنگ جوان: 1. اكراهِ عرب در مورد جوانى اميرالمؤمنين عليه السلام 2. تبليغ غدير توسط

جوانان 3. وظيفه تبليغ غدير براى جوانان به امر پيامبر صلى الله عليه و آله

ص: 281

جوينى = ابراهيم بن محمد مؤيّد جوينى (حموينى)

جهاد

جهان شمولى: غدير و جهان شمولى

جهنم: 1. آيات مربوط به عذاب دشمنان غدير = عذاب 2. آيه «إِذا أُلْقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقا وَ هِىَ تَفُورُ» = جهنم / آيه «وَ لِلَّذِينَ كَفَرُوابِرَبِّهِمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ . إِذا أُلْقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقا وَ هِىَ تَفُورُ» 3. آيه «إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظا وَ زَفِيرا» = جهنم / آيه «وَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ . إِذا أُلْقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقا وَ هِىَ تَفُورُ» 4. آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 5. آيه «إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ» 6. آيه «إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ» = جهنم / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 7. آيه «إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِى الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَ لَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرا» 8. آيه «تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ كُلَّما أُلْقِىَ فِيها فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُها أَ لَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ ... » 9. آيه «ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللّه وَ كَرِهُوا رِضْوانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ» = جهنم /آيه «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه يَمُنُّ عَلَيْكُمْ ... » 10. آيه «سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ» 11. آيه «فَادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ» = جهنم / آيه«إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِى الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَ لَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرا» 12. آيه «فَسَوْفَ يَدْعُوا ثُبُورا» = جهنم / آيه «وَ أَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ» 13. آيه «فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ. إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ» = جهنم / آيه «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه يَمُنُّ عَلَيْكُمْ ... » 14. آيه «قالَ ادْخُلُوا فِى أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الاْءِنْسِ فِى النَّارِ ... » =جهنم / دشمنان اهل بيت عليهم السلام در جهنم 15. آيه «نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلى عَذابٍ غَلِيظٍ» = جهنم / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ

ص: 282

وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 16. آيه «وَ أَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتابَهُ

وَراءَ ظَهْرِهِ» 17. آيه «وَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ ... » 18. آيه «وَ يَصْلى سَعِيرا» = جهنم / آيه «وَ أَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ» 19. آيه «يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ» = جهنم / آيه «سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ» - آيه «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه يَمُنُّ عَلَيْكُمْ ... » 20. آيه «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه يَمُنُّ عَلَيْكُمْ ... » 21. ائمه ضلال و پيروانشان در جهنم 22. ابوبكر و جايگاه او در آتش = جهنم / آيه «إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِى الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَ لَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرا» 23. اصحاب صحيفه ملعونه اول در جهنم 24. اصحاب عقبه و صحيفه = جهنم / آيه «أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطَ كانُوا هُودا أَوْ نَصارى ... » 25. اعتراف دشمنان اهل بيت عليهم السلام در جهنم = جهنم / منزل دشمنان اهل بيت عليهم السلام 26. اهل جهنم 27. برادران شياطين در جهنم 28. تابوت جهنم 29. ترك ابلاغ ولايت و جهنم 30. جهنم در خطبه غدير 31. دشمنان اهل بيت عليهم السلام در جهنم 32. دعوت ائمه ضلال به جهنم 33. دعوت كنندگان به جهنم در دعاهاى روز غدير 34. دورى دوستان اهل بيت عليهم السلام از جهنم 35. زيارت غديريه و نام جهنم 36. شك در ولايت و جهنم 37. صحابه منافق و جهنم 38. عدم ايمان به غيب و جنهم = جهنم / آيه «إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ» 39. عدم قبول ولايت و جهنم 40. عذاب ابوبكر و عمر 41. عذاب اصحاب صحيفه ملعونه اول در قرآن 42. عمر و جايگاه او در آتش = جهنم / آيه «إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِى الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَ لَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرا» 43. غاصبين خلافت و جهنم = جهنم / آيه «سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ» 44. لعن دشمنان اهل بيت عليهم السلام در جهنم = جهنم / منزل دشمنان اهل بيت عليهم السلام 45. منافقين و ورود به جهنم 46. منت گذاردن براى اسلام و عذاب آن = جهنم / آيه «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه يَمُنُّ

ص: 283

عَلَيْكُمْ ... » 47. منزل دشمنان اهل بيت عليهم السلام 48. منكرين ولايت

جيش اسامه: اخراج منافقين از مدينه

سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 7. آيه «سَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ» = حارث بن نعمان فهرى /پيامد ماجراى حارث و سنگ آسمانى 8. آيه «فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 9. آيه «فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 10. آيه «لا يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 11. آيه «مِنْ وَرائِهِ جَهَنَّمُ وَ يُسْقى مِنْ ماءٍ صَدِيدٍ» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 12. آيه «وَ إِذْ قالُوا اللهمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ ... » = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 13. آيه «وَ أرسل عَلَيْهِمْ طَيْرا أَبابِيلَ» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 14. آيه «وَ اسْتَفْتَحُوا وَ خابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 15. آيه «وَ إنَّه لَعِلم لِلساعَةِ فَلا تَمتَرن بِها وَ اتبِعون هذا صِراطٌ مُستَقيم» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 16. آيه «وَعَدَ اللّه الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَ مَساكِنَ طَيِّبَةً ... » = حارث بن نعمان فهرى / پيامد ماجراى حارث و سنگ آسمانى 17. آيه «وَ قالوا أ آلِهَتُنا خَيرٌ أم هُوَ ما ضَرَبوهُ لَكَ إلاّ جَدَلاً بَل هُم قَومٌ خَصمونَ» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 18. آيه «وَ لَمّا ضُرِبَ ابن مَريَمَ مَثلاً اذا قومُكَ مِنهُ يَصُدُّونَ» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 19. آيه «وَ لَو نَشاءُ لَجَعَلنا مِنكُم مَلائكَة فى الأرضِ يَخلفونَ» = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ

ص: 285

لَهُ دافِعٌ ... » 20. آيه «وَ لَوْ يُعَجِّلُ اللّه لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجالَهُمْ بِالْخَيْرِ لَقُضِىَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ ... » = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 21. آيه «وَ ما كانَ اللّه لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ وَ ما كانَ اللّه مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» =حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 22. آيه «يَتَجَرَّعُهُ وَ لا يَكادُ يُسِيغُهُ وَ يَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكانٍ ... » = حارث بن نعمان فهرى / آيه «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ . لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ ... » 23. آيه «يُطافُ عَلَيْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَ أَكْوابٍ وَ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ ... » =حارث بن نعمان فهرى / پيامد ماجراى حارث و سنگ آسمانى 24. اعتراض حارث دليل بر ولايت 25. اعتراض حارث در غدير 26. پيامد ماجراى حارث و سنگ آسمانى 27. تحليل ماجراى حارث فهرى و سنگ آسمانى 28. عبرت هاى ماجراى حارث و سنگ آسمانى 29. ماجراى حارث از وجوه دلالت حديث غدير 30. ماجراى سنگ آسمانى 31. نكات ماجراى سنگ آسمانى

حارثة بن نصر: روايت حديث غدير

حاكم حَسكانى = عبيداللّه بن عبداللّه حَسكانى (ابوالقاسم، حاكم)

حاكم نيشابورى = محمد بن عبداللّه نيشابورى (ابن بيّع، حاكم)

حامد بن على حنفى (عمادى) : روايت حديث غدير

حامدحسين هندى: تحقيق در مورد غدير

حبّ اهل بيت عليهم السلام = دوستان اهل بيت عليهم السلام

حَبشون بن موسى خلاّل (ابونصر) : روايت حديث غدير

حبشه: 1. دعوت اهل حبشه براى حج و غدير 2. رسيدن خبر غدير به حبشه

حَبشى بن جناده سلولى: 1. روايت حديث غدير 2. مبلّغ بصير غدير

حَْبطِ اعمال: 1. آيه «ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللّه وَ كَرِهُوا رِضْوانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ» = حَْبطِ اعمال / آيه «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه

ص: 286

يَمُنُّ عَلَيْكُمْ ... » 2. آيه «فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ. إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ»

= حَْبطِ اعمال / آيه «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه يَمُنُّ عَلَيْكُمْ ... » 3. آيه «يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ» = حَْبطِ اعمال / آيه«يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه يَمُنُّ عَلَيْكُمْ ... » 4. آيه «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه يَمُنُ عَلَيْكُمْ ... » 5. شِرك در ولايت و حبط اعمال 6. غدير روز سقوط اعمال دشمنان 7. منت گذاردن براى اسلام و عذاب آن = حَْبطِ اعمال / آيه «يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا . قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَىَّ إِسْلامَكُمْ . بَلِ اللّه يَمُنُّ عَلَيْكُمْ ... »

حبّ على بن ابى طالب عليه السلام = دوستان اهل بيت عليهم السلام

حَبّة بن جوين عَرَنى (ابوقدامه) : روايت حديث غدير

حبيب بن ابى ثابت اسدى: روايت حديث غدير

حبيب بن بديل بن ورقاء خزاعى: روايت حديث غدير

حجّ: 1. آثار حج و ترك آن = حجّ / حج در خطبه غدير 2. آيات حج = حجّ / حج در خطبه غدير 3. آيه «إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللّه فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما ... » 4. اولين حج كامل 5. بيان وجوب حج در غدير 6. تبليغ غدير در اجتماعات حج 7. تبليغ غدير در حجّ توسط امام حسين عليه السلام 8. تقارن سفر مهم با حج 9. حج در خطبه غدير 10. خطبه مناسك حج 11. رابطه ولايت و حج = حجّ / آيه «إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللّه فَمَنْ حَجَ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما ... » 12. روزه روز غدير معادل صد حج 13. شعائر اللّه = حجّ / حج در خطبه غدير 14. فقر و ترك حج = حجّ / حج در خطبه غدير 15. مغفرت با حج = حجّ / حج در خطبه غدير 16. ولايت شرط قبولى حج = حجّ / حج در خطبه غدير 17. ولايت و حج = حجّ / آيه «إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللّه فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما ... »

ص: 287

حجّاج بن منهال سلمى (ابومحمد، انماطى) : روايت حديث غدير

حجّاج بن يوسف (ابن شاعر) : روايت حديث غدير

حجّاج بن يوسف ثقفى: ثمره سقيفه و ترك غدير

حجة الوداع: 1. اعلانِ حجة الوداع 2. اعمال حج در حجة الوداع 3. اميرالمؤمنين عليه السلام در حجة الوداع 4. پايان سفر حجة الوداع 5. تبليغ غدير با موضوع حجة الوداع 6. تحقيق در حجة الوداع 7. داستان واره حجة الوداع = حجة الوداع / مراحل حضور قرآن در حجة الوداع 8. زمينه حجة الوداع 9. سفر حجة الوداع 10. غدير در مسير حجة الوداع 11. كاروان حجة الوداع 12. مراحل حضور قرآن در حجة الوداع 13. مراسم پايانىِ حجة الوداع 14. مفاهيم پايه اى انديشه اسلامى در خطبه هاى حجة الوداع 15. موقعيت زمانى حجة الوداع 16. وضعيت اجتماعى و سياسى در حجة الوداع

حديث: 1. احاديث 2. احاديث مرتبط با غدير 3. املاء و سماع 4. تدوين حديث = منع از نقل و تدوين حديث 5. جعل حديث = جعل حديث 6. حديث نگاران و غدير خم 7. حديث و زمينه كتابشناسى غدير 8. سماع = حديث / املاء و سماع 9. غدير در روايات 10. منع ابوبكر و عمر از تفسير و حديث

حديث غدير: 1. آماده سازى مردم براى حديث غدير 2. ابليس و حديث غدير 3. ابوبكر و حديث غدير 4. ابوحنيفه و حديث غدير 5. ابوهريره و حديث غدير 6. اتمام حجت با حديث غدير 7. اقرار دشمنان درباره حديث غدير 8. «اللهم وال من والاه ... » در ادامه حديث غدير = «اللهم وال من والاه

... »(حديث) 9. اميرالمؤمنين عليه السلام و اتمام حجت با حديث غدير 10. انس بن مالك و حديث غدير 11. اولين ميراث مكتوب و حديث غدير 12. اهتمام در نقل حديث غدير 13. اهميت حديث غدير در اهل سنت 14. بانوان و حديث غدير 15. بيان حديث غدير پس از خطبه غدير 16. بيان حديث غدير پيش از غدير 17. بيشترين

ص: 288

سند براى حديث غدير = سند حديث غدير 18. پرونده علمى حديث غدير = حديث غدير / اتمام حجت با حديث غدير 19. پيام هاى حديث غدير 20. تأليفات درباره اسناد حديث غدير 21. تبليغ غدير با حديث غدير 22. تحريف معنوى در حديث غدير 23. تحقيق در سند و متن حديث غدير 24. تحليل حديث غدير 25. تكرار حديث غدير = حديث غدير / محور خطبه غدير: حديث غدير 26. تواتر حديث غدير 27. توضيح حديث غدير توسط پيامبر صلى الله عليه و آله 28. چالش هاى كلامى در حديث غدير 29. چكيده غدير = حديث غدير / تكرار حديث غدير 30. حارث فهرى و حديث غدير 31. حديث غدير حقيقتى انكارناپذير 32. حديث غدير در خطبه غدير 33. حديث غدير در شعر اميرالمؤمنين عليه السلام = حديث غدير / اميرالمؤمنين عليه السلام واتمام حجت با حديث غدير 34. حديث غدير در كلام اميرالمؤمنين عليه السلام 35. حديث غديرِ فواطم = حديث غدير / اهتمام در نقل حديث غدير 36. حسن بصرى و حديث غدير 37. حضرت زهرا عليهاالسلام و اتمام حجت با حديث غدير 38. «خليفة» و حديث غدير 39. دعاى عديله و بيان حديث غدير 40. دعاى ندبه و بيان حديث غدير 41. دلالت حديث غدير = دلالت حديث غدير 42. راويان حديث غدير 43. روش هاى حذف حديث غدير 44. زمينه هاى حديث غدير 45. زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير و بيان حديث غدير 46. سعد بن ابى وقاص و حديث غدير 47. سقيفه و حديث غدير 48. سند حديث غدير = سند حديث غدير 49. سند مكتوب حديث غدير 50. سياق حديث غدير 51. شبهه اِعراضِ صحابه از حديث غدير = حديث غدير / شبهه عمل نكردن صحابه به حديث غدير 52. شبهه بيعت و رضايت اميرالمؤمنين عليه السلام. 53. شبهۀ حضور امیرالمؤمنین عليه السلام در ایام غدیر در یمن 54. شبهه روايت مجعول از قول اميرالمؤمنين عليه السلام 55. شبهه سكوت اميرالمؤمنين عليه السلام 56. شبهه سياقِ آيه اكمال در حديث غدير 57. شبهه شكايت لشكريان يمن در حديث غدير 58. شبهه عمل نكردن صحابه به حديث غدير 59. شرح حديث غدير 60. شعر و بيان حديث

ص: 289

حديث الولاية (كتاب) : 1. انگيزه طبرى از تأليف اين كتاب 2. تأليف كتاب در غدير 3. عنوان اين كتاب 4. كتابشناسى 5. كسانى كه اين كتاب را در اختيار داشته اند 6. نقل آيه تبليغ براى غدير

حديث ولايت در روايت صحابه (كتاب) : كتب برگزيده غدير

حديث الولاية و من روى غدير خم من الصحابة (كتاب) : كتب برگزيده غدير

حذيفة بن اسيد غفارى (ابوسَريحه) : 1. اتمام حجت با غدير 2. روايت حديث غدير 3. نقل آيه تبليغ براى غدير

حذيفة بن يمان يمانى: 1. اتمام حجت با غدير 2. اتمام حجت قرآنىِ غدير 3. افشاگرى در مورد منافقين 4. امتحان حذيفه در مورد غدير 5. بيعت حذيفه در غدير 6. ثبت مكتوب غدير به نقل حذيفة بن يمان 7. حذيفه در ماجراى ترور پيامبر صلى الله عليه و آله پس از غدير 8. خطبه غدير و حذيفه = حذيفة بن يمان / روايت خطبه كامل و ماجراى غدير 9. در ماجراى ترور پيامبر صلى الله عليه و آله = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله 10. روايت حديث غدير 11. روايت خطبه كامل و ماجراى غدير 12. شاهد ترور نافرجام پيامبر صلى الله عليه و آله = ترور پيامبر صلى الله عليه و آله 13. شهادت حذيفه بر عليه منافقين در غدير 14. مقابله خطبه غدير به روايت حذيفه با روايات ديگر

حرّ = آزاد

حرام = احكام

حرام زادگى = طيّب

حرث بن مالك: روايت حديث غدير

حِرز و تعويذ: حِرز روز غدير

حرّ عاملى: 1. بررسى اسناد غدير 2. تحقيق در مورد غدير 3. شعر عربى در غدير 4. نقل متن كامل خطبه غدير

حرم: تبليغ غدير در مشاهد مشرفه

حَرّه: فاجعه حَرّه در دهه غدير

ص: 291

حزب اللّه: 1. آيه «وَ مَنْ يتولى اللّه وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللّه هُمُ الْغالِبُونَ» 2. ائمه اثنى عشر عليهم السلام و حزب اللّه 3. حزب اللّه در حديث غدير 4. شيعيان و محبين اهل بيت عليهم السلام

حساب قيامت = قيامت

حسام الدين بن محمد بايزيد سهارنپورى: روايت حديث غدير

حسّان بن ابراهيم عَنَزى (ابوهاشم) : روايت حديث غدير

حَسّان بن ثابت: 5. اولين غديريه به دستور پيامبر صلى الله عليه و آله 6. روايت غدير 7. روايت

حديث غدير 8. سند ادبى غدير 9. غديريه حَسّان بن ثابت = حَسّان بن ثابت / اولين غديريه به دستورپيامبر صلى الله عليه و آله 10. غديريّه حسّان از وجوه دلالت حديث غدير 11. فرهنگ سازى با شعر غدير در حضور پيامبر صلى الله عليه و آله 12. فهم كلمه مولى با شعر حسّان

حسد: 1. آيه «أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ ... » = حسد / دشمنان اهل بيت عليهم السلام 2. دشمنان اهل بيت عليهم السلام 3. مقام ولايت و حسد دشمنان

حسرت: غدير روز معرفى حسرت كشان

حَسكانى = عبيداللّه بن عبداللّه حَسكانى (ابوالقاسم، حاكم)

حسن بصرى: 1. استناد امام باقر عليه السلام به آيه «تبليغ» در برابر حسن بصرى 2. اقرار حسن بصرى به غدير 3. حسن بصرى و حديث غدير

حسن بن ابراهيم علوى نصيبى: تأليف در غدير

حسن بن ابراهيم مصرى (ابومحمد، ابن زولاق) : روايت حديث غدير

حسن بن احمد جاوانى: سند خطبه غدير

حسن بن حسن (مثنّى) : شبهه در حديث غدير با كلامى منتسب به حسن مثنّى

حسن بن حسين نيشابورى: روايت حديث غدير

حسن بن حمّاد بغدادى (ابوعلى) : روايت حديث غدير

حسن بن سفيان (ابوالعباس) : روايت حديث غدير

ص: 292

حسن بن ظريف: نامه حسن بن ظريف درباره معناى حديث غدير به امام حسن عسكرى عليه السلام

حسن بن عرفة عبدى (ابوعلى، بغدادى) : روايت حديث غدير

حسن بن عطيّة قرشى (بزّاز) : روايت حديث غدير

حسن بن على تميمى (ابوعلى، ابن مُذهِب واعظ) : روايت حديث غدير

حسن بن على دينورى (ابومحمد) : در سند خطبه غدير

حسن بن على عامرى: روايت حديث غدير

حسن بن على العسكرى عليه السلام: 1. اتمام حجت با غدير 2. تبليغ غدير توسط امام حسن عسكرى عليه السلام 3. معناى مولى = حسن بن على العسكرى عليه السلام / تبليغ غدير توسط

امام حسن عسكرى عليه السلام 4. موقعيت هاى تبليغى غدير در زمان امام عسكرى عليه السلام

حسن بن على المجتبى عليه السلام: 1. آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » = حسن بن على المجتبى عليه السلام / بيعت با امام حسن عليه السلام در غدير 2. آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 3. اتمام حجت با غدير = حسن بن على المجتبى عليه السلام / تبليغ غدير توسط امام حسن مجتبى عليه السلام 4. اكثريت و اقليت مردم در زمان امام حسن عليه السلام = حسن بن على المجتبى عليه السلام / آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 5. بيعت با امام حسن عليه السلام در غدير 6. تبليغ غدير توسط امام حسن مجتبى عليه السلام 7. خطبه غدير و نام امام حسن عليه السلام = حسن بن على المجتبى عليه السلام / بيعت با امام حسن عليه السلام در غدير 8. روايت حديث غدير 9. زيارت غديريه و نام امام حسن عليه السلام 10. فضيلت امام حسن عليه السلام از زبان حارث فهرى 11. موقعيت هاى تبليغى غدير در زمان امام حسن عليه السلام 12. نصّ بر امامت امام حسن عليه السلام 13. ولايت امام حسن عليه السلام در آيات قرآن

حسن بن محمد طوسى (ابوعلى) : سند خطبه غدير

حسن بن محمد نيشابورى (نظام الدين) : نقل نزول آيه تبليغ در غدير

حسن بن يوسف حلّى = حلّى (علامه)

ص: 293

حسن مثنّى = حسن بن حسن (مثنّى)

حَسَنه: حسنه در خطبه غدير

حُسنيه: راوى غدير

حسين بن اسماعيل ضبّى (ابوعبداللّه، مَحاملى) : روايت حديث غدير

حسين بن امام المنصور باللّه قاسم يمنى: روايت حديث غدير

حسين بن حُرَيث مَروَزى (ابوعمّار) : روايت حديث غدير

حسين بن حسن فزارى (ابوعبداللّه) : روايت حديث غدير

حسين بن عبيداللّه غضائرى = غضائرى

حسين بن على الشهيد عليه السلام: 1. آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » = حسين بن على الشهيد عليه السلام / بيعت با امام حسين عليه السلام در غدير 2. آيه «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِى عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» = حسين بن على الشهيد عليه السلام / ائمه اثنى عشر عليهم السلام از نسل امام حسين عليه السلام 3. آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 4. ائمه اثنى عشر عليهم السلام از نسل امام حسين عليه السلام 5. اتمام حجت امام حسين عليه السلام با غدير = حسين بن على الشهيد عليه السلام / تبليغ غدير توسط امام حسين عليه السلام 6. احياى غدير در كربلا 7. اكثريت و اقليت مردم در زمان امام حسين عليه السلام = حسين بن على الشهيد عليه السلام / آيه «وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ» 8. بيعت با امام حسين عليه السلام در غدير 9. تبليغ غدير توسط امام حسين عليه السلام 10. تجربه غدير براى عاشورا 11. ثمره غدير در كربلا= حسين بن على الشهيد عليه السلام / احياى غدير در كربلا 12. حديث غدير در مفاخره امام حسين با اميرالمؤمنين عليهماالسلام 13. حديث غدير و امامت امام حسين عليه السلام 14. خطبه غدير و نام امام حسين عليه السلام = حسين بن على الشهيد عليه السلام / بيعت با امام حسين عليه السلام در غدير 15. روايت حديث غدير 16. زيارت غديريه و نام امام حسين عليه السلام 17. سيد جوانان اهل بهشت = حسين بن على الشهيد عليه السلام / فضيلت امام حسين عليه السلام از زبان حارث فهرى 18. شهادت امام حسين عليه السلام در زيارت غديريه معروف = حسين بن على الشهيد عليه السلام / زيارت غديريه و نام امام حسين عليه السلام 19. شهيدِ غدير

ص: 294

= حسين بن على الشهيد عليه السلام / احياى غدير در كربلا 20. عاشورا و غدير 21. فضيلت امام حسين عليه السلام از زبان حارث فهرى 22. مسجد غدير و امام حسين عليه السلام 23. موقعيت هاى تبليغى غدير در زمان امام حسين عليه السلام = حسين بن على المجتبى عليه السلام / تبليغ غدير توسط امام حسين عليه السلام 24. نام امام حسين عليه السلام در ماجراى حارث فهرى = حسين بن على المجتبى عليه السلام / فضيلت امام حسين عليه السلام از زبان حارث فهرى 25. نصّ بر امامت امام حسين عليه السلام = حسين بن على الشهيد عليه السلام / حديث غدير و امامت امام حسين عليه السلام 26. ولايت امام حسين عليه السلام در آيات قرآن

حسين بن مالك بن حويرث: روايت حديث غدير

حسين بن محمد تميمى (ابواحمد، مَروَزى) : روايت حديث غدير

حسين بن مسعود فرّاء (ابومحمد، ركن الدين بَغَوى) : روايت حديث غدير

حسين بن معين الدين ميبدى: روايت حديث غدير

حسين صفوى (سلطان) : تحقيق در مورد غدير

حسين على اعظمى بغدادى: روايت حديث غدير

حسين فرّاء بغوى: بيان معناى اولى براى مولى

حسين نورى (صاحب مستدرك) : ميرزاى نورى و مسجد غدير

حسينيه: تبليغ غدير در حسينيه ها

حضرموت: رسيدن خبر غدير به حضرموت

حفصه بنت عمر: 1. افشاى سرّ پيامبر صلى الله عليه و آله در راه غدير 2. بيعت در غدير 3. شركت در غصب خلافت = حفصه بنت عمر / افشاى سرّ پيامبر صلى الله عليه و آله در راه غدير 4. غضب پيامبر صلى الله عليه و آله بر حفصه و اعراض از او = حفصه بنت عمر / افشاى سرّ پيامبر صلى الله عليه و آله در راه غدير 5. فتنه انگيزىِ حفصه = حفصه بنت عمر / افشاى سرّ پيامبر صلى الله عليه و آله در راه غدير 6. قطع ارتباط پيامبر صلى الله عليه و آله پس از افشاى سرّ غدير = حفصه بنت عمر / افشاى سرّپيامبر صلى الله عليه و آله در راه غدير 7. مسموم كردن پيامبر صلى الله عليه و آله = حفصه بنت عمر / افشاى سرّ پيامبر صلى الله عليه و آله در راه غدير 8. نقش حفصه در برنامه هاى ضدّ غدير = حفصه بنت عمر / افشاى سرّ پيامبر صلى الله عليه و آله در راه غدير

ص: 295

حقّ: 1. غدير روز جداسازى حق و باطل 2. غدير و حق مدارى و حق گرايى 3. غدير نمادِ حق

حَكَم بن ابان عدنى (ابوعيسى) : روايت حديث غدير

حكم بن عيينه كوفى: روايت حديث غدير

حكمت: حكمت غدير

حكميّت = صفين

حلال زاده = طيّب

حلال و حرام = احكام

حلبى = على بن ابراهيم حلبى (نورالدين)

حلّى (علامه) : علامه حلّى و مسجد غدير

حلّى = على بن يوسف حلّى

حمّاد بن سَلَمه بصرى (ابوسَلَمه) : روايت حديث غدير

حماسه غدير (كتاب) : كتب برگزيده غدير

حمد (سوره) = سوره

حمد بن محمد اَزدى (ابوجعفر، طَحاوى) : روايت حديث غدير

حمد و ثنا: 1. آخرين جمله خطبه غدير 2. از دستورات ائمه عليهم السلام درباره عيد و جشن غدير 3. حمد براى نبوت و امامت 4. حمد پس از بيعت در غدير 5. حمد در خطبه غدير 6. تبليغ غدير با شكر و حمد الهى

حموينى = ابراهيم بن محمد مؤيّد جوينى (حموينى)

حميد بن ربيع خزّاز: در سند خطبه غدير

حميد بن عماره خزرجى: روايت حديث غدير

حميد بن ابى حميد بصرى (ابوعبيده) : روايت حديث غدير

حِميَرى = اسماعيل حِميَرى

حنبل بن عبداللّه رُصافى (ابوعبداللّه، مكبّر) : روايت حديث غدير

ص: 296

حَنَش بن حارث نخعى: روايت حديث غدير

حُنين (جنگ) : 1. آيه «وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّه بِبَدْرٍ وَ أَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللّه لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ... » = حُنين /آيه «وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّه ُ فِى مَواطِنَ كَثِيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ ... » 2. آيه «وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّه ُ فِى مَواطِنَ كَثِيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ ... »

حوزه علميه: تبليغ غدير در حوزه هاى علميه

حوض كوثر: 1. ائمه عليهم السلام و حوض كوثر 2. حوض كوثر در ماجراى غدير 3. خطبه غدير و حوض كوثر 4. سؤال پيامبر صلى الله عليه و آله از ثقلين كنار حوض كوثر

حيات: حيات در خطبه غدير

حيدرآباد: كتب چاپى غدير در حيدرآباد

حيدر حلى (سيد) : سيد حيدر حلّى و مسجد غدير

حيدرعلى فيض آبادى: روايت حديث غدير

حيله = مَكر

حيوانات: ولايت ائمه عليهم السلام بر حيوانات

خالد بن يزيد جمحى (ابوعبدالرحيم، كِندى) روايت حديث غدير

خانواده: 1. تبليغ غدير در خانواده 2. توسعه بر عيال در عيد غدير

خاورشناسان: غدير و خاورشناسان

خبر متواتر = متواتر

خبر واحد: واقعه غدير

خبيث: 1. آيه «ما كانَ اللّه لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ آلطَّيِّبِ ... » 2. آيه «وَ لَقَد ضَلَّ قَبلَهُم أكثَرُ الأوَّلينَ»

خداوند: 1. آفرينش در خطبه غدير 2. آيه «إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللّه . يَدُ اللّه فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ... » = خداوند /بيعت در غدير بيعت با خدا 3. اتمام حجت خداوند با غدير 4. اتمام حجت قرآنىِ خداوند با آياتِ غدير 5. اراده خداوند در خطبه غدير 6. اطاعت خداوند در خطبه غدير 7. امر الهى در غدير 8. امضاى الهى در غدير 9. اوصاف خداوند در خطبه غدير = توحيد 10. بخشش خداوند در خطبه غدير 11. بيعت اميرالمؤمنين عليه السلام با خدا = خداوند / بيعت پيامبر صلى الله عليه و آله با خدا 12. بيعت با اميرالمؤمنين عليه السلام بيعت با خداست = خداوند / بيعت در غدير بيعت باخدا 13. بيعت با خداوند در غدير = خداوند / بيعت در غدير بيعت با خدا 14. بيعت پيامبر صلى الله عليه و آله با خدا 15. بيعت در غدير به دستور خداوند = خداوند / بيعت در غدير بيعت با خداوند 16. بيعت در غدير بيعت با خدا 17. پناه خداوند در خطبه غدير 18. پيامبر صلى الله عليه و آله بين ولاية اللّه و ولايت امام 19. تبليغ غدير با اتصال آن به خداوند 20. تسليم همه چيز در برابر خدا 21. توجه الهى در غدير 22. توحيد = توحيد 23. حلم خداوند در خطبه غدير = خداوند / قدرت خداوند در خطبه غدير 24. حمد و ثنا = حمد و ثنا 25. خداوند شاهد غدير و بيعت غدير 26. خلقت در خطبه غدير = خداوند / آفرينش در خطبه غدير 27. دشمنان اهل بيت عليهم السلام نزد خداوند 28. رحمت خدا بر شيعيان 29. رحمت خداوند در خطبه غدير = خداوند / قدرت خداوند در خطبه غدير 30. رضايت الهى 31. صفات خداوند در خطبه

ص: 298

خطبه غديرِ اميرالمؤمنين عليه السلام: 1. تبليغ غدير با خطبه غديرِ اميرالمؤمنين عليه السلام 2. تجلى خطبه غديريه اميرالمؤمنين عليه السلام در عصر ظهور 3. توضيحاتى پيرامون متن و سند خطبه 4. سرفصل هاى خطبه غديريه اميرالمؤمنين عليه السلام 5. كتاب درباره خطبه غديرِ اميرالمؤمنين عليه السلام 6. گزيده خطبه غدير اميرالمؤمنين عليه السلام 7. متن خطبه غديرِ اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير 8. نكاتى در مورد خطبه غدير اميرالمؤمنين عليه السلام 9. هفته غدير و خطبه غديرِ اميرالمؤمنين عليه السلام در روز غدير =

خطبه غديرِ اميرالمؤمنين عليه السلام / تبليغ غدير با خطبه غديرِ اميرالمؤمنين عليه السلام

خطبه فدكيه = فدك

خطبة النبى صلى الله عليه و آله يوم الغدير (كتاب) : اولين كتاب در ثبت غدير

خطبه هاى پيامبر صلى الله عليه و آله: 1. خطبه غدير = خطبه غدير 2. خطبه هاى پيامبر صلى الله عليه و آله در حجة الوداع و پيش از غدير 3. مفاهيم پايه اى انديشه اسلامى در خطبه هاى حجة الوداع

الخطط المقريزية (كتاب) : عيد غدير در دولت فاطميان

خلاصه عبقات الانوار (كتاب) : كتب برگزيده غدير

خط بِرِيل = بِرِيل

خطيب تبريزى: روايت حديث غدير

خفقان: روايت حديث غدير در شرايط خفقان

خلاصه نويسى: تبليغ غدير با خلاصه نويسىِ كتب

خلافت: 1. آيه «وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا الَّتِى بارَكْنافِيها ... » = خلافت / خلافت ظاهرى اميرالمؤمنين عليه السلام 2. ارزش دادن به انتخاب مردم در مقابل انتخاب خدا 3. اعلان خلافت پيش از غدير 4. انتخاب يا انتصاب 5. بلافصل بودن خلافت اميرالمؤمنين عليه السلام 6. بنيان گذاران مكتب انتخاب = خلافت / پيشنهاد شركت در خلافت از سوى منافقين 7. بيعت غدير مقابل بيعت سقيفه 8. پادشاهى يا خلافت 9. پيشنهاد شركت در خلافت از حارث فهرى 10. پيشنهاد شركت در خلافت از سوى منافقين 11. تبليغ غدير با

ص: 303

خنده: خنده در خطبه غدير

خواجه پارسا = محمد بن محمد حافظى (خواجه پارسا)

خوارج: 1. غدير در جمل و صفين و نهروان 2. مارقين در خطبه غدير

خوارزمى = موفّق بن احمد خوارزمى (مكّى، اخطب خوارزم)

خورشيد = آفتاب

خوله حنفيّه: اتمام حجت با غدير

خونخواهى = انتقام

خويلد بن خالد هذلى (ابوذويب) : روايت حديث غدير